Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 16/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. d, art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia, iż kwota w wysokości [...] zł wypłacona R. S. w okresie:

- od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. - [...] zł,

- od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. - [...] zł,

czyli w okresie jednoczesnego pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimentów od dłużnika alimentacyjnego, stanowi nienależnie pobrane świadczenie i podlega zwrotowi, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., Nr [...] (k.27 akt adm.) Prezydent Miasta L. przyznał R. S. (zwanej dalej także "skarżącą") prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla:

- J. S. od dnia [...].10.2020 r. do dnia [...].09.2021r. w kwocie [...]zł miesięcznie,

- L. S. od dnia [...].10.2020 r. do [...].09.2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] marca 2021 r., Nr [...] (k.44 akt adm.), postanowił zmienić własną decyzję ostateczną z dnia [...] listopada 2020 r., Nr [...] w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uchylając Skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnioną J. S. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że uchylił Sskarżącej prawo do świadczenia alimentacyjnego na uprawnioną J. S. z dniem [...] marca 2021 r. ze względu na niepełnienie bezpośredniej opieki nad córką. Decyzja ta stała się ostateczna.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. (doręczonym w dniu [...] sierpnia 2021 r. – k.58 akt adm.) Skarżąca, działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniej L. S., poinformowała Prezydenta Miasta L. (Zespół ds. Funduszu Alimentacyjnego MOPR w L.), że dłużnik alimentacyjny T. S. dokonał wpłat z tytułu alimentów należnych na rzecz wierzycielki:

- w dniu [...] czerwca 2021 r. - na kwotę [...]zł,

- w dniu [...] lipca 2021 r. - na kwotę [...]zł.

Jednocześnie, skarżąca wskazała, iż oświadczyła wobec dłużnika alimentacyjnego, że zgodnie z art. 451 § 1 k.c. dokonane przez niego wpłaty zostają zaliczone na poczet odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie zaległych rat alimentacyjnych należnych na rzecz L. S. na podstawie pkt 3 wyroku Sądu Okręgowego w P. - Ośrodka Zamiejscowego w L. z dnia [...] lutego 2018 r., sygn.. akt [...]

Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2021r., Nr [...] (k.59 akt adm.), Prezydent Miasta L. działając na podstawie art. 61 § 1 i 4 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 735, ze zm., zwanej dalej także "k.p.a.") w związku z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, ze zm., zwaną dalej także "u.p.o.u.d.a.") poinformował Skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia [...] czerwca 2021r. do dnia [...] lipca 2021 r. Organ wskazał, że wszczęcie postępowania następuje w związku z informacją uzyskaną od Skarżącej, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jednocześnie otrzymała w dniu [...] czerwca 2021 r. kwotę w wysokości [...] zł oraz w dniu [...] lipca 2021 r. kwotę w wysokości [...] zł przekazane bezpośrednio przez dłużnika alimentacyjnego na poczet alimentów.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., Nr [...] (k.63 akt adm.) Prezydent Miasta L. ustalił, iż kwota w wysokości [...] zł wypłacona R. S. w okresie:

- od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. - [...] zł,

- od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. - [...] zł,

czyli w okresie jednoczesnego pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimentów od dłużnika alimentacyjnego, stanowi nienależnie pobrane świadczenie i podlega zwrotowi, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta L. wyjaśnił, że wniosek na okres świadczeniowy [...] wraz ze wszystkimi wymaganymi dokumentami Skarżąca złożyła elektronicznie w dniu [...] października 2020 r., a decyzja ustalająca prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] września 2021 r. wydana została w dniu [...] listopada 2020 r. Podkreślono, że przedmiotową decyzję Skarżąca odebrała w dniu [...] grudnia 2020 r. i od tej daty Skarżąca posiadała wiedzę o przyznanym świadczeniu na okres [...]. Uzupełniono, że w okresie od dnia odebrania wskazanej decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dłużnik alimentacyjny – T. S. – nie dokonał spłaty na rzecz Skarbu Państwa zobowiązania alimentacyjnego powstałego z tytułu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego Skarżącej na uprawnioną małoletnią córkę.

Biorąc pod uwagę stan faktyczny w sprawie oraz przepisy prawa w zakresie postępowania w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdzono, że Skarżąca zarówno w miesiącach czerwcu i lipcu 2021 r. "naraziła się" na obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł za każdy z tych miesięcy, bowiem otrzymała w tych miesiącach alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w sytuacji niespłaconych przez niego należności wobec funduszu alimentacyjnego, tj. Skarbu Państwa. Pokreślono, iż wiedzę o przyznanym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego Skarżąca posiadała od dnia doręczenia jej decyzji, czyli 11 grudnia 2020 r., a w związku z tym skarżąca posiadała od tego dnia wiedzę o swoich obowiązkach wynikających z posiadania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, włączając informację o tym że osoba, która pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie pobierać alimentów od dłużnika w sytuacji niespłaconych przez niego należności wobec tego funduszu tj. Skarbu Państwa. Dodano w tym kontekście, że Skarżąca została poinformowana decyzją ustalającą jej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy [...] o konieczności informowania organu wypłacającego świadczenie z funduszu alimentacyjnego o każdej istotnej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 19 ust. 1 u.p.o.u.d.a.). Podkreślono, że przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowią, iż osoba, która pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie może jednocześnie pobierać alimentów wyegzekwowanych od dłużnika w sytuacji niespłaconych należności wobec Skarbu Państwa (art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1a oraz art. 28 ust. 1 u.p.o.u.d.a.).

Wobec takich okoliczności faktycznych i rozwiązań prawnych Prezydent Miasta L. uznał, że alimenty otrzymane od dłużnika alimentacyjnego w miesiącu czerwcu 2021 r. w kwocie [...]zł i w miesiącu lipcu 2021 r. w kwocie [...]zł, zgodnie z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.d.a. powinny były trafić na konto tutejszego organu na poczet spłat należności T. S. powstałych wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z informacją uzyskaną od Skarżącej uznano, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone jej w miesiącach czerwcu i lipcu 2021 r., czyli w okresie jednoczesnego pobierania świadczenia z funduszu oraz alimentów od dłużnika alimentacyjnego, w sytuacji niespłaconych przez dłużnika alimentacyjnego należności wobec Skarbu Pastwa, stanowią nienależnie pobrane świadczenia, które podlegają zwrotowi do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2021 r. wniosła R. S., zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.d.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż świadczenie wypłacone jej w okresie od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. oraz od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane, podczas gdy otrzymując przywołane należności nie miała świadomości, że one jej nie przysługują. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Skarżąca wskazała, że w chwili przekazywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co miało miejsce w dniach [...] czerwca 2021 r. i [...] lipca 2021 r. z całą pewnością świadczenia te były należne. Zdaniem Skarżącej, zasadniczym uchybieniem Prezydenta Miasta L. było bezzasadne uznanie, że świadczenia wypłacone jej w okresie od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. i od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. z funduszu alimentacyjnego stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.d.a., gdy, co wynika z bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych, jak podała Skarżąca, dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobierała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za osobę, która pobrała nienależne świadczenia. Akcentowany jest zatem element subiektywny, polegający na istnieniu po stronie osoby otrzymującej świadczenie złej wiary. Skarżąca podkreśliła, iż ani razu nie pobrała środków z funduszu alimentacyjnego ze świadomością, że jej one nie przysługują, a w konsekwencji nieświadomie pobrane środki nie są środkami, które pobrała nienależnie.

Wskazując na chronologię wypłat dokonanych z funduszu alimentacyjnego w dniach [...] czerwca 2021 r. i [...] lipca 2021 r. i przelewów dokonanych przez T. S. na rachunek bankowy Skarżącej w dniach odpowiednio [...] czerwca 2021 r. i [...] lipca 2021 r., zdaniem Skarżącej, wynika, że w momencie otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiąc czerwiec i lipiec z całą pewnością nie były to świadczenia nienależne. T. S. przed tą wpłatą nie dokonywał żadnej wpłaty na poczet alimentów dla córki L. , stąd Skarżąca nie mogła przewidzieć, że taka wpłata nastąpi akurat w czerwcu i lipcu 2021 r. Zdaniem skarżącej, ze względu na fakt, że wpłaty od T. S. nastąpiły na jej konto bankowe, nie miała ona żadnej możliwości, by odmówić ich przyjęcia czy też zablokowania. Podkreślono przy tym, iż zgodnie z obowiązkiem poinformowała organ na piśmie o wpłatach dokonanych bezpośrednio na jej konto przez dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca zakwestionowała też zastosowanie do jej sytuacji przepisu art. 28 u.p.o.u.d.a., bowiem dotyczy on wyłącznie "kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego".

