Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1402/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: ART 7, 77, 80, 107 PAR 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: ART 19, 14 A UST 2
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Marszałka Województwa [...] na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa gruntu pokrytego powierzchnią wodną płynącą 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] rzecz strony skarżącej Marszałka Województwa [...] rządowej kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1402/17

UZASADNIENIE

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez S. J. - Dyrektora Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], działającego w imieniu Marszałka Województwa [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa gruntu pokrytego powierzchniową wodą płynącą.

Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. odmówił wykreślenia gruntu stanowiącego działkę nr ew. [...], położoną w obrębie [...], gm. [...], pow. [...] z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. zm.).

Od przedmiotowego orzeczenia odwołanie złożył S. J. - Dyrektor Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], działający w imieniu Marszałka Województwa [...]. Skarżący podnosi, iż organ I instancji nieprawidłowo wydał decyzję odmawiającą wykreślenia przedmiotowego gruntu z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że ustawa prawo wodne powierza prawa właścicielskie do wody organom wymienionym w przepisie art. 11 ust. I. Podobnie dzieje się z gruntami pokrytymi tymi wodami, które jako odrębne mienie w stosunku do wody, powierzone są we władanie tych samych organów oraz w trwały zarząd odpowiednim jednostkom (art. 217 ust. 1 ustawy czy art. 19 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r" poz. 1087 z późn zm.).

Celem przepisów art. 217 ust. 1 i 2 Prawa wodnego, a następnie przepisu art. 19 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, jako przepisów przejściowych, było potwierdzenie stanu istniejącego w dniu wejścia w życie tych przepisów. Zmiany w gruntach pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi, powstałe po wejściu w życie tych przepisów, reguluje przepis art. I4a ust. 2 Prawa wodnego. W ocenie organu odwoławczego po ustaleniu linii brzegu i określeniu, które działki (pozyskane na własność Skarbu Państwa) stały się gruntem pokrytym wodami (a które takim gruntem być przestały), właściciel wody może złożyć wniosek do właściwego starosty o stwierdzenie, w drodze decyzji, przejścia gruntów pokrytych wodami do zasobu nieruchomości gruntów pokrytych wodami powierzchniowymi płynącymi, o którym mowa w art. 14a ust. 1 Prawa wodnego, lub wykreślenie gruntów z tego zasobu.

Organ odwoławczy wskazał, że podstawą do stwierdzenia przejścia gruntów pokrytych wodami w trwały zarząd marszałka województwa czy do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest nie tylko okoliczność wymienienia danego cieku wodnego przez rozporządzenie Rady Ministrów. Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy marszałek województwa sprawuje prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa nie tylko istotnych dla regulacji stosunków wodnych na potrzeby rolnictwa, służących polepszeniu zdolności produkcyjnej gleby i ułatwieniu jej uprawy, ale także w stosunku do pozostałych wód niewymienionych w pkt 1-3.

Powyższy zapis zdaniem organu oznacza, że aby uznać marszałka województwa jako podmiot sprawujący prawa właścicielskie wobec danego cieku wodnego, ciek ten nie musi być wymieniony przez ww. rozporządzenie, jak sugeruje wnioskodawca.

Organ odwoławczy podkreślił, że uprawnienie nadane staroście przez ustawodawcę w przepisie art. 14a ust. 2 ustawy Prawo wodne do wykreślania gruntów, które przestają być pokryte powierzchniowymi wodami płynącymi z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wymaga przedstawienia przez wnioskodawcę odpowiednich dowodów, którym organ administracji publicznej da wiarę, a owe dowody są wystarczające do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, nienaruszającego ustalenia art. 7, 77, 80 oraz 107 KPA.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż w przypadku wykonywania budowli regulacyjnych, regulacji rzek lub kształtowania nowych tras koryta wody płynącej wymagane jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. W niektórych przypadkach powinna być ustalona również linia brzegu. Istotnym elementem procesu inwestycyjnego polegającego na regulacji wód, zabudowie potoków górskich lub kształtowaniu koryt cieków naturalnych jest konieczność nabycia w trybie cywilnoprawnym gruntu niezbędnego do wykonania robót przez inwestora. Dopiero skuteczne nabycie niezbędnego gruntu pod inwestycję daje możliwość wydania decyzji ustalającej "nową" linię brzegu.

