Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1092/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 25, art. 30
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 25 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 808, dalej: "ustawa"), oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a także art. 41 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówił J. J. (dalej: "skarżący") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj. J. J. (ur. [...] r.) oraz M. J. (ur. [...] r.), w kwocie należności głównej 5.000,- zł. i ustawowych odsetek za opóźnienie jej wpłaty. W uzasadnieniu wskazał, że z oświadczeń skarżącego oraz A. P. (dalej: "wierzycielka") z dnia 8, 9 i 30 kwietnia 2015r. wynika, że skarżący dokonał wpłat na rzecz wierzycielki, lecz nie były to wpłaty związane z alimentami. Natomiast w przypadku wpłat z dnia: 10 czerwca, 29 lipca, 27 sierpnia, 11 i 25 września 2015 r., organ pismem z dnia [...] r., wystąpił do komornika sądowego z prośbą o ich wyjaśnienie. Kierowana przez organ I instancji do skarżącego w 2015 r. korespondencja była odbierana przez dorosłego domownika, a zarazem jego sąsiada i pracownika. Jedynie korespondencja z miesiąca lipca 2015 r. została osobiście odebrana przez skarżącego. W toczącym się postępowaniu egzekucyjnym skarżący nie odbierał kierowanej do niego korespondencji. Nie podjął także żadnych działań zmierzających do ustalenia stanu zadłużenia, oraz niezwłocznego informowania komornika sądowego o dokonanych bezpośrednio na rzecz wierzycielki wpłatach w okresie od 1 kwietnia do 11 września 2015 r., chociaż wiedział o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnym, jak i postępowaniu administracyjnym za okres świadczeniowy 2014/2015. Wierzycielka zmarła w dniu [...] października 2015 r., z tego powodu bezprzedmiotowym stało się prowadzenie postępowania administracyjnego w zakresie ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niemożliwym jest też zweryfikowanie twierdzeń skarżącego i przedstawionych przez niego dowodów. Organ I instancji podał, że skarżący dokonał następujących wpłat:

- z dnia 11 maja 2015 r. na kwotę 1.000 zł., która nie została potraktowana jako kwota nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż w dniu [...] r. została wydana decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- z dnia 10 czerwca 2015 r. na kwotę 1.000 zł. (polecenie przelewu), która zgodnie z oświadczeniem skarżącego miała być wpłacona na konto nienależące do wierzycielki;

- z dnia 29 lipca 2015 r. na kwotę 1.000 zł., która zgodnie z oświadczeniem "A" S.A. została wypłacona wierzycielce w dniu 31 lipca 2020 r.;

- z dnia 27 sierpnia 2015 r. na kwotę 500 zł., która zgodnie z oświadczeniem "A" S.A. została wypłacona wierzycielce w dniu 4 września 2020 r.;

- z dnia 11 września 2015 r. na kwotę 500 zł., która zgodnie z oświadczeniem "A" S.A. została wypłacona wierzycielce w dniu 15 września 2020 r.;

- z dnia 25 września 2015 r. na kwotę 1.000 zł. (ustalone na podstawie oświadczenia, które nie zawiera obligatoryjnych elementów pozwalających na prawidłową i bezsporną weryfikację stron, stąd też nie można tej wpłaty zaliczyć na poczet alimentów).

Komornik sądowy pismem z dnia [...] r. potwierdził wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Podał także, że skarżący nie zgłaszał zmiany swojego miejsca zamieszkania. Zdaniem organu I instancji, skoro komornik sądowy dokonanych przez skarżącego wpłat nie rozliczył na poczet toczącego się postępowania egzekucyjnego, to nie można wydać odmiennej decyzji niż tylko zobowiązującej do zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Obecna sytuacja majątkowa skarżącego, po śmierci wierzycielki, uległa poprawie, bowiem prowadzi gospodarstwo domowe razem z córkami oraz podjął zatrudnienie. Pobiera rentę rodzinną na córki w wysokości 948 zł. i figuruje jako osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych. Aktualnie średni miesięczny dochód rodziny wynosi ok. 3.500 zł. Skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jest osobą zdolną i gotową do podjęcia pracy zarobkowej w większym wymiarze pracy, która może mu umożliwić spłacenie powstałego zadłużenia (dotychczasowy dochód to 242,69 zł.). Natomiast średnie wydatki miesięczne całej rodziny, za okres od dnia 1 sierpnia do dnia 31 października 2019 r., związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 600 zł. Zdaniem organu I instancji, chwilowe i przemijające trudności finansowe nie stanowią wystarczającej przesłanki do zaniechania obciążania skarżącego obowiązkiem zwrotu wypłaconych wierzycielce świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych córek. Zwolnienie skarżącego z tego obowiązku w rezultacie obciąża wszystkich podatników i bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje, z jakich przyczyn do powstania tego zobowiązania doszło, czy zawinionych, czy też niezawinionych przez skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego.

Pismem z dnia 5 czerwca 2020 r. skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu podał, że obecnie posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, która również posiada stosowne orzeczenie. W miesiącu kwietniu 2015 r. wyprowadził się ze swojego miejsca zamieszkania i stał się osobą bezdomną. Stan ten utrzymywał się aż do dnia [...] października 2015 r., czyli śmierci jego byłej żony/wierzycielki. W czasie jego nieobecności w miejscu zamieszkania korespondencję odbierała wierzycielka, która w miesiącu lipcu 2015 r. wyjechała na wakacje nad morze. Dopiero wówczas odebrał kierowaną do niego korespondencję i dowiedział się o toczącym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym. Komornik sądowy dopiero w miesiącu czerwcu 2019 r. zjawił się w jego miejscu zamieszkania i wtedy nic nie wiedział o śmierci wierzycielki. Nigdy nie zwrócił się do Policji ani do Sądu z wnioskiem o wyjawienie majątku skarżącego, jak też nie zajął jego wynagrodzenia za pracę. Nadmienił, że o wszystkich jego sprawach wiedzę posiada kurator społeczny, który dokonywał systematycznie wpisów do prowadzonej przez niego sądowej dokumentacji. Podał, że Prokuratura Rejonowa w R. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...], odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie uporczywego uchylania się przez niego od obowiązku alimentacyjnego i stwierdziła, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Potwierdza to zarządzenie Prokuratora Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Nadto, wie że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były kierowane na konto nie należące do wierzycielki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "organ II instancji") decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zacytowało stan faktyczny sprawy, opisany w decyzji organu I instancji, oraz brzmienie art. 27 i art. 30 ustawy. Oceniając całość zebranego materiału dowodowego podało, że skarżący ma 61 lat, jest zdolny do pracy, a na jego dochody składa się wynagrodzenie za pracę, renta rodzinna i świadczenia z pomocy społecznej (średnio 3 500,- zł. miesięcznie). Z uwagi na śmierć wierzycielki nie było możliwości weryfikacji twierdzeń skarżącego, jak też wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Jednak bezsporny jest fakt pobrania przez wierzycielkę świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wysokość. Zdaniem organu II instancji, możliwości zarobkowe skarżącego, zatrudnienie, brak znaczących problemów zdrowotnych w rodzinie, wskazuje na przejściowy charakter jego problemów finansowych, co więcej nie ma przeszkód w podjęciu przez niego zatrudnienia w większym wymiarze czasu pracy, a to umożliwi spłatę zadłużenia.

Pismem z dnia 20 lipca 2020 r. skarżący złożył skargę na powyżej opisaną decyzję organu II instancji, o tożsamej treści, jak zawarta w odwołaniu. Wskazał, że nie informował komornika sądowego o dokonanych w roku 2015 wpłatach, gdyż nie wiedział o toczącym się przeciw niemu postępowaniu egzekucyjnym. Od kwietnia 2015 r. do śmierci wierzycielki, przebywał poza miejscem zamieszkania i w tym czasie utrzymywał stały kontakt z kuratorem społecznym, który może potwierdzić systematyczność dokonywanych przez niego tytułem alimentów wpłat na rzecz wierzycielki. Komornik sądowy nie podjął też jakichkolwiek działań mających na celu ustalenie jego adresu. Przebywał wówczas nad Zalewem [...] i tam ze skarżącym kontaktował się dzielnicowy z Policji i kurator społeczny. Ponadto, Prokuratura Rejonowa w R. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...], stwierdziła, że skarżący nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Zaprzeczył by jego miesięczny dochód wynosił 3 500 zł. i w związku z tym miał dobrą sytuację majątkową, oraz nie zgodził się z dokonaną przez organ I i II instancji oceną jego stanu zdrowia i córek. Akcentował, iż po śmierci wierzycielki, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe sprawując jednocześnie opiekę nad córkami, które wciąż przeżywają traumę po śmierci matki i nie stać go na zatrudnienie pomocy w opiece nad nimi. W załączeniu do skargi przedłożył plik dokumentów, w tym wspomniane postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...] i zarządzenie Prokuratora Rejonowego w R. z dnia [...]r. sygn. akt [...], oraz własne orzeczenie o niepełnosprawności i orzeczenie córki M., a także skierowanie do poradni specjalistycznej córki J. oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego obu córek.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego postanowieniem z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1092/20 ustanowiono dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn., w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz zasadami postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd, wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż przy ocenie legalności decyzji bierze się pod uwagą okoliczności, które wynikają z akt i które legły u podstaw rozstrzygnięcia. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że: "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA w Warszawie z dnia 9.07.2008 r. sygn. akt II OSK 795/07, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"). Przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów jest wyjątkiem dopuszczalnym tylko w przypadku, gdy ustalenia stanu faktycznego w zakresie przesądzającym o prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy budzą istotne wątpliwości.

Organ II instancji zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych (małoletnich córek) do rąk nieżyjącej matki/wierzycielki, jako ich przedstawicielki ustawowej, w okresie objętym decyzją organu I instancji z dnia [...] r., której brak jest w aktach administracyjnych.

W tym miejscu przypomnieć należy, że przedmiotem wniosku skarżącego z dnia 30 października 2019 r. było umorzenie "długu" wynikającego z uznania go za dłużnika alimentacyjnego. Wniosek ten nie jest precyzyjny i nie dawał jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, wedle jakich kryteriów i na jakiej podstawie prawnej skarżący domaga się umorzenia, jak to określił "długu". Organ I instancji nie zwracając się o jego doprecyzowanie, dokonał samodzielnej jego kwalifikacji i rozpoznał sprawę w oparciu o przesłanki przewidziane w art. 30 ust. 2 ustawy, na co wskazuje uzasadnienie wydanej przez ten organ decyzji.

Tymczasem, w każdym przypadku braku precyzyjnego wniosku, a tym samym wskazania w nim intencji skarżącego, należy je wyjaśnić kierując się zasadami określonymi w art. 7, art. 7a i art. 7b k.p.a., czyli prawdy obiektywnej, rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony, współdziałania organów administracji publicznej, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania.

Dopóki nie jest znane żądanie, to przedwczesnym jest wyprowadzanie wniosków co do miejscowej kompetencji organu, tym bardziej, że jak można wnioskować z akt sprawy nie jest wykluczone, iż dłużnik alimentacyjny i wierzyciel posiadają wspólny organ upoważniony do rozpatrzenia wniosku dłużnika, w oparciu o art. 30 ust. 1 i 2 ustawy, co pozwoliłoby na rozważenie wszystkich przewidzianych ustawą możliwości, upoważniających ten sam organ, do zastosowania różnych ulg w spłacie należności, a nie tylko ich umorzenia. Innymi słowy, jak to wielokrotnie podkreślano w stanowisku judykatury, w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot swego żądania, przy czym w razie wątpliwości, co do zakresu czy przedmiotu żądania, jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt IV SA 1632/96, Lex nr 47890 i z dnia 11 czerwca 1990 r. sygn. akt I SA 367/90, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 47 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt II OW 104/13, CBOS).

Brak dokonania w tym zakresie ustaleń czyni przedwczesną ocenę wystąpienia przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, w oparciu o które organ I instancji rozpoznał wniosek skarżącego, dokonując w tym zakresie samodzielnej kwalifikacji. Powyższe uszło uwadze organu odwoławczego, przez co naruszony został art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zważywszy na powyższe należy zauważyć, iż w rozpatrywanej sprawie nie wyjaśniono w sposób przekonywujący dokonanych przez skarżącego wpłat jako kwot zaliczonych na poczet alimentów oraz kwot przekazanych bezpośrednio do komornika sądowego (k. 79 pisma z dnia [...] r. pkt 7). Tymczasem, z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia [...] r. wynika, że ustalono jedynie zaległości względem Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 5 000,- zł., jednakże bez wyodrębnienia i uwzględnienia zaległych oraz bieżących wpłat alimentów za ten sam okres, który wynika z decyzji z dnia [...] r.

Z dokonanej przez Sąd analizy akt administracyjnych wynika, że skarżący na rzecz wierzycielki dokonywał wpłat w dniach 8, 9 i 30 kwietnia 2015 r., oraz wysłał w dniach 20 kwietnia, 29 lipca, 27 sierpnia i 11 września 2015 r. przekazy pocztowe w łącznej w kwocie 3 000,- zł., co potwierdziła "A" S.A. (k. 85 akt administracyjnych), nadto w decyzji organu I instancji w punktach 1,2,3 i 6 podano dodatkowe wpłaty z dnia: 11 maja, 10 czerwca, 29 lipca i 25 września 2015 r. razem w wysokości 4 000, - zł. Ze złożonych w tym zakresie oświadczeń skarżącego i pisemnych notatek wierzycielki wynika, że były one faktycznie dokonane. Jednocześnie komornik sądowy w piśmie z dnia [...] r. potwierdza depozyt w kwocie 133,- zł. i 144.61 zł. W tej sytuacji nie wyjaśniona została okoliczność, czy dokonane wpłaty dotyczyły alimentów objętych okresem faktycznie wypłaconych wierzycielce świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też nie były to wpłaty związane z alimentami. W przypadku wpłat z dnia: 10 czerwca, 29 lipca, 27 sierpnia, 11 i 25 września 2015 r., organ I instancji pismem z dnia [...] r., wystąpił do komornika sądowego z prośbą o ich wyjaśnienie. Jednakże udzielona odpowiedź nie jest wyczerpująca (pismo z dnia [...] r., k. 78 i 79 akt administracyjnych). Brak w niej między innymi odpowiedzi na pytanie nr 3, 4, 5, 7 zadane przez organ I instancji w piśmie z dnia [...] r. (k. 74).

