Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 612/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania J. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. z dnia 15 czerwca 2010 r., nr [...], w przedmiocie:

1. umorzenia kwoty 3 600,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.;

2. odmowy umorzenia kwoty 3 600,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.;

3. rozłożenia na 36 rat kwoty 3 600 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., a także określenia terminów płatności kolejnych rat i kwoty raty na 100 zł miesięcznie;

4. umorzenia kwoty 1 089,00 zł odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego

– utrzymało w mocy tę decyzję.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji – ponownie rozpoznając wniosek strony o umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – ustalił, iż wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czwórką dzieci: Ł. – w wieku lat 17, P. – w wieku 17 lat, A. – w wieku lat 14 i A. – w wieku 12 lat, która jest dzieckiem niepełnosprawnym. Głównym źródłem utrzymania jej rodziny są świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2 827,00 zł miesięcznie. Wskazane przez stronę stałe bieżące opłaty mieszkaniowe wynoszą 749,88 zł miesięcznie.

Wskazując na szczególną sytuację rodziny związaną z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, organ pierwszej instancji powołaną na wstępie decyzją z dnia 15 czerwca 2010 r. orzekł o: umorzeniu połowy zadłużenia strony z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., odmowie umorzenia pozostałej części nienależnie pobranych świadczeń za wskazany okres i rozłożeniu tych należności na raty oraz o umorzeniu odsetek za zwłokę.

Utrzymując w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornym jest fakt, że rodzina odwołującej się znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że na stronie spoczywa obowiązek sprawowania osobistej pieczy – poza trójką zdrowych dzieci – nad jednym niepełnosprawnym dzieckiem - A. Okoliczność ta uniemożliwia odwołującej się podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które uzasadniają udzielenie pomocy na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Przepis ten pozostawia do wyboru kilka wariantów możliwej pomocy: umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Zdaniem Kolegium zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest adekwatne w stosunku do sytuacji rodziny i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Odwołująca się zobowiązana będzie do zwrotu jedynie połowy nienależnie pobranego świadczenia, zwolniona od odsetek ustawowych za zwłokę w spłacie, a pozostała należność zostanie stronie rozłożona na raty na okres trzech lat. Wysokość raty - 100 zł miesięcznie, w ocenie organu drugiej instancji, została ustalona z uwzględnieniem trudnej sytuacji finansowej rodziny odwołującej się.

Organ odwoławczy wskazał również, iż powszechnie wiadomym jest fakt, że każda rodzina zmuszona jest do ponoszenia licznych wydatków, w tym na utrzymanie i pielęgnację dzieci. Wiele z tych wydatków wydaje się być koniecznymi i naturalnym jest, że większość rodzin, z uwagi na własne ograniczenia finansowe, musi ograniczać swoje wydatki. Dlatego też okoliczność, iż rodzina skarżącej obciążona jest niemałymi kosztami utrzymania, w tym związanymi z wychowaniem dzieci, nie świadczy o szczególnej sytuacji tej rodziny. Za oceną, że rodzina odwołującej się znajduje się w takiej sytuacji, przemawia natomiast fakt, iż rodzina ta ponosi wyjątkowo wysokie wydatki na utrzymanie i rehabilitację dziecka niepełnosprawnego. Okoliczność ta została uwzględniona przez organ pierwszej instancji, który umorzył znaczną część kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek od tych świadczeń, a także rozłożył na długi okres spłatę pozostałej części zadłużenia.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła J. K., wnosząc o umorzenie w całości nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca zarzuciła, że w wyniku błędu MOPS w P. pobrała świadczenia nienależne z funduszu alimentacyjnego, a zatem zobowiązywanie jej na obecnym etapie postępowania przez ten organ do zwrotu świadczeń jest krzywdzące dla jej rodziny. Skarżąca podkreśliła, iż sytuacja jej rodziny jest bardzo trudna, gdyż stan zdrowia najmłodszej córki wymaga wzmożonej opieki, a ponadto skarżąca ma jeszcze troje dzieci na utrzymaniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W myśl zaś ustępu 8 tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Przewidziane w tym przepisie rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż organowi właściwemu wierzyciela pozostawiona jest ocena, czy oraz w jakiej formie i zakresie może być udzielona wnioskodawcy ulga w spłacie kwot nienależnie pobranego świadczenia.

Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w tym zakresie sposób całkowicie dowolny. Organ ten jest bowiem związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, nakładającymi na organy administracji obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, w tym do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz obowiązek dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Na organach administracji spoczywa również, stosownie do art. 8 k.p.a., obowiązek prowadzenia postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa z najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej, kontrola ta jest jednak ograniczona. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów.

Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Organy administracji nie przekroczyły w sprawie niniejszej granic uznania administracyjnego, uwzględniły bowiem wskazane wyżej przepisy ustawy i przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami, wynikającymi z kodeksu postępowania administracyjnego, rozważając wszystkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 21 stycznia 2010 r., nr [...], Dyrektor MOPS w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P.:

1. uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. na rzecz małoletnich Ł., P. i A. K., w kwocie 200 zł miesięcznie na każde z nich, za świadczenia nienależnie pobrane;

2. zażądał zwrotu pobranych przez J. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonych w pkt 1 decyzji w łącznej kwocie 7200 zł wraz z odsetkami ustawowymi;

3. określił sposób naliczania odsetek ustawowych;

4. wskazał sposób i termin uiszczenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

Od decyzji tej skarżąca nie złożyła odwołania i stała się ona ostateczna.

W dniu 2 lutego 2010 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o umorzenie odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia 23 lutego 2010 r., Dyrektor MOPS w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., odmówił umorzenia kwoty 7 200,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni, decyzją z dnia 29 kwietnia 2010 r. uchyliło wskazaną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej i możliwości spłaty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na podstawie wyjaśnień złożonych przez skarżącą organ ustalił, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czwórką dzieci: Ł. – lat 17, P. – w wieku 17 lat, A. – w wieku lat 14 i A. – w wieku 12 lat, która jest dzieckiem niepełnosprawnym. Rodzina skarżącej utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości łącznej 2827,00 zł. Wskazane przez skarżącą stałe bieżące opłaty związane z eksploatacją mieszkania wynoszą łącznie 749,88 zł. Skarżąca jest obciążona kosztami leczenia niepełnosprawnego dziecka, a w związku z koniecznością stałej opieki nad tym dzieckiem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

W świetle materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji nie ulega wątpliwości, iż sytuacja życiowa rodziny skarżącej jest szczególnie trudna, prawidłowo zatem organy administracji rozważały, na podstawie powołanego art. 23 ust. 8 ustawy, celowość udzielenia skarżącej pomocy w formie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty tych kwot.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., utrzymująca w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzję organu pierwszej instancji z dnia 15 czerwca 2010 r., nr [...], mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Wskazaną decyzją z dnia 15 czerwca 2010 r. Prezydent Miasta P. orzekł o:

1. umorzeniu kwoty 3600,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.;

2. odmowie umorzenia kwoty 3600,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.;

3. rozłożeniu na 36 rat kwoty 3600 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. i określeniu terminów płatności kolejnych rat i kwoty raty na 100 zł miesięcznie;

4. umorzeniu kwoty 1089,00 zł odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Należy wskazać, iż jakkolwiek decyzja ta nie uwzględnia w całości żądania skarżącej, to jest ona dla skarżącej korzystna, gdyż jej skutkiem jest zwolnienie skarżącej z obowiązku zwrotu kwoty łącznej 4 869 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Podkreślić zwłaszcza należy, iż organ pierwszej instancji w decyzji tej odstąpił od swojego stanowiska, wyrażonego w wydanej wcześniej decyzją z dnia 23 lutego 2010 r., którą odmówił skarżącej umorzenia kwoty 7 200,00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zwrócić należy również uwagę, iż pozostałej do zwrotu części nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3600 zł skarżąca nie musi zwrócić jednorazowo, lecz obowiązek spłaty tej kwoty został rozłożony na stosunkowo długi, bo obejmujący 36 miesięcy, okres czasu. Miesięczna rata, określona przez organ w kwocie 100 zł, przy dochodzie w wysokości 2 827,00 zł, z pewnością stanowić będzie dla budżetu rodziny skarżącej obciążenie, została jednak, co słusznie podkreśliło Kolegium, ustalona na stosunkowo niskim poziomie z uwzględnieniem trudnej sytuacji życiowej rodziny skarżącej.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż organy administracji rozpoznając wniosek skarżącej o umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń brały pod uwagę bardzo złożoną sytuację życiową skarżącej, która samotnie wychowując czworo małoletnich dzieci, w tym jedno całkowicie niepełnosprawne, utrzymuje się wyłącznie z pomocy otrzymywanej za pośrednictwem MOPS w P. w formie świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Ponownie należy jednak podkreślić, iż pomimo uznania przez organy administracji, że rodzina skarżącej znajduje się w szczególnej sytuacji, o jakiej mowa w art. 23 ust. 8 ustawy, organy te nie miały prawnego obowiązku umorzenia skarżącej połowy kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ani obowiązku rozłożenia pozostałej do spłaty kwoty na raty, a jednak takiej pomocy skarżącej udzieliły.

Na obecnym etapie postępowania Sąd nie mógł oceniać zarzutów skarżącej dotyczących wadliwości wydanej przez Dyrektora MOPS w P., z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzji z dnia 21 stycznia 2010 r., nr [...], dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Decyzja ta jest ostateczna i wiąże orzekające w niniejszej sprawie organy administracji oraz Sąd.

Złożony w skardze wniosek o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia w całości nie może być przez Sąd rozpoznany, albowiem zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd jedynie kontroluje zgodność z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił.