Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1651/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 1-6, art 24 ust 2c
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 16
journal: Dz.U. 2009 nr 37 poz 286
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie.
article: art. 17 ust. 2, art 65 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Marzenna Kosewska Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 lutego 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 2124/10 w sprawie ze skargi U. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 2124/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U.R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych.

W dniu [...] grudnia 2009 r. skarżąca złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie wniosek o wpis na listę radców prawnych.

Uchwałą Nr [...] z [...] grudnia 2009 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie odmówiła skarżącej wpisu na listę radców prawnych, ze względu na negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

W motywach uchwały podano, że U.R., zwana dalej skarżącą, odbywała aplikację radcowską na podstawie egzaminu wstępnego zdanego w dniu [...] grudnia 2005 r. W dniach [...] października 2009 r. oraz w dniu [...] listopada 2009 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, który złożyła z wynikiem niedostatecznym. Jak wynika z protokołu egzaminu ustnego skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną z bloku prawa spółek handlowych, prawa upadłościowego i naprawczego, bloku prawa administracyjnego, postępowania administracyjnego oraz prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a także z bloku prawa finansowego, podatkowego, ustawy o rachunkowości, prawa celnego, dewizowego i bankowego. Wskazano, że otrzymanie w czasie egzaminu ustnego oceny niedostatecznej nawet tylko z jednego bloku oznaczało niezdanie egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca podtrzymała swój wniosek o wpis na listę radców prawnych. Następnie, w ślad za odwołaniem wniosła o zawarcie ugody administracyjnej w ramach której zostałoby stwierdzone, że złożyła egzamin radcowski z wynikiem pozytywnym i zostałby dokonany wpis na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie. W piśmie z 26 maja 2010 r. Krajowa Izba Radców Prawnych poinformowała skarżącą o braku podstaw prawnych do zawarcia ugody oraz wskazała, że wymienionej przysługuje prawo do przystąpienia do kolejnego egzaminu radcowskiego.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy wskazując, że skarżąca nie spełnia wymogu zdania egzaminu radcowskiego określonego w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65,), dalej: u.r.p. Prezydium stwierdziło, że organ wpisowy w ramach przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych bada wyłącznie, czy kandydat zdał egzamin radcowski. Nie ma natomiast uprawnienia do korygowania ocen wystawionych kandydatowi przez Komisję Egzaminacyjną w czasie egzaminu radcowskiego.

Decyzją z [...] lipca 2010 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości, utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych prawidłowo uznało, iż zachodzi przeszkoda do wpisu skarżącej na listę radców prawnych, gdyż wnioskodawczyni uzyskała z egzaminu radcowskiego negatywny wynik. Organ odwoławczy zaaprobował stanowisko Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, iż organ wpisowy przy badaniu spełnienia przesłanek do wpisu na listę radców prawnych nie ma uprawnienia do korygowania ocen wystawionych kandydatowi w czasie egzaminu radcowskiego przez Komisję Egzaminacyjną. Minister Sprawiedliwości uznał, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek niezbędnych do wpisu na listę radców prawnych wynikających z treści art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę U.R. stwierdził, że ustalony ostatecznie negatywny wynik egzaminu radcowskiego przesądza o niedopuszczalności dokonania wpisu na listę radców prawnych, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych na listę może być wpisany ten, kto odbył w RP aplikację radcowską i złożył z wynikiem pozytywnym egzamin radcowski. Ostateczność ustalenia wyniku z egzaminu, wyłącza zdaniem Sądu pierwszej instancji, dopuszczalność badania prawidłowości ustalenia tego wyniku w odrębnym postępowaniu o wpis na listę radców prawnych.

Według WSA, brak możliwości odwołania się od wyników egzaminu radcowskiego w żaden sposób nie usprawiedliwiał wpisania na listę radców prawnych z pominięciem wymagania określonego w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych - a więc pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego. Nie było również możliwości zawarcia ugody ze skarżącą i wpisania jej na listę radców prawnych, gdyż ugoda taka byłaby niedopuszczalna.

Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, zasady zdawania egzaminu radcowskiego, w szczególności zakres egzaminu radcowskiego, sposób jego przeprowadzenia, sposób oceny oraz sposób przygotowania pytań i zadań ustalała Krajowa Rada Radców Prawnych (art. 16 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o