Istotną okolicznością jest, że skarżący jest pod stałym nadzorem kuratora sądowego od dnia [...] r. (wyrok Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. sygn. akt [...]) i z tego tytułu, jak sam podaje, jest w stałym kontakcie z kuratorem społecznym, wymienionym z imienia i nazwiska w odwołaniu, który odnotowuje na bieżąco wszystkie jego sprawy w dokumentacji sprawozdawczej. Dodatkowo, z kserokopii znajdujących się w aktach administracyjnych pism skarżącego, zwłaszcza pisma z dnia 10 grudnia 2019r. wynika, iż od miesiąca maja do września 2015 r. regularnie płacił alimenty na córki (por. odmowa wszczęcia postępowania przez Prokuraturę Rejonową w R.). Podniesione okoliczności nie były jednak przedmiotem oceny przez organy administracji orzekające w sprawie.

Sąd co do zasady podziela stanowisko, że dłużnik alimentacyjny powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, a umorzenie powinno następować wyjątkowo. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, zatem zasadniczo każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje wystarczających dochodów na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów.

Zauważyć trzeba, że art. 30 ustawy reguluje dwie zasadniczo odrębne sytuacje, które mogą doprowadzić do uzyskania przez dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie należności związanych z wypłatą przez Państwo świadczeń wynikających z obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. W art. 30 ust. 1 przewidziano warunki, na jakich następuje umorzenie należności związanych m.in. z wypłatą zaliczek alimentacyjnych dokonywaną na rzecz osoby uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W tym przypadku decydujące znaczenie dla umorzenia należności ustawodawca przypisał konkretnym wartościom i okresom skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. Wniosek w tym zakresie rozpatrywany jest przez organ właściwy dłużnika.

Z kolei w art. 30 ust. 2 ustawy określono warunki dla ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym ich umorzenia. Możliwość skorzystania z przewidzianych tam rozwiązań powiązano z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, którego wniosek rozpatruje organ właściwy wierzyciela. Organ ten może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną

W tym miejscu przyjdzie zaznaczyć, że zebranie, ustalenie i ocena stanu faktycznego w niniejszej sprawie jest szczególnie utrudniona z obiektywnych przyczyn. Jednakże organom orzekającym nie może umknąć okoliczność, że obecnie skarżący i jego córki utrzymują się w znacznej części z pomocy społecznej, czyli ze środków publicznych, gdyż własne dochody skarżącego (zarobki) są niewysokie, z tego też powodu hipotetycznie mogłoby dojść do takiej sytuacji, w której zaspokojenie należności skarżącego nastąpiłoby ze środków otrzymywanych i przysługujących jego małoletnim córkom (obecnie 10-cio i 14-stoletniej). Tym niemniej jednak o tym, jaka ma być treść rozstrzygnięcia, decyduje wyłącznie wnikliwa ocena celowości jego wydania.

Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Sam organ powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Obowiązkiem jego jest wyjaśnienie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego dany przepis zastosowany został do konkretnych ustaleń faktycznych, a to powinno się uzewnętrznić w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym (art. 107 § 3 k.p.a.). Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 113/18, CBOS).

Kontrola sądowa sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie, oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1648/13, CBOS). Dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe i ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada ogólna nakazująca organowi podejmować z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia. Nie obowiązuje zatem klasyczna reguła ciężaru dowodu wywodzona z art. 6 Kodeksu cywilnego (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 752/14, CBOS).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.), a w szczególności w ramach postępowania wyjaśniającego ustali istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, oraz jaka była intencja omówionego powyżej wniosku skarżącego, a następnie w oparciu o powyższe ustali swoją właściwość, celem merytorycznego jego rozpoznania na podstawie art. 30 ustawy.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że organy obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego i dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), w związku z § 1 zarządzenia nr 31 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach dalszych działań profilaktycznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Regulacja ta stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w przepisach p.p.s.a., w szczególności w odniesieniu do reguły określonej w art. 90 p.p.s.a.

Wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należne jest od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), a przyznawane jest przez Sąd, na podstawie przepisów art. 258-261 p.p.s.a., w odrębnym orzeczeniu, co do zasady wydawanym w pierwszej instancji przez referendarza sądowego.