Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 905/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Teza: W delegacji dla Ministra do wydania aktu podustawowego zawartej art. 28 ust. 3b ustawy o s.u.s., w celu określenia przypadków umorzenia należności z tytułu składek, które zostały ustalone w rozporządzeniu w ramach katalogu otwartego, ustawodawca jako przesłanki wskazał: wprost ważny interes zobowiązanego oraz poprzez zamieszczenie zwrotu "stan finansów ubezpieczeń społecznych" interes publiczny, który wywodzony jest w sprawach umorzenia należności z tytułu składek także z art. 7 k.p.a.

TEZY

W delegacji dla Ministra do wydania aktu podustawowego zawartej art. 28 ust. 3b ustawy o s.u.s., w celu określenia przypadków umorzenia należności z tytułu składek, które zostały ustalone w rozporządzeniu w ramach katalogu otwartego, ustawodawca jako przesłanki wskazał: wprost ważny interes zobowiązanego oraz poprzez zamieszczenie zwrotu "stan finansów ubezpieczeń społecznych" interes publiczny, który wywodzony jest w sprawach umorzenia należności z tytułu składek także z art. 7 k.p.a.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący wskazał na trudną sytuacją finansową swojej rodziny oraz fakt, iż jest osobą schorowaną, która ze względu na problemy zdrowotne oraz wiek ([...] lat) nie ma możliwości znalezienia zatrudnienia. Dodał, że sytuacja w której się znalazł jest skutkiem pomyłki lekarskiej, gdyż podczas wypisywania kolejnego zwolnienia lekarskiego, lekarz pomylił kod choroby. Zaznaczył, że jedynym jego dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, który pobiera w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Dodał również, że jego żona nie pracuje.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do września oraz listopad 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł; ubezpieczenie zdrowotne za miesiące luty i marzec 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł; Fundusz Pracy za okres od lutego do września oaz listopad 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję organ wskazał na prowadzone działania egzekucyjne, a także na możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego i możliwość ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego oraz instytucję uznania administracyjnego.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał na swoją złą sytuację finansową. Podał, że w 2004 r. wyrażał chęć spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego i do chwili obecnej nie otrzymał żadnej odpowiedzi ze strony Zakładu odnośnie rozłożenia na raty powstałych zaległości. Ponadto zarzucił, że Zakład czekał 8 lat na egzekucję przedmiotowych należności, a w związku z tym okresem, znacznemu zwiększeniu uległa kwota odsetek od nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w chwili obecnej zobowiązany otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne wypłacane przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w L. w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą w wysokości [...] zł brutto. Jest to jedyny dochód skarżącego i jego żony, która nie posiada aktualnych tytułów do ubezpieczeń. We wspólnym domu zamieszkuje także dwóch synów strony wraz ze swoimi rodzinami, w związku z czym, rodziny dzielą się wydatkami związanymi z kosztami utrzymania domu oraz ponoszą wspólnie wszystkie opłaty. Syn A. F. jest zatrudniony w P. na stanowisku serwisant w pełnym wymiarze godzin i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie [...] zł brutto. Na utrzymaniu ma niepracującą żonę i dwójkę dzieci. Natomiast syn D. F. z tytułu zatrudnienia w K. w B. pobiera wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto. Ma on na utrzymaniu syna W.

Z tytułu miesięcznych opłat ponoszone są następujące koszty: podatek od nieruchomości – [...] zł, energia elektryczna - około [...] zł, woda i ścieki – [...] zł, gaz [...] zł, opał - około [...] zł, wywóz śmieci – [...] zł, telefon + Internet – [...] zł, TV (Canal+) – [...] zł, ubezpieczenie PZU ŻYCIE SA [...] zł. Na leki wydatkowana jest miesięcznie kwota około [...] zł. Łącznie wszystkie wydatki wynoszą około [...] zł.

