Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 170/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] organ l instancji uznał za nienależnie pobrane przez D. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane na dzieci K. S. i M. S. w kwocie 5.400 zł. oraz na N. S. i D.S. w kwocie 2.400 zł. w okresie od dnia 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Decyzja doręczona na podany przez stronę adres w B., dwukrotnie awizowana nie została podjęta przez stronę w wyznaczonym 7 dniowym terminie. Zatem zgodnie z art. 44 § 4 kpa uznano, że pismo zostało doręczone stronie, a ponieważ strona nie wniosła odwołania od decyzji w ustawowym terminie, decyzja stała się ostateczna.

W dniu 6 kwietnia 2010 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynęła prośba strony o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Prośbę strona umotywowała trudną sytuacją materialną i rodzinną. Strona wskazała, że przebywa w Republice Grecji wraz z dwojgiem młodszych dzieci gdzie pozostaje na utrzymaniu swojej siostry w zamian za pomoc w prowadzeniu domu. Dwoje starszych dzieci przebywa w Kraju uczęszczając do szkół.

Do podania strona dołączyła przetłumaczone na język polski zaświadczenie z Urzędu Zatrudnienia Republiki Grecji, z którego wynikało, że od dnia 26 października 2009 r. strona jest wpisana w rejestrze bezrobotnych.

Organ orzekający I instancji w dniu 14 kwietnia 2010 r. wezwał stronę do dostarczenia w terminie 30 dni dokumentów potwierdzających jej sytuację rodzinną i dochodową.

Następnie w dniu 17 maja 2010 r. przesłuchał w charakterze świadka M. S., syna strony. Przesłuchany oświadczył, że nadal uczęszcza do szkoły, ani on ani jego matka nie posiadają żadnych dochodów a matka D. S. przebywa za granicą.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, organ orzekający decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zgadzając się rozstrzygnięciem organu l instancji D. S. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Decyzją z dniał [...] czerwca 2010 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu l instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l poprzez dokładne ustalenie sytuacji dochodowej rodzinnej i życiowej strony i porównanie tej sytuacji z ustalonymi przez siebie kryteriami umarzania należności, a także realną możliwością wyegzekwowania nienależnie pobranych świadczeń od strony.

Ponownie rozpatrując sprawę organ l instancji uzupełnił materiał dowodowy przeprowadzając wywiad środowiskowy z córką D. S. – K. S.. Jednocześnie wskazano, że nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego z D.S., gdyż przebywa ona zagranicą. Następnie decyzją z dnia [...] października 2010 r. [...] organ l instancji ponownie odmówił stronie umorzenia kwoty 7,800,00 zł wraz z odsetkami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. przez D. S. na jej czworo dzieci: K. S. ur. [...] marca 1990r., M. S. ur. [...] marca 1990r" N. S. ur. [...] stycznia 1993r. i D. S. ur. [...] sierpnia 1999 r. jednocześnie odraczając do dnia 30 czerwca 2011 r. termin spłaty należności.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. przez Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w okresie 1 października 2008 (sprostowane później na: z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.)

Organ podkreślił zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. (powyższa podstawa została sprostowana w postanowieniu z dnia 1 marca 2011r. na art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów – Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.).

Organ dalej przytoczył brzmienie art. 23 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych:

2. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.

3. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej osoba obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń została powiadomiona.

4. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

5. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu.

6. Nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

7. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty,

8. Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Zdaniem organu przepis wskazuje na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, co nie oznacza dowolności. Uznanie administracyjne jest określoną sferą swobody pozostawionej organowi administracyjnemu, ale nie oznacza prawa organu do dowolności działania. Jest bowiem działaniem, które powinno być uzasadnione wszelkimi ustalonymi przesłankami faktycznymi i celowościowymi. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mając na uwadze ustalony stan faktyczny, który jest w niniejszej sprawie bezsporny, odwołanie nie mogło być uwzględnione, albowiem kwestionowana decyzja jest zgodna z prawem i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Z materiału zebranego w sprawie wynika, że wydając decyzję o odmowie umorzenia świadczeń nienależnie pobranych organ l instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające, ustalając stan faktyczny i sytuację dochodową w rodzinie odwołującej się. Ustalenia te nie są również kwestionowane przez stronę. Organ odmawiając umorzenia należności wskazał, iż strona jest osobą młodą zdrową, zdolną do pracy a tym samym nie zachodzą w tym przypadku szczególnie uzasadnione przesłanki do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Mając na uwadze, iż strona jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej możliwa jest poprawa sytuacji dochodowej. Analizując materiał zebrany w sprawie, organ l instancji uznał, że obecna sytuacja w jakiej się D. S. jest wprawdzie trudna, ale z pewnością przejściowa i w ocenie organu l instancji w przyszłości, w wyniku skutecznej egzekucji należności spoczywające na stronie będą mogły być uregulowane. Mając jednak na uwadze obecną sytuacje rodzinna i finansowa odroczono termin spłaty należności do dnia 30,06.2011 r. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzja odmawiająca umorzenia świadczenia z funduszu alimentacyjnego została wydana po indywidualnym rozpatrzeniu wniosku odwołującej się. Organ l instancji przeprowadził w sposób poprawny postępowanie administracyjne i zebrał materiał dowodowy, czyniąc ustalenia, które nie są kwestionowane przez stronę. Następnie dokonał ich rozważenia. Mając na uwadze z jednej strony obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, z drugiej zaś sytuację rodzinną odwołującej się, organ l instancji uznał, iż trudna sytuacja rodzinna odwołującej się ma jedynie charakter przejściowy i nie uzasadnia umorzenia należności nienależnie pobranych. Jednocześnie uwzględniając interes strony i jej sytuację dochodową, która ma w ocenie organu l instancji charakter wyłącznie przejściowy, a strona dysponuje możliwościami jej poprawy, postanowił uwzględnić obecną sytuację finansową strony odraczając termin płatności do 30 czerwca 2011 r. Zdaniem Kolegium organ l instancji właściwie ocenił sytuację D. S. i zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Uzasadniając przesłanki odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranych, uwzględnił przy tym sytuację rodzinną i finansową rodziny D. S. i zastosował odroczenie spłaty należności. Przy czym należy szczególne podkreślić, iż zasadą jest, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do ich zwrotu, zaś umorzenie jest instytucją wyjątkową stosowną w szczególnie uzasadnionych przypadkach, Brzmienie przepisu ustawy wskazuje jednoznacznie, że organ nie ma obowiązku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, a jedynie przyznano mu prawo do takiego umorzenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przy wydawaniu decyzji umarzającej, konieczne jest ustalenie, wskazanie i uzasadnienie tych szczególnych okoliczności. Przepis wprawdzie nie precyzuje, co oznacza przypadek szczególnie uzasadniony, jednak bez wątpienia chodzi tutaj o okoliczności wyjątkowe. Zaś w analizowanej sprawie, strona przebywa zagranicą, a jako powód szczególny wskazuje, iż w chwili obecnej nie pracuje i nie osiąga dochodów. Jednak nie podejmuje przy tym dostatecznej aktywności w znalezieniu zatrudnienia, a jedynie nieodpłatnie (w zamian za wyżywienie) pomaga siostrze. W chwili obecnej sytuacja finansowa strony jest niewątpliwie trudna, gdyż nie osiąga dochodów, jednak nie wątpliwie posiada możliwości zarobkowe, jest osobą zdolną do pracy. Za przypadek szczególny uznać należy sytuacje wyjątkowe. Przykładowo ze taką wyjątkową sytuację należało by uznać, pogorszenie się sytuacji rodzinnej w wyniku jakiegoś niezależnego od strony zdarzenia, czy też niemożności podjęcia zatrudnienia w dłuższym okresie czasu ze względu na chorobę, utratę zdrowia, kalectwo itp. W tym kontekście sytuacja strony nie jest przypadkiem szczególnym.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. sprostowało z urzędu oczywistą omyłkę zawartą w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] mocą, której została utrzymana w mocy decyzja wydana z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] października 2010r nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych

w następujący sposób:

Na stronie 1

1. w linijce 10 i 11 od góry w miejsce wyrazów " z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w okresie od 1.10.2008 r."

winno być "z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2008 r.do30,09,2009 r."

2. w 5 linijce od dołu zdanie zaczynają się od wyrazów "Decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. Nr [...] organ właściwy wierzyciela uznał za nienależnie pobrane przez D. S. świadczenia w kwocie 650,00 zł wypłacone z tytułu zaliczki alimentacyjnej w okresie od dnia 1 września 2008 r. do dnia 30 września 2008r. na jej czworo dzieci." Winno brzmieć być

"Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] organ l instancji uznał za nienależnie pobrane przez D. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane na dzieci K. S. i M.S. w kwocie 5.400 zł. i na N. S. i D. S. w kwocie 2.400 zł. w okresie od dnia 1 października 2008r. do 30 września 2009r

Na stronie 2

1. W 18 linijce od góry w miejsce wyrazów "pobranej zaliczki alimentacyjnej" winno być "nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych".

2. w 15 linijce od dołu w miejsce wyrazów "Podstawę materialne-prawną umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej stanowi przepis art. 23 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjne] (Dz. U. Nr 86, póz. 732 ze zm.), który zgodnie z przepisem przejściowym tj. art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (jedn. tekst z 2009r. Dz. U. Nr 1, póz. 7 ze zm,) winien być stosowany przy rozpatrzeniu i dochodzeniu nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych." winno być:

"Podstawę materialne -prawną umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej stanowi art. 23 ust 8 art. ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.)."

W skardze na decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, D. S. podniosła identyczne argumenty jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a szczególności, wskazała że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, że obecnie przebywa u siostry w Grecji, że ojciec dzieci nie interesuje się nimi, że nie miała do tej pory stałej pracy, a jedynie pomagała jej siostra mieszkająca w Grecji. Skarżąca podała, że pobierając świadczenia alimentacyjne i świadczenia rodzinne nie była świadoma, iż nie jest uprawniona do ich pobierania. Dzieci są Polakami a będąc w Grecji nie otrzymywała na nich żadnych świadczeń.