adwokaturze (...) Dz. U. 2009 r. Nr 37 poz. 286). Wykonując powyższą regulację prawną, Krajowa Rada Radców Prawnych w uchwale z dnia 5 czerwca 2009 r. Nr 68/VII/2009 ustaliła zasady obowiązujące aplikantów, którzy zdali egzamin konkursowy na aplikację przed dniem 1 października 2006 r. W tym kontekście WSA odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nieprawidłowości w postępowaniu egzaminacyjnym oraz odpowiedzi udzielonej skarżącej przez Przewodniczącą Komisji Egzaminacyjnej w piśmie z [...] listopada 2009 r. uznał, że w świetle zgromadzonego materiału nie nasuwa zastrzeżeń stanowisko Przewodniczącej Komisji, że nie doszło do naruszenia procedury egzaminacyjnej. W aktach sprawy znajduje się bowiem protokół z części ustnej egzaminu, który zgodnie z podpisami członków składu Komisji Egzaminacyjnej odbył się przed wymaganym składem 7-osobowym Komisji. Zgodnie natomiast z § 22 pkt 20 w/w uchwały, po wystawieniu ocen Komisja prosi aplikanta na salę i odczytuje wyniki części ustnej i części pisemnej egzaminu radcowskiego jednocześnie informując o wyniku egzaminu radcowskiego. Natomiast stosownie do § 3 pkt 2 tej uchwały część pisemna i ustna egzaminu radcowskiego odbywa się przed 7-osobowym składem Komisji Egzaminacyjnej, który wyznacza Przewodniczący Komisji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, z zestawienia przytoczonych wyżej postanowień § 3 pkt 2 oraz § 22 pkt 20 powyższej uchwały wynika bezspornie, że nieobecność jednego z członków Komisji podczas ogłaszania wyniku egzaminu nie naruszała procedury zasad przeprowadzania egzaminu radcowskiego. Wobec tego zasadnie Przewodnicząca Komisji uznała, że nieobecność radcy prawnego E.C. podczas ogłaszania wyniku przedmiotowego egzaminu nie miała wpływu na ocenę dokonaną uprzednio przez Komisję Egzaminacyjną w pełnym składzie – a w konsekwencji na wynik egzaminu radcowskiego skarżącej.

U.R. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd, że w sprawie brak jest naruszeń przepisów postępowania skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej p.p.s.a.), a mianowicie:

1) art. 24 ust. 1 pkt 6 oraz ust 2 oraz ust. 2c ustawy o radcach prawnych poprzez błędną wykładnię tych przepisów a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie tj.:

a) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że nieuzasadniony negatywny wynik z egzaminu radcowskiego organizowanego w ramach samorządu radców prawnych jest wystarczającą przesłanką do odmowy wpisania skarżącej przez Radę OIRP na listę radców prawnych podczas gdy ze zgromadzonego w aktach sprawy i aktach osobowych skarżącej wynika, że ocena odnotowana w protokole egzaminacyjnym z dnia [...] listopada 2009 r. została dokonana z naruszeniem zasad swobodnego uznania komisji egzaminacyjnej czyli podstawie dowolnej, niczym nieuzasadnionej decyzji z dodatkowych dokumentów dotyczących tego egzaminu a więc w stanowisku komisji egzaminacyjnej wyrażonym w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. w związku z zarzutami skarżącej zgłoszonymi na piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. wynika, że wynik tego egzaminu był pozytywny gdyż zarzuty skarżącej co do tej oceny są uzasadnione;

b) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że w ramach postępowania o wpis na listę radców prawnych Rada OIPR nie dokonuje oceny czy aplikant złożył egzamin czy nie i czy ocena z tego egzaminu jest pozytywna czy nie. Zgodne bowiem z powołanymi wyżej przepisami Rada OIRP przed wydaniem decyzji o wpisie zapoznaje się z całością akt osobowych aplikanta (art. 24 ust 2c ustawy o radcach prawnych) a przede wszystkim z tą częścią akt która dotyczy egzaminu radcowskiego. Rada OIPR musi stwierdzić, czy do egzaminu przystąpiła właściwa osoba (osoba, która ukończyła aplikację radcowską - art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 24 ust 2c ustawy o radcach prawnych), czy przeprowadzony egzamin nie naruszał ustalonej procedury (aplikant radcowski - art. 24 ust, 1 pkt 6 w zw. z art. 24 ust 2c ustawy o radcach prawnych), czy osoba ta korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych itd. zgodnie z przesłankami art. 24 ust 1 ustawy. Przede wszystkim Rada OIPR ustala w trakcie tego postępowania jaki był wynik egzaminu. Ustaleń tych Rada OIRP dokonuje na podstawie stanowiska wyrażonego przez komisję egzaminacyjną, które niekoniecznie musiało być wyrażone tylko w protokole egzaminacyjnym;

c) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że skarżąca nie miała uzasadnionej podstawy do żądania wpisu na listę radców prawnych w sytuacji uzasadnionego kwestionowania wystawionych przez komisję egzaminacyjną ocen cząstkowych z poszczególnych bloków egzaminacyjnych. Rada OIRP bada bowiem na podstawie art. 24 ust 2c wszystkie przesłanki do uzyskania wpisu na listę radców prawnych, o których mowa w art. 24 ust 1 w tym przesłankę z art. 24 ust 1 pkt 6 a decyzja w sprawie wpisu nie jest decyzją deklaratoryjną;

d) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że w uzasadnionych przypadkach (tak jak to miało miejsce w przypadku skarżącej) Rada OIRP ustala czy wynik zakończył się pozytywnie czy nie tylko w oparciu o sam protokół egzaminacyjny a nie w oparciu o cały materiał zgromadzony w aktach osobowych aplikanta. Bowiem zgodnie z prawidłową wykładnią w/w przepisów Rada OIRP weryfikuje przesłanki w pełnym zakresie. Zgodnie z prawidłową wykładnią aplikant, który nie kwestionował wyników egzaminacyjnych w ogóle lub po zakwestionowaniu wyników otrzymał uzasadnienie negatywnej oceny egzaminu, z którym to uzasadnienie się zgadzał nie miał uzasadnionego prawa do żądania wpisu, w przeciwieństwie do osoby, której wystawiono negatywną ocenę, która była nieuzasadniona i z którą osoba ta się nie zgadzała;

e) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że możliwość ustalenia pozytywnego ostatecznego wyniku egzaminu na podstawie akt osobowych aplikanta dotyczących samego egzaminu stanowi de facto wykonywanie zadań powierzonych komisji egzaminacyjnej. Taka wykładnia jest nieprawidłowa gdyż Rada OIRP nie wykonuje czynności egzaminowania aplikanta podejmując decyzję o wpisie lecz w tej zaistniałej w sprawie szczególnej sytuacji, zapoznaje się ze stanowiskiem komisji wyrażonym zarówno w protokole egzaminacyjnym jak i w piśmie wystosowanym do skarżącej w związku z podniesionymi przez nią zarzutami. W typowej sytuacji Rada OIRP w ramach podejmowania decyzji o wpisie Rada OIRP zapoznawałaby się ze stanowiskiem komisji egzaminacyjnej, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, jedynie na podstawie protokołu jednak taka typowa sytuacja w sprawie nie zaistniała;

f) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że dokonanie ustalenia oceny z egzaminu możliwe jest wyłącznie na podstawie protokołu egzaminacyjnego sporządzonego w dniu egzaminu. Wykładnia powołanych wyżej przepisów dokonana przez organ jest nieprawidłowa gdyż pominięcie odpowiedzi komisji egzaminacyjnej w sprawie zarzutów skarżącej co do wystawionych ocen dokonana przez nią na podstawie rzetelnego przedstawienia treści udzielanych odpowiedzi powoduje, że ustalenie oceny z egzaminu radcowskiego dokonane byłoby wybiórczo. W konsekwencji w przypadku kwestionowania przez egzaminowanych wystawionych ocen, zgodnie z błędną wykładnią Sądu wpisanie lub odmowa wpisu na listę radów prawnych dokonana była by z pominięciem rzeczywistego stanowiska komisji egzaminacyjnej wyrażonego w związku z zarzutami co do rzetelności dokonania ocen z poszczególnych bloków egzaminacyjnych;

g) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że protokół egzaminacyjny powinien być "ślepo" akceptowany przez Radę OIRP bez względu na to czy zostały spełnione wszystkie wymogi z art. 24 ust 1 ustawy o radcach prawnych. W przeciwieństwie do przyjętego przez organ stanowiska Rada OIRP dokonuje własnych ustaleń czy egzamin zakończył się wynikiem pozytywnym w oparciu o akta osobowe skarżącej i własną ocenę wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach przemawiających za wpisem na listę bądź za odmową wpisu, w tym ustala czy egzamin zakończył się oceną pozytywną bądź negatywną. Decyzja o wpisie na listę radców prawnych podejmowana przez Radę OIRP nie jest decyzją stwierdzającą nabycie prawa do wykonania z mocy prawa, a więc jest decyzją konstytutywną gdyż z brzmienia art. 24 ust 1 wynika, że na listę radców prawnych może być wpisany ten kto spełni wszystkie przesłanki a zgodnie z ust. 2 tego przepisu wpis osoby następuje na podstawie uchwały Rady OIRP. Należy dodatkowo zauważyć, że komisja egzaminacyjna nie ma prawa do przyznawania uprawnienia do uzyskania wpisu na podstawie podjętej przez siebie uchwały;

h) błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że negatywny wynik egzaminu utrwalony przez komisję egzaminacyjną w samym protokole jest ostateczny podczas gdy żaden przepis nie zawęża ustalania wyników przeprowadzonego egzaminu na podstawie protokołu, a nawet gdyby z tą interpretacją nie zgodził się Wysoki Sąd, można uznać, że wymiana stanowisk pomiędzy skarżącą i komisją mogłaby dokonać się równie dobrze w formie dokonania odpowiednich adnotacji na samym protokole w dniu egzaminu. Przez to stanowisko komisji i stanowisko skarżącej w zakresie w jakim dotyczy opisu treści udzielanych odpowiedzi i ocen egzaminacyjnych stanowi integralną część protokołu egzaminacyjnego. Dodatkowo należy podkreślić to stanowiska wyrażone przez skarżącą w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. oraz komisję w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. nie odnoszą się do okoliczności faktycznych zaistniałych po egzaminie;

i) wykładnię polegającą na błędnym uznaniu, że wynik egzaminu nie może być w żaden sposób podważony przez aplikanta co w konsekwencji stanowiło naruszenie w/wym. przepisów i doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy wpisu czyli do pozbawienia aplikanta prawa do wykonywania zawodu podczas gdy z protokołu egzaminacyjnego wynika jednoznacznie, że oceny z poszczególnych bloków egzaminacyjnych i przez to ocena końcowa z egzaminu są nieuzasadnione a uzasadnione jest natomiast stanowisko skarżącej w sprawie wystawionych ocen oparte na rzetelnym opisie treści udzielanych przez nią ustnie odpowiedzi. Wykładnia w/wym. przepisów dokonana przez organy jest błędna bowiem wyklucza możliwość zmiany decyzji przez samą komisję na

zasadzie ponownego rozpatrzenia sprawy i wyklucza jakąkolwiek możliwość skontrolowania przeprowadzonego egzaminu poprzez weryfikację treści zawartych w protokole egzaminacyjnym i skonfrontowanie tych treści z pozostałymi dokumentami znajdującym się w aktach osobowych skarżącej dotyczącym tego właśnie egzaminu a przede wszystkim uniemożliwia uwzględnienie stanowiska samej komisji egzaminacyjnej dotyczącego przedmiotowego egzaminu wyrażonego w następstwie podniesionych zarzutów;

j) egzamin radcowski zakończył się ostatecznie oceną negatywną pomimo, że ocena była zasadnie przez skarżącą kwestionowana i wobec braku uzasadnienia negatywnej oceny i braku ustosunkowania się do zarzutów skarżącej można jednoznacznie wywnioskować, że ostatecznie egzamin zakończył się dla skarżącej pozytywnie, co stanowiło o naruszeniu wyżej przepisów w ramach postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych. Przy czym zdaniem skarżącej zarzut ten nie jest zarzutem naruszenia przepisów postępowania dotyczących ustalania stanu faktycznego sprawy. Stanowisko komisji egzaminacyjnej dotyczące ocen z poszczególnych bloków jest wynikiem decyzji uznaniowej podejmowanej na podstawie udzielanych przez skarżącą odpowiedzi. Decyzja uznaniowa podlega więc kontroli Sądu pod kątem zgodności z prawem w tym podlega ocenie prawnej czy decyzja ta nie została podjęta z naruszeniem zasad swobodnej oceny tj. czy nie została podjęta dowolnie. Innymi słowy wystawione oceny z poszczególnych bloków egzaminacyjnych nie są okolicznościami faktycznymi podlegającymi ustaleniom na podstawie materiału dowodowego czy zaistniały czy nie.

2) art. 31 ust 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 114 kpa poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji jego niezastosowanie polegające na uznaniu, że skarżąca i Prezydium KRRP nie mogły zawrzeć ugody administracyjnej. Wbrew wykładni organu z przepisu tego wynika, że Prezydium KRRP może zaskarżyć decyzję Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpisu na listę radców prawnych. W przypadku gdy przepis ten przyznaje Prezydium KRRP uprawnienie do zaskarżania w pełnym zakresie decyzji, a więc też możliwość zaskarżenia decyzji Ministra sprawiedliwości na niekorzyść skarżącej oczywistym jest, że w tej sytuacji Prezydium i skarżąca będą miały sprzeczne interesy. Skarżącej może w tej sytuacji zależeć na załatwieniu sprawy w formie ugody administracyjnej w celu usprawnienia i przyspieszenia postępowania a przede wszystkim w celu wykluczenia możliwości późniejszego złożenia przez Prezydium skargi do sądu administracyjne. Dlatego też w zakresie w jakim Prezydium KRRP

przysługuje skarga, ten organ samorządu posiada zdolność do zawarcia ugody

administracyjnej. Z uwagi na tą specyficzną regulację należy założyć, że samorząd zawodowy wnosząc skargę do sądu administracyjnego nie działa już w ramach powierzonych mu zadań publicznych lecz działa w celu ochrony własnych, indywidualnych interesów i praw.

3) art. 78, art. 17 ust. 2, art. 65 ust. 1 w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji niewłaściwe niezastosowanie tych przepisów polegające na:

a) odmówieniu skarżącej wpisu na listę radców prawnych na podstawie nieuzasadnionej oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego i na podstawie stanowiska komisji egzaminacyjnej z dnia [...] listopada 2009 r. wyrażonego w związku z podniesionymi przez skarżącą zarzutami co w konsekwencji stanowiło bezpodstawne pozbawienie skarżącej wolności wyboru, i wykonywania zawodu co stanowiło wprost naruszenie art. 65 oraz art. 17 ust 2 Konstytucji podczas gdy wobec przysługującej skarżącej prawa do wykonywania zawodu pozbawienie prawa do wykonywania zawodu i zakazu naruszania te wolności przez samorządy zawodowe odmowa wpisu na listę radców prawnych może nastąpić w granicach wyznaczonych przez prawo, m.in. przez ustawę o radcach prawnych i powinna zostać należycie uzasadniona. Zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych przesłanką do odmowy wpisu jest ocena negatywna z egzaminu, która będąc decyzją uznaniową komisji egzaminacyjnej powinna być należycie uzasadniona a nie dowolna;

b) odmówieniu skarżącej wpisu na listę radców prawnych bez przyznania skarżącej prawa do zweryfikowania dokonanej oceny oraz bez uzasadnienia oceny, która była oceną negatywną oraz wobec braku norm szczególnych ustanawiających tryb odwoławczy od wyników egzaminu i niedokonanie przez organ ustalenia prawidłowej oceny z egzaminu w ramach postępowania o wpis na listę co w konsekwencji stanowiło naruszenie prawa skarżącej do podważenia czyli zaskarżania decyzji (oceny z egzaminu) co stanowi naruszenie art. 78 Konstytucji;

c) dokonaniu błędnej subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego tj. zakwalifikowanie przez wszystkie organy okoliczności pierwotnego wystawienia oceny negatywnej z egzaminu przez komisję egzaminacyjną jako okoliczności faktycznej a nie stanu prawnego sprawy podczas gdy wystawienie oceny negatywnej w pierwotnym protokole egzaminacyjnym było jedynie decyzją uznaniową podjętą na podstawie takich okoliczności faktycznych jak przystąpienie przez skarżącą do egzaminu i udzielenie przez nią w określony sposób odpowiedzi na pytania (których to okoliczności żadna ze storn nie kwestionuje).

Z uwagi na powyższe decyzja ta powinna była zostać ustalona

na podstawie pełnego stanowiska komisji egzaminacyjnej w związku z podniesieniem przez skarżącą zarzutów co w konsekwencji spowodowało, że organy odmówiły wpisu na listę radców prawnych z naruszeniem prawa skarżącej do podważenia czyli zaskarżania decyzji, co w konsekwencji stanowiło również naruszenie prawa skarżącej do wykonywania zawodu;

d) niezastosowanie tych norm bezpośrednio do ustalonego w sprawie stanu faktycznego i prawnego w sytuacji gdy skarżąca nie mogła ze względu na brak podstawy prawnej skorzystać z odrębnego trybu odwoławczego od wyników egzaminu (brak możliwości odwołania lub egzaminu poprawkowego przeprowadzanego w tym samym zakresie i na takich samych zasadach) oraz w sytuacji gdy negatywna ocena z egzaminu nie była uzasadniona a także z uwagi na to, że skarżąca zakwestionowała dokonaną ocenę podczas gdy ustalenie ostatecznego pozytywnego wyniku egzaminu powinno było nastąpić w ramach toczącego się postępowania na podstawie wniosku o wpis na listę radców prawnych, w celu zagwarantowania skarżącej ochrony wynikającej z art. 78, 65 Konstytucji oraz w celu uniknięcia zakazu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 Konstytucji. Skarżąca składając bowiem wniosek o wpis na listę radców prawnych wyraziła wolę wykonywania tego zawodu i z racji uzasadnionych zarzutów co do oceny dokonanej przez komisję, która była nieuzasadnioną decyzją uznaniową skarżąca miała podstawę do uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu;

e) przyjęcie, że ustalenie ostatecznego wyniku egzaminu bez uzasadnienia negatywnych ocen jest wystarczającą przesłanką do pozbawienia skarżącej prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego podczas gdy z zasad konstytucyjnych powołanych wyżej wynika, że skarżąca nie może być bezzasadnie pozbawiona prawa do wykonywania zawodu a przed wszystkim z przepisów tych wynika, że jakiekolwiek ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności skarżącej musi dokonywać się na podstawie i w granicach prawa i to organ państwowy powinien należycie uzasadnić ograniczenie tych praw;

f) z uwagi na powyższe dokonanie błędnej subsumcji stanu faktycznego, oraz naruszenia przepisów ustawy o radcach prawnych czyli uznanie, tylko na podstawie pierwotnego protokołu egzaminacyjnego, że skarżąca uzyskała ocenę negatywną na podstawie której może zostać pozbawiona prawa do wykonywania zawodu stanowiło dodatkowo naruszenie art. 17 ust 2 i art. 65 a także 78 Konstytucji poprzez odmowę wpisu na listę radców prawnych;

g) poprzez niezastosowanie art. 78 Konstytucji polegające na uznaniu, że możliwość przystąpienia do kolejnego egzaminu radcowskiego organizowanego w 2010 r. stanowi realizację prawa skarżącej do zaskarżenia decyzji uznaniowej, którą stanowiła nieuzasadniona negatywna ocena z egzaminu kwestionowana w sprawie podczas gdy egzamin w 2010 r. odbywał się na innych zasadach, przed innym organem a także egzamin ten miał inny zakres przedmiotowy weryfikacji umiejętności aplikanta i sposób weryfikowania umiejętności kandydata był inny.

II Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie:

1) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające zaniechaniu uzasadnienia mających istotne dla sprawy znaczenie kwestii prawnych tj.:

a) całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą w skardze oraz w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. zarzutów dokonania nierzetelnej oceny z egzaminu a także nie ustosunkowanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do tych zarzutów a także nie skonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organów wydających decyzję w sprawie odmowy wpisu oraz stanowiskiem komisji egzaminacyjnej wyrażonym w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r., co w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem, że skarżąca uzyskała z egzaminu wynik negatywny, podczas gdy ze zgromadzonego materiału w sprawie wynika, że powinna była uzyskać wynik pozytywny i na tej podstawie organ powinien dokonać wpisu skarżącej na listę radców prawnych;

b) zaniechaniu rozważenia czy uzyskanie nieuzasadnionych ocen częściowych z poszczególnych bloków egzaminacyjnych określonych w protokole egzaminacyjnym z dnia [...] listopada 2009 r. skutkuje negatywną oceną z egzaminu końcowego i czy uzyskanie w ten sposób negatywnego wyniku z egzaminu może być podstawą do odmowy wpisu na listę radców prawnych;

c) zaniechaniu dokonania oceny prawnej nieuzasadnionego wyniku egzaminu, który był podstawą do odmowy wpisu co w konsekwencji skutkowało oddaleniem skargi;

d) zaniechaniu dokonania oceny prawnej czy brak uzasadnienia negatywnej oceny z egzaminu stanowi o naruszeniu wolności wykonywania zawodu oraz o naruszeniu wolności do wykonywania zawodu i wolności działalności gospodarczej (naruszenie art. 65 oraz art. 17 ust 2 Konstytucji);

e) zaniechaniu dokonania oceny prawnej czy brak jakiejkolwiek możliwości odwołania się od wyników egzaminu lub brak możliwości przystąpienia do egzaminu poprawkowego stanowi o naruszeniu konstytucyjnego prawa skarżącej do zaskarżania decyzji (art. 78 Konstytucji);

f) zaniechaniu oceny prawnej i skontrolowania decyzji organu w zakresie w jakim uznał, że możliwość przystąpienia do egzaminu radcowskiego w 2010 r. świadczy o nienaruszeniu art. 78 i 65 Konstytucji podczas gdy egzamin w 2010 r. odbywał się na innych zasadach, przed innym organem a także egzamin ten miał inny zakres przedmiotowy weryfikacji umiejętności aplikanta i sposób weryfikowania umiejętności kandydata był inny.

g) powyższe naruszenia przepisów prawa procesowego polegało również na oparciu uzasadnienia na nieprawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych w sprawie. Sąd bowiem błędnie założył, że elementem stanu faktycznego a nie stanu prawnego sprawy były negatywne oceny z poszczególnych bloków skutkujące negatywną oceną końcową z egzaminu podczas gdy określenie ocen cząstkowych z egzaminu było decyzją uznaniową komisji egzaminacyjnej podlegającą kontroli Sądu pod kątem zgodności z prawem. Stan faktyczny w sprawie były bowiem okoliczności faktyczne tj. to że skarżąca przystąpiła do egzaminu, udzieliła w określony sposób odpowiedzi na wszystkie pytania nie jest przez strony kwestionowany. Skarżąca kwestionuje jedynie sposób dokonania oceny z egzaminu i twierdzi, że dokonana przez komisję egzaminacyjną pierwotnie w dniu 18 listopada 2009 ocena negatywna jest nieuzasadniona (co wynika wprost z materiału dowodowego w sprawie).

2) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, 15 oraz art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa oraz w zw. z art. 24 ust 1 pkt 6 w zw. z art. 24 pkt 2c ustawy o radcach prawnych oraz art. 17 ust. 2, art. 65, 78 Konstytucji polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracji obu instancji wobec zaistniałych naruszeń prawa materialnego podniesionych w zarzutach w punkcie I niniejszej skargi, pomimo, iż prawidłowa wykładnia przepisów materialnych była niezbędna dla rozstrzygnięcia o istocie sprawy, co skutkowało całkowitym zaniechaniem kontroli decyzji organów tj. poprzez:

a) zaniechanie wyjaśnienia w jakim trybie powinna nastąpić weryfikacja ocen egzaminacyjnych jeśli nie (jak twierdzi Sąd) w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych skarżącej;

b) zaniechanie wyjaśnienia czy nieuzasadnione negatywne oceny cząstkowe z egzaminu mogą skutkować negatywną oceną z egzamin radcowskiego i na jakiej podstawie prawnej nie wzięto pod uwagę stanowiska komisji egzaminacyjnej wyrażonego w odpowiedzi na zarzuty skarżącej a także samych zarzutów skarżącej;

c) zaniechanie wyjaśnienia na jakiej podstawie prawnej odrzucono możliwość indywidualnego ustalenia przez Radę OIRP w ramach postępowania z wniosku skarżącej o wpis na listę radców prawnych, że końcowa ocena egzaminu jest pozytywna;

d) zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, z powodu których nie wzięto pod uwagę zarzutów skarżącej dotyczących wystawionych ocen i stanowiska komisji - pism z dnia [...] i [...] listopada 2009 r. znajdujących się w aktach sprawy;

e) niewskazanie podstaw prawnych braku możliwości zawarcia ugody administracyjnej w świetle uprawnienia Prezydium KRRP do odwołania od decyzji organu II stopnia tj. Ministra Sprawiedliwości;

f) uznanie, że negatywna ocena z egzaminu jest elementem niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy podczas gdy faktem było jedynie to że skarżąca stawiła się na egzamin i odpowiedziała na wszystkie pytania przed komisją egzaminacyjną a wystawienie ocen cząstkowych podczas egzaminu było decyzją uznaniową komisji egzaminacyjnej co w konsekwencji stanowi o nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniu podstaw prawnych oddalenia skargi a także nie rozważeniu istoty sprawy co miało wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej tj. prawa do rzetelnej oceny wiedzy i umiejętności skarżącej i związku z tym prawa do wpisania skarżącej na listę radców prawnych.

1) art. 141 § 4 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 24 ust. 2c ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz art. 17 ust. 2, art. 65, 78 Konstytucji poprzez pominięcie zaistniałego w sprawie stanu prawnego ustalonego na podstawie przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie tj. tego, że:

a) istnieją podstawy prawne do podważania oceny końcowej z egzaminu określonej w protokole egzaminacyjnym z dnia [...] listopada 2009 r. wobec zawartych w nim nieuzasadnionych ocen cząstkowych z poszczególnych bloków egzaminacyjnych w oparciu o uzasadnione zarzuty skarżącej i stanowisko komisji wyrażone w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. podczas gdy w świetle art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych organy miały obowiązek uwzględnienia ostatecznego stanowiska komisji egzaminacyjnej wyrażonego w związku z zarzutami podniesionymi przez skarżącą, a nie tylko zapoznania się z pierwotnym protokołem z dnia [...] listopada 2009 r.;

b) istnieją podstawy prawne do ustalenia innej niż określonej w protokole egzaminacyjnym z dnia [...] listopada 2009 r. oceny końcowej w ramach postępowania z wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz

c) istnieją podstawy prawne, przy uwzględnieniu szczególnych przepisów prawnych dot. zasad tego egzaminu, do złożenia wniosku o wpis na listę radców przez osobę podważającą negatywny wynik egzaminu końcowego w sytuacji gdy pojawiło się dodatkowe stanowisko komisji egzaminacyjne w związku z uprzednio podniesionymi przed tą komisją zarzutami z uwagi na to, że w obowiązującym stanie prawnym skarżąca nie dysponowała żadnymi innymi środkami służącymi ochronie jej praw w tym prawa do rzetelnej oceny umiejętności i wiedzy podczas egzaminu radcowskiego, prawa do odwołania się od decyzji rozstrzygającej o przysługujących jej prawach.

2) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia w toku postępowania przed organem I i II instancji przepisów art. 6, 8 i 9, 114 kpa oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie w zaskarżonym wyroku pełnego stanu prawnego oraz przedstawienie oceny prawnej niespójnej, nielogicznej i wybiórczej polegające na:

a) dokonaniu oceny stanu prawnego związanego z nieobecnością jednego członka komisji podczas ogłaszania wyników egzaminu na podstawie stanowiska komisji wyrażonego w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. w związku z podniesionymi przez skarżącą w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. zarzutami z pominięciem oceny prawnej braku uzasadnienia negatywnych ocen cząstkowych w związku z przedstawieniem uzasadnionych ocen pozytywnych przez skarżącą w pismach wymienionych wyżej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej wypada przypomnieć, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2006 r. sygn. akt. K 30/06 stwierdzona została niezgodność z art. 17 ust. 1 Konstytucji. art. 361 ust. 1 i 6 oraz art.

369 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 i pkt. 20 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 oraz z 2006 r. Nr 149, poz. 1075) a przepisy te utraciły moc obowiązująca z dniem 31 grudnia 2006 r.

Wymienione przepisy dotyczyły przeprowadzania i wyników egzaminu radcowskiego, upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do sporządzenia zestawu pytań i tematów na potrzeby tego egzaminu oraz możliwości odwołania od uchwały komisji egzaminacyjnych do Ministra Sprawiedliwości.

Zmiany w ustawie o radcach prawnych wprowadziła następnie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy- Prawo o notariacie( Dz. U. 2009 r. Nr 37 poz. 286). W art. 16 tej ustawy przewidziano odrębne rozwiązania w odniesieniu do egzaminów radcowskich dla aplikantów radcowskich, którzy zdali egzamin konkursowy w dniu 10 grudnia 2005 r. i rozpoczęli aplikację radcowską przed dniem 1 października 2006 r., zobowiązując rady okręgowych izb radców prawnych do przeprowadzenia w 2009 r. tych egzaminów. Zasady zdawania egzaminu radcowskiego, w szczególności zakres egzaminu radcowskiego, sposób jego przeprowadzenia, sposób oceny oraz sposób przygotowania pytań i zadań ustalić miała Krajowa Rada Radców Prawnych w drodze uchwały. (art. 16 ust. 6). W wykonaniu tego upoważnienia Krajowa Rada Radców Prawnych w uchwale z dnia 5 czerwca 2009 r. Nr 68/VII/2009 ustaliła zasady obowiązujące aplikantów, którzy zdali egzamin konkursowy na aplikację przed dniem 1 października 2006 r. Zgodnie z § 22 pkt. 18 tej uchwały uznanie części ustnej za zakończoną wynikiem pozytywnym wymagało uzyskania przez aplikanta co najmniej dostatecznej oceny ze wszystkich bloków pytań z danego zestawu egzaminacyjnego.

Skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego na zasadach określonych w wymienionej uchwale, ale nie uzyskała pozytywnego wyniku egzaminu, gdyż z trzech bloków tematycznych otrzymała oceny niedostateczne. Obowiązujące wówczas regulacje prawne nie przewidywały środków odwoławczych od wyniku egzaminu radcowskiego, istniała natomiast możliwość przystępowania do kolejnych egzaminów radcowskich, z tym że egzamin ten należało zdawać w całości. Z ustaleń dokonanych przez organy a przyjętych przez Sad nie wynika aby skarżąca w okresie poprzedzającym wniosek o wpis na listę radców prawnych zdawała ponownie egzamin radcowski.

Przechodząc do kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku w aspekcie zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że przedmiotem skargi do Sądu I instancji jest

decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] lipca 2010 r. utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium KRRP z [...] lutego 2010 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych podyktowana tym, że skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Obligatoryjne wymogi wpisu na listę radców prawnych określa art. 24 ust. 1pkt. 1-6 ustawy z dn.6 lipca 1982 r. o radcach prawnych stanowiąc, że na tę listę może być wpisana osoba, która:

- ukończyła wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

- korzysta w pełni z praw publicznych;

- ma pełną zdolność do czynności prawnych;

- jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

- odbyła w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.

Powyższe wymagania musza być spełnione kumulatywnie, co oznacza, że brak choćby jednego z nich nie pozwala na dokonanie wpisu na listę radców prawnych. Tak więc gdy idzie o ostatnią z wymienionych przesłanek objętą art. 24 ust. 1 pkt. 6 u.r.p. nie wystarcza odbycie aplikacji radcowskiej, niezbędne jest także złożenie egzaminu radcowskiego z wynikiem pozytywnym. Jak to już podniesiono wyżej skarżąca uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Zarzucając naruszenie powołanych w pkt. 1 skargi kasacyjnej przepisów ustawy o radcach prawnych, kasator uważa, ze w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych jest miejsce na podważanie wyniku egzaminu radcowskiego i kwestionuje wynik egzaminu uznając, że wynik ten jest pozytywny, a zarzuty co do negatywnej oceny są uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje tę argumentację za chybioną, nie mającą oparcia w przepisach u.r.p.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, postępowanie w sprawie z wniosku o wpis na listę radców prawnych nie obejmuje swym zakresem weryfikacji wyniku egzaminu radcowskiego. Inaczej mówiąc, wynik egzaminu radcowskiego stanowi w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych element stanu faktycznego i nie może być w tym postępowaniu kwestionowany a oceny z egzaminu radcowskiego korygowane. Z faktów, że organ wpisowy bada czy przesłanki z art. 24 ust. 1 u.r.p., zostały spełnione,

że organ ten jest uprawniony do wglądu do akt osobowych aplikanta w żadnym razie nie można wyprowadzić wniosku, jak czyni to kasator, że w postępowaniu wpisowym podlega kontroli działalność Komisji Egzaminacyjnej i można skorygować wynik egzaminu przed tą Komisją złożonego.

W rozpoznawanej sprawie wymóg złożenia egzaminu radcowskiego nie został spełniony. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 pkt. 6, i ust. 2 c ustawy o radcach prawnych w sposób przedstawiony w pkt. 1 lit. a) do j) skargi kasacyjnej nie jest uprawniony. Godzi się nadto zauważyć, że ust. 2 omawianego artykułu, którego naruszenie zarzuca kasator, dotyczy osoby, która uzyskała pozytywny wynik egzaminu, zatem w rozpoznawanej sprawie nie znajdował zastosowania Natomiast art. 24 ust. 2c omawianej ustawy uprawniający organ wpisowy do odmowy wpisu wiązał to uprawnienie z naruszeniem art. 24 ust. 1 u.r.p. Nie mógł zatem zostać naruszony przez odmowę wpisu na listę radców prawnych osoby, która nie spełniała wymagań z art. 24 ust. 1 pkt. 6 u.r.p. , wręcz przeciwnie odmowa wpisu znajdowała w tym przepisie oparcie.

Nie jest zrozumiały zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 u.r.p. jeśli zważyć, że normuje on prawo zainteresowanego do wniesienia skargi do sadu administracyjnego w przypadku zwłoki w podjęciu uchwały w przedmiocie wpisu, gdyż taka sytuacja rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Nie można także mówić o naruszeniu przez organy art. 114 k.p.a., gdyż przepisy o ugodzie administracyjnej nie znajdują zastosowania do postępowania, w którym tak jak w rozpoznawanej sprawie uczestniczy tylko jedna strona.

Nie jest uprawniony zbiorczy zarzut naruszenia wyszczególnionych w pkt. 3 skargi kasacyjnej przepisów konstytucyjnych, bowiem jak wynika z jego uzasadnienia koncentruje się on na zagadnieniach dotyczącej egzaminu radcowskiego (nieprawidłowej według skarżącej oceny uzyskanego wyniku, braku postępowania odwoławczego od tego wyniku i.t.p.) a ta materia, jak wskazano wyżej, uchyla się spod kontroli sądowej decyzji w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych. Skarżąca błędnie mniema, że odmówienie jej wpisu na listę radców prawnych z powodu negatywnej oceny z egzaminu radcowskiego, narusza art. 17 ust. 2 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez pozbawienie wolności wyboru i wykonywania zawodu. W tym zakresie podkreślić należy, że wolność wyboru i wykonywania zawodu radcy prawnego nie jest wartości przysługującą bezwzględnie każdemu chętnemu do pracy w tym zawodzie, lecz dotyczy wyłącznie osób, które spełniają kryteria z art. 24 ust. 1 u.r.p.

Skarżąca do grona tych osób nie mogła być zaliczona, gdyż nie spełniła wymagania z art. 24 ust. 1 pkt. 6 u.r.p. .

Nie stanowią usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej również zarzuty procesowe objęte pkt II skargi kasacyjnej, gdyż są nakierowane na kwestionowanie wyniku egzaminu radcowskiego i sposobu jego przeprowadzenia. Tymczasem, jak to już wyjaśniono wyżej, wynik egzaminu radcowskiego w postępowaniu z wniosku o wpis na listę radców prawnych - jako jedna z koniecznych przesłanek dokonania wpisu - stanowi element stanu faktycznego i kontrola sądowa w tym zakresie ogranicza się do oceny czy organy wpisowe prawidłowo ustaliły jaki był wynik tegoż egzaminu. Materia dotycząca prawidłowości zastosowania procedury w przebiegu egzaminu radcowskiego i zasadności takiej a nie innej oceny końcowej uzyskanej przez aplikanta jest materią odrębną od zagadnień objętych decyzją w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych i w rozpoznawanej sprawie uchyla się spod sadowej kontroli.

Uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, należało na mocy art. 184 p.ps.a. i art. 204 pkt. 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.