Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 4691/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, WSA Wojciech Mazur (spr.), Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004 r. sprawy ze skargi Gminy K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność państwa skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] Minister Gospodarki na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 k.p.a. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo -odbiorczego przedsiębiorstwa: "[...]" własność L. J. i R. B., położona w K. ul. [...]w części dotyczącej objęcia nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] o pow. 434,90 m 2, opisanej w księdze wieczystej Sadu Rejonowego w L. nr [...], na której częściowo zlokalizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo. W uzasadnieniu decyzji podano, iż orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 1948 r. / opublikowanym w MP z [...] czerwca 1948 r. Nr [...], poz. [...] / Minister Przemysłu i Handlu przejął na własność Państwa przedsiębiorstwo [...]L. J., K. ul. [...]na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm. /. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przejętego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo — odbiorczym z dnia 17 października 1949 r. oraz dodatkowym protokołem z dnia 31 października 1950 r. Z treści protokołu wynika, że przedmiotową nieruchomość L. J. działając w imieniu własnym i R. B. umową z dnia [...] stycznia 1947 r sprzedała Z. K. i J. H. i z uwagi na swój charakter jest ona zbędna do prowadzenia przedsiębiorstwa. Dla omawianej nieruchomości postanowieniem z dnia [...] lutego 1947 r. Sąd Grodzki w L. założył zbiór dokumentów, w którym jako współwłaścicieli ujawniono nabywców Z. K. i J. H.. W świetle powyższego wynika, iż protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia 17 października 1949 r. przejęto zabudowaną nieruchomość, która nie wchodziła w skład przedsiębiorstwa [...] ani nie stanowiła własności L. J.. Orzeczeniem z dnia [...] marca 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa / Dz.U. R.P. nr 16, poz. 62 ze zm. / zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 17 października 1949 r. ustalając, że wszystkie składniki majątkowe ujęte w protokole, "łącznie z nieruchomością przy ul. [...] W K." stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Dlatego też powyższa decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo - odbiorczy w części dotyczącej nieruchomości położonej w Konstantynowie przy ul. [...] o pow. 434,90 m2 została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto organ I instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] października 2002 r. nr [...] Minister Gospodarki na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku Zarządu Miasta K. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r. i podtrzymał dotychczasową argumentację a w odniesieniu do przedstawionych zarzutów we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stwierdził, iż nieuzasadniony jest zarzut, że w niniejszej sprawie wystąpiła res iudicata. Zdaniem Ministra Gospodarki sądy powszechne nie są, ani nigdy nie były uprawnione do dokonywania w trybie nadzoru oceny legalności rozstrzygnięć administracyjnych w trybie art. 156 k.p.a., dlatego też ani Sąd Wojewódzki w [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1957 r. ani Sąd Powiatowy w [...] postanowieniem z dnia [...] września nie rozstrzygnęły kwestii czy orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r. jest zgodne z prawem czy też nie. W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd Wojewódzki w [...]i stwierdził, że spór dotyczy rozstrzygnięcia kwestii czy nieruchomość powoda mogła być przejęta na własność Państwa w związku z nacjonalizacją i uznając, że sprawa nie należy do drogi sądowej odrzucił pozew.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła gmina K. zarzucając, że zaskarżona decyzja narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 365 i art. 366 k.p.c, dlatego, iż została wydana pomimo istnienia prawomocnego wyroku wydanego przez sąd powszechny dotyczącego tego samego przedmiotu rozstrzygnięcia i tych samych stron a więc rażąco narusza prawo. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wyrok Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] września 1963 r. dotyczył tego samego przedmiotu rozstrzygnięcia pomiędzy tymi samymi stronami a więc wiąże nie tylko strony i sąd, ale również organy wymienione w treści art. 365 § 1 k.p.c. Ponadto podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] lipca 1946 r. Sądu Grodzkiego w L. sygn. akt [...] R. B. została wprowadzona w posiadanie oddzielnej lewej połowy zabudowanej nieruchomości, czyli budynku mieszkalnego natomiast zaskarżoną decyzją stwierdzono nieważność całego orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego a więc również w części dotyczącej przedsiębiorstwa, które podlegało nacjonalizacji. Osoby trzecie nabyły wprawdzie całą nieruchomość, ale w dalszym ciągu był na niej budynek fabryczny podlegający nacjonalizacji. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji obydwu instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga jest niezasadna.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż umową z dnia 23 stycznia 1947r zawartą w formie aktu notarialnego L. J. działając w imieniu własnym oraz R. B. sprzedała Z. K. i J. H. nieruchomość położoną w K. przy ul. [...] o pow. 434,90 m2. Dla tej nieruchomości postanowieniem z dnia [...] lutego 1947 r. Sąd Grodzki w L.i założył zbiór dokumentów a następnie dla tej nieruchomości została założona księga wieczysta nr [...] w Państwowym Biurze Notarialnym w L. a później księga wieczysta nr [...] prowadzona przez V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w P., w których jako współwłaściciele po [...] części zostali wpisani Z. K. i J. H.. Stan prawny tej nieruchomości nie może budzić, więc żadnych wątpliwości.

Ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r. nie zawierała przepisów, które pozwalałyby na przejęcie przez Państwo mienia nie należącego do przedsiębiorstwa, które podlegało nacjonalizacji. Zatem trafnie Minister Gospodarki przyjął w zaskarżonej decyzji, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła być składnikiem majątkowym nacjonalizowanego przedsiębiorstwa wobec tego nie mogła być zgodnie z prawem przejęta w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Już w treści protokołu zdawczo - odbiorczego stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość jest zbędna do prowadzenia przedsiębiorstwa i że została ona nabyta przez osoby trzecie. Zasadnie, zatem organ uznał, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 17 października 1949 r. przedsiębiorstwa "[...]" w części dotyczącej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] o pow. 434,90 m2 opisanej w księdze wieczystej nr [...] rażąco narusza prawo.

Odnośnie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 365 i 366 k.p.c. to odróżnić tu należy pojęcie mocy wiążącej prawomocnego wyroku, to jest jego prawomocności materialnej (art. 365 § 1 k.p.c.) od powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c), będącej jej negatywną konsekwencją procesową. Zakres res iudicata przepis art. 366 k.p.c. określa odmiennie niż w art. 365 § 1 k.p.c. zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym, gdyż z ograniczeniem tylko do stron procesu, a przy określeniu obszaru ich związania tylko do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania według poglądów, jakie ukształtowało piśmiennictwo i judykatura przedmiotu, ograniczony jest jednak, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (vide m.in. orzeczenia SN: z 6 lipca 1934 r., C III 313/33, Zb.Urz. 1935, p. 67, z 16 lutego 1937 r., C II 2507/36, OSP 1937, p. 727, z 17 września 1957 r., I CO 20/57, OSPiKA 1958, p. 261, z 17 grudnia 1976 r., III PR 187/76, OSPiKA 1978, p. 45). Przedmiotem prawomocności materialnej jest, bowiem ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Sąd nie jest, więc związany zarówno ustaleniami faktycznymi poczynionymi w innej sprawie, jak i poglądami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego w niej wyroku.

W przedmiotowej sprawie skarżący przywołuje treść wyroku Sądu Powiatowego w L. z dnia [...] września 1963 r., którym to oddalono pozew Z. K. i J. H. o zwrot nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] nr [...] i podnosi, iż w związku z powyższym wyrokiem organy administracji są nim związane gdyż wyrok dotyczył tego samego przedmiotu i tych samych stron. Powołanym wyrokiem sąd powszechny oddalił żądanie wydania nieruchomości z uwagi na to, że przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład przedsiębiorstwa przejętego na podstawie przepisów o nacjonalizacji. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Ministra Gospodarki, iż powyższe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku nie może pozbawiać stron ani ich sukcesorów możliwości wystąpienia z wnioskiem o ocenę legalności każdej decyzji administracyjnej pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 k.p.a. Sąd powszechny przyjął w chwili orzekania istnienie ostatecznej decyzji administracyjnej, co nie oznacza, iż nie można jej wzruszyć za pomocą nadzwyczajnych środków przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego a mianowicie stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania.

Odnośnie zarzutu skarżącej, iż pomimo nabycia przedmiotowej nieruchomości przez osoby trzecie znajdujący się na niej budynek fabryczny podlegał nacjonalizacji to należy skarżącą odesłać do definicji nieruchomości określonej w treści art. 46 § 1 k.c.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ Sąd skargę oddalił.