Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 365/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3.
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 29 grudnia 2014 r.

nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku A S, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2014 r. nr 49/2014 odmawiającą zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, wynikających z decyzji z dnia 26 kwietnia 2012 r. o odpowiedzialności spadkobiercy.

Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że decyzją z dnia 26 kwietnia

2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P stwierdził, że A S jako spadkobierca A S (ojca) jest odpowiedzialna solidarnie z siostrą K S (obecnie K) za zobowiązania spadkodawcy z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami – łącznie za okresy od 2005 r. do 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W dniu 22 maja 2012 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie Inspektorat w P wniosek zobowiązanej o umorzenie nieopłaconych w terminie składek za zmarłego A S uzasadniony trudną sytuacją materialną i rodzinną.

We wniosku wskazano, że ojciec wnioskodawczyni oraz jej siostry A S zmarł 30 czerwca 2010 r. po długiej i ciężkiej chorobie. Postanowieniem z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt I Ns 363/10 Sąd Rejonowy w Myśliborzu I Wydział Cywilny stwierdził nabycie spadku po A S przez córki: K i A S po ½ części z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z protokołem inwentarza sporządzonym przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w Myśliborzu z dnia 28 listopada 2011 r. w skład majątku spadkowego wchodził udział ½ w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w B o wartości [...] zł natomiast długi oszacowano na kwotę [...] zł, czysta masa spadkowa zaś wyniosła dług w kwocie [...] zł. Współwłaścicielką nieruchomości była matka U S (½ udziału). Jak podkreśliła wnioskodawczyni, nie utrzymywała kontaktów z ojcem bo rodzice byli rozwiedzeni. Wnioskodawczyni wraz z siostrą pozostają na utrzymaniu matki, obie studiują w S i żadna nie ma możliwości podjęcia pracy. Jak zaznaczyła wnioskodawczyni, nie ma również możliwości sprzedaży odziedziczonego udziału w nieruchomości ponieważ współwłaścicielem nieruchomości jest matka, która ją zamieszkuje zaś nieruchomość jest niepodzielna i nie można dokonać jej podziału w naturze. W konkluzji podniesiono, że z uwagi na całkowitą nieściągalność dochodzonych należności wniosek zasługuje na uwzględnienie.

Prowadzone postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek zostało zawieszone przez organ postanowieniem z dnia

16 lipca 2012 r., bowiem wnioskodawczyni wniosła odwołanie od decyzji z dnia

26 kwietnia 2012 r. stwierdzającej odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy z tytułu składek. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIIU 2361/12 orzekł o odpowiedzialności spadkobierczyń A S i K S za zobowiązania składkowe do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym A S. Po prawomocnym zakończeniu prowadzonego postępowania przez sąd, postępowanie w przedmiocie umorzenia zawnioskowanych należności zostało przez Zakład podjęte w dniu 30 lipca 2014 r.

Po dokonaniu analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 września 2014 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 29 października 2014 r., wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. – dalej zwana: "u.s.u.s.") wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uzasadniony trudną sytuacją materialną, zdrowotną i rodzinną. Wnioskodawczyni wskazała, iż nabyła spadek po zmarłym ojcu razem z siostrą wraz z dobrodziejstwem inwentarza. Następnie podniosła, że obecnie studiuje, utrzymuje się jedynie z renty po zmarłym ojcu w wysokości [...] zł miesięcznie oraz stypendium naukowego, jej średni koszt utrzymania wynosi ok. [...] zł w związku z czym w utrzymaniu pomaga jej dodatkowo mama, która pomaga finansowo także jej siostrze.

Jak poinformowała w skład masy spadkowej wchodzi udział ½ w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w zabudowie szeregowej, położonej przy ulicy S w miejscowości B, opisanej w księdze wieczystej nr [...] o wartości [...] zł. Długi pozostawione przez zmarłego zostały oszacowane na kwotę [...] zł.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie załączono dokumentów. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że spadkodawca – ojciec wnioskodawczyni - A S prowadził działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych do dnia 8 kwietnia 2010 r. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2012 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził odpowiedzialność spadkobierczyni A S za zobowiązanego A S solidarnie z siostrą K S. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIIU 2361/12 Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję ograniczając odpowiedzialność za długi spadkowe spadkobierczyń do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.

Na koncie dłużnika na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...], na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]r., na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...] r. wyniosły w łącznej kwocie [...] zł oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres [...] r., na ubezpieczenia zdrowotne za okres [...] ., [...]., [...]. w łącznej kwocie [...] zł, a także odsetki zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie, oraz z tytułu kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto, oraz stypendium naukowe w kwocie [...] zł miesięcznie. Według jej oświadczenia, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc wydatki związane z utrzymaniem w wysokości ok. [...] zł, koszty związane z leczeniem w kwocie ok. [...] zł oraz inne opłaty miesięczne w wysokości [...] zł, wskazując przy tym, iż korzysta w utrzymaniu z pomocy matki.

Zobowiązana nabyła w drodze spadkobrania udział w nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym w zabudowie szeregowej, położonym w B przy ul. S, opisanej w księdze wieczystej nr [...], stając się współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości w części ¼ .

Wnioskodawczyni ma zobowiązania finansowe z tytułu podatków w kwocie ok. [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości ok. [...], w bankach w kwocie ok. [...] zł. Powyższe zobowiązania dochodzone są w drodze prowadzonego postępowania egzekucyjnego z minimalną kwotą spłaty.

Po przeprowadzeniu postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 grudnia 2014 r. odmówił zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Uzasadniając swoją decyzję organ przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej zwane: rozporządzeniem wykonawczym) i powtórzył za organem I instancji przytoczone wcześniej argumenty, stwierdzając, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy zaś rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Następnie organ podniósł, iż ponownie rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą formalne przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak podkreślił organ zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w B przy ul. S, opisanej w księdze wieczystej nr [...] natomiast, na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, między innymi gdy, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Ze względu na ujawniony majątek brak podstaw do stwierdzenia przesłanek całkowitej nieściągalności, w tym na podstawie art. 28 ust. 5 i 6.

Organ stwierdził także, że organ I instancji właściwie ocenił, iż pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanej i umorzenie długu w oparciu o przepisy rozporządzenia wykonawczego pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności byłoby nieuzasadnione. Wskazał przy tym należy, że możliwość umorzenia długu na zasadach określonych w ww. rozporządzeniu przewidziana jest dla sytuacji o charakterze wyjątkowym, gdy ze względów zdrowotnych lub rodzinnych zobowiązany pozbawiony jest możliwości uzyskiwania dochodu, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych, czy też w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych zobowiązany poniósł straty zagrażające prowadzeniu dalszej działalności. Jednakże w przedmiotowej sprawie brak jest okoliczności, w oparciu o które możliwe byłoby przyjęcie, że sytuacja w jakiej się zobowiązana aktualnie znajduje odpowiada wymogom określonym rozporządzeniem wykonawczym.

Jak wskazał organ w przedmiotowej sprawie nie istnieje bezpośrednie zagrożenie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb wnioskodawczyni związane z opłacaniem czy dochodzeniem należności składkowych chociażby w minimalnych kwotach zwłaszcza w sytuacji solidarnej odpowiedzialności z siostrą do wysokości ustalonej i ograniczonej odpowiedzialności stanem czynnym przyjętego spadku oraz dodatkowej możliwości restrukturyzacji przedmiotowego zadłużenia.

Zobowiązana pobiera rentę rodzinną, która wynosi [...] zł brutto oraz stypendium naukowe stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych uczącej się obecnie zobowiązanej, a także finansowania choćby minimalnego zobowiązań w tym dochodzenia w granicach i zakresie prawa bez zagrożenia tym potrzebom. Wnioskodawczyni oświadczyła, że faktycznie pozostaje na utrzymaniu matki. Dochody uzyskiwane przez nią (renta i stypendium) stanowią podstawę zabezpieczenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy (nie przedstawiono w tym zakresie dokumentów), nie można zatem uznać, iż jest wyłączona z rynku pracy i możliwości zarobkowych na spłatę zobowiązań w przyszłości. Zobowiązana nie jest bowiem wyłączona z możliwości zarobkowych ze względu na chorobę czy konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny uniemożliwiającej wykonywanie prac zarobkowych na spłatę zobowiązań, po zakończeniu nauki. Powołana okoliczność jaką jest przyjęcie spadku, na który składa się udział w nieruchomości i długi spadkowe, jak również brak winy w powstaniu zadłużenia nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek, w szczególności mając na uwadze, iż odpowiedzialność spadkobiercy została ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, zgodnie ze sporządzonym przez komornika sądowego spisem inwentarza.

Na gruncie ustaleń w przedmiotowej sprawie organ stwierdził zatem brak uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego, który obligowałby organ rentowy ze względu na szczególne okoliczności uzasadnione ważnym interesem zobowiązanej do umorzenia przedmiotowych należności i rezygnacji z ich dochodzenia w okresie wymagalności. Strona nie wykazała również, iż nie jest w pozostałym okresie wymagalności, w ogóle przystąpić do opłacenia dochodzonych należności.

Końcowo organ wskazał, że do 15 stycznia 2015 r. istniała możliwość częściowej restrukturyzacji powstałego zadłużenia w zakresie należności do [...]. za osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), a w pozostałym zakresie wystąpienia z wnioskiem o udzielenie ulgi w postaci zawarcia umowy układu ratalnego. Inicjatywa w zakresie wystąpienia ze stosownym wnioskami należy do osoby zainteresowanej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości.

W uzasadnieniu skargi ponownie przytoczyła stan faktyczny sprawy, podnosząc, iż obecnie studiuje na uniwersytecie i z tego względu nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Następnie podniosła, że miesięczne utrzymanie to wydatki rzędu [...] zł, na które składają się opłata za akademik, leki, wyżywienie, pomoce naukowe, komunikacja miejska, środki czystości, odzież, dojazdy do domu. Utrzymuje się jedynie ze stypendium naukowego, które przyznawane jest tylko na czas nauki oraz z renty po ojcu. W utrzymaniu pomaga jej mama, która również pomaga w utrzymaniu siostry.

Ponownie podkreśliła, iż jej udział w nieruchomości wynosi ¼ i nie może go spieniężyć z uwagi na niepodzielność nieruchomości zaś sprzedaż nieruchomość w całości jest niemożliwy z uwagi na fakt zamieszkiwania w niej przez matkę skarżącej, która straciłaby wówczas dach nad głową.

W ocenie strony, badając jej sprawę organ naruszył przepisy procedury administracyjnej, przede wszystkim nie zadbał w sposób należyty o zbadanie stanu faktycznego. Organ powinien podjąć wszelkie niezbędne czynności do dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według skarżącej, organ nie zbadał sprawy także pod kątem zasad doświadczenia życiowego, ograniczając się do zapoznania z informacjami zawartymi w oświadczeniu majątkowym, i stwierdzeniu, że środki w wysokości [...] zł miesięcznie pozwalają na zaspokojenie potrzeb życiowych oraz minimalną spłatę zobowiązań bez uszczerbku dla zaspokojenia potrzeb życiowych. Zdaniem strony, powyższe świadczy o tym, że organ nie dysponuje wystarczającą wiedzą na temat warunków bytowych panujących wśród obywateli.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącej o umorzenie tych należności, za które skarżąca, w związku z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada solidarnie z pozostałymi spadkobiercami za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku, czyli do kwoty [...] zł.

Wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2), która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych (art. 28 ust. 3), a mianowicie wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została norma (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej zwana: "k.p.a."), kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego.

Podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Sąd nie może zaś nakazać Zakładowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola Sądu obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 874/08, lex nr 483118). Jakkolwiek decyzje wydawane przez ZUS w tego rodzaju sprawach mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie administracyjne w żadnym razie nie może oznaczać dowolności. W wyroku z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1565/12 stwierdzono, że decyzja ZUS jest decyzją uznaniową, bowiem z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów. Ze stanowiskiem tym koresponduje pogląd wyrażony w wyroku z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. II GSK 1837/13, a mianowicie, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1909/12).

Jednocześnie sądowa ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 Kodeksu cywilnego nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, Służba Pracownicza 1987 nr 3; wyrok z 29 października 1997r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyrok z 26 maja 1999 r., II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597 - notka; wyrok z 12 stycznia 2000 r., II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321 - notka, postanowienie z 26 maja 1999r., II UKN 670/98, niepublikowane).

W rozpatrywanej sprawie Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że organ działał prawidłowo i nie naruszył ww. przepisów u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasad procesowych.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych (zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69). Nie ma wobec tego wątpliwości, iż w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona winna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ rozstrzygnięcia korzystnego dla zobowiązanego. Istotą postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o umorzenie zadłużenia wobec organu jest precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i zdrowotnym strony oraz o jej możliwościach finansowych (w tym zarobkowych).

W ocenie Sądu, organ sprostał tym wymogom bowiem prowadził postępowanie w oparciu o ustalenia dokonanie na podstawie kompletnego materiału dowodowego przedstawionego przez stronę, dokonywał także własnych ustaleń. Dokonane ustalenia, jak ich ocena w kontekście wystąpienia przesłanek umorzenia należności składowych, nie wzbudziły zastrzeżeń Sądu.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność długu, skoro skarżąca odziedziczyła ¼ udziału

w nieruchomości w związku z czym zasadnie organ przyjął, że istnieje majątek umożliwiający przeprowadzenie ewentualnie skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Zasadnie też, w opinii Sądu, organ ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Oceniając sprawę w tym zakresie organ uwzględnił podnoszone okoliczność dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej oraz ponoszonych wydatków z tym związanych. Słusznie także stwierdził, że skarżąca nie jest pozbawiona możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, pomimo braku w chwili obecnej stałych dochodów. Podkreślić należy, że jednolicie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy (por. wyroki NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1737/12; z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2012/12). Wskazać również trzeba, iż nie wystarczy aby zobowiązany wskazał na uciążliwości i trudności w zapłacie składek i odsetek, których istnienie jest oczywiste, lecz konieczne jest zaistnienie krytycznej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, uniemożliwiającej osiąganie dochodu, bowiem odstąpienie od realizacji obowiązku opłacania składek ma charakter zupełnie wyjątkowy.

W ocenie Sądu, organ na podstawie podanych przez skarżącą faktów i dowodów prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, a w szczególności jej sytuację finansową, będącą podstawowym kryterium wydania decyzji o umorzeniu składek.

Pomimo twierdzeń skarżącej (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej), że się leczy, nie przedstawiła ona na to żadnych dowodów.

Wskazać należy, że skarżąca nie legitymuje się zaświadczeniem o niezdolności do pracy, nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, uznać zatem należy, że skarżąca jest osobą zdrową, zaś to, że jest studentką nie wyklucza podjęcia pracy celem pozyskiwania środków na utrzymanie. Skarżąca nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, lecz faktycznie pozostaje na utrzymaniu matki.

Prawidłowo więc organ uznał, iż skarżąca nie jest wyłączona z możliwości zarobkowych ze względów zdrowotnych lub konieczność sprawowania opieki na członkiem rodziny. Okoliczność przyjęcia spadku, obejmującego również długi po ojcu, jak również brak winy skarżącej w powstaniu tych długów, nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek, zwłaszcza, że odpowiedzialność skarżącej została ograniczona do stanu czynnego spadku.

Należało wobec tego zgodzić się z organem, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż spłacenie należności jest zupełnie niemożliwe i wykluczone teraz jak i w przyszłości. Strona nie wykazała także, aby w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia jej wniosku a organ trafnie wskazał, że możliwa jest spłata zadłużenia w układzie ratalnym, bądź spłata poprzez dokonywanie przez stronę dobrowolnych, dogodnych wpłat, co nie pozbawi skarżącej środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślić także należy, że organ może, ale nie musi umorzyć powstałych zaległości. Organ nie miał więc obowiązku wydania decyzji umarzającej należności nawet w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki wymienione w powołanych przepisach, na co zwrócił uwagę Zakład w zaskarżonej decyzji.

Według Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnień decyzji. Nie wzbudziły też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu, skoro skarżąca nie wykazała skutecznie w toku prowadzonego postępowania, że jej sytuacja majątkowa wyczerpuje przesłanki przemawiające za umorzeniem należności, to organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Nie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani przepisów prawa materialnego.

Należy wskazać, iż w zakresie przyznania ulgi skarżąca może ponownie złożyć wniosek o ulgę w spłacie należności z tytułu składek, jeżeli wykaże istnienie lub pogorszenie jej sytuacji życiowej, istnienie ważnego interesu, który uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.