Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 402/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska(spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi Ł. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. Ż. (dalej: Strona, Skarżąca, Zobowiązany) jest wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzja z [...], nr [...], wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, a i art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423, dalej zwana: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U., Nr 141, poz. 1365) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 12 lutego 2021 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. - Inspektorat w S. o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając swój wniosek Skarżący wskazał na trudną sytuacją materialną, która nie pozwala mu na spłatę zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wskazał, że panująca obecnie sytuacja związana z pandemią wirusa SARS-CoV-2 przyczyniła się do pogorszenia jego sytuacji materialnej, co spowodowało u niego jeszcze większe zadłużenie. Poinformował, że kwoty wynikające z zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w znacznym stopniu przekraczają jego możliwości zarobkowe, a tym samym są niemożliwe do uregulowania. Podał, że sytuacja finansowa jest na tyle trudna, że w przypadku konieczności spłaty zadłużenia z tytułu składek nie będzie w stanie pokryć podstawowych zobowiązań finansowych wynikających z życia codziennego. Podkreślił, że obecne zadłużenie jest na tak wysokim poziomie, że osiąga wartość, której nawet w dalekiej przyszłości nie będzie w stanie uregulować bez pozbawienia go dostępu do niezbędnych środków do życia.

Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej.

Pismem z 4 marca 2021 r. organ zawiadomił Skarżącego o warunkach umorzenia należności z tytułu składek oraz możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku. Poinformowano również, że nie przedłożenie wymaganej dokumentacji we wskazanym terminie spowoduje, że sprawa zostanie rozpatrzona wyłącznie na podstawie posiadanych przez Zakład informacji i może to mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy.

Przy piśmie z 11 marca 2021 r. Skarżący przedłożył: zeznanie podatkowe PIT 38 za rok 2019 r., informację o nieprzedłużeniu umowy zlecenia, oświadczenie o wysokości otrzymanego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia za luty 2021 r., informację o podstawowych zobowiązaniach finansowych wynikających z życia codziennego, potwierdzenie przelewu z Banku A - 6 szt., potwierdzenie przelewu z B, umowa wynajmu samochodu, potwierdzenie wysokości dochodów w języku [...].

Pismem z 24 maja 2021 r. organ poinformował Skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oraz o przysługującym prawie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia.

Decyzją z [...], nr [...], organ odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 30.218,41 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą do 22 lutego 2016 r. Wpis został wykreślony z CEIDG 1 marca 2018 r z uwagi, iż Skarżący nie wywiązywał się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na jego koncie powstały zaległości. Wysokość zadłużenia Skarżącego została ustalona prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego.

Wniosek o umorzenie zaległości wpłynął natomiast do organu w dniu 12 lutego 2021 r.

Następie organ podał, iż w celu rozpatrzenia sprawy korzystano także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, bazy PESEL.

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Podsumowując ten etap postępowania organ wskazał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ przeanalizował szczegółowo przesłanki z art. 28 ust. 3. u.s.u.s, wskazując z jakiego powodu uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały one spełnione. I tak stwierdził, że w stosunku do działalności prowadzonej przez Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Nadto wysokość nieopłaconych składek, przewyższa w sposób oczywisty kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. W stosunku do należności nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym w sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wprawdzie Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednak nie można przyjąć, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należność, małżonka, następców prawnych możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Następnie organ podał, że możliwość umorzenia należności składkowych została także przeanalizowana z punktu widzenia przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "Rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W tej części uzasadnienia organ przeanalizował możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikiem składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności – w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie Rozporządzeniu, wskazując jednocześnie, że przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ wyjaśnił przy tym, że do takich sytuacji § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki, gdy:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając na uwadze powyższe organ rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuacje finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bowiem takie okoliczności zostały podniesione przez Skarżącego w złożonym wniosku. Jednakże w pierwszej kolejności organ odniósł się do przesłanek wymienionych w treści Rozporządzenia, które w ocenie organu nie zostały spełnione w sposób oczywisty. Organ podał przy tym, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, nie ma zastosowania, ponieważ Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nadto Skarżący we wniosku nie powoływał się na przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, nie przedłożył też żadnych dokumentów i nie przedstawił argumentacji, która mogłaby wskazywać na spełnienie tej przesłanki.

Następnie organ w sposób szczegółowy przeanalizował przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Wskazał, że jak wynika z akt sprawy Skarżący od 1 lutego 2021 r. pracuje na podstawie umowy zlecenia u [...] płatnika osiągając wynagrodzenie 14,37 euro za godzinę. Nadto jak wynika z wyjaśnień złożonych przez Skarżącego wynagrodzenie miesięczne uzależnione jest od ilości przepracowanych godzin, na co wpływ ma również pogoda. W miesiącu lutym 2021 r. wynagrodzenie to wyniosło 1.071, 98 euro brutto. Z akt sprawy wynika także, iż Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, której dochód został ustalony w średniej miesięcznej wysokości w kwocie 3.886,00 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, organ stwierdził, że wskazany dochód jest wyższy od minimum socjalnego określonego przez IPISS (dane za IV kwartał 2020 r.) dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (tj. 2.101,27 zł) i tym samym sytuacja materialna rodziny umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb i nie wyczerpuje znamion ubóstwa. Jednocześnie organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę zobowiązań, musi zostać udowodniona i mieć trwały charakter. Nadto zaznaczył, że w przypadku trudności w jednorazowym uregulowaniu należności istnieje możliwość rozłożenia zadłużenia na raty poprzez zawarcie układu ratalnego, w ramach którego istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do możliwości finansowych zobowiązanego, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązań, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie ważny interes publiczny przemawia przeciwko umorzeniu składek. Zakład podkreślił, że wiek Skarżącego oraz możliwość ewentualnej, chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości uzasadniają decyzję odmowną. Umorzenie zadłużenia składkowego to definitywna rezygnacja z odzyskania zaległości, co uniemożliwiałoby odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej dłużnika, czego nie można wykluczyć. Zdaniem organu umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne, bowiem nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, zatem możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez Zakład wyczerpane. W przypadku jego wdrożenia, będzie ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku dłużnika tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Nadto organ podkreślił, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Nadto takie umorzenie zaległości, naruszyłoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z u.s.u.s. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze.

Podsumowując organ wskazał, że rozpatrując wniosek o umorzenie, wziął pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes społeczny. Zaakcentował szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa, co obliguje do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek są bowiem przeznaczane w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Jednocześnie organ ponowienie podkreślił, że dostrzega możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, chociażby niewielkimi kwotami, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej Skarżącego, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Organ doszedł do wniosku, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane w ustalonym stanie faktycznym za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które mogą mieć charakter przejściowy, tym bardziej, że Skarżący pozostaje osobą aktywną zawodowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Skarżący zarzucił przedmiotowej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

art 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności uprawniających Skarżącego do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnienia kwestii obecnego braku zatrudnienia w Polsce, które w sposób realny uniemożliwia spłatę ciążącego na Skarżącym zobowiązania względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

3) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a, poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy wystarczająco udowodniono okoliczność, iż sytuacja materialna Skarżącego pozwala na spełnienie ciążącego na nim obowiązku względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez narażenia na utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i jego rodziny;

4) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonej decyzji przyczyn, dla których organ odmówił stwierdzenia w przedmiotowym przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 Rozporządzenia.

Uzasadniając podniesione zarzuty Skarżący wskazał, że w jego obecnej sytuacji, nie istnieją rzeczywiste bądź też potencjalne dochody, które byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest też przesłanek wskazujących, na zwiększenie tych dochodów. Tym samym, w ocenie Skarżącego, oczywistym jest, iż kolejne, nałożone na niego zobowiązania pieniężne spowodują uszczerbek dla podstawowego utrzymania jego i jego rodziny. Sam fakt, iż do tej pory nie korzystał z pomocy państwa, nie świadczy o tym, że jego sytuacja finansowa jest na stabilnym poziomie. Podkreślił, iż wyłącznie dzięki pomocy bliskich mu osób jest w stanie opłacać na bieżąco ciążące już na nim zobowiązania. Jednakże, przy zwiększeniu ich wysokości, nie będzie to dalej możliwe. Podkreślił, że oczywistym w niniejszej sprawie jest także to, że w sytuacji konieczności spłaty zadłużenia on oraz jego rodzina zostaną pozbawieni środków niezbędnych do zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto Skarżący zarzucił, że organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi występować w dłuższym okresie czasu, jednocześnie nie dokonał doprecyzowania, jaki okres jest dla niego wystarczający. Dodatkowo, zaznaczył, iż podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej liczył się z koniecznością odprowadzania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, a jego zadłużenie nie jest wynikiem złej woli, lecz konsekwencją ustalenia niezgodnie z jego przekonaniem ustawodawstwa polskiego, pomimo wykonywania przez niego pracy najemnej na terytorium [...], przez co w krótkim czasie stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że istniejąca sytuacja majątkowa i osobista nie pozwala mu na spełnienie ciążącego na nim zobowiązania bez narażenia go i jego rodziny na pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stałe miesięczne opłaty, a także wydatki dnia codziennego, pochłaniają bowiem całość otrzymywanej przez niego wypłaty, czego potwierdzeniem jest stan jego rachunku bankowego, na którym nie widnieją jakiekolwiek oszczędności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji i jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy ustawy. Zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, z późn. zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s.

W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości brak wystąpienia okoliczności, o których mowa pkt 1) - 2) i od 4) do 5). Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie Skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (ww. pkt 3). Materiał dowodowy wskazuje również na brak podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6). Jak wynika bowiem z akt sprawy Skarżący pozostaje osobą czynną zawodowo, osiąga regularne dochody, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która także osiąga regularne dochody, a nadto jest właścicielem samochodów marki [...] z 1999 r. oraz [...] z 2013 r. W tej sytuacji organ prawidłowo uznał, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności.

