Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 674/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zq w zw. z art.31zp ust.1 pkt.4, art.31 zo ust.10
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 83 ust.1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K., B. M., P. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS, organ) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] r. znak [...] odmawiającej "A" spółce cywilnej (dalej jako: skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r.

Jako podstawę prawną ZUS powołał art. 31 zq ust.7 w zw. z art. 31 zp ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o COVID-19, oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) – dalej ustawa o sus. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził że zgodnie z art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, podstawowym warunkiem zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020 r. jest prowadzenie przez płatnika na dzień 30 września 2020 r. działalności oznaczonej według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, wymienionymi kodami:

47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 49.32.Z, 49.39.Z 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020r był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019r.

W związku z powyższym organ uznał że płatnik, aby mógł skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za listopad 2020r musiał spełnić łącznie następujące warunki:

- prowadzić działalność na dzień 30 września 2020r. oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami w określonej wyżej regulacji,

- zostać zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r.,

- przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020r był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r.

Dodatkowo na podstawie art. art. 31zp ust.1 pkt.4 ustawy o COVID-19, skarżący powinien nie później niż do dnia 31 stycznia 2021r., złożyć wniosek o zwolnienie za listopad 2020r. w ustawowo przewidzianej formie tj. w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystującym sposób potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych udostępniony przez Zakład bezpłatnie w systemie teleinformatycznym.

Organ uznał, że jeden z wyżej wymienionych warunków nie został spełniony, to jest skarżący złożył wniosek dopiero w dniu [...] r. a więc po upływie ustawowego terminu, który upłynął z dniem 31 stycznia 2021r. Nadto zdaniem organu przepisy prawne nie przewidują przywrócenia terminu do złożenia wniosku RDZ-B6.

Skarżący złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku czego organ w dniu [...] r., decyzją znak [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. znak [...] o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r.

Od powyższej decyzji w dniu [...] r. skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na ww. decyzję ZUS z dnia [...] r., znak [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. znak [...] o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r.

Skarżący zarzucili ZUS: wadliwość polegającą na nieprawidłowym wydaniu decyzji do spółki cywilnej zamiast do jej wspólników, czyli naruszenie art. 29 i 31 § 1 kpa w zw z art.33 §1¹ kodeksu cywilnego, co powoduje nieważność w rozumieniu art.156 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." jak również naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.58 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że przepisy prawne nie przewidują przywrócenia terminu do złożenia wniosku RDZ-B6.

Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności w całości w/w decyzji ZUS, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podnieśli że zaskarżone decyzje zostały nieprawidłowo oznaczone, ponieważ pierwsza z nich została zaadresowana do "A" spółka cywilna, P. H., druga zaś do P. H. spółka cywilna "A", a obie decyzje doręczono na adres spółki, co naruszyło art. 29 k.p.a. ponieważ adresatem decyzji mogli być wyłącznie wspólnicy spółki cywilnej - jako osoby fizyczne w trybie art. 42 k.p.a. W związku z czym decyzja skierowana do spółki cywilnej "A" winna być uznana za nieważną, ponieważ została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazali że spełnili wszystkie przesłanki z art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, uprawniające do zwolnienia, a złożenie wniosku RDZ-B6 w formie papierowego formularza było skutkiem niemożności faktycznej złożenia wniosku o zwolnienie za listopad 2020r. w ustawowo przewidzianej formie tj. w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystującym sposób potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych udostępniony przez Zakład bezpłatnie w systemie teleinformatycznym.

Nadto skarżący podnieśli, że art. 31zp ust.1 pkt.4 ustawy o COVID-19, został przez organ naruszony ponieważ skarżący wnosili o przywrócenie terminu, a skoro art. 31zp ust.1 pkt.8 ustawy o COVID-19, odsyła do stosowania przepisów k.p.a. to nieprzywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie powoduje naruszenie art. 58 k.p.a. ponieważ skarżący wskazali przesłanki braku winy do naruszenia przez nich ustawowego terminu do złożenia przedmiotowego wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że warunkiem zwolnienia z opłacenia składek z ubezpieczenia było złożenie wniosku RDZ-B6 w formie dokumentu elektronicznego w nieprzekraczalnym terminie do 31 stycznia 2021r., którego to obowiązku skarżący nie dotrzymali. Nadto powołał okoliczności wskazane w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.),.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy zwolnienia ze składek z powodu niedopełnienia przez stronę obowiązku terminowego złożenia wniosku w formie dokumentu elektronicznego. Strona podnosiła brak winy w niedotrzymaniu terminu. Organ jednak nie odniósł się do tej kwestii, argumentując, że wniosek za przedmiotowy okres nie został złożony do dnia 31 stycznia 2021r. co uzasadnia odmowę zwolnienia ze składek.

Należy wskazać, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy k.p.a. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 k.p.a. jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek o zwolnienie ze składek należy stwierdzić, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy o COVID-19 i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych.

W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia zarówno decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i drugiej instancji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 k.p.a. podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy, a przynajmniej taki w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony, nie odniósł się do wskazanej przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku, ponadto słusznie podnosi pełnomocnik skarżących zarzuty co do prawidłowego oznaczenia strony postępowania. Wniosek o zwolnienie składał jeden ze wspólników spółki cywilnej, natomiast decyzje organ kierował do spółki.

Poza sporem jest, ze termin złożenia wniosku o zwolnienie ze składek bezskutecznie upłynął 31 stycznia 2021 r., bowiem strona dopiero [...] r. złożyła w formie papierowej wniosek na druku RDZ-B6, a zatem nie zachowała terminu i elektronicznej formy złożenia wniosku.

Organ odmówił zwolnienia ze składek, a więc rozstrzygnął sprawę merytorycznie nie odnosząc się do oświadczenia strony o przyczynie niedochowania terminu, ponadto jak już wyżej wskazano wniosek został złożony przez jednego ze wspólników spółki cywilnej, a decyzja została skierowana do spółki. Organ nie ocenił zastosowania w sprawie instytucji przywrócenia terminu na podstawie art. 58 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze cel ustawy, który wynika wprost z jej tytułu, jakim jest przeciwdziałanie sytuacjom kryzysowym spowodowanym pandemią COVID, a więc m.in. łagodzenie skutków społeczno – gospodarczych poprzez udzielanie przedsiębiorcom wsparcia materialnego, mającego na celu zapobieżenie upadłości lub likwidacji działalności gospodarczej i miejsc pracy. Uwzględniając powyższe uregulowania prawne i cel ustawy, Sąd stanął na stanowisku, że pomoc przewidziana w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 winna trafić do podmiotów, które prowadziły działalność objętą kodami w nim wskazanymi 30 września 2020r., a jednocześnie zarówno w listopadzie 2020r., jak i w porównywalnym okresie roku poprzedniego faktycznie prowadziły jako przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem wymienionym w ustawie jako uprawniający do zwolnienia, zaś przychód z tej działalności był niższy co najmniej o 40 %.

Wyłącznie formalne podejście organu i ograniczenie pomocy tylko do tych podmiotów, które złożyły wniosek do 31 stycznia 2021r. bez oceny wskazanych przyczyn opóźnienia naruszałoby zasadę proporcjonalności i równości wobec prawa w odniesieniu do tych przedsiębiorców, którzy prowadząc taką samą działalność uprawniającą do zwolnienia nie mieli żadnych przeszkód do złożenia wniosku w terminie i otrzymali wsparcie. Tymczasem strona już w załączonym do wniosku oświadczeniu, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, że opóźnienie było wynikiem niezależnych od niej przyczyn.

Należy przypomnieć, że zgodnie art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Organ powinien zatem przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji poinformować ją o konieczności wykazania przesłanek, których niewykazanie może narazić ją na negatywne konsekwencje prawne.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ, ograniczył się do stwierdzenia, że złożenie wniosku po terminie skutkuje wydaniem decyzji odmownej.

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, będzie miał na uwadze nowelizację ustawy o COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy o COVID-19 dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo uchyla ją, podając tego przyczyny. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W rezultacie, przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ administracji uwzględni wyrażone w uzasadnieniu stanowisko Sądu, ponadto wobec zarzutów skargi, wyjaśni kto jest płatnikiem przedmiotowych składek i adresatem decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie udzielił stosownych do okoliczności pouczeń, wyjaśnień i wezwań w celu jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną od organu kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie [...] zł.

-----------------------

8