Ustosunkowując się do skargi, organ dodatkowo wskazał, iż skarżąca będąc zobowiązana do poinformowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na wypłatę świadczeń nie poinformowała organu pierwszej instancji o takiej zmianie, a w szczególności skarżąca we wniosku z dnia 14 sierpnia 2008 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz do dodatków do tego zasiłku podała nieprawdziwe dane, a mianowicie że dzieci córka N. i syn D. przebywają w B. podczas gdy faktycznie uczęszczali oni do szkoły w Grecji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu zarzutów zawartych w skardze nie znalazło podstaw do jej uwzględnienia i podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. przekazuje sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Przy czym stosownie do treści art. 3 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawując tę kontrolę sądy administracyjne stosują przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zauważyć także trzeba, iż sąd wprawdzie rozstrzyga w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek, dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Zobowiązany jest więc do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także tych wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Uwzględnienie skargi następuje natomiast w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Na wstępie należy wskazać, że wydane w sprawie decyzje dotyczyły odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy, która w preambule wskazuje, że celem ustawodawcy obok wpierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów, są działania zmierzające do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, mniej korzystnie kształtuje możliwość umarzania należności dłużników alimentacyjnych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W art. 30 ust. 1 tej ustawy wprowadzono bowiem dodatkową przesłankę skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego, od której uzależniono możliwość umorzenia przedmiotowych należności w wysokości 30%, 50% i 70 %, wyłączając tym samym możliwość umorzenia całej kwoty zaległości dłużnika alimentacyjnego.

Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ratio legis powyższej regulacji wskazuje zatem, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej.

Należy przypomnieć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych stwierdził, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Analizując treść ust. 2 art. 30 ustawy należy podkreślić, iż ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SA/Ol 336/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, Lex nr 47243) Sąd ten stwierdził, iż w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki jego badania. Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, Lex nr 149543) NSA zwrócił uwagę, iż podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych.

Uwzględniając powyższe należy podkreślić, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 kpa W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Generalnie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2601/07, Lex nr 462382).

Oceniając zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję w świetle przedstawionych powyżej norm, Sąd doszedł do przekonania, iż organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Przesłanki te powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzje dotyczyły nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Organy winny zatem przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać, jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada.

We wniosku z dnia 6 kwietnia 2010 r. skarżąca podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Wskazała, że obecnie przebywa w Republice Grecji wraz z dwojgiem młodszych dzieci gdzie pozostaje na utrzymaniu swojej siostry w zamian za pomoc w prowadzeniu domu.

Organy orzekające w niniejszej sprawie, pomimo uznania tej trudnej sytuacji życiowej wnioskującej i na tej podstawie odroczeniu spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, nie wskazały z jakich powodów uznał, że trudna sytuacja życiowa skarżącej ma jedynie charakter przejściowy co było przyczyną odroczenie spłaty, a stanowiło podstawę do odmowy umorzenia należności. Pozbawione podstaw jest zatem stwierdzenie, że ustalenia dokonane przez organy administracji "są wszechstronne i w pełni usprawiedliwiają odmowę umorzenia spłaty nienależnie pobranego świadczenia". Powyższe wskazuje na zasadność zarzutu naruszenia normy materialnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Oceny tej nie można podzielić, gdyż nie ma ona oparcia w zgromadzonym materialne dowodowym.

Ponadto podkreślenia w powyższej sprawie wymaga, niedbałość jaką wykazał się organ odwoławczy przy tworzeniu zaskarżonej decyzji.

Błędy jakie zostały zawarte w przedmiotowej decyzji, a które organ chciał wyeliminować postanowieniem z dnia 1 marca 2011 r. nie mają charakteru oczywistej omyłki. Wyeliminowanie z decyzji jako podstawy materialno-prawnej art. 23 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych było właściwe, jednak organ pozostawił w następnych zdaniach rozwinięcie tego artykułu, a w związku z powyższym niewyeliminował niewłaściwej podstawy materialno-prawnej, czyniąc decyzję nieczytelną.

Organy orzekające zobowiązane są przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do dokładnego ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej i do podjęcia stosownej decyzji. Sytuacja ta w świetle materiałów sprawy nie jest bowiem przejrzysta. Należałoby w szczególności wyjaśnić dokładnie wysokość dochodu skarżącej oraz ustalić jakie ponoszą wydatki.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji, należy dodatkowo zwrócić uwagę, iż w toku postępowania administracyjnego organy winny również respektować zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jak podkreśla się w orzecznictwie, nie jest dopuszczalne wyjście z założenia, że interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny. W wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r. (sygn. III SA 3118/01, publ. POP 2004/4/77) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Przedstawione powyżej argumenty przemawiają za przyjęciem, iż organy nie oceniły należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a powyższe przesądza o zasadności wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu z przyczyn wyżej wskazanych, należało skargę uwzględnić i orzec o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.