Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 659/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 2 pkt 7, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE

L. MSF Sp. z o.o. z siedzibą w K., dalej "Skarżąca", "Strona" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 185.000 zł, Spółka nie posiada środków trwałych, jakiegokolwiek majątku, rachunków bankowych. Nie wykazała również wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy.

W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień Spółka oświadczyła, że przedstawia: informację o zamknięciu konta bankowego, deklaracje VAT-(...) za 2017 r., zeznania podatkowe CIT-(...) za lata 2015-2016, informację o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów w 2017 r., bilans i rachunek wyników za 2015 r., oświadczenie Prezesa Zarządu w sprawie środków trwałych, bilansu i rachunku wyników za 2016 r. oraz aktualnego bilansu i rachunku wyników, dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Spółki egzekucji. Prezes Zarządu oświadczył, że Sąd oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie jej upadłości.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu.

Natomiast w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku Strony złożonym na urzędowym formularzu PPPr było niewystarczające do oceny, czy Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego też niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej.

Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec nie wykonania w pełnym zakresie wezwania z 19 października 2017 r. nie jest możliwa pełna ocena sytuacji finansowej Spółki.

Zauważyć należy, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, a których analiza była niezbędna dla całościowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Strona nie przedstawiła orzeczenia Sądu w sprawie jej wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Oświadczyła jedynie, że wniosek został oddalony. Treść postanowienia wydanego w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z jego uzasadnieniem może być istotna w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Sąd upadłościowy wskazuje bowiem przyczyny wydanego rozstrzygnięcia.

Spółka nie przedstawiła również pełnych sprawozdań finansowych za lata 2015-2016. W odniesieniu do 2015 r. przedstawiła jedynie bilans i rachunek zysków i strat. Nie przedstawiła natomiast sprawozdania finansowego za rok 2016 oraz aktualnego bilansu i rachunku wyników. Wyjaśniła, że wskazane dokumenty księgowe nie zostały przygotowane, ponieważ Skarżąca prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada jakiegokolwiek majątku. W tym zakresie wyjaśnić, że każda spółka z o.o. nawet ta, która z różnych powodów nie wykonuje faktycznie działalności, obowiązana jest do złożenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy zarówno do urzędu skarbowego jak i do sądu rejestrowego. Przepisy ustawy o rachunkowości nie przewidują wyjątków od obowiązku złożenia sprawozdania finansowego.

Skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie nie została zlikwidowana. Oznacza to, że w dalszym ciągu jest przedsiębiorcą, może nadal prowadzić działalność gospodarczą, jak również nie wykonywać faktycznie działalności gospodarczej przez określony czas. Dopiero bowiem ustanie bytu prawnego Spółki (rozwiązanie, likwidacja) i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 maja 2006 r., I SA/Rz 324/05). Strona nie wskazała, czy wspólnicy podjęli uchwałę o otwarciu likwidacji spółki i wyznaczeniu likwidatora.

Natomiast według bilansu za 2015 r. Strona, na koniec 2015 r. posiadała aktywa trwałe o wartości 1.410.966,81 zł, w tym wartości niematerialne i prawne, środki trwałe i inwestycje długo terminowe. Spółka posiadała również aktywa obrotowe w wysokości 246.794,96 zł. Po stronie pasywów wykazała natomiast zobowiązania i rezerwy na zobowiązania (1.858.331,97 zł), w tym zobowiązania wobec jednostek powiązanych oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. W 2015 r. Strona uzyskiwała przychody i wykazała dochód z działalności.

Zwrócić uwagę należy, że pomimo oświadczonej trudnej sytuacji finansowej wspólnicy Spółki nie podjęli uchwał o jej dokapitalizowaniu, co mogłoby mieć pozytywny wpływ na sytuację finansową. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14).

Powtórzyć należy, że obowiązek wykazania i dokumentowania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, a prowadzący postępowanie w przedmiocie prawa pomocy ocenia składane wyjaśnienia i dokumenty. Przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakładają na referendarza prowadzącego postępowanie inicjatywy w zakresie gromadzenia dowodów uzasadniających pozytywne rozpoznanie wniosku. Wskazać należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10).

Z tych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.