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 2021 r. (w decyzji omyłkowo wskazano [...] sierpnia 2021 r.- uw. Sądu) w przedmiocie ustalenia, iż kwota w wysokości [...] zł wypłacona R. S. w okresie:

- od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. - [...] zł,

- od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. - [...] zł,

czyli w okresie jednoczesnego pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimentów od dłużnika alimentacyjnego, stanowi nienależnie pobrane świadczenie i podlega zwrotowi, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia przywołano m.in. art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 6-8, art. 25 w zw. z art. 28 u.p.o.u.d.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej także "Kolegium") opisało dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz stan faktyczny sprawy.

Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną w rozpoznawanej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877, ze zm., zwanej dalej także "u.p.o.u.d.a.").

Przywołując treść art. 23 ust. 1 u.p.o.u.d.a., Kolegium wyjaśniło, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Kolegium zwróciło uwagę, że osobą pobierającą nienależnie świadczenie w rozumieniu tego przepisu jest osoba, której organ faktycznie świadczenie to przekazał, a więc - w przypadku małoletniości osoby uprawnionej - jej przedstawiciel ustawowy. Analizując treść art. 2 pkt 7 pkt d u.p.o.u.d.a., Kolegium zwróciło uwagę, że nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego m.in. wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Stosownie natomiast z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.d.a., w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 19 - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 20 - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Zwrócono za tym uwagę na to, że we wniosku (k.12 akt adm.) o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożonym przez Skarżącą w dniu [...] października 2020 r. zawarte było pouczenie z informacją w Części II Pouczenia i oświadczenia, m.in., pkt 10, że nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 2 pkt 7 u.p.o.u.d.a., są m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.d.a., zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, a więc Skarżąca była poinformowana i przyjęła do wiadomości powyższe informacje składając podpisany wniosek. Jednocześnie, w treści złożonego wniosku zawarte zostało "wytłuszczone" oświadczenie przyjęte do wiadomości przez składającego wniosek (str. 9 wniosku), z którego to oświadczenia wyraźnie wynika, że m.in. zmiany mające wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskanie dochodu, uchylenie obowiązku alimentacyjnego lub zmiany wysokości zasadzonych alimentów oraz otrzymanie alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skutkować mogą powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zdaniem Kolegium, Skarżąca przyjęła do wiadomości, że zgodnie z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.d.a., nienależnie pobranym świadczeniem alimentacyjnym jest m.in. świadczenie wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania, otrzymała alimenty, natomiast osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Dodatkowo, jak wskazało Kolegium, informacje dotyczące wskazania jakie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i w jakiej sytuacji stanowią nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz informacja o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi nienależnie pobranych świadczeń ujęte zostały także w decyzji z dnia [...] listopada 2021 r., Nr [...] ustalającej R. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnione J. i L. S.. Zdaniem Kolegium, zasadnym jest, w świetle przywołanych treści dokumentów, wywodzić, że Skarżąca przyjęła obowiązki konkretnego zachowania, a więc niepobierania alimentów, a w przypadku ich otrzymania konieczności ich zwrotu do organu wierzyciela alimentacyjnego.

Kolegium uznało zatem, że w realiach sprawy bezsporne jest, że R. S. otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz otrzymała środki - alimenty - bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w miesiącach czerwcu i lipcu 2021 r. W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę L. , tj. za miesiąc czerwiec 2021 r. w dniu [...] czerwca 2021 r. w kwocie [...]oraz za miesiąc lipiec 2021 r. w dniu [...] lipca 2021 r. w kwocie [...]zł, skarżąca otrzymała także bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego alimenty w łącznej kwocie [...]zł, tj. w dniu [...] czerwca 2021 r. kwotę [...]zł i w dniu [...] lipca 2021 r. kwotę [...]zł. W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona uzyskała także alimenty, co oznacza, zdaniem Kolegium, że Skarżąca znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie, określonej w treści art. 28 u.p.o.u.d.a., kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego.

Kolegium oceniło, że zasadnie uznano w zaskarżonej decyzji, że świadczeń wypłaconych Skarżącej w miesiącach czerwcu i lipcu 2021 r. jako nienależnie pobranych oraz o ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami. Także wysokość nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie [...]zł została naliczona prawidłowo, gdyż stanowi ona wysokość środków przekazanych przez dłużnika alimentacyjnego bezpośrednio na konto Skarżącej do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Odnosząc się do argumentacji odwołania, Kolegium wskazało, że Skarżąca nie może się tłumaczyć, że nie miała wiedzy, że przyjmuje świadczenie, które jej się nie należy, gdyż dwukrotnie – w samym wniosku o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego złożonym przez Skarżącą w 2020 r. oraz w decyzji ustalającej prawa do świadczenia alimentacyjnego – Skarżąca była informowana o sytuacjach, w których wypłacone świadczenie alimentacyjne uznane zostaje za nienależne. Dodano, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie zaległych rat alimentacyjnych należnych na rzecz L. S., będzie skutkowało tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostaną zakwalifikowane jako nienależnie pobrane świadczenie. Redakcja art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.d.a. nie pozostawia obecnie wątpliwości, że dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki Skarżąca otrzymała alimenty, gdyż istotny jest sam fakt, że Skarżąca w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymała również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie.

