Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2738/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Anna Armińska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Spółka Akcyjna Spółka Komandytowo - Akcyjna z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 386/17 w sprawie ze skargi A. Spółka Akcyjna Spółka Komandytowo - Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym wyrokiem z 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/GL 386/17 oddalił skargę A. Spółka Akcyjna Spółka Komandytowo-Akcyjna z siedzibą w [...] (dalej: "Spółka", "skarżąca") na decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 k.p.a., art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2015 r. poz. 1774 ze zm., dalej: "u.g.n."), odmówił wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącej za część nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej [...], prowadzonej w Sądzie Rejonowym w [...].

W uzasadnieniu organ podał m. in. że [...] września 2016 r. skarżąca wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o przejęcie, ujawnienie w księdze wieczystej i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w związku z jej uprzednim wydzieleniem geodezyjnym pod drogę. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w księdze wieczystej skarżąca wpisana jest jako właściciel części nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka numer [...]. Nieruchomość ta powstała w wyniku podziału geodezyjnego działki [...], zatwierdzonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2016 r., znak [...]. Dokonanie podziału nastąpiło na wniosek strony, w oparciu o art. 93 ust. 1 u.g.n. i miało na celu wydzielenie działki drogowej zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. W ewidencji gruntów działka oznaczona jest jako użytek "Ba". Wedle wypisu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego działka [...] mieści się na terenach oznaczonych na rysunku planu symbolem "[...]", jako linie rozgraniczające dróg lokalnych. Organ zważył, że wedle art. 98 ust. 3 u.g.n. źródłem uprawnienia odszkodowawczego jest odebranie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego działki gruntu wydzielonej w ramach podziału nieruchomości, a odebranie praw do takiej działki następuje z mocy prawa w związku z wydaniem decyzji podziałowej. Decyzja podziałowa, aby rodziła skutki prawne zgodne z art. 98 u.g.n., powinna zawierać w podstawie prawnej powołanie się na art. 98 ust. 1 u.g.n., a także powinna zawierać zapis, że działka została wydzielona pod drogę publiczną i przechodzi z mocy prawa na własność gminy. Mając powyższe na uwadze – w ocenie organu - żądanie strony nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja podziałowa nie została wydana na podstawie art. 98 ust. 1 u.g.n., a w takiej sytuacji wydzielona działka nie przeszła z mocy prawa na własność gminy.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2017 r., znak [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję Prezydenta Miasta [...].

W uzasadnieniu podał, że zasadnicze znaczenie przy ocenie przedmiotowej decyzji będzie miał tryb, w którym dokonano wydzielenia przedmiotowej nieruchomości. W ocenie organu nadzoru teść decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2016 r. jednoznacznie wskazuje, że została ona wydana na podstawie art. 93 ust. 1 i 96 ust. 1, a nie art. 98 ust. 1 u.g.n. Fakt ten potwierdza także obecny stan prawny działki [...]. Podział nieruchomości dokonany tą decyzją został ujawniony w księdze wieczystej, natomiast prawo własności działki [...] zostało ujawnione przez Sąd na rzecz A. Organ nadzoru nie podzielił stanowiska skarżącej, że ustalenie odszkodowania za wydzielenie nieruchomości pod drogę następuje również, gdy decyzja podziałowa wydana została w trybie art. 93 ust. 1, art. 94 ust. 1 lub art. 96 ust. 1 u.g.n., bowiem ustalenie odszkodowania może nastąpić wyłącznie, gdy nieruchomość zostaje wydzielona pod drogę publiczną i przejdzie na własność podmiotu publicznego, a taka sytuacja ma miejsce, gdy wydzielenie nieruchomości następuje w trybie art. 98 ust. 1 u.g.n. Z kolei miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego określa jedynie przeznaczenie danej nieruchomości i wytycza kierunek zagospodarowania w gminie, a nie powoduje zmian własnościowych. Fakt ten musi być potwierdzony w stosownej decyzji podziałowej wydanej w trybie artykułu 98 ust. 1 u.g.n. Co więcej, Spółka nie poniosła z tytułu podziału nieruchomości żadnej szkody. Nie nastąpiło bowiem pozbawienie skarżącej tytułu do nieruchomości, wręcz przeciwnie nadal jest jej właścicielem. Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji zinterpretował przesłanki zawarte w art. 98 ust. 1 u.g.n.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając ją w całości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku stwierdził, że skarga skarżącej jest nieuzasadniona.

W uzasadnieniu wskazał, że art. 98 ust. 1 u.g.n. przewiduje przejście z mocy prawa działek, które w wyniku podziału zostały wydzielone pod drogi publiczne, nie stanowi natomiast podstawy do orzekania przez organ zatwierdzający podział w tym zakresie, tj. przejścia prawa bądź wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego. Jednak aby można było mówić o skutku, jaki on przewiduje, z decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości musi wynikać, że z nieruchomości zostały wydzielone działki pod drogi publiczne. Wymóg ten byłby tym bardziej konieczny, gdyby w decyzji nie wskazano wprost art. 98 u.g.n., jak w niniejszej sprawie, co samo w sobie nie przesądzałoby o wydaniu decyzji na innej podstawie. Ważna jest bowiem całościowa jej treść.

Sąd wskazał, że spełnienie warunku wydzielenia działki pod "drogę publiczną" rodziło z kolei różnice zdań pomiędzy skarżącą a organami. Decyzja podziałowa mówiła bowiem o "wydzieleniu działki drogowej", a nie o przeznaczeniu jej pod "drogę publiczną". Faktem jest natomiast, że decyzja podziałowa mówiła o przeznaczeniu zgodnym z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. W dokumencie planistycznym działka ta położona jest w obszarze oznaczonym symbolem [...], a odnosi się on do linii rozgraniczających drogi lokalne (tereny urządzeń i tras komunikacyjnych). W ocenie Sądu nawet jeśliby przyjąć, że drogi lokalne oznaczają tu w istocie drogi publiczne (gminne), co wcale nie jest tożsame (zob. art. 3, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm.), to i tak skarga nie byłaby zasadna. Jest bowiem bezsporne, że wg księgi wieczystej własność przedmiotowej nieruchomości przysługuje skarżącej, a nie Gminie. Na tej podstawie należy przyjąć, że samorząd nie może być obarczony kosztami odszkodowania za działki, których nie jest właścicielem.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie treść księgi wieczystej ma istotne znaczenie, nawet jeśli przejście własności nieruchomości następuje z mocy samego prawa. Nie można bowiem dopuszczać do sytuacji, kiedy to z jednej strony zostanie wypłacone odszkodowanie za nieruchomość przeznaczoną pod drogę, a z drugiej, podmiot otrzymujący odszkodowanie nadal będzie miał potencjalną możliwość sprzedaży tej samej nieruchomości osobie trzeciej, jako że wg zapisów księgi wieczystej traktowany będzie jako właściciel.

Sąd jednocześnie zwrócił uwagę, że skarżąca choć twierdzi, że własność nieruchomości przeszła z mocy prawa na Gminę, to jednak nie poczyniła żadnych starań, by treść księgi wieczystej doprowadzić do stanu zgodnego z prawem. Z jednej strony żąda odszkodowania za nieruchomość, a z drugiej nie podjęła jakichkolwiek czynności przed sądem wieczystoksięgowym, by wpis o jej własności został wykreślony. Potwierdził to pełnomocnik skarżącej na rozprawie.

Następnie Sąd wskazał, że skoro Sąd wieczystoksięgowy mając dostępną podziałową decyzję z [...] lipca 2016 r. wpisał do księgi wieczystej bez jakichkolwiek zastrzeżeń jedynie fakt podziału nieruchomości, a nie zmianę własnościową (która wg skarżącej nastąpiła z mocy prawa), a ma obowiązek dbać o zgodność wpisów ze stanem rzeczywistym w każdym aspekcie, stąd skarżąca winna w pierwszej kolejności ewentualnie kwestionować treść księgi wieczystej.

Skarżąca niezgadzjąc się z powyższym rozstrzygnięciem złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, w której wniosła o uchylenie ww. wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie ww. wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 3 u.g.n. przez uznanie, że jego niezastosowanie w sprawie przez organy było uzasadnione.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca powołując się na orzecznictwo sądowe podniosła, że jeżeli w decyzjach o podziale nieruchomości użyto jedynie ogólnego sformułowania "droga" w odniesieniu do części nowo wydzielonych działek, to podstawą ustalenia czy działki te mają spełniać w przyszłości funkcje jednej z dróg publicznych, powinna być treść samych decyzji administracyjnych w powiązaniu z dokumentami poprzedzającymi ich wydanie oraz obowiązującego, w chwili wydania decyzji, planu zagospodarowania przestrzennego.

Skarżąca zwróciła uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd zacytował jedynie fragment tych zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, które odnoszą się do wydzielonej działki. Zauważył jedynie pkt [...] mpzp (że ustala się linie rozgraniczające dróg lokalnych), podczas gdy z pkt. [...] mpzp jednoznacznie wynika, że cały pas terenu obejmujący wydzieloną działkę jest przeznaczony pod drogę publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych. W ocenie skarżącej brak określenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod jaką konkretnie drogę publiczną przeznaczona jest wydzielona działka nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że chodzi o drogę gminną, albowiem jeżeli droga nie jest zaliczona lub przewidziana do zaliczenia do innej kategorii (tj. kategorii dróg krajowych, wojewódzkich lub powiatowych), to zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawą o drogach pblicznych zachodzi domniemanie, że dana droga jest drogą gminną.

Następnie skarżąca podała, że przejście własności działki wydzielonej pod drogę publiczną następuje ex lege a wpis w księdze wieczystej jest jedynie deklaratywny. W przypadku spraw o odszkodowanie z art. 98 ust. 3 u.g.n. nie jest konieczne odwoływanie się od istniejącego wpisu w księdze wieczystej; jak i brak jest podstaw by w toku postępowania administracyjnego zwrócić się do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Podsumowując skarżąca stwierdziła, że w niniejszej sprawie spełniły się wszystkie przesłanki przewidziane przez prawo, aby zastosować art. 98 ust. 3 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, wynikają z przepisu art. 174 p.p.s.a. Wedle jego pkt 1 może ją stanowić naruszenie prawa materialnego, przy czym przewiduje się dwie jego postacie, a mianowicie błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania sądu drugiej instancji granicami skargi kasacyjnej.

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu skargi w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Naczelny Sąd Administracyjny nie może podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego lub postępowania przed tym sądem i musi skoncentrować swoją uwagę wyłącznie na kontroli zarzutów sformułowanych przez skarżącego.

W skardze kasacyjnej zgłoszony został jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 3 u.g.n.

Przed odniesieniem się do powyższego zarzutu należy podkreślić, że przez podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego nie można skutecznie podważać ustaleń faktycznych oraz ich oceny dokonanej przez organ. Naruszenie prawa materialnego nie może bowiem polegać na wadliwym, kwestionowanym przez stronę ustaleniu faktu, czy jego oceny. Prawidłowość ustaleń faktycznych oraz ocenę tych ustaleń można zwalczać jedynie za pomocą zarzutu naruszenia przepisów postępowania, wykazując przy tym, że określone uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie zostały podważone ustalenia faktyczne, zatem przyjęty przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny jest miarodajny przy ocenie zarzutów wynikających ze skargi kasacyjnej. Dotyczy to m.in. przyjęcia przez ten Sąd, że przedmiotowa działka położona jest w obszarze oznaczonym symbolem [...], który odnosi się do linii rozgraniczających drogi lokalne (tereny urządzeń i tras komunikacyjnych), czy też oceny na jaki cel została wydzielona przedmiotowa nieruchomość. Kwestionując te ustalenia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca nie powiązała ich z zarzutem naruszenia przepisów prawa procesowego, które znajdują zastosowanie przy ustalaniu okoliczności faktycznych sprawy. W tej sytuacji zastrzeżenia co do prawidłowości poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych, które zostały wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, z uwagi na brak podniesienia zarzutów przepisów postępowania, wymykają się spod kontroli instancyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, nie może bowiem domyślać się, jakie były intencje strony skarżącej kasacyjnie.

Stosownie do treści art. 98 ust. 3 u.g.n. za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Wedle natomiast art. 98 ust. 1 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.

Z treści powyższych przepisów wynika, że aby skorzystać z odszkodowania, o którym mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n., konieczne jest wypełnienie hipotez i dyspozycji norm wynikających z art. 98 ust. 1 u.g.n. Niezbędną przesłanką ustalania odszkodowania za działkę przejętą pod drogę publiczną jest zatem zaistnienie skutku prawnego przejścia prawa własności lub wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego, o których mowa w art. 98 ust. 1 u.g.n. Ustalenie odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. może więc powstać dopiero wtedy, gdy na podstawie ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości na wniosek właściciela (użytkownika wieczystego) dojdzie do wydzielenia określonych działek (działki) gruntu pod drogi publiczne (lub ich poszerzenie), jak i przejścia powyższych wydzielonych działek na własność jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. W przypadku braku zrealizowania ww. warunków brak będzie podstaw do ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n.

Mając na uwadze treść powyższych przepisów nie można zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w skardze kasacyjnej, że w niniejszej sprawie zrealizowane zostały wszystkie przesłanki przewidziane przez prawo, aby zastosować art. 98 ust. 3 u.g.n.

Po pierwsze zwrócić należy uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie stwierdził, że w niniejszej sprawie przedmiotowa działka została wydzielona pod drogę publiczną. Natomiast przepis art. 93 ust. 1 w zw. z art. 3 u.g.n., jak już powyżej wskazano, wyraźnie przyznanie odszkodowania uzależnia od wydzielenia działki pod drogę publiczną. Skoro zatem Sąd nie dokonał takich ustaleń, brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały warunki do odszkodowania o którym mowa w art. 93 ust. 3 u.g.n.

Po drugie zauważenia wymaga, że skutkiem prawnym rozwiązania zawartego w art. 98 ust. 1 u.g.n. jest utrata prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego działek wydzielonych pod drogi publiczne z mocy prawa. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji jednakże nie uznał, aby skarżąca utraciła tytuł prawny do nieruchomości na rzecz gminy.

W konsekwencji przyjąć należy, że skoro Sąd pierwszej instancji w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została wydzielona pod drogę publiczną, jak i uznał, że z akt sprawy nie wynika, aby nieruchomość przeszła na rzecz gminy, brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zostały spełnione warunki do wypłaty odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, iż w przypadku spraw o odszkodowanie z art. 98 ust. 3 u.g.n. nie jest konieczne odwoływanie się od istniejącego wpisu w księdze wieczystej, jak i brak jest podstaw by w toku postępowania administracyjnego zwrócić się do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wyjasnić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r., poz. 1916 ze zm., dalej: "u.k.w.h.") księgi wieczyste prowadzi się w celu ujawnieniu stanu prawnego nieruchomości, zaś art. 2 u.k.w.h. wprowadza zasadę jawności formalnej ksiąg wieczystych - księgi wieczyste mogą bowiem spełniać swoją funkcję informacyjną tylko wtedy, gdy każdy ma do nich dostęp i ich treść jest jawna. Domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych reguluje art. 3 u.k.w.h., wprowadza bowiem domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1), oraz domniemanie, że prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2). Domniemanie, o którym mowa w art. 3, obejmuje zarówno sytuacje, gdy wpis jest deklaratoryjny, jak i te, gdy ma charakter konstytutywny. Domniemanie to ma charakter wzruszalny, a zatem może być obalone w stosownym trybie w postępowaniu przed sądem powszechnym, dopóki jednak domniemanie nie zostanie obalone, to skuteczny jest stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem (art. 6268 § 3 k.p.c.), od którego przysługuje apelacja (art. 62610 § 3 k.p.c.). Natomiast prawomocny wpis, jak każde prawomocne orzeczenie, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej (art. 365 k.p.c.) i nie może być obalony w innym postępowaniu jako przesłanka rozstrzygnięcia. Może to zatem nastąpić w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.), skoro zgłoszone w niej roszczenie służy do obalenia domniemania ustanowionego w art. 3 u.k.w.h.

Tym samym uznać należy, że dopiero ujawnienie w księdze wieczystej własności podmiotu publicznoprawnego daje podstawy do powoływania się w obrocie prawnym na zdarzenie przejścia działek z mocy prawa na rzecz gmin (por. wyroki NSA z: 21 lutego 2018 r., I OSK 815/16; 8 sierpnia 2014 r., I OSK 1857/14; 15 stycznia 2010 r., I SA/Wa 1676/09). Dlatego też w przypadku, gdy spór w sprawie dotyczy prawa własności nieruchomości, organy administracyjne winny uwzględnić stan prawny ujawniony w księdze wieczystej. Jest to szczególne istotne gdy decyzja podziałowa została ujawniona w księdze wieczystej – tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze nie można zatem uznać, że ustalony w niniejszej stan faktyczny, który nie został skutecznie podważony przez skarżącą, pozwalał na przyjęcie, że skarżącej winno zostać ustalone odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.