Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2686/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od grudnia 2009 r. do października 2011 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z 10 lipca 2017 r. J.D. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy rozliczeniowe od grudnia 2009 r. do października 2011 r.

1. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

1. Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustalił, że odpowiedzialność za zaległości P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej za okres od grudnia 2009 r. do października 2011 r. z tytułu wpłat na PFRON w kwocie głównej łącznie 40 880,00 zł, w odsetkach łącznie 6.960,00 zł naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki tj. 15 stycznia 2012 r. ponosi, jako były Prezes zarządu, Skarżący.

2. Pismem z 28 grudnia 2015 r. Skarżący złożył odwołanie od wymienionej wyżej decyzji podnosząc, że PFRON rozpatrując sprawę nie wziął pod uwagę żadnych dokumentów. Dokumenty, które w opinii strony winny zostać przez organ pierwszej instancji rozpatrzone nie znajdują się w posiadaniu strony ale w posiadaniu syndyka upadłej Spółki, o czym Skarżący poinformował PFRON. W opinii Skarżącego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został przez niego zgłoszony w pierwszym możliwym terminie. Kwestię tę powinien zbadać biegły z zakresu księgowości i rachunkowości. Ponieważ opinii takiej nie przeprowadzono Skarżący wniósł o przeprowadzenie takiej opinii.

3. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Organ odwoławczy wskazuje, że P. Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej było zobowiązane do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON. Spółka złożyła deklaracje DEK-I-0 za okres od grudnia 2009 r. do października 2011 r. natomiast nie dokonała wpłat na poczet należności objętych ww. deklaracjami. W dniu 14 grudnia 2011 r. do Sądu Rejonowego w K., [...] Wydział Gospodarczy został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r, sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość P. Sp. z o.o. obejmującą likwidację majątku upadłej. Pismem z 25 kwietnia 2012 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił w stosunku do upadłej Spółki wierzytelność należącą do III kategorii w kwocie głównej 112 169,70 zł, w odsetkach 31 860, 00 zł. Wierzytelność została uznana w III kategorii w kwocie 144 029,70 zł. Postanowieniem z dnia 18 maja 2015 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Gospodarczy stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego P. Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej w K. Jak wynika z uzasadnienia ww. postanowienia w trakcie postępowania upadłościowego syndyk sporządził i zrealizował plan podziału sum uzyskanych ze zbycia rzeczy i prac obciążonych rzeczowo oraz dokonał planu podziału obejmującego kategorię I w 90 %. Na dzień wydania postanowienia brak jest majątku upadłej wskutek zbycia jej składników i rozdysponowania w ten sposób środków na rzecz wierzycieli, co przesądzało o braku możliwości zaspokojenia dalszych wierzycieli, a w konsekwencji uzasadniało zakończenie postępowania upadłościowego na podstawie art. 368 ust. 1 Prawa Upadłościowego.

Z uwagi na powyższe postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Prezes Zarządu PFRON wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej. Strona pismem z 3 listopada 2015 r. została wezwana do przedłożenia dowodów w postaci dokumentów:

- potwierdzających, że okresie od grudnia 2009 r. do października 2011 r. nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego zgłoszeniu upadłości (postępowania układowego) P. Sp. z o.o.

- potwierdzających, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jej winy;

- potwierdzających zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości;

- sprawozdań finansowych Spółki za lata 2009, 2010, 2011;

- uchwał w sprawie powołania i odwołania z funkcji Prezesa Zarządu Spółki,

- dokumentów wskazujących mienie Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki;

- innych dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

W odpowiedzi Strona przesłała przy piśmie z 13 listopada 2015 r. kserokopie wniosku o ogłoszenie upadłości P. Sp. z o. o. oraz kserokopię uchwały o powołaniu Skarżącego na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki.

Na podstawie uchwały Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia 23 grudnia 1999 r. oraz pełnego odpisu KRS ustalono, iż Skarżący pełnił funkcję Prezesa Zarządu Spółki od 23 grudnia 1999 r. natomiast w dniu 28 kwietnia 2014 r. dokonano wykreślenia strony z KRS jako osoby pełniącej tę funkcję.

Organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący w toku postępowania przed organem pierwszej instancji nie wykazał przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności określonych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej oraz nie wskazał także majątku spółki, który mógłby służyć zaspokojeniu jej zobowiązań.