Kolegium uznało także, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. R. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r., nr [...], zaskarżając ją w całości.

W skardze zarzucono:

1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż:

a. organ rozpoznający sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest zobowiązany do badania stanu świadomości osoby pobierającej świadczenie w zakresie tego, czy wiedziała ono, iż pobiera je nienależnie, gdy tymczasem poczynienie ustaleń w tym przedmiocie jest niezbędne,

b. świadczenia wypłacone Skarżącej w okresie od dnia [...] czerwca 2021 roku do dnia [...] czerwca 2021 r. oraz od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. w łącznej wysokości [...] złotych stanowią "świadczenia nienależnie pobrane" w myśl przepisów powołanych w podstawie zarzutu, podczas gdy otrzymując te należności Skarżąca nie miała świadomości, że one jej nie przysługują, co więcej w chwili przekazywania świadczeń przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. (co następowało odpowiednio w dniach: [...] czerwca 2021 roku i [...] lipca 2021 roku), z całą pewnością świadczenia te były należne,

a także

2. obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia kluczowej dla rozstrzygnięcia okoliczności – czy pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę L. S. za okresy od dnia [...] czerwca 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r. oraz od dnia [...] lipca 2021 r. do dnia [...] lipca 2021 r. skarżąca miała świadomość, że są one świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Jednocześnie, sformułowano wniosek o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta L. .

W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła okoliczności związane z pobraniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę L. S., przywołując okoliczność nieuiszczenia przez T. S. przed dniem [...] czerwca 2021 r. alimentów na rzecz córki L. S., które wynikały z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P.

[...] w L. z dnia [...] lutego 2018 roku ([...]), co stanowiło przyczynę zwrócenia się przez Skarżącą z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skarżąca podała, że wpłaty, jakich dokonał T. S. w dniach [...] czerwca 2021 r. oraz [...] lipca 2021 r. następowały już po otrzymaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za poszczególne miesiące. Wpłaty te były realizowane przelewami na rachunek bankowy Skarżącej, stąd też nie miała ona żadnej możliwości, aby odmówić ich przyjęcia, czy też zablokować te wpłaty. Jak podała Skarżąca, T. S. nie informował jej wcześniej, że zamierza dokonać jakichkolwiek wpłat, a jego dotychczasowa postawa (wielomiesięczne niepłacenie alimentów) jedynie utwierdzała Skarżącą w przekonaniu, że wpłaty takie nie nastąpią). Podkreślono również, że Skarżąca poinformowała organ na piśmie o wpłatach dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego T. S., nie ukrywając zatem faktu otrzymania środków pieniężnych od dłużnika alimentacyjnego, natomiast pieniądze uzyskane z funduszu, jak również środki wpłacone przez T. S., przeznaczono na utrzymanie córki L. , na zaspokojenie jej potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej także "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Na podstawie art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że R. S. na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. uzyskała prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę L. S., na okres od [...] października 2020 r. do [...] września 2021 r. w kwocie [...]zł. Kwestią bezsporną pozostaje, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę L. (którego wypłata w objętym zaskarżoną decyzją okresie następowała odpowiednio: w dniach: [...] czerwca 2021 r. i [...] lipca 2021 r.) Skarżąca otrzymała także - bezpośrednio od dłużnika - alimentacyjnego alimenty w łącznej kwocie [...]zł, tj. w dniu [...] czerwca 2021 r. kwotę [...]zł i w dniu [...] lipca 2021 r. kwotę [...]zł.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy świadczenia wypłacone Skarżącej z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł za miesiąc czerwiec 2021 r. i w kwocie [...]zł za miesiąc lipiec 2021 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane.

