Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 408/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 6 pkt 14, art. 8, art. 36, art. 39 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działającego z upoważnienia Burmistrza Nysy, w sprawie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego.

Wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 2 listopada 2009 r. S. H. wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego "na opłaty i życie" dla niej oraz trójki uczących się dzieci.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, odmówił przyznania S. H. pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, 3 i 9, art. 11, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. W uzasadnieniu organ powołał treść przepisu art. 39 ustawy oraz wskazał, że dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe ustalone zostało zgodnie z art. 8 ustawy i wynosi 1404 zł. Powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia wnioskodawczyni i jej męża – P. H. organ stwierdził, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci, natomiast jej mąż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i zameldowany jest na stałe w N. przy ul. [...], nr [...]. Dalej organ podniósł, że z dniem 16 lipca 2009 r. wnioskodawczyni utraciła status osoby poszukującej pracy, a to na skutek niestawienia się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Na dochód strony składa się: zasiłek rodzinny na dzieci w kwocie 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł, alimenty w kwocie 80 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w R. o powierzchni 6,7080 ha tj. 9,3987 ha przeliczeniowych, wyliczony w oparciu o art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, w wysokości 1945,53 zł. Odnosząc się do kwestii obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, organ wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej nie daje podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny dochodów z hektarów przeliczeniowych gospodarstwa rolnego w przypadku jego wydzierżawienia, ponieważ ustalenie dochodu następuje w taki sam sposób bez względu na to, czy ziemia uprawiana jest przez właściciela, czy też oddana w dzierżawę. Organ stwierdził, że skoro S. H. jest osobą zdrową, nie pracuje zawodowo, jej dzieci z uwagi na wiek nie wymagają już stałej opieki i pielęgnacji, a stanowiące jej własność gospodarstwo rolne jest położone 6 km od miejscowości w której zamieszkuje, to nie ma przeszkód do prowadzenia tego gospodarstwa. Ustalono także, że S. H. nie złożyła w KRUS wniosku o przyznanie emerytury rolniczej. Organ wyjaśnił, że umowa dzierżawy gospodarstwa w R. na okres 10 lat zawarta została w celu nabycia prawa do emerytury i dotyczy 6,453 ha gospodarstwa. Natomiast jego zabudowana część, o powierzchni 0,2550 ha pozostała w użytkowaniu strony. W umowie nie określono kwoty za dzierżawę gospodarstwa. Dalej, organ stwierdził, że łączny dochód strony wynosi 2537,72 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia o 1133,72 zł. Z kolei, łączna kwota wydatków wynosiła 466,03 zł, na którą składają się opłaty za: gaz – 75,16 zł oraz czynsz – 390,87 zł. Nadto organ podał, że zarówno S. H., jak i jej synowi D. H., zaproponowano zawarcie kontraktu socjalnego. Jako jego cel określono zobowiązanie strony do wystąpienia o podwyższenie alimentów na dzieci, jednakże w dniu 30 września 2009 r. wnioskodawczyni odmówiła jego podpisania, co świadczy o jej biernej i roszczeniowej postawie. Ponadto – jak ustalono – mąż skarżącej jest właścicielem samochodu osobowego o wartości ok. 17000 zł - 27000 zł, a także nieruchomości położonej w obrębie miejscowości K. o powierzchni 17,2600 ha, wobec czego jego stan majątkowy daje szansę na podwyższenie alimentów. W świetle tych okoliczności, obrazujących sytuację majątkową męża strony, za niezrozumiałe uznano niepodejmowanie przez wnioskodawczynię działań zmierzających do podwyższenia alimentów na dzieci. Tym bardziej, że kwota alimentów w kwocie 80 zł, ustalona została wyrokiem zaocznym Sądu z dnia 21 maja 1998 r. i od tego czasu nie uległa zmianie. Organ poza tym przedstawił możliwości finansowe Ośrodka oraz podał liczbę wniosków o przyznanie pomocy, które wpłynęły do organu w październiku 2009 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji, S. H. kwestionowała wysokość ustalonego przez organ pierwszoinstancyjny dochodu rodziny, w którym uwzględniono dochód z gospodarstwa rolnego, które wydzierżawia. W tym zakresie podała, iż uzyskiwany przez nią dochód nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego dla jej rodziny liczącej cztery osoby 1404,00 zł (4 os x 351 zł), gdyż dochód ten w rzeczywistości wynosi 550,97 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, zaskarżoną decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczył mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w tym art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 3. Organ odwoławczy podkreślił, że na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055 - zwanego dalej rozporządzeniem) kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie od dnia 1 października 2009 r. wynosi 351 zł. Wskazując na regulację art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, dotyczącą przyznania zasiłku celowego wyjaśnił, że hipoteza tych przepisów odpowiada treści art. 2 ust. 1 ustawy. Pod tym zaś kątem, rozstrzygając sprawę w ramach uznania administracyjnego, organ ocenia prawo, bądź też brak prawa do zasiłku celowego. Odnosząc się do sytuacji strony organ stwierdził, że spełnia ona warunek przyznania zasiłku celowego, jakim jest niezbędna potrzeba bytowa, bowiem potrzebą taką jest zapewnienie rodzinie ubrania, żywności oraz niezbędnych przedmiotów użytku domowego, o które strona wnosiła w swym podaniu. Jednocześnie jednak, jak wskazał, kryterium dochodowe rodziny skarżącej, liczącej 4 osoby (jej mąż oraz syn D. nie są jej członkami w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy) określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, wynosi 1.404,00 zł (4 x 351 zł). Podkreślił, iż przyznanie zasiłku celowego zależy od spełnienia kryterium dochodowego, a gdy uzyskany dochód je przekracza, od zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 ustawy. Przepis ten nakłada na organ obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego." Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy organ powołał okoliczności faktyczne ustalone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Dodatkowo wskazał, że S. H. wraz z trójką uczących się dzieci, bez syna D., który nie wchodzi w skład jej rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy, zamieszkuje w lokalu spółdzielczym, do którego posiada prawo własnościowe. Za prawidłowy uznał przedstawiony przez organ pierwszej instancji sposób wyliczenia dochodu rodziny strony, i na tej podstawie stwierdził, że dochód ten przekroczył kwotę kryterium dochodowego rodziny o 1133,72 zł. Wobec powyższych ustaleń organ uznał, że rodzina wnioskodawczyni nie spełnia podstawowej przesłanki wymienionej w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. przesłanki uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego rodziny, co oznacza, że strona nie kwalifikuje się do otrzymania zasiłku celowego. Następnie, Kolegium podniosło, że wbrew stanowisku strony, brak jest podstaw do nieuwzględnienia dochodu z gospodarstwa rolnego strony, które stanowi jej własność. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego od sposobu faktycznego wykorzystania gospodarstwa. Dla organu w tym względzie wiążący jest sam fakt posiadania gruntów. Podkreślono również, że wnioskodawczyni jest osobą w wieku produkcyjnym, nie jest osobą niepełnosprawną, a także nie choruje na schorzenia, które uniemożliwiałyby jej prowadzenie gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką. Ponadto jej dzieci są w wieku niewymagającym już stałej opieki. Organ zwrócił także uwagę, że S. H. nie złożyła w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosku o przyznanie emerytury lub renty, co oznacza, że nie jest emerytką lub rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazane okoliczności - zdaniem Kolegium - przesądzają o tym, że dochód z gospodarstwa rolnego strony został prawidłowo obliczony, przy zastosowaniu trybu ryczałtowego określonego w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej i wynosi on 1945,53 zł (9,3987 ha przeliczeniowych x 207 zł). Kolegium uznało ponadto, że w odniesieniu do wnioskodawczyni nie zaistniały przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W tej kwestii organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że sytuacja strony nie jest sytuacją szczególną i wyjątkową. Ponadto, organ w oparciu o regulacje prawne zawarte z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy, wyjaśnił, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w obowiązku utrzymania się, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu trudności życiowych poprzez wykorzystanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Podzielając argumentację organu pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności niniejszej sprawy potwierdzają, że strona nie wykazuje żadnej aktywności w dążeniu do pokonywania swojej trudnej sytuacji życiowej, nie podejmuje starań o uzyskanie pożytków z gospodarstwa rolnego i wchodzącego w jego skład budynku mieszkalnego, nie poszukuje aktywnie pracy oraz odmówiła podpisania kontraktu socjalnego i nie podejmuje inicjatywy w podwyższeniu alimentów na dzieci. Ponadto wnioskodawczyni jest osobą w wieku produkcyjnym, w rodzinie nie występuje niepełnosprawność, ani długotrwała choroba. Rodziny nie dotknęły również żadne obiektywne zdarzenia losowe, mające wpływ na jej sytuację bytową. Zdaniem organu, trudno też uznać, że wnioskodawczyni aktywnie poszukuje pracy, skoro z własnej winy utraciła status osoby poszukującej pracy. Takie zachowanie pozwala natomiast przyjąć, że strona ma postawę roszczeniową, zmierzającą do bezwzględnego otrzymania świadczeń z pomocy społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, S. H. zarzuciła organowi I instancji, iż do roku 2008 zasiłek celowy był jej przyznawany a od tego czasu przepisy o pomocy społecznej nie zmieniły się. Zmianie uległa jedynie dokonywana przez organ interpretacja, która jest niekorzystna dla skarżącej. Jednocześnie powołując się na przepis art. 28 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), podniosła, iż zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, wobec czego nieprawidłowe jest doliczanie do jej dochodu także dochodu z gospodarstwa rolnego, którego z uwagi na jej wiek i stan zdrowia nie jest w stanie prowadzić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Przytaczając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organ jako niezasadne uznał zarzuty skargi. W odniesieniu do twierdzenia skarżącej, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego wyjaśnił, że strona nie jest emerytką lub rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz, że ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do oceny, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że odpowiadają one wymogom prawa.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia [...], o odmowie przyznania S. H. zasiłku celowego. Zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. c ustawy). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie powołanej regulacji zauważyć należy, że okoliczności, określone w ust. 2, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że również każda inna potrzeba, o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę uprawnienia do otrzymania tego świadczenia. Jego przyznanie jednak w każdym przypadku uzależnione będzie od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza bowiem przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego organ działa na zasadzie uznania administracyjnego, ale uznanie to nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym organy zasadnie przyjęły, że skarżąca zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką swoich dzieci. Wspólnie z nimi tworzy zatem rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy.

Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b obowiązującego od dnia 1 października 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej

(Dz. U. Nr 127, poz. 1055), kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie określone zostało w wysokości 351 zł. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym również do przyznania zasiłku okresowego, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Stosownie do tych regulacji, w niniejszej sprawie organy decyzyjne prawidłowo wyliczyły, że dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe wynosi 1404,00 zł (4 osób x 351 zł).

W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły również, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2537,72 zł. Słusznie też na tej podstawie uznały, że przekracza on określone dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe o kwotę 1133,72 zł.

Podkreślenia wymaga, że ustawa dokładnie określa, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tą regulacją dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wszystkie składniki dochodu ustala się według zasad określonych w poszczególnych ustępach art. 8. W ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Jednocześnie też ustawodawca, określając w art. 8 ust. 10 ustawy, że sumuje się dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, z hektarów przeliczeniowych oraz z innych źródeł, postanowił w art. 8 ust. 9 ustawy w związku z zapisem § 1 pkt 2 lit. e powołanego rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r., że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł.

Na podstawie powyższych regulacji, wbrew twierdzeniom skarżącej, należało uznać, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny skarżącej, przyjmując, iż składają się na niego: zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,19 zł, alimenty na dzieci w łącznej kwocie 80 zł, jak również dochód z gospodarstwa rolnego w R. stanowiącego własność skarżącej w wysokości 1945,53 zł. Wskazane składniki nie należą bowiem do świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu, określonych w art. 8 ust. 4 ustawy. Z art. 8 ust. 10 ustawy jednoznacznie wynika natomiast, że dochody ze wszystkich źródeł podlegają zsumowaniu. Doliczyć do nich także należy dochody z hektarów przeliczeniowych.

Zdaniem Sądu, podzielić należy ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 8 ust. 9 ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Idąc dalej, przyjąć też trzeba, że przepis ten dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 i z dnia 17 lutego 2010 r.,

sygn. akt I OSK 1292/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznać tym samym należy, że ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do sumy uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. W związku z tym, nawet gdyby faktycznie dochody z gospodarstwa rolnego nie były uzyskiwane, to i tak względem zainteresowanego będzie działać domniemanie co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów (tak: NSA w wyroku z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OSK 302/09, zamieszczonym na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z prawidłowych ustaleń organów poczynionych w niniejszej sprawie, skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,7080 ha fizycznych, stanowiących 9,3987 ha przeliczeniowych. Zgodnie zatem z art. 8 ust. 9 ustawy słusznie w rozstrzygnięciach przyjęto, że z gospodarstwa tego strona uzyskała dochód w kwocie 1945,53 zł (9,3987 ha x 207 zł). W związku z tym, za pozbawioną wpływu na dokonaną w tym zakresie ocenę uznać należało okoliczność oddania przez skarżącą gospodarstwa w bezpłatną, 10-letnią dzierżawę. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania. Dodatkowo już tylko zauważyć można, że wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05, Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 8 ust. 9 ustawy z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że skarżąca nie spełniła warunków uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego, bowiem dochód jej rodziny wynoszący 2.537,72 zł przekroczył kryterium dochodowe rodziny, ustalone w kwocie 1404,00 zł, o 1133,72 zł. Natomiast, jak wcześniej już wyjaśniono, kryterium dochodowe jest konieczną przesłanką warunkującą przyznanie tego świadczenia pomocowego.

Ponadto, zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Z uwagi na ujawnione okoliczności prawidłowo też, wobec niespełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku celowego, odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego.

Ze względu na fakt, że wysokość dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej nie pozwalała na objęcie jej omawianą powyżej formą pomocy, słusznie przy tym organ rozpoznał jej wniosek także na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Rozstrzygnięcie w tym zakresie, podobnie jak w przypadku zasiłku celowego, zapada w ramach uznania administracyjnego, przy czym inaczej niż w przypadku zasiłku celowego przyznanie pomocy nie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak dowolności organu i przyznawania świadczenia w każdym przypadku, gdy dana osoba czy rodzina znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, czy wymaga zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Specjalny zasiłek celowy może być bowiem przyznany tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co wymaga zaistnienia nietypowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, właśnie pod kątem wystąpienia "szczególnego przypadku", przez który rozumieć należy zdarzenia występujące okazjonalnie. W zakresie dokonywanej oceny organ winien przy tym mieć na uwadze także cele i zadania pomocy społecznej.

Rozważając zatem kwestię prawidłowości odmowy przyznania skarżącej pomocy społecznej na podany przez nią cel, określony jako "niezbędny na opłaty i życie dla niej i trójki uczących się dzieci", w świetle powołanych już wcześniej zasad pomocy społecznej, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy wskazać przede wszystkim należy, że z powołanych regulacji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi ustawowe jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocowych. Dla przyznania pomocy społecznej istotna jest kwestia współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej. Obowiązek w tym zakresie ustawodawca wyraził w art. 4 ustawy stanowiącym, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Celem ustanowienia tego wymogu jest aktywizacja osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Wiąże się on z wszelkiego rodzaju aktywnością, podejmowaną przez uprawnionego do pomocy w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. W szczególności, jako współdziałanie należy rozumieć gotowość i chęć podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z przedstawionych przez niego uzasadnionych propozycji mających na celu poprawę tej sytuacji. W tym kontekście roszczeniowa i bierna postawa osoby uprawnionej do świadczeń może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 1 i 2 ustawy wprost określa sytuacje, których zaistnienie może skutkować taką odmową, nie formułując żadnych dodatkowych warunków jej zastosowania. W świetle tego przepisu podstawę odmowy może stanowić: brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną. Podkreślić przy tym trzeba, że na mocy art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i odmowa podpisania kontraktu przez ubiegającego się o przyznanie świadczeń w kształcie przygotowanym przez organ, stanowić mogą samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, bez względu na to, czy spełnione zostały pozostałe warunki jego przyznania.

Mając na względzie powyższe, w niniejszej sprawie uznać należało, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, również w zakresie, w jakim stwierdza brak podstaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Orzekając o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika bowiem, aby niezbędna potrzeba bytowa rodziny skarżącej zaistniała na skutek jakiegoś wyjątkowego zdarzenia i stanowiła przy tym szczególnie uzasadniony przypadek.

W świetle powołanych wyżej regulacji z art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 ustawy, uprawniona była ocena organu co do tego, że odmowa podpisania kontraktu socjalnego oraz brak ze strony skarżącej działań zmierzających do: podwyższenia alimentów przyznanych jej na dzieci, podjęcia zatrudnienia, czy też uzyskania pożytków z gospodarstwa rolnego, wskazuje na brak jej aktywności w dążeniu do pokonywania trudności życiowych, przy wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień. Reasumując Sąd podziela motywy zaskarżonej decyzji i zwraca uwagę, że na wynik sprawy nie mogła mieć przy tym wpływu okoliczność, że we wcześniejszych okresach organy uwzględniały wnioski strony o przyznanie zasiłku. Stanowiska organów wyrażone w innych postępowaniach nie mogą bowiem stanowić podstawy rozstrzygnięcia w każdej kolejnej sprawie z pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę organ winien ustalić istotne okoliczności faktyczne niezależnie od tego, czy zostały one ujawnione w innych postępowaniach i dokonać wykładni prawa, stosownie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Organ dokonując interpretacji przepisów prawa na gruncie danej sprawy winien również odstąpić od stosowanej wcześniej wykładni, jeśli uzna ją za wadliwą.

Dlatego z mocy powołanego wyżej przepisu art. 151 P.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.