Organ drugiej instancji wskazał, że zarzut nieprzeprowadzenia przez Fundusz dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości należy uznać za nieuzasadniony. Okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy winny być ustalone w oparciu o dowody z dokumentów, do których przedstawienia organ pierwszej instancji wezwał stronę w toku postępowania. Ocena tych dokumentów może być dokonana przez organ we własnym zakresie i nie wymaga wiadomości specjalnych. Tym samym dowód z opinii biegłego należy uznać za nieprzydatny dla postępowania w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności strony za zobowiązania P. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej.

Odnosząc się do twierdzenia Strony, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości P. Sp. z o.o. we właściwym terminie organ odwoławczy uznał je w świetle zgromadzonego materiału dowodowego za nieuprawnione. Spółka złożyła deklaracje DEK-I 0 za wskazany w zaskarżonej decyzji okres, ale nie dokonała zapłaty w ustawowym terminie. Wskazać należy, że przesłanką uzasadniającą ogłoszenie upadłości jest zgodnie z art. 10 ustawy Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym w okresie, którego dotyczy postępowanie niewypłacalność dłużnika. Zgodnie z art. 11 cytowanej ustawy niewypłacalność zachodzi m.in. wówczas gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Nieistotne jest przy tym czy dłużnik nie wykonuje wszystkich czy tylko niektórych swoich zobowiązań oraz jaka jest przyczyna niewykonywania tych zobowiązań. Bezspornym jest, iż należności z tytułu wpłat na PFRON nie zostały uregulowane, a egzekucja tych należności okazała się bezskuteczna z uwagi na brak majątku Spółki wystarczającego do ich pokrycia. Okoliczność ta wynika niezbicie z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] maja 2015 r. sygn. akt [...] stwierdzającego zakończenie postępowania upadłościowego P. Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej. Powyższe nie pozwala w opinii organu przyjąć, iż strona nie ponosi winy, choćby nieumyślnej za powstałe zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON. W związku z wymienionymi okolicznościami, a mianowicie: istnieniem zobowiązania P. Sp. z o. o z tytułu wpłaty na PFRON za okres od grudnia 2009 r. do października 2011 r. które nie zostało zapłacone w ustawowym terminie, bezskutecznością egzekucji tego zobowiązania z majątku Spółki, faktem pełnienia przez stronę funkcji Prezesa Zarządu Spółki w okresie kiedy zobowiązania te stały się wymagalne oraz faktem niewykazania przez stronę okoliczności uwalniających od odpowiedzialności, a wymienionych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji organ drugiej instancji uznał za prawidłowe.

2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący sformułował żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych lub według spisu kosztów.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego z dziedziny księgowości i rachunkowości na okoliczność ustalenia czy we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki P. Sp. z o.o. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów oraz dołączenie do akt niniejszej sprawy akt Sądu Okręgowego w W. i w P., a następnie przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawartych w tych aktach.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

3. Zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej zwanej "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

4. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w terminie płatności zobowiązań Spółki istniały przesłanki wystąpienia przez Skarżącego o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez niego Spółki, a jeżeli tak, to czy nie wystąpienie o ogłoszenie upadłości w tym czasie nastąpiło bez jego winy. Sporne jest też to, czy organ mógł ustalić właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości bez opinii biegłego.

5. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

6.1. Istotą postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółek kapitałowych jest badanie przesłanek pozytywnych i negatywnych mających znaczenie dla określenia istnienia odpowiedzialności konkretnego członka zarządu. Przesłanki odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tych spółek określa art. 116 § 1 O.p. Według postanowień tego przepisu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

6.2. Pozytywną przesłanką obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu jest nieskuteczna w całości lub w części egzekucja z majątku spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, przy czym może to nastąpić jedynie po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwana "CBOSA"). Zatem o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 116 O.p., nie musi przesądzać wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wydanie, w jego konsekwencji, postanowienia w sprawie umorzenia tego postępowania. Mogą za tym przemawiać inne działania organu egzekucyjnego, niekoniecznie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Muszą one jednak nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 233/06, CBOSA i wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., sygn. akt II UK 152/11).

6.3. Przed przystąpieniem do rozważenia sporu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", o którym mowa w art. 116 § 1 O.p., powinna być dokonywana w świetle przepisów dotyczących postępowania upadłościowego i układowego, które obecnie regulowane jest przepisami ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.

Aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 (CBOSA), w świetle której członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "zgodnie z art. 5 § 1 Prawa upadłościowego przedsiębiorca zobowiązany jest nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego może nastąpić wtedy, gdy wystąpią ustawowe przesłanki. Czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli oraz zaspokojenie roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany przepisami. Termin 14 dni na złożenie przez przedsiębiorcę wniosku o ogłoszenie upadłości, liczony od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w sposób odmienny, niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości. Członkowie zarządu dłużnika będącego osobą prawną, nie dochowując tego terminu i rozporządzając majątkiem przedsiębiorcy, narażają prawa wierzycieli. W związku z powyższym należy zaznaczyć, że rygor zawarty w art. 5 § 1 Prawa upadłościowego jest emanacją naczelnej zasady tego rozporządzenia (tj. ochrony praw wierzycieli) i jako taki powinien być interpretowany w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej".

W świetle powołanych przepisów, jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości. Dla określenia stanu niewypłacalności nieistotne jest, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak też, jaka jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn (por. A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kraków 2003, s. 41 i 42).

6.4. W powołanej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że:

1) w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.;

2) odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości;

3) z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie; w każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;

4) jeśli w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności ukształtowanej w art. 116 § 1 O.p.;

5) w decyzji podjętej na podstawie art. 116 § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W przypadku orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek, badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność z uwagi na podstawy ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu i dotyczyć zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.);

6) badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

6.5. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt I GSK 1033/12 (CBOSA) ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od odpowiedzialności. Istnienie lub nieistnienie przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. nie ma charakteru okoliczności uzupełniającej, lecz jest okolicznością zasadniczą, która podlega badaniu na etapie postępowania zakończonego decyzją organu, a następnie jest w postępowaniu sądowym kontrolowana, zaś ciężar dowodu ich istnienia spoczywa wyłącznie na członku zarządu (por. wyrok SN z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt III UK 51/09, LEX nr 578159; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2013 r. sygn. akt I FSK 515/12, CBOSA).

Z powyższego wynika m.in., że organ tylko wtedy może wydać decyzję o odpowiedzialności członka zarządu, gdy wykaże, że wystąpiły okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i z winy członka zarządu taki wniosek nie został złożony. Dlatego też, określając zakres obowiązków dowodowych organów podatkowych w rozpoznanej sprawie, których niespełnienie zarzucał Skarżący, Sąd wziął również pod uwagę konieczność wykazania istnienia przesłanek upadłości Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącego funkcji w zarządzie.

7.1. Na podstawie art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy członek zarządu spółki posiada prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki, co jednocześnie oznacza, że odpowiada za wszystkie istotne sprawy spółki, w tym również związane z jej sytuacją ekonomiczno-finansową. Natomiast zgodnie z art. 293 § 2 K.s.h., członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć szczególnej staranności będącej wynikiem zawodowego charakteru i w czasie trwania mandatu stale monitorować dokumentację spółki i stan jej finansów.

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/GI 1513/08 (CBOSA) członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w Spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie upadłości (wyrok Sądu Najwyższego z 16 września 2008 r., sygn. akt II UK 381/07).

7.2. Prowadząc działalność w trudnej sytuacji gospodarczej, jak również podejmując działania naprawcze mające na celu ratowanie spółki, organ zarządczy podejmuje działania należące do kategorii tzw. ryzyka gospodarczego. Oznacza to, że – jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – członek zarządu winien liczyć się z koniecznością ogłoszenia upadłości spółki także w sytuacji, gdy podejmowane działania nie przyniosą zamierzonego rezultatu lub z poniesieniem odpowiedzialności za nagromadzone długi (dla przykładu wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 7 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Po 970/13; w Krakowie w wyroku z 13 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 127/12, w Warszawie z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 258/10 - CBOSA). Kwintesencję powyższej tezy stanowi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 września 2010 r., sygn. akt. II FSK 110/10 - CBOSA, w którym stwierdzono, że nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość, mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, to sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową.

Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10).

7.3. Jeżeli istnieją przesłanki do ogłoszenia upadłości, zaś zarząd nie składa takiego wniosku, licząc na poprawę sytuacji gospodarczej, podejmuje to na własne ryzyko. Pogląd taki wyraził między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 1347/10 (CBOSA) stwierdzając, że członek zarządu osoby prawnej, która stała się niewypłacalna w rozumieniu przepisów ustawy prawo upadłościowe i naprawcze nie może uwolnić się od odpowiedzialności za jej zobowiązania podatkowe powołując się na potencjalną możliwość radykalnej poprawy rentowności firmy, nawet jeżeli wykaże, że liczne, sensowne działania w tym kierunku podejmował. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 1251/10 - CBOSA wskazał, że sformułowanie art. 116 § 1 pkt 1 O.p. prowadzi do wniosku, że w zamiarze ustawodawcy, od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki uwalnia członka zarządu obiektywna niezawiniona niemożność podjęcia działań wymienionych w tym przepisie, a nie świadome ich niepodjęcie, nawet jeśli w ocenie danego członka zarządu były racjonalne przyczyny takiej decyzji.

Subiektywne przekonanie członka zarządu, że mimo niepłacenia długów spółce uda się jeszcze poprawić kondycję, a więc przekonanie, że niespłacanie długów jest spowodowane przejściowymi trudnościami, nie ma znaczenia dla oceny przesłanki egzoneracyjnej członka zarządu od odpowiedzialności, jeżeli nie jest poparte obiektywnymi faktami uzasadniającymi ocenę, iż spółka rzeczywiście miała szanse, w możliwym do przewidzenia, krótkim czasie, uzyskać środki na spłatę długów, co uzasadniałoby wstrzymanie się z wnioskiem o upadłość. To na zarządzie spoczywa obowiązek monitorowania stanu finansów spółki i oceny, czy dochodzi do krótkotrwałego wstrzymania płacenia długów na skutek przejściowych trudności, czy też dochodzi do zaprzestania płacenia długów w sposób trwały (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2015r., III UK 39/15, LEX nr 1946412 i powołane tam orzecznictwo).

7.4. Zwolnieni od odpowiedzialności będą ci członkowie zarządu, którzy po objęciu swojej funkcji i ustaleniu stanu interesów spółki, we właściwym czasie złożyli odpowiedni wniosek. Podobnie członek zarządu, który sprawuje tę funkcję krócej niż przez okres przewidziany na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki, o której mowa w art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, ponieważ nie można mu przypisać winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości (tak: Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI ACa 79/16).

Przywołać należy tezę uchwały Sądu Najwyższego z 25 listopada 2003 r., sygn. akt III CZP 75/03 dotyczącej art. 299 Kodeksu spółek handlowych: "Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przewidziana w art. 299 § 1 k.s.h. obejmuje także jej zobowiązania powstałe dopiero po spełnieniu się przesłanek do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości".

Jakkolwiek powyższe tezy w części dotyczą art. 299 Kodeksu spółek handlowych to jednak wskazują też na sposób wykładni art. 116 O.p., poprzez podobieństwa normatywne między tymi przepisami.

8. Przenosząc na grunt rozpatrywanej sprawy powyższe poglądy odnośnie do prawa materialnego, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, podkreślenia wymaga to, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych toczy się z uwzględnieniem zasad ogólnych Ordynacji podatkowej. Oznacza, to, że organ podatkowy prowadzący postępowanie obowiązany jest do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), a także do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.). Dotyczyło to także ustalenia przesłanki bezskuteczności egzekucji w całości lub w części, z uwzględnieniem oceny dowodów stwierdzających lub podważających tę przesłankę oraz okoliczność "właściwego czasu" na wystąpienie o ogłoszenie upadłości (art. 191 O.p.).

9. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązań przez Spółkę. Zobowiązania, z które Skarżący odpowiada były wymagalne w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Nie jest sporna bezskuteczność zaspokojenia zobowiązań objętych zaskarżoną decyzją z majątku Spółki, w toku postępowania upadłościowego.

10.1. Sąd nie neguje dobrych intencji, którymi kierował się Skarżący podejmując się misji "ratowania" Spółki, jego aktywności jako prezesa zarządu w zakresie poszukiwania źródeł dofinansowania Spółki i prób dochodzenia wierzytelności Spółki, ani też osobistych wyrzeczeń Skarżącego związanych z rezygnacją z zatrudnienia w Spółce. Zachowanie Skarżącego ukierunkowane na dochodzenie wierzytelności cywilnoprawnych Spółki nie jest niczym nadzwyczajnym; jest to działanie na korzyść Spółki, do którego Skarżący był wręcz prawnie zobligowany jako pełniący funkcję prezesa zarządu.

Skarżący twierdzi, że były nadzieje, iż Spółka "wyjdzie na prostą". Sąd nie odmawia Skarżącemu prawa do podjęcia ryzyka gospodarczego, prowadzenia działalności Spółki w trudnej sytuacji, jak również podejmowania działań naprawczych w celu ratowania spółki, nawet jeżeli to ryzyko wyraża się w opóźnianiu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący ma prawo do subiektywnej oceny perspektyw rozwojowych Spółki. W sytuacji jednak, gdy jego subiektywne oceny okazują się nadmiernie optymistyczne, a wniosek o ogłoszenie upadłości zostaje obiektywnie spóźniony to konsekwencji podjętego przez siebie ryzyka gospodarczego nie może przerzucać na wierzyciela, którego zaległości nie zostają zaspokojone. Wierzyciel podatkowy ma wtedy prawo oczekiwać, że jego należności zostaną w tej sytuacji zaspokojone, na zasadzie posiłkowej odpowiedzialności osoby trzeciej wobec Spółki, z majątku osobistego członka zarządu Spółki.

Skarżący błędnie rozumie przesłankę "braku winy" w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Badanie, różnych możliwych scenariuszy losów Spółki na różne momenty jej działalności jest zbędne. Celem postępowania dowodowego nie jest bowiem dywagowanie w temacie rozmiarów ryzyka gospodarczego jakie zarząd Spółki podejmował nadal nią kierując, ale ocena faktów które miały miejsce przy zastosowaniu adekwatnych przepisów prawa. Nie można skutecznie wnosić o uwolnienie się od odpowiedzialności, tylko dlatego że scenariusze rozwojowe miały - być może - szanse powodzenia. Organ, a co za tym idzie Sąd ocenia fakty, a nie retrospektywne prognozy ryzyka gospodarczego, które podejmował zarząd Spółki.

10.2. Organy wskazują na obiektywny fakt istnienia zaległości wobec PFRON, które narastały od grudnia 2009 r. Skarżący musiał wiedzieć, że Spółka ma wymagalne zaległości w zakresie zobowiązań wobec PFRON, które powstały w czasie pełnienia funkcji członka zarządu. Już to wypełniało przesłankę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, co trafnie wykazuje organ.

Nie jest sporne, że zaległości, za które Skarżący odpowiada nie zostały uregulowane w czasie, gdy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu, ani później w toku postępowania upadłościowego.

Aby zanegować podstawy swojej odpowiedzialności podatkowej Skarżący winien udowodnić istnienie negatywnych przesłanek, uzasadniających zwolnienie go odpowiedzialności. Wskazują na to wyraźnie sformułowania użyte w przepisie art. 116 § 1 O.p. "członek zarządu nie wykazał" "członek zarządu nie wskazuje". Wymieniony przepis przenosi więc ciężar dowodu z organu na stronę, która zobowiązana jest w związku z tym pozyskiwać i przedstawiać organowi administracji dowody na poparcie swoich twierdzeń.

W realiach sprawy nie sposób dopatrzyć się braku winy Skarżącego w spóźnieniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący nie podnosi żadnych argumentów i twierdzeń, które miałyby wskazywać na brak jego winy, mimo że był do tego wzywany w toku postępowania organu pierwszej instancji. Powołanie biegłego nie było celowe także z uwagi na fakt, że pomimo wezwań strona nie przedstawiła w toku postępowania dokumentów, w postaci na przykład bilansów czy rachunku zysków i strat, które mogłyby zostać poddane ocenie przez biegłego w celu zrealizowania tezy dowodowej forsowanej przez Skarżącego. Nawet w sytuacji, gdy Skarżący nie ma obecnie dostępu do dokumentacji Spółki oczekiwać należy, że jego twierdzenia o tym, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożył we właściwym czasie zostaną sformułowane bardziej precyzyjnie, tak aby organ mógł nabrać przekonania, że istnieją istotne dla wyniku sprawy okoliczności faktyczne, które wymagają wyjaśnienia. Wydaje się, że Skarżący w dowodzie z opinii biegłego pokłada nadzieję na uzyskanie argumentów na to, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie, podczas gdy sam tych argumentów nie ma. Skarżący powtarza na kolejnych etapach sporu gołosłowne twierdzenie, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożono we właściwym czasie, a jeżeli nawet ten wniosek był spóźniony - nastąpiło to bez winy Skarżącego. Skarżący oczekuje, że opinia biegłego wykaże to, czego sam wykazać nie potrafi, poza ogólnikowymi wskazaniami jakie to czynniki wpływają na sytuację finansową Spółki. Skarżącemu umyka kluczowa kwestia - Spółka, którą zarządzał od grudnia 2009 r. przez blisko 2 kolejne lata tolerowała permanentny stan wymagalnych zaległości względem PFRON, a już to wystarczało do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

10.3. Zasada zupełności materiału dowodowego z art. 187 § 1 O.p. nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, także wtedy, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, że z innych dowodów, poza ujawnionymi, nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 lipca 2005 r., FSK 2600/04; z 15 grudnia 2005 r., I FSK 391/05; z 6 lutego 2007 r., I FSK 400/06 - CBOSA).

Dla dokonania prawidłowej oceny "właściwego czasu" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie było potrzeby przeprowadzania wnioskowanego przez Skarżącego dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny księgowości i rachunkowości W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślano wielokrotnie, że zgłoszenie wniosków dowodowych nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia, gdyż nakaz taki nie wynika z treści art. 188 O.p. Organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 stycznia 2010 r., II FSK 1313/08 i z 5 listopada 2011 r. I FSK 1892/09 - CBOSA). Gromadzenie materiału dowodowego nie może polegać na zbieraniu wszelkich informacji dotyczących zjawisk i zdarzeń. Organ podatkowy jest bowiem zobowiązany do zgromadzenia dowodów w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do ustalenia stanu faktycznego. Oznacza to, że jeżeli organ podatkowy, na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania, może dokonać ustalenia stanu faktycznego niebudzącego wątpliwości, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne. Tym samym organ podatkowy, na podstawie art. 188 O.p. nie jest zobowiązany do uwzględniania wszystkich wniosków dowodowych strony postępowania, jeżeli okoliczności mające znaczenie dla sprawy stwierdzone są wystarczająco innymi dowodami.

10.4. Niezależnie od tego, art. 197 § 1 O.p. nakazuje stosować środek dowodowy w postaci opinii biegłego w stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami. W świetle zebranego materiału dowodowego, nie było obowiązku powoływania biegłego odnośnie do przesłanek ogłoszenia upadłości oraz daty powstania niewypłacalności.

Sąd podziela przekonanie organu, że okoliczności stwierdzone w sprawie, będące przedmiotem zaistniałego sporu ani te powołane przez Skarżącego nie uzasadniały przyjęcia, że stan faktyczny w zakresie oceny faktu niewykonywania zobowiązań wobec PFRON jest zawiły i wymagał wiadomości specjalnych. Organ mógł więc samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwym dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość. Ustalenia organu podatkowego zostały oparte na niezakwestionowanym fakcie niepłacenia zobowiązań. Podstawą uznania Spółki za niewypłacalną było zaprzestanie regulowania zobowiązań, co było faktem bezspornym i niewymagającym, wbrew twierdzeniom skargi, powołania na te okoliczność dowodu z opinii biegłego.

Sąd stwierdza, że zarzut naruszenia przepisów postępowania związany z niepowołaniem biegłego jest niezasadny.

10.5. Wniosek o przeprowadzenie w toku postępowania przed sądem administracyjnym dowodu z opinii biegłego jest niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a., który pozwala dopuścić jedynie dowód z dokumentu.

Należało oddalić także, podniesiony w skardze, wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, w tym z akt licznych spraw sądowych Spółki oraz korespondencji z wierzycielami Spółki na okoliczność dochodzenia wierzytelności cywilnoprawnych Spółki, a tym samym prób "ratowania" Spółki. Po pierwsze, Skarżący nie dołączył tych dokumentów. Po drugie, prowadzenie dowodów na okoliczności relacji Spółki z jego wierzycielami i dłużnikami cywilnoprawnymi nie jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości rozstrzyganej sprawy. Kwestie, które Skarżący zamierza udowodnić postulowanymi dowodami nie mają znaczenia dla ustalenia przesłanek odpowiedzialności Skarżącego za zaległości względem PFRON.

11. Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego tj. pełnienie przez Stronę obowiązków w zarządzie w czasie powstania i w terminie płatności zobowiązania Spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej do jej majątku. Strona nie wykazała przesłanek egzoneracyjnych, których wystąpienie mogłoby uwolnić ją od obciążenia odpowiedzialnością za zaległość podatkową Spółki, tj. nie wykazała, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jej winy, ani nie wskazała mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

12. 1. Sąd nie znajduje powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności naruszenia przepisów zarzuconych przez Skarżącego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy.

Sąd nie dopatruje się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znajduje też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości lub w części.

12.2. Z tych względów, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało skargę oddalić.