W ocenie Skarżącej, skoro wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiła w czerwcu 2021 r.- 10 dnia tego miesiąca, a przekazanie alimentów bezpośrednio przez dłużnika nastąpiło dopiero 28 dnia tego miesiąca, to nie można mówić, aby w dacie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego świadczenie to było świadczeniem nienależnym. Podobnie - w lipcu 2021 r.- wypłata świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiła - 09 dnia tego miesiąca, a przekazanie alimentów bezpośrednio przez dłużnika nastąpiło dopiero 19 dnia tego miesiąca. Ta okoliczność, w ocenie Skarżącej ma przesądzające znaczenie, bowiem - jak przekonuje ona - nie można mówić, aby w dacie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego świadczenia te były świadczeniami nienależnymi. Ponadto Skarżąca wskazuje, że nie miała świadomości, że w tej sytuacji świadczenia jej nie przysługują, a ponadto - jak zauważa - powiadomiła ona organ o otrzymaniu zaległych alimentów w czerwcu i lipcu 2021 r. bezpośrednio od T. S..

W ocenie Sądu, to organy mają rację w badanej sprawie.

Przede wszystkim organy w sposób wyczerpujący oraz bardzo szczegółowy przedstawiły stan faktyczny sprawy, spełniając wymogi ustawowe w tym zakresie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). Zaskarżona decyzja spełnia także wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Należy podkreślić, że organy szczegółowo przedstawiły chronologię wydanych dotychczas decyzji administracyjnych w związku z uprawnieniami Skarżącej do pobierania przez nią na rzecz jej córki L. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Szczegółowo Kolegium odniosło się także do wysokości oraz czasu uzyskania przez Skarżącą kwot na jej rachunek bankowy bezpośrednio od T. S.. Podkreślić należy, że otrzymanie kwoty [...]zł w miesiącu czerwcu 2021 r. i ponownie, kwoty [...]zł w miesiącu lipcu 2021 r. - bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego - T. S. nigdy nie było przez Skarżącą kwestionowane. Ustalenia te, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości dokumentują też akta administracyjne sprawy. Ponadto, jak prawidłowo podało Kolegium, to wskutek powiadomienia przez skarżącą Prezydenta Miasta L. o otrzymaniu bezpośrednio od T. S. na rachunek bankowy Skarżącej przelewów w dniach [...] czerwca 2021 r. oraz [...] lipca 2021 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się zatem do kwestii spornych w tej sprawie, należy na wstępie wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 877, zwana dalej także "u.p.o.u.d.a.").

Na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.d.a., ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona >w okresie ich pobierania< otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, >zaległe lub bieżące< alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.d.a., w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 19 - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 20 - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Już literalne brzmienie powołanego przepisu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.d.a. przesądza o braku trafności argumentacji Skarżącej, zmierzającej do wykazania, że skoro wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiła w czerwcu 2021 r. - 10 dnia tego miesiąca, a przekazanie alimentów bezpośrednio przez dłużnika dopiero [...] czerwca 2021 r., natomiast - w lipcu 2021 r. - wypłata świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiła - 09 dnia tego miesiąca, a przekazanie alimentów bezpośrednio przez dłużnika dopiero [...] lipca 2021 r., to nie można mówić, aby w dacie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia te były świadczeniami nienależnymi. Należy, bowiem zwrócić uwagę, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego na L. S. zostało Skarżącej przyznane na konkretny (sprecyzowany decyzją z dnia [...] listopada 2020 r.) okres, tj. od [...] października 2020 r. do [...] września 2021 r. Bezspornie też, w tym właśnie okresie, (dokładnie: [...] czerwca 2021 r. oraz [...] lipca 2021 r.), tj. w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego Skarżąca otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, >zaległe lub bieżące< alimenty od T. S..

Organy administracyjne orzekające w sprawie, zgodnie z wskazanymi wyżej przepisami, musiały zatem uwzględnić fakt, że Skarżąca >w okresie< pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała - także bezpośrednio - alimenty od dłużnika alimentacyjnego. Biorąc pod uwagę wskazaną w przepisie art. 28 u.p.o.u.d.a. kolejność zaspokajania trzeba zaznaczyć, że nie miało żadnego znaczenia to, na jaki okres strona Skarżąca chce zaliczyć otrzymane bezpośrednio od dłużnika alimenty, ani to, jak wskazała Skarżąca, że zaliczyła ona własnym oświadczeniem złożonym wobec dłużnika alimentacyjnego zapłacone bezpośrednio na rachunek bankowy Skarżącej alimentów na najstarsze odsetki. W świetle prawa bez znaczenia pozostaje, czy przekazane przez dłużnika alimentacyjnego środki zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. Odnosząc się do wywodów Skarżącej, dotyczących zaliczenia otrzymanych w czerwcu i lipcu 2021 r. alimentów, zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego, na poczet odsetek, wskazać trzeba, że przepis art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.d.a. został zmieniony od dnia 1 stycznia 2012r. i za świadczenia nienależnie pobrane uważa równoczesne pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów, czy to >zaległych czy bieżących<, poza kolejnością wskazaną w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.d.a.. Obecne brzmienie art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.d.a. jest zatem jasne i nie budzi wątpliwości, że chodzi o alimenty zarówno zaległe, jak i bieżące, a tym samym reguły zaliczania długu/wierzytelności określone w art. 451 Kodeksu cywilnego pozostają bez wpływu na możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Konsekwentne stanowisko w tym zakresie prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 05 grudnia 2019 r. sygn. I OSK 978/18).

Odnosząc się do argumentacji skargi, podkreślić trzeba, że w ocenie Sądu, prawidłowo Kolegium wskazało na to, że - obiektywnie - na podstawie składanych przez Skarżącą wniosków oraz doręczanych Skarżącej decyzji - Skarżąca była pouczana o tym w jakich przypadkach dochodzi do zaistnienia sytuacji, w której wypłacone już świadczenia z funduszu alimentacyjnego stają się świadczeniami nienależnymi. Zwrócić uwagę należy, że już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożonym przez Skarżącą w dniu [...] października 2020 r. zawarte było pouczenie z informacją w Części II Pouczenia i oświadczenia, m.in., pkt 10, że nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 2 pkt 7 u.p.o.u.d.a., są m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.d.a., >zaległe lub bieżące< alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, a więc Skarżąca była poinformowana i przyjęła do wiadomości powyższe informacje składając podpisany wniosek. Jednocześnie, w treści złożonego wniosku zawarte zostało "wytłuszczone" oświadczenie przyjęte do wiadomości przez składającego wniosek (str. 9 wniosku), z którego to oświadczenia wyraźnie wynika, że m.in. zmiany mające wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskanie dochodu, uchylenie obowiązku alimentacyjnego lub zmiany wysokości zasadzonych alimentów oraz otrzymanie alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skutkować mogą powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Dodatkowo, jak wskazało Kolegium, informacje dotyczące wskazania jakie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i w jakiej sytuacji stanowią nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz informacje o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi nienależnie pobranych świadczeń ujęte zostały także w decyzji z dnia [...] listopada 2021 r., Nr [...] ustalającej R. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnione J. i L. S.. Nie może zatem budzić wątpliwości, że Skarżąca została prawidłowo i rzetelnie pouczona, a treść tych pouczeń powinna być jej znana, i Skarżąca powinna była wiedzieć i godziła się na to, że w przypadku uzyskania kwot alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego wypłacone jej jednocześnie, do wysokości otrzymanych bezpośrednio kwot alimentów, świadczenie alimentacyjne uznane będzie za świadczenie nienależnie pobrane.

Analiza akt sprawy prowadzi ponadto do wniosku, że Skarżąca nie tylko została prawidłowo i rzetelnie pouczona, ale również - miała świadomość - że otrzymanie alimentów od T. S., w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, będzie skutkować obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do wysokości otrzymanych alimentów. Świadomości Skarżącej w tym zakresie dowodzą podjęte przez nią działania, mające - w jej przekonaniu - przeciwdziałać obowiązkowi zwrotu nienależnie otrzymanych świadczeń. Przede wszystkim Skarżąca, wiedziała doskonale, że ma obowiązek powiadomić organ o otrzymanych od T. S. alimentach w czerwcu i lipcu 2021 r. Skarżąca, bowiem świadoma swoich obowiązków w tym zakresie, pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. poinformowała organ o otrzymanych w czerwcu i lipcu 2021 r. alimentach. Tego samego dnia, tj. [...] sierpnia 2021 r. poinformowała ona jednak również T. S., że otrzymane alimenty na podstawie art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego zalicza na poczet odsetek. Egzemplarz pisma z dnia [...] sierpnia 2021 r. adresowanego do T. S., Skarżąca wysłała również do organu. Powyższe działania, w ocenie Sądu, dowodzą świadomości Skarżącej, nie tylko co do faktu, że otrzymane w czerwcu i lipcu 2021 r. alimenty powodują, że wypłacone do ich wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego za czerwiec i lipiec 2021 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane, ale dowodzą również, że Skarżąca była świadoma ciążącego na niej obowiązku zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.