Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 176/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) na rzecz adw. T. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł stawki podatku od towaru i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności- łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł. /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak AT WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. A. G. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o przyznanie pomocy finansowej na żywność oraz na opłacenie energii elektrycznej. Wniosek zarejestrowano pod numerem [...], a w wyniku jego rozpatrzenia wydane zostały dwie decyzje.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności w wysokości 43 zł miesięcznie na okres od października do grudnia 2005 r., natomiast decyzją nr [...] przyznał zasiłek celowy w wysokości 60 zł z przeznaczeniem na żywność i energię elektryczną.

Tę druga decyzję podjęto na podstawie art. 3, art. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 15 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż wniosek został rozpatrzony pozytywnie z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową i zdrowotną wnioskodawcy oraz spełnienie kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania pomocy. Decyzje doręczono A. G. w dniu 2 listopada 2005 r.

Składając w dniu 16 listopada 2005 r. odwołanie od decyzji w przedmiocie zasiłku celowego A. G. podniósł, iż wysokość przyznanej pomocy nie pokrywa niezbędnych kosztów. Zdaniem wnoszącego odwołanie przyznanie 60 zł zasiłku pozwala albo na opłacenie rachunku za prąd lub na zakupienie jednego posiłku dziennie w dni wolne od pracy, bowiem w dni robocze otrzymuje obiad w Ośrodku.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Decyzję podjęto na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.-dalej k.p.a.), a w jej uzasadnieniu odwołano się do treści art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz wynikającej z tego przepisu zasady udzielania pomocy społecznej osobom, które próbują przezwyciężać trudne sytuacje życiowe z wykorzystaniem własnych uprawnień, zasobów i możliwości i dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenia kryteriów określonych w art. 7 i 8 ustawy nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia, lecz decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy. Wskazując na fakultatywny charakter zasiłków celowych organ wyjaśnił, iż ich wysokość uzależniona jest od możliwości płatniczych Ośrodka, jak również, że świadczenia te nie muszą pokrywać całości wnioskowanych potrzeb czy poniesionych kosztów, mogą natomiast stanowić dofinansowanie do poniesionych wydatków. Wskazano, iż odwołujący się od lat korzysta z pomocy Ośrodka MOPR i od miesiąca stycznia 2005 r. do 30 listopada 2005 r. otrzymał pomoc na łączną kwotę 6.379.24 zł., co przy założeniu, że w przeliczeniu na liczbę rodzin i osób korzystających z pomocy MOPR w L. średnia wartość pomocy dla jednej rodziny na rok wynosi około 648,34 zł wskazuje, iż przyznana stronie pomoc jest niewspółmierna do założeń ośrodka. Organ odwołał się do treści notatki służbowej sporządzonej przez pracownika Ośrodka, a załączonej do akt sprawy. Decyzję doręczono A. G. w dniu 10 stycznia 2006 r.

Pismem z dnia 22 stycznia 2006 r., które do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęło w dniu 3 lutego 2006 r., A. G. wniósł skargę na powyższą decyzję, w której treści podniósł, iż jedyny jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 418 zł miesięcznie, który w całości przeznacza na opłaty stałe, skutkiem czego nie ma środków na zakup czegokolwiek. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy wybiórczo stosuje przepisy ustawy o pomocy społecznej, wypaczając tym samym jej sens. Wskazał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do wysokości udzielonej mu pomocy przemilcza istotne fakty dotyczące jego jednostkowego przypadku. Zdaniem skarżącego w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie pokryć jakiejkolwiek części potrzeb, to organy pomocowe zobowiązane są udzielać pomocy w pełnym zakresie, bowiem niczego nie można kupić za część kosztów. Wyjaśnił, iż podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego pracownik Ośrodka powiedział, iż przyznawana pomoc jest mu ograniczana w celu przymuszenia do przeznaczania otrzymywanego zasiłku stałego na wydatki bieżące, a nie opłaty stałe, co w konsekwencji doprowadzi do powstania zaległości w tych opłatach.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn opisanych w zaskarżonej decyzji, dodatkowo akcentując fakultatywny charakter zasiłków celowych oraz ograniczone możliwości MOPR w L.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżoną decyzję wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, a zauważone uchybienia proceduralne nie miały wpływu na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2004 nr 64 poz. 593 ze zm.) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazany przepis stanowi o uznaniowym charakterze zasiłków celowych, co oznacza, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, jak również przyznania go w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Uznanie administracyjne nie oznacza jednakże dowolności i arbitralności, a jego zakres jest określony przez prawo; ma ono w każdym przypadku uchwytne granice prawne, które tworzą przepisy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym, przepisy prawa materialnego. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 3 i ust. 4 cyt. ustawy tzn. dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają przy tym charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, iż osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie są w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać przyznana. Wyznacznikami przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego są więc: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej i potrzeby innych osób znajdujących się zasięgu jego działania.

Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Znajdujące się w aktach informacje dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował MOPR w L. oraz liczby osób i rodzin objętych pomocą tego Ośrodka pozwalają uznać, że organ ten odmawiając przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego w wyższej wysokości nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Należy zauważyć, że skarżący ma przyznany zasiłek stały w wysokości 418 zł miesięcznie, a wskazać należy, iż celem tej formy pomocy społecznej, określonej w art. 38 ust. 1 przedmiotowej ustawy, jest zaspokojenie potrzeb życiowych i bytowych osób wnioskujących. W rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 października 2005 r. otrzymał także zasiłek okresowy w kwocie 43 zł miesięcznie przez okres trzech miesięcy. Jednocześnie w okresie do 30 listopada 2005 r. skarżący otrzymał z MOPR w L. zasiłki na kwotę 6.379.24 zł z przeznaczeniem na różne cele. Zważyć należy, iż wraz z odwołaniem organ I instancji przekazał organowi II instancji zestawienie pozostających w jego dyspozycji środków finansowych w 2005 roku oraz liczbę osób objętych pomocą w 2004 roku, co w przeliczeniu na liczbę rodzin korzystających z pomocy w 2004 roku dało średnią wartość pomocy w kwocie 648,34 zł dla jednej rodziny. Organ wskazał, iż o ile w 2004 roku rozpatrzono 8613 wniosków o pomoc, to w okresie od stycznia do września 2005 roku wpłynęło 5986 wniosków, przyznając pomoc wydano w wysokości stanowiącej 83,3% planu. W ocenie Sądu powyższe zestawienie nakazuje uznać, iż w sytuacji, gdy skarżący otrzymuje wsparcie finansowe, którego wysokość wielokrotnie przewyższa kwotę zabezpieczoną przez Ośrodek na potrzeby jednej rodziny, jego roszczeniowa postawa nie mogła zostać w całości uwzględniona. Jednocześnie okoliczność, iż zasiłek stały skarżący miał przyznany przez dłuższy okres i jednocześnie otrzymuje pomoc społeczną na zakup leków, żywności i artykułów pierwszej potrzeby, nakazuje uznać, iż miał on obiektywną możliwość racjonalnego ich wykorzystania.

W rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania zasiłku w wyższej wysokości była ocena sytuacji życiowej strony wnioskującej, ograniczone możliwości płatnicze MOPR w L. oraz systematyczne korzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób dostateczny wykazało, iż okoliczności te podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku w wyższej, oczekiwanej przez skarżącego wysokości, nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 §3 KPA, zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 KPA, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie.

W powyższych okolicznościach na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).

/-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak

AT