Jednocześnie zaakcentować należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże w szczególności, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając powyższe na uwadze, za prawidłową Sąd uznał dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Trafnie w tym względzie organ wywiódł, że przy ocenie przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, mając na uwadze zarzut podniesiony w skardze, że organ nie był zobowiązany do wskazania konkretnego okresu, w jakim musi utrzymywać się trudna sytuacja, bowiem jest to element podlegający ocenie organu każdorazowo przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. Co do zasady decydująca jest ocena, czy dana sytuacja ma charakter trwały. Organy zobowiązane są zatem do przeanalizowania sprawy indywidualnie uwzględniając okoliczności danego zobowiązanego. W ocenie Sądu, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, organ słusznie przyjął, że wiek Skarżącego, jego aktywność zawodowa, brak orzeczenia o niezdolności do pracy, oraz podnoszone kwestie zmniejszenia dochodów ze względu na pandemię COVID- 19 nie mają charakteru trwałego.

Nadto w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Sąd, po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie znał podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Przedstawione okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa uniemożliwia Skarżącemu jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości. Organ trafnie zauważył, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów, ani obecnie ani w przyszłości. W analizowanej sprawie organ zatem słusznie przyjął, że obecna sytuacja Skarżącego nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej że Skarżący jest osobą aktywną zawodowo. Nadto jest osobą stosunkowo młodą w wieku [...], która może pozostawać aktywna zawodowo jeszcze przez wiele lat i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS, np. w formie układu ratalnego. Wiek Skarżącego, brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy, dawały w ocenie Sądu podstawę do przyjęcia przez organ pozytywnej prognozy ich spłaty w przyszłości. Oczywiście, może to wymagać poniesienia pewnych wyrzeczeń, z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności.

W zaskarżonej decyzji organ odniósł się również do posiadanych przez stronę zobowiązań, wyjaśniając, że obowiązek spłaty innych należności, nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie np. wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Stanowisko to zasługuje na akceptację. Sąd podkreśla, że nie neguje, że sytuacja finansowa Skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna i Skarżący nie posiada możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Jednakże zdaniem Sądu, co należy szczególnie podkreślić, organ prawidłowo wywiódł, iż sytuacja ta nie ma charakteru definitywnego.

Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zakład przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację finansową. W szczególności z analizy całokształtu materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżąca żył poniżej poziomu minimum egzystencji. Co prawda Skarżący podniósł, że spłata całego zadłużenia skutkowałaby brakiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, niemniej jednak należy uwzględnić, że spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo, lecz może być rozłożona w czasie, na co wskazywał organ w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie Sądu organ słusznie przyjął, iż przyznanie wnioskowanej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz wydatków, które nie muszą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślenia wymaga również to, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Podkreślić należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołany jest do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, że ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, że akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych

Reasumując, w ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął, iż brak było zatem podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Organ zasadnie uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd nie stwierdził też naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) ani przepisów prawa materialnego. Stan faktyczny na podstawie dostępnych materiałów ustalono prawidłowo, a rozstrzygnięcie wystarczająco uzasadniono (art. 107 § 3 k.p.a.). Zdaniem Sądu, organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Rozpatrzenie całego materiału dowodowego oznacza rozważenie, wzięcie pod uwagę, przeanalizowanie, zaznajomienie się z całym materiałem dowodowym. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów uregulowanej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Skarżący formułując ten zarzut nie wskazał, jaki materiał dowodowy nie został zebrany i rozpatrzony i na czym polegała i w odniesieniu do jakich dowodów dowolna ich ocena. Samo ustalenie stanu faktycznego niezgodnie z twierdzeniami czy wyobrażeniami strony nie oznacza, że doszło do naruszenia przepisów art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Zaakcentować przy tym należy, iż z ustaleń organu wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżący nie pozostaje bez środków do życia, pozostaje bowiem aktywny zawodowo, uzyskujące regularne miesięczny dochód ze stosunku pracy. Nadto z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby Skarżący cierpiał na jakieś choroby, co uniemożliwiałoby mu zatrudnienie (np. nie ma o orzeczenia o niepełnosprawności, niezdolności do pracy, itp.). Nie zostało również wykazane, że Skarżący nie może np. wykupić leków i korzystać z koniecznych badań lekarskich. Na takie okoliczności Skarżący w ogóle się nie powoływał w toku postępowania. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wziął pod uwagę i rozważył wszelkie okoliczności zgłoszone przez Skarżącego w toku postępowania, stwierdzając, że nie można określić, że jego sytuacja materialna nosi znamiona ubóstwa, czy też że spłata chociażby części należności w formie układu ratalnego do takiego ubóstwa doprowadzi.

Również za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut dotyczący zaniechania ustalenia okoliczności uprawniających Skarżącego do zwolnienia z opłacania składek. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wysokość zadłużenia składkowego została orzeczona prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Zaś kwestie związane z okolicznościami jego powstania, nie mają – w świetle przywołanych powyżej przepisów i okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy - znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanek umorzenia.

Jednocześnie, jak podkreślono, Sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W tych warunkach twierdzeniom organu o braku podstaw do zastosowania wobec Skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie można zarzucić dowolności.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu skarżący może wystąpić do organu z nowym wnioskiem wskazując na nowe okoliczności sprawy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.