Organ podał, że strona nie ma żadnych udziałów w firmach i przedsiębiorstwach ani wierzytelności. Wg oświadczenia, zobowiązany jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych marki H., rok prod. [...] i marki S., rok prod.[...]. Według publikacji Pojazdy Samochodowe Wartości Rynkowe część A VI-2012 Notowania ogólnopolskie - wartość H. w zależności od modelu i wersji waha się od [...] zł do [...] zł, natomiast dla samochodu S. brak wskazania dla rocznika [...]. Skarżący poinformował jednocześnie, iż faktycznie samochody są własnością dzieci, a on jest dopisany jako współwłaściciel ze względu na możliwość uzyskania niższego ubezpieczenia OC. Ponadto strona jest wraz z żoną współwłaścicielem działki budowlanej o pow.[...] ha położonej w L.

Rozpatrując przedstawione przez stronę argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie taki stan nie zachodzi. Wprawdzie działalność nie jest już prowadzona, jednakże jest prowadzone wobec strony postępowanie egzekucyjne, a także istnieje możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, zatem nie znajduje w sprawie zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), albowiem na obecnym etapie nie można też przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia tego postępowania, co świadczy o braku konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Organ ponadto nie stwierdził braku składników majątkowych o znacznej wartości rynkowej (nieruchomość gruntowa) - na której Zakład może dokonać zabezpieczenie dochodzonych należności.

Zdaniem organu, sytuacja materialna w jakiej się obecnie strona znajduje jest trudna, uniemożliwiając z pewnością jednorazową spłatę długu. W tym kontekście organ uznał, że zaistniała w sprawie przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Skarżący wskazał na własne problemy zdrowotne, podał, że cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa

i nadciśnienie tętnicze, oświadczył również, że w styczniu 2012 r. przebywał w szpitalu, ponieważ stwierdzono u niego stan przedzawałowy. Ponadto zobowiązany opiekuje się niepełnosprawną siostrą E. F. Tym niemniej, w ocenie organu, nie można definitywnie wykluczyć podjęcia próby spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu,

w ratach ustalonych w takiej wysokości by stanowiły jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego.

Odpowiadając na zarzut dotyczący braku rozpatrzenia wniosku strony o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu składek z dnia 04 lutego 2004 r. organ wskazał, że pismem z dnia 04 czerwca 2012 r. skarżący został poinformowany, iż przedmiotowy wniosek nie został rozpatrzony z uwagi na brak spełnienia warunków, o których zobowiązany został poinformowany pismem Zakładu z dnia 01 kwietnia 2004 r. Dodatkowo organ nadmienił, że w dniu 16 kwietnia 2004 r. strona zgłosiła się do Oddziału Zakładu w T., gdzie podczas rozmowy z Kierownikiem Wydziału została poinformowana o zakończeniu postępowania oraz o możliwości złożenia kolejnego wniosku o rozłożenia na raty.

Natomiast w kwestii zarzutu dotyczącego okresu dochodzenia przedmiotowych należności, Zakład poinformował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do terminowego opłacania składek w okresach jej prowadzenia. W wypadku uchybienia temu obowiązkowi, odsetki za zwlokę, oprócz funkcji sankcyjnej stanowią również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego opłacania składek, a płatnik poprzez sam fakt braku ich opłaty powinien mieć świadomość naliczenia karnych odsetek, biegnących do dnia zapłaty włącznie.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z powodu naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącego, wydana decyzja nie zawiera odpowiedzi na wszystkie podniesione przez niego zarzuty, w tym podstawowy zarzut bezczynności urzędników ZUS. Skarżący zaznaczył, że wbrew twierdzeniom organu, na wniosek o układ ratalny nie otrzymał żadnej odpowiedzi z dnia 01 kwietnia 2012 r. Ponadto podniósł, że w obecnej chwili, ze względu na upływ czasu, nie jest możliwe ustalenie, czy w ogóle doszło do spotkania strony z Kierownikiem Wydziału, z którego sporządzona miała być notatka służbowa. Zarzucił, że organ przez 8 lat nie podjął żadnych działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że gdyby organ wszczął egzekucję niezwłocznie, strona miałaby możliwość spłacenia należności wobec ZUS, w chwili obecnej jednak skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej, co uniemożliwia mu uregulowanie zadłużenia, w tym powstałych odsetek w kwocie [...] zł. Odnosząc się do stanu majątkowego i sytuacji materialnej skarżący zaznaczył, że obecnie jedyny jego dochód stanowi kwota [...] zł otrzymywana z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Strona za tę kwotę musi wyżyć razem z żoną przez cały miesiąc. Suma ta nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jedyny majątek skarżącego stanowi nieruchomość wraz z domem w L., zamieszkiwana wspólnie z synami i ich rodzinami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1,

że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej strony. W okolicznościach sprawy nie mniej istotna jest także sytuacja zdrowotna zobowiązanego. Wyczerpujący sposób rozpatrzenia materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej ocenie faktów. Wynika zatem z powyższego, że Zakład zobowiązany był do uwzględnienia w decyzji wszystkich istotnych okoliczności. Nie wywiązał się jednak z tego obowiązku w sposób należyty: nie przedstawił pełnego materiału dowodowego, nie dokonał niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, nie rozważył w sposób wnikliwy sytuacji majątkowej skarżącego, oraz nie przedstawił zgodnie z regułami procesowymi motywów podjętej decyzji.

Niewątpliwie uzyskiwane przez skarżącego dochody stanowią istotną okoliczność. Stanowią one bowiem bazę dla oceny ważnego interesu zobowiązanego, w szczególności możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując ostatecznego rozstrzygnięcia należało zatem uwzględnić aktualne dochody skarżącego i w związku z ich wielkością dokonać wnikliwej oceny sytuacji strony pod kątem przesłanek umorzenia. W realiach tej sprawy organ przyjął w decyzji z dnia [...] r., że skarżący będzie mógł spłacić dług w ratach w przyszłości. Dług skarżącego wynosi ponad [...] zł, jego dochody miesięczne to [...] zł zasiłku pielęgnacyjnego pobieranego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Jeśli się uwzględni wiek skarżącego [...] lat, że nie pracuje, choruje i nie jest zdolny do jakiejkolwiek pracy, a także okoliczność, iż faktycznie jest na utrzymaniu dzieci, to ocena organów, z której wynika, że w przyszłości będzie mógł spłacić dług w ratach jest błędna. Wprawdzie zauważyć należy, że Zakład uznał istnienie w sprawie przesłanek umorzenia pomieszczonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego wyżej rozporządzenia jednak podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja uznaniowa winna się charakteryzować wnikliwą i wszechstronną oceną oraz dbałym i rzetelnym uzasadnieniem uwzględniającym wszystkie istotne okoliczności sprawy. Uznanie przez organ w zaistniałym stanie faktycznym, że skarżący w przyszłości będzie mógł spłacić rosnący ciągle dług w układzie ratalnym (aktualnie ponad [...] zł), nie realizuje wskazanych przesłanek decyzji uznaniowej. Nie można wykluczyć, że ta błędna ocena mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego wskazać należy też na inne nie mniej istotne naruszenia przepisów prawa procesowego.

Zakład w wydanych decyzjach stwierdza, że toczy się w sprawie postępowanie egzekucyjne. Nie precyzuje jednak tego, nie podaje podstawowych informacji w tym zakresie: od kiedy toczy się to postępowanie, z jakiego majątku prowadzona jest egzekucja, na ile jest to postępowanie skuteczne. Nie można zatem przy zaistnieniu takiego stanu rzeczy jednoznacznie ocenić czy nie zachodzi w sprawie, mając na względzie kwotę oraz tytuł dochodu skarżącego ([...] zł zasiłku pielęgnacyjnego) oraz inny jego nieprecyzyjnie wskazany majątek (współwłasność samochodów), przesłanka umorzenia wynikająca z art.28 ust. 3 pkt 5 ustawy o s.u.s. – stwierdzony w postępowaniu egzekucyjnym brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ w decyzji stwierdza, że skarżący jest współwłaścicielem samochodów. Skarżący wskazuje, że faktycznie samochody są własnością dzieci, on zaś figuruje jako współwłaściciel tych pojazdów tylko ze względów ubezpieczeniowych – niższa składka. Nie ustalono w postępowaniu, jaki jest rzeczywisty udział własnościowy skarżącego w tych pojazdach, jaka jest wartość majątku, z którego ewentualnie można by prowadzić egzekucję.

Ponadto Zakład w decyzji zauważa, że skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem działki budowlanej o powierzchni [...] m2 i można dokonać na niej zabezpieczenia hipotecznego długu. Zobowiązany w tym zakresie zaś stwierdza, że na działce tej stoi dom mieszkalny. Gdyby miał pokryć z tego majątku dług wobec ZUS, to z całą rodziną (łącznie [...] osób) nie miał by gdzie mieszkać. Wskazać należy, że organ nie dokonał oceny tej okoliczności pod kątem ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, o których mowa w art. 28 ust. 3b ustawy o s.u.s. Pierwsza z przesłanek została powołana przez ustawodawcę wprost w tym przepisie. Natomiast interes publiczny wywodzony jest ze zwrotu "stan finansów ubezpieczeń społecznych". Wspomnieć też należy, że interes publiczny winien być brany pod uwagę podczas wydawania decyzji uznaniowej ze względu na treść art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej k.p.a. Skonstatować zatem wypada, że w delegacji dla Ministra do wydania aktu podustawowego zawartej art. 28 ust. 3b ustawy o s.u.s., w celu określenia przypadków umorzenia należności z tytułu składek, które zostały ustalone w rozporządzeniu w ramach katalogu otwartego, ustawodawca jako przesłanki wskazał: wprost ważny interes zobowiązanego oraz poprzez zamieszczenie zwrotu "stan finansów ubezpieczeń społecznych" interes publiczny, który wywodzony jest w sprawach umorzenia należności z tytułu składek także z art. 7 k.p.a.

Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych zapadłym na gruncie art. 28 ustawy o s.u.s. Interes publiczny sprowadzający się do dbałości o stan finansów publicznych - finansów ubezpieczeń społecznych - nie powinien być rozumiany jako z zasady sprzeczny z ważnym interesem osoby zobowiązanej. Sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje jeszcze większą konieczność sięgania przez Zobowiązaną, pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich i swojej rodziny niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem obywatela, jednocześnie nie jest także zgodna z interesem publicznym (por. wyrok WSA Warszawie z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2549/07, LEX nr 484922). W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, iż zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzje na korzyść strony postępowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1749/10, LEX nr 749239). Interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 2130/11, LEX nr 1137038: WSA w Opolu z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Op 470/11, LEX nr 1108937 oraz wyrok WSA w Gorzowie z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Go 235/10, LEX nr 674130).

Podczas podejmowania decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek Zakład winien ocenić sytuację skarżącego z uwzględnieniem jego twierdzeń odnoszących się do pozbawienia go i jego rodziny jedynego miejsca zamieszkiwania i ewentualnego powstania ciężaru dla państwa lub podmiotów samorządu terytorialnego, które będą zobowiązane do udzielenia pomocy zobowiązanemu i jego rodzinie.

W przedmiocie złożonego przez skarżącego w 2004 r. wniosku o rozłożenie na raty długu składkowego zauważyć należy, że w aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących o udzielonej skarżącemu w tym zakresie przez organ odpowiedzi, jak również dowodzących przeprowadzonej z stroną rozmowy o możliwości złożenia ponownego wniosku. Nie jest zatem możliwa prawidłowa ocena tych zdarzeń przez Sąd. Brak w decyzjach organu odniesienia się do zarzutu skarżącego podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a uwypuklonego w skardze, co do bezczynności egzekucyjnej organu trwającej od 2004 r., kiedy to Zakład poprzez złożenie przez zobowiązanego wniosku o układ ratalny, zyskał pełną wiedzę o długu skarżącego. Skarżący podkreśla w zakresie tego zarzutu, że ówcześnie dysponował pieniędzmi, a obecnie z uwagi na jego sytuację majątkową i zdrowotną oraz narosłe odsetki nie jest w stanie tych długów spłacić.

Ze względu na naruszenia przepisów o postępowaniu podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 kpa, to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 kpa.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jego błędnej oceny.

W ponownym postępowaniu przed wydaniem decyzji organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyżej zaprezentowanych wskazań Sądu związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów regulujących postępowanie administracyjne.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

L. Kleczkowski D. Dudra U. Wiśniewska