W przypadku dokonywania regulacji naturalnych cieków wodnych należy mieć na uwadze, iż na inwestorze spoczywa obowiązek wykupu gruntów przewidzianych pod zamierzenie inwestycyjne przed jego wykonaniem. Tylko w ten sposób nabyte grunty mogą stać się własnością Skarbu Państwa jako grunt pokryty powierzchniową wodą płynącą. W przeciwnym wypadku dochodziłoby do wywłaszczenia właścicieli działek przyległych do regulowanego cieku z ich własności. Powyższa okoliczność niewątpliwie nie może mieć miejsca w demokratycznym państwie prawnym.

Zdaniem organu odwoławczego nieprawidłowym działaniem jest również występowanie o ustalenie linii brzegu, bez nabycia gruntów pod inwestycję w sytuacji wykonanej już np. regulacji wód w latach ubiegłych.

Ponowna analiza zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie wskazała na fakt, iż wnioskodawca zwracał się poprzednio do Starosty [...] z wnioskiem o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r., poz. 520 z późn. zm.) dotyczących przedmiotowej działki. Żądanie Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] dotyczyło usunięcia ww. podmiotu z oznaczenia władającego nieruchomością gruntowa określoną jako nr ew. [...], położoną w obrębie [...], gm. [...], pow. [...]. Ponadto wnioskowano o usunięcie zapisu użytku gruntowego oznaczonego symbolem "[...] " - grunt pod wodami powierzchniowymi płynącymi. Wniosek uzasadniono powołaniem się na okoliczność istnienia na przedmiotowej działce rowu [...], który znajduje się w ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej na podstawie rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów (tekst. jedn. Dz. U. z 2014 r" poz. 1403).

Postępowanie w ww. sprawie zakończone zostało ostateczną decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2015 r" znak: [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2015 r" znak: [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia wnioskowanych zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków w zakresie działki oznaczonej nr ew. [...], położonej w obrębie [...], gm. [...].

Tym samym zapisy ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] pozostały niezmienione. Jako właściciel przedmiotowej nieruchomości gruntowej wpisany jest Skarb Państwa bez tytułu prawnego. Użytkownikiem oznaczono natomiast Wojewódzki Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] Oddział w [...]. Ponadto jak ustalił organ I instancji w tomie rejestru gruntów Nr [...], który sporządzono w marcu 1983 r" na str. 12, wiersz 3 jako władającego przedmiotową działką wpisano Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w [...]. Działkę nr ew. [...] w ww. rejestrze oznaczono jako "Grunty pod wodami (wody) w kolumnie "Wody płynące". Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w [...] w latach 1983-84 przyjął działkę oznaczona nr ew. [...], położoną w obrębie [...] jako rzekę [...] ([...]). Powyższego dokonano w związku z odnawianiem ewidencji gruntów, którą zakończono operatem technicznym nr [...], znajdującym się w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w [...].

Organ odwoławczy wskazał, że istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, iż przedmiotowa działka stanowi starorzecze, które jest także odbiornikiem wód melioracyjnych. W okresie wezbrań powodziowych ww. działka pełni funkcję kanału ulgi oraz ochrony przeciwpowodziowej dla przyległych terenów.

Analiza przedmiotowego żądania opiera się na twierdzeniu Wnioskodawcy, iż na działce oznaczonej nr ew. [...], położonej w obrębie [...] znajduje się rów oznaczony jako [...] oraz, że przedmiotowy grunt nie stanowi gruntu pokrytego powierzchniowa woda płynącą w granicach linii brzegu. Jednocześnie stwierdzono, że rzeka [...] Właściwa w przedmiotowej lokalizacji nie ma ustalonej linii brzegu, brak jest wydanych decyzji w przedmiocie trwałego zarządu Marszałka Województwa [...], bądź stwierdzającej przejście do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przedmiotowej nieruchomości, która nie ma założonej księgi wieczystej. Brak jest także dowodów w postaci dokumentacji geodezyjnej, która pozwala na wyodrębnienie rowu [...] z przedmiotowej działki.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż o charakterze wód nie przesądzają zapisy ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, prowadzonej na podstawie rozporządzenia Ministra i Rozwoju Wsi z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. Wszelkiego typu ewidencje powinny potwierdzać aktualny stan formalno-prawny, jednakże wpis w ewidencji nie może stanowić samoistnego dowodu w niniejszej sprawie. Niekiedy dane znajdujące się we wszelkiego rodzaju ewidencjach mogą nie odzwierciedlać stanu aktualnego, czego przykładem jest chociażby klasyfikowanie cieków naturalnych przez niektóre zarządy melioracji i urządzeń wodnych jako urządzenia melioracji wodnych szczegółowych i pozostawianie takich zapisów w ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. O charakterze wód decydują wyłącznie przepisy obowiązującej ustawy Prawo wodne.

W ocenie organu odwoławczego analiza treści przytoczonego przez organ I instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1073/12 jednoznacznie wskazuje, iż rozstrzygnięcie w trybie art. 14a ust. 2 ustawy Prawo wodne nie jest dopuszczalne w sytuacji, gdy występuje spór co do własności gruntu pokrytego powierzchniowymi wodami płynącymi.

Ponowna analiza wniosku oraz zgromadzonego materiału dowodowego wskazała, iż brak jest w obecnym stanie faktycznym i prawnym podstaw do wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie o odmiennej treści od prezentowanego w zaskarżonej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Marszałek Województwa [...] i wnosił o uchylenie decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zasadniczy zarzut Skarżącego w niniejszej sprawie dotyczy błędnej oceny prawnej stanu prawnego ustalonego w decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...].

W granicy działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], położonej w gminie [...], według ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], znajduje się rów należący do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, oznaczony jako [...].

Wody w przedmiotowym rowie w sposób właściwy nie zostały wyszczególnione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie śródlądowych wód powierzchniowych lub ich części stanowiących własność publiczną, w stosunku do których prawa właścicielskie sprawuje Marszałek Województwa [...]. Zgodnie z art. 9 ust 1 pkt 4a ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 469) przez grunty pokryte wodami powierzchniowymi rozumie się grunty tworzące dna i brzegi cieków naturalnych, jezior oraz innych naturalnych zbiorników wodnych, w granicach linii brzegu, a także grunty wchodzące w skład sztucznych zbiorników wodnych, stopni wodnych oraz jezior podpiętrzonych, które były gruntami pokrytymi wodami przed ich wybudowaniem. Skarżący zwrócił uwagę, iż linia brzegu związana jest z pojęciem koryta rzecznego. Działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], nie jest gruntem pokrytym powierzchniowymi wodami płynącymi w granicach linii brzegu, nie jest więc gruntem, w rozumieniu art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w gospodarowaniu Marszałka Województwa [...]. Natomiast zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne utrzymanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów.

W związku z tym, że przedmiotowa działka ewidencyjna zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, nie stanowi gruntu pokrytego powierzchniowymi wodami płynącymi i jest wyłączona spod oddziaływania wód rzeki [...], uzasadnione było wystąpienie do Starosty Powiatu [...] o prawne stwierdzenie wykreślenia gruntu z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 14a ust. 1 ustawy Prawo wodne, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774).

Skarżący podkreślił, że przeprowadzona wizja terenowa na działce nr [...] w obrębie [...], która miała miejsce w dniu [...] kwietnia 2017 r. pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, również w oparciu o załączoną dokumentację fotograficzną, iż działka ta nie stanowi gruntu pokrytego powierzchniowymi wodami płynącymi w granicach linii brzegu, nie jest więc gruntem, w rozumieniu art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w gospodarowaniu Marszałka Województwa [...]. Grunty stanowiące działkę nr [...] w obrębie [...] icka nie mają żadnego połączenia z płynącymi wodami powierzchniowymi i są przedłużeniem rowu oznaczonego jako R-A będącego urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej biegnącego przez działki prywatnych właścicieli. Większa część przedmiotowej działki ewidencyjnej stanowi suche zagłębienie terenu nie pokryte żadną wodą pomimo pory roku charakterystycznej dla wyższych stanów wód w rzekach i rowach. Woda, która pojawia się na działce nr [...] na wysokości działki nr [...] stanowi wody pochodzące z wylotu drenarskiego, to jest innego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej. Dla zobrazowania tej sytuacji do skargi został załączony fragment ortofotomapy z naniesionymi elementami ewidencji wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów.

Starosta Powiatu [...] zarówno na wniosek Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], działającego w imieniu Marszałka Województwa [...] oraz realizując zadania w zakresie modernizacji ewidencji gruntów i budynków, nie doprowadził do zgodności zapisów w ewidencji gruntów i budynków ze stanem aktualnym i faktycznym na gruncie. W przypadku realizacji obowiązku wynikającego z art. 15b ustawy Prawo wodne, dotyczącego wydawania przez Starostę Powiatu [...] z urzędu decyzji o ustaleniu linii brzegu w przypadku przeprowadzanej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, nie byłoby sytuacji spornych i wątpliwych co do charakteru wód, a tym samym wykonywania praw właścicielskich w stosunku do gruntów pokrytych wodami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] marca 2017 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2016 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W prowadzonym przez organ postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 7 k.p.a. obowiązuje zasada prawdy obiektywnej, obligująca organ do dokładnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego. Wyrazem tej zasady są wynikające z treści art. 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. obowiązki nałożone na organ, a zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i jego obiektywna, wszechstronna ocena, obejmująca rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a następnie rzetelne uzasadnienie m.in. dokonanej oceny dowodów i stanowiska organu.

W ocenie sądu organ odwoławczy rozpatrując przedmiotową sprawę na skutek wniesionego odwołania naruszył powyższe zasady, a dokonana na podstawie niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego ocena o braku przesłanek do wydania decyzji stwierdzającej wykreślenie gruntu stanowiącego działkę ewidencyjną nr 189 w obrębie [...] z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa jest przedwczesna.

Organy administracji rozstrzygały sprawę w oparciu o przepis art. 14a ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469 ze zm.), zwanej dalej ustawą Prawo wodne. Zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy Prawo wodne grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624 i 820). Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że przejście gruntów pokrytych powierzchniowymi wodami płynącymi do zasobu, o którym mowa w ust. 1, oraz ich wykreślenie z zasobu stwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego organu lub jednostki, o których mowa w art. 11 ust. 1, właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

Ustawa Prawo wodne reguluje problematykę gospodarowania wodami (art. 1), sprawy własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasady gospodarowania tymi składnikami w odniesieniu do majątku Skarbu Państwa (art. 1a). Zgodnie z tą ustawą wody dzielą się na powierzchniowe i podziemne. Wody, z wyjątkiem wód morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych, są wodami śródlądowymi (art. 5 ust. 2), które dzielą się z kolei na stojące oraz płynące, do których zalicza się wody w ciekach naturalnych, kanałach oraz w źródłach, z których cieki biorą początek (art. 5 ust. 3 pkt 1a).

Przedmiotowa ustawa w rozdziale zatytułowanym "Prawo własności wód" w art. 10 ust. 1a określa, że śródlądowe wody powierzchniowe płynące stanowią własność Skarbu Państwa.

Z kolei art. 14 ust. 1 ustawy stanowi, że grunty pokryte wodami powierzchniowymi stanowią własność właściciela tych wód. Z powyższych przepisów wynika zatem domniemanie, że wszystkie grunty pokryte śródlądowymi wodami powierzchniowymi płynącymi są przedmiotem własności państwa. Własność wody płynącej rozciąga się na własność gruntu pod tymi wodami. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 1a tej ustawy, przez grunty pokryte śródlądowymi wodami powierzchniowymi rozumie się grunty tworzące dna i brzegi cieków naturalnych, jezior oraz innych naturalnych zbiorników wodnych, w granicach linii brzegu.

Kluczową kwestią do wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie był charakter działki nr ew. 189, a więc czy aktualnie stanowi ona grunt pokryty wodami powierzchniowymi płynącymi, bