Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 458/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6060 Poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Odrzucono skargę części skarżących
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 134 par. 1, art 50, art. 58 par. 1 pkt 6, art. 200, art. 205 par. 2, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 220 poz 1447
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity
article: art. 21 par. 1 pkt 2, art. 68 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 15 ust 1 pkt 2, art. 85a ust 1 i ust. 2 pkt 1b. art. 87 ust. 1, art. 119 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 228 poz 1947
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011r. sprawy ze skargi B. C. i M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej; I. odrzucić skargę B. C., II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] 2010 r. Nr [...], III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącego kwotę 257,- zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, IV. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Starosta P., ustalił M. C. prowadzącemu Gospodarstwo Agroturystyczne "A" M. C.i, ul. G. [...],[...] P. opłatę eksploatacyjną za wydobycie kopaliny z działki nr [...] obręb P., gm. M., pow. P. bez wymaganej koncesji, w łącznej wysokości [...] zł. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Starosta P. wskazał art. 85a ust. 1, ust. 2 pkt. 1 lit. b, art. 86 ust. 1, art. 87 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz.1947 ze zm.), przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 215, poz. 1357) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż informację o nielegalnym pozyskiwaniu kruszywa z nieruchomości należącej do M. C. w P., gm. M. otrzymał od Przewodniczącego Komisji Ochrony Środowiska Rady Miejskiej w M.. Ze zgłoszenia wynikało, iż 17 sierpnia 2009 r., na działce należącej do M. C. w P., było wydobywane kruszywo natomiast w dniu 24 sierpnia 2009 r. na działce należącej do M. C. w P. kruszywo to (składowane w hałdach) było przygotowane do sprzedaży.

Dalej organ wyjaśnił, iż w dniu 26 sierpnia 2009 r. przeprowadzone zostały oględziny działki nr ewid. [...] obręb P., gm. M. w obecności pracowników Urzędu Miejskiego w M. oraz Straży Miejskiej w M.. W toku oględzin stwierdzono na gruncie istnienie trzech częściowo zawodnionych wyrobisk. W pobliżu jednego z wyrobisk usypane zostały hałdy piasku, które nie były porośnięte roślinnością z czego wnioskowano, że piasek ten został niedawno wydobyty z wyrobiska. Z uwagi na wynik oględzin Starosta P. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie na działce nr ewid. [...] - obręb P., gm. M. kopaliny bez wymaganej koncesji.

W toku postępowania M. C. i wyjaśnił, że na podstawie operatu wodnoprawnego zatwierdzonego decyzją Wojewody P. z dnia 24 października 1996 r., buduje stawy rybne na działce nr 76, której jest współwłaścicielem. Budowa stawów nie została jeszcze zakończona. W trakcie ponownych oględzin działki nr[...]w dniu 25 września 2009 r. M. C.i oświadczył, że wydobyty w 2009 r. urobek jest złożony w wyrobisku oraz, że stare hałdy wywiezione zostały nieodpłatnie przez firmę "B" S.A. Ponadto urobek wybrany w 2005 r. został przekazany, w zamian za płody rolne (pasza dla koni) dla PGR-u, gdzie wykorzystany został na płyty pod gnojowicę. M. C. oświadczył ponadto, iż roboty polegające na budowie stawu prowadzone były również w 2005 r. a wykonanie stawów mają służyć poprawieniu ekosystemu oraz stosunków wodnych w rejonie i potrzebom agroturystyki.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Starosta P. wyjaśnili, iż zwrócił się do spółkę "B" S.A. z siedzibą w P. o złożenie wyjaśnień w celu weryfikacji oświadczenia M. C.. W odpowiedzi Spółka "B" nadesłała kopie protokołu robót koniecznych i dwóch rachunków (nr 19/2009 z dnia 17 sierpnia 2009 r. i nr 21/2009 z dnia 21 sierpnia 2009 r.) wystawionych przez Gospodarstwo Agroturystyczne "A" M. C. , ul. G. [...] P.. Z rachunków tych wnika, że Gospodarstwo Agroturystyczne "A" M. C., sprzedało firmie "B" piasek w łącznej ilości 1334,0 ton.

W dniu 5 stycznia 2010 r. przedstawiciel firmy "B" oświadczył, iż odebrane z działki nr[...]kruszywo nadawało się do celów budowlanych – budowy drogi.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż wyjaśnienia M. C. co do zagospodarowania wydobytego na działce nr [...] piasku nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowy. Wydobyte kruszywo zostało sprzedane spółce "B", a nie przekazane nieodpłatnie jak podnosiła strona. Tym samym Starosta P., jako organ koncesyjny, uznał, iż zachodzą wskazane w ustawie Prawo geologiczne i górnicze przesłanki do naliczenia opłaty eksploatacyjnej pozyskującym kopalinę (piasek) bez wymaganej koncesji. W związku z powyższym organ na podstawie art. 85a ustawy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2008 r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych ustalił M. C. opłatę eksploatacyjną przyjmując, iż ilość wydobytej kopaliny wynosiła 1334,0 tony.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. C. podnosząc, iż nieprawdą jest jakoby posiadał na swojej działce kopalnię kruszywa. Przedmiotowy piasek pochodził z budowanych stawów rybno-rekreacyjnych, na których budowę uzyskał stosowne pozwolenia wodnoprawne. W ocenie wnoszącego odwołanie wydobyty piasek stanowił odrzut ekologiczny. Sprzedając go firmie "B" chciał uzyskać środki na dokończenie budowy stawów i spłatę zaciągniętych kredytów. M. C. podniósł ponadto, iż uzyskane pozwolenie wodnoprawne nie określało, co ma zrobić z wydobytym przy budowie stawów urobkiem.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

Organ odwoławczy stwierdził, że poza sporem jest wydobycie przez skarżącego kopaliny (piasku) i jej sprzedaż firmie "B" pomimo nieposiadania wymaganej koncesji. Świadczą o tym ustalenia dokonane przez organ I instancji jak i oświadczenie zawarte w odwołaniu. W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie zastosował art. 85a ust. 1 ustawy - prawo geologiczne i górnicze, gdyż M. C. wydobył kopalinę prowadząc działalność gospodarczą, chociaż nie w tym zakresie i sprzedał wydobytą kopalinę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Dalej Kolegium wyjaśniło, iż celem ustawy prawo geologiczne i górnicze jest określenie ram prawnych w jakich Państwo może nadzorować i kontrolować użytkowanie ziemi na terytorium Polski. Powyższa ustawa nakłada w art. 15 obowiązek posiadania koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie m.in. wydobywania kopalin, a zatem skoro skarżący wydobył kopalinę i sprzedał ją osobie trzeciej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to zastosowanie znajdzie przepis art. 85a powyższej ustawy. Nadto organ odwoławczy wskazał, że gdyby M. C. użył wydobyty piasek na własne potrzeby, a nie na potrzeby innego podmiotu, to wtedy organ nie mógłby zastosować przepisu art. 85a ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.

Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi M. i B. C.. W ocenie skarżących organy obu instancji błędnie przyjęły, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 85a ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze. M. C. posiada bowiem pozwolenie wodnoprawne na budowę na działce nr[...]w miejscowości P. trzech stawów do hodowli ryb, a urobek uzyskiwany w wyniku budowy stawu nie jest kopaliną i na jego wydobywanie nie jest wymagana koncesja. Budowa stawu była realizowana zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem gruntu.

Skarżący podnieśli, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze tylko złoża kopalin nie stanowiące części składowych nieruchomości są własnością Skarbu Państwa natomiast urobek powstały w wyniku budowy stawów stanowi odpad w rozumieniu ustawy o odpadach. Natomiast odpad jest własnością wytwarzającego odpad i skarżący mógł nim swobodnie dysponować.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W dniu 9 listopada 2011 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżących, w którym podniesiono, iż zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze, wydobywanie kopalin ze złóż stanowiące działalność gospodarczą wymaga uzyskania odpowiedniej koncesji. Wobec tego podmiotem takiej koncesji może być wyłącznie przedsiębiorca dokonujący zarobkowego wydobycia kopalin w sposób zorganizowany i ciągły. Zachowanie polegające na niezarobkowym wydobywaniu piasku z własnego gruntu nie może zatem stanowić działalności gospodarczej wymagającej koncesji. Dalej skarżący wyjaśnili, że nie prowadzą działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust 1 pkt 2 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze i nie mieli zamiaru podejmowania działalności gospodarczej polegającej na wydobywaniu piasku w celu jego odsprzedaży, gdyż celem prowadzonych robót było wyłącznie urządzenie stawów oraz prowadzenie hodowli ryb. Zdaniem M. i B. C. organy powinny skupić się na dokonaniu jednoznacznych ustaleń faktycznych w celu precyzyjnego ustalenia tego, czy przedmiotowe prace prowadzone były w celu stworzenia stawów i założenia hodowli ryb, czy też wydobycie piasku związane było z prowadzeniem zarobkowej działalności gospodarczej. W przypadku ustalenia, iż zamiarem skarżącego była wyłącznie budowa stawów, a więc wykonanie robót ziemnych związanych z koniecznością usunięcia określonych mas ziemnych, organy nie mogłyby zakładać, iż dla wykonania czynności tego rodzaju należałoby uzyskiwać odrębną koncesję dotyczącą zarobkowego wydobywania kopalin. Tymczasem organu obu instancji nie odniosły się w ogóle w uzasadnieniu swojej decyzji do kwestii charakteru robót prowadzonych przez skarżących, przesądzając niejako, iż była to zarobkowa działalność gospodarcza polegająca na wydobywaniu piasku bez wymaganej koncesji. Tym samym decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Starosty zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji rozważyć należy dopuszczalność złożenia w niniejszej sprawie skargi przez B. C..

Zgodnie z art. 50 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy kto ma w tym interes prawny, który rozumiany jest jako istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, a zaskarżonym aktem lub czynnością. Skarga może bowiem dotyczyć tylko jego "własnej sprawy administracyjnej," rozumianej jako przewidziana w przepisach prawa administracyjnego (zarówno materialnego jak i procesowego) możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnego, którymi są organ administracji publicznej i indywidualny podmiot nie podporządkowany organizacyjnie temu organowi. Brak interesu prawnego (niemożliwość jego wykazania) wyklucza możliwość skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

W ocenie Sądu, Bogumiła C. nie posiada interesu prawnego do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 25 lutego 2011 r. Zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją Starosty P. nałożono opłatę eksploatacyjną za wydobywanie kruszywa bez koncesji na M. C. (małżonka skarżącej), a zatem decyzje te wkraczają jedynie w sferę praw i obowiązków M. C. i związane są ściśle z charakterem wykonywanej przez niego działalności. Jak wynika z akt sprawy działalności tej (wybieranie piasku z budowanych stawów i jego sprzedaży) nie prowadziła B C. i dlatego też nie była adresatem zaskarżonych decyzji. O istnieniu interesu prawnego po stronie B C. nie przesądza również fakt, iż jest ona współwłaścicielem działki nr [...]. Skarżąca nie wykazał bowiem jakie uprawnienia właścicielskie zostały naruszone poprzez wydanie decyzji o nałożeniu opłaty eksploatacyjnej, skutkiem wydania decyzji nie zmieniło się bowiem przeznaczenie nieruchomości skarżącej.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, iż skarga wniesiona przez B. C. była niedopuszczalna, z uwagi na brak interesu prawnego po stronie skarżącej, i tym samym należało ją odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.

Rozpoznając skargę M. C., Sąd podzielił zarzuty, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty P. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego w tym art. 7, art. , art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwanej dalej k.p.a.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a skutkuje ich uchyleniem.

W przedmiotowej sprawie Starosta P. uznał, iż M. C. prowadzący Gospodarstwo Agroturystyczne "A" M. C. w miejscowości P. dokonywał na nieruchomości gruntowej stanowiącej jego własność, wydobycia kruszywa (piasku) bez wymaganej prawem koncesji czym naruszył przepis art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 228 poz. 1947 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu działalność gospodarcza w zakresie wydobywania kopalin ze złóż wymaga uzyskania koncesji. Natomiast ust. 4 powołanego przepisu stanowi, iż zabrania się wydobywania kopalin wykonywanego inaczej niż jako koncesjonowana działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.

W związku z powyższym Starosta stosownie do treści art. 85a ust. 1 i ust. 2 pkt 1 b ustawy Prawo geologiczne i górnicze wydał decyzję w sprawie naliczenia M. C. opłaty eksploatacyjnej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu w razie wydobywania kopalin bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków, właściwe organy ustalają, w drodze decyzji, prowadzącemu taką działalność, opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania.

W ocenie Sądu ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy, nie był wystarczający do wydania decyzji ustalającej skarżącemu opłatę eksploatacyjną.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż wydając decyzje o nałożeniu opłaty eksploatacyjnej organy oparły się na ustaleniu, iż M. C. sprzedał kruszywo (piasek) uzyskane z terenu należącej do niego działki nr[...] w miejscowości P. spółce "B". Z akt sprawy, a tym bardziej z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, by organy administracji dokonały precyzyjnych ustaleń kto i kiedy oraz w jakiej ilości dokonał wydobycia przedmiotowego kruszywa.

Ustalenie tej okoliczności jest o tyle istotne, iż zgodnie z treścią art. 85a ust 1 opłatę eksploatacyjną ustala się za wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków. Przepisy powoływanej ustawy nie zawierają wprawdzie definicji legalnej pojęcia "wydobywanie". Z tego powodu aby odczytać znaczenia tego pojęcia należy sięgnąć do Słownika języka polskiego. Zgodnie z definicją słownikową wydobywać to m.in. "wydostać (wydostawać) surowce naturalne, uzyskać (uzyskiwać) kopalinę" (Słownik języka polskiego PWN pod redakcja prof. Stanisława Dubisza, Warszawa 2006), czy "wydostać z wnętrza na powierzchnię; wyciągnąć, wyjąć" (Słownik języka polskiego PWN pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Warszawa 1967 r.). Pojecie "wydobywania kopaliny" stanowiące przesłankę nałożenia opłaty eksploatacyjnej rozumieć zatem należy, jako pozyskanie kopaliny w drodze odłączenia jej od złoża (por. A. Lipiński, R. Mikosz Ustawa prawo górnicze i geologiczne. Komentarz, Warszawa 2003, Dom Wydawniczy ABC, komentarz do art. 1, teza 3) Pojęcie to nie obejmuje zatem czynności polegających na obrocie wydobytą (pozyskaną) kopaliną, a tę właśnie czynności organy administracji wadliwie wskazały jako podstawę nałożenia na skarżącego opłaty eksploatacyjnej.

Dalej należy wyjaśnić, iż kolejna przesłanką nałożenie opłaty eksploatacyjną jest wydobywanie kopalin bez uzyskania odpowiedniej koncesji (lub wbrew jej ustaleniom). Zgodnie z treścią art. 15 ust 1 pkt 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze wymóg posiadania koncesji spoczywa na podmiotach prowadzących działalność gospodarczą polegająca na wydobywaniu kopalin ze złóż. Ustawa ta nie definiuje pojęcia "działalności gospodarczej" i w tym zakresie odsyła do ustawy z dnia z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, iż przytoczonej powyżej definicji nie można uznać za jednoznaczną. Powstaje bowiem pytanie czy poszukiwanie, rozpoznanie i eksploatacja zasobów naturalnych jest działalnością gospodarczą tylko wtedy gdy ma charakter zarobkowy, a jednocześnie odbywa się w sposób zorganizowany i ciągły, czy też jest ono działalnością gospodarczą również wtedy gdy nie ma celu zarobkowego oraz ciągłego. Wskazać należy również, iż podstawowy zakres regulacji ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze nie wskazuje czy jej unormowaniom podlega wszelka działalność polegająca na wykonywaniu prac geologicznych oraz wydobywaniu kopalin (bez względu na ich zakres i cel), czy też tylko taka, która ma charakter działalności gospodarczej wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły. Ponadto powołana ustawa nie zawiera rozwiązań dotyczących wydobywania kopalin w celu zaspokojenia tzw. "potrzeb własnych" lub uzyskania jej jako odpadu przy okazji realizacji np. zamierzenie budowlanego. Odpowiadając na powyższe uznać należy, iż działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest działalność o charakterze zarobkowym, odbywająca się w sposób zorganizowany i ciągły. Tym samym tylko tak rozumiana działalność gospodarcza, podlegać będzie ustawie prawo geologiczne i górnicze.

W rozpatrywanej sprawie skarżący podnosił, iż sprzedany spółce "B" piasek stanowi urobek (odpad), który powstał przy okazji budowy stawów rybnych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] r. Celem wydobycia nie było natomiast dalsza sprzedaż piasku.

W ocenie Sądu okoliczność ta może świadczyć, iż wydobycie przedmiotowej kopaliny nie nastąpiło w ramach działalności gospodarczej podlegającej koncesjonowaniu.

W tej sytuacji organy winny były ustalić, czy wydobycie to jest dokonywane jednorazowo, przy okazji budowy stawów czy w ramach ciągłej i zorganizowanej działalności o charakterze zarobkowym polegającej na wydobyciu kopaliny. W przypadku ustalenia, iż chodzi o wydobycie ze złoża objętego prawami podmiotowymi (prawem własności), pozbawionego cech działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, należałoby uznać, że nie ma przeszkód prawnych do prowadzenia takiego wydobycia, z wyłączeniem rygorów prawa geologicznego i górniczego tj. z wyłączeniem obowiązku uzyskania stosownej koncesji. (por. A. Lipiński, R. Mikosz Ustawa prawo górnicze i geologiczne. Komentarz, Warszawa 2003, Dom Wydawniczy ABC, komentarz do art. 15, teza 1 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia z dnia 29 kwietnia 2008 r, sygn. akt III SA/Łd 758/07 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 415/08 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując wskazać należy, iż - jak trafnie zauważa się w doktrynie - rozstrzygnięcie czy dana działalność jest "wydobywaniem kopalin" wymagającym uzyskania koncesji możliwe jest jedynie przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku. Nie sposób bowiem w świetle treści art. 15 ust. 4 ustawy Prawo geologiczne i górnicze przyjąć, że każdy przypadek "pozyskania" kopaliny w drodze odłączenia jej od złoża uznać trzeba za wydobywanie. Dla ustalenia czy mamy do czynienia z wydobywaniem istotny jest rzeczywisty zamiar prowadzącego taką działalność (por. R. Mikosz, Orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach dotyczących wydobywania kopalin, Zeszyty Naukowe sądownictwa administracyjnego, Nr 5-6 (32-33)/2010, s.343).

Potwierdzeniem powyższego stanowiska wydaje się być wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2002 r. sygn. III KKN 397/00, gdzie wskazano, iż zachowanie polegające na niezarobkowym wydobywaniu piasku z własnego gruntu nie stanowi działalności gospodarczej wymagającej koncesji, a zatem tak opisane zachowanie nie wypełnia znamienia wykroczenia z art. 119 ust. 2 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze w postaci "braku wymaganej koncesji".

Oczywistym jawi się przy tym, iż niebudzące wątpliwości, obiektywne ustalenie takiego zamiaru, może nasuwać sporo trudności, to jednak te potencjalne trudności nie zwalniają organów administracji z obowiązku wszechstronnego im kompletnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i możliwie precyzyjnego ustalenia okoliczności mających znaczenia dla jej rozstrzygnięcia .

Organy administracyjne nie wyjaśniając powyższych okoliczności naruszyły przepisy procedury administracyjnej, a w szczególności przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zebrać i rozpatrzeć dostępny materiału dowodowy w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (art. 77 § 1 k.p.a.). Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada oficjalności wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Sądu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy istotne jest ustalenie okresu, w którym następowało wydobycie piasku na nieruchomości należącej do M. C., wielkości tego wydobycia z rozbiciem na poszczególne wyrobiska (stawy) i zamiaru z jakim skarżący wydobycia tego dokonywał. W szczególności koniecznym jest ustalenie, czy wydobycie kruszywa miało miejsce w czasie ważności pozwolenia wodnoprawnego i czy parametry powstałych wyrobisk odpowiadają wymiarom (w tym głębokości rzekomo wykonywanych stawów), ustalenie sposobu zagospodarowania przez M. C. całości wydobytego kruszywa.

Dopiero wyjaśnienie powyższych okoliczności pozwoli na dokonanie, w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, ustaleń co do tego czy M. C. dopuścił się wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji i co za tym idzie czy znajdzie w stosunku do niego zastosowanie art. 85a ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż choć fakt sprzedaży, co najmniej części pozyskanej kopaliny na rzecz Spółki "B" nie przesądza jeszcze w ocenie Sądu o tym, iż w sprawie doszło do wydobywania kopaliny pospolitej bez wymaganej koncesji, to jednak, stanowi niewątpliwie istotną okoliczność, która winna być przez organ wzięta pod uwagę przy ocenie, czy pozyskanie kopaliny przez skarżącego, miało charakter jej wydobywania w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze, czy też stanowiło jedynie niezarobkowe wydobywanie Faktu sprzedaży piasku przez M. C. nie można przy tym rozpatrywać w oderwaniu od pozostałych okoliczności sprawy. do jakich zaliczyć należy chociażby czas wydobycia poszczególnych partii kruszywa, odstęp czasu pomiędzy pozyskaniem kopaliny, a jej sprzedażą, okoliczności tej sprzedaży czyn też okoliczność, czy powstałe wyrobiska nie przekraczają wymiarów określonych dla rzekomych stawów w pozwoleniu wodnoprawnym. Wszystkie te okoliczności mogą być bowiem istotne dla oceny wiarygodności twierdzeń strony, jakoby dokonując wydobycia piasku z własnej działki działała wyłącznie z zamiarem budowy stawów, nie czyniąc tego jako działalności zarobkowej (por. wyroki . Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2007n r., sygn., VI SA/Wa 389/06, z dnia 26 marca 2008 r., sygn. VI SA/Wa 2240/07, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto trzeba zwrócić uwagę, iż stosownie do treści z art. 87 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze do opłat, o których mowa w przepisach niniejszego rozdziału (a więc również opłaty eksploatacyjnej, o której mowa w art. 85a stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej o zobowiązaniach podatkowych, z tym że określone w nich uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom. Z mocy tego przepisu odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują zatem przepisy działu III (art. 21-119) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Z kolei, stosownie do art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 tej ustawy (a więc powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania) nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Wynikający z powyższego przepisu termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania organ winien brać pod uwagę z urzędu niezależnie od okoliczności podnoszonych przez stronę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt III SA/Po 415/08 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl )

Powyższa regulacja czyni koniecznym, w przypadku ustalenia, iż zachodzą przesłanki nałożenia opłaty eksploatacyjnej, określenie przez organ daty (przedziału czasu) w jakim niewątpliwo nastąpiło wydobycie.

Stojąc zatem na stanowisku, iż w rozpoznawanej sprawie organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły przepisy postępowania administracyjnego (art 7, art. 77 § 1 i art. 80 i 107 § 3 k.p.a.) sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku)

Ponownie rozpatrując sprawę organy winny precyzyjnie ustalić stan faktyczny sprawy, w zakresie wskazanym w niniejszym uzasadnieniu, a następnie w oparciu o takowe kompletne ustalenia ocenić czy wydobycie kopaliny zostało dokonane w ramach wymagającej koncesji działalności gospodarczej o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze w zw. z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, uzasadniającej nałożenie opłaty, o której mowa w art. 85a ust 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze

Wyniki poczynionych ustaleń winien szczegółowo uzewnętrznić w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w tym w szczególności zawierającym wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom (w tym w szczególności oświadczeniom strony) odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Na marginesie Sad pragnie zwrócić uwagę, iż w świetle przepisu art. 85a ust. 1 Prawa geodezyjnego i górniczego dla ustalenia podwyższonej opłaty eksploatacyjnej znaczenie fundamentalne ma ilość wydobytej kopaliny. Wysokość tej opłaty jest uzależniona od rzeczywistej ilości wydobytej kopaliny. Organ administracji nie powinien określić ilość wydobytej kopaliny za pomocą domniemań faktycznych, dowodów pośrednich. Właściwym sposobem dokładnego ustalenia ilości wydobytego kruszywa jest obmiar geodezyjny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2008 r, sygn. akt III SA/po 714/07 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

O kosztach orzeczono w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd w punkcie IV sentencji wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, nie podlega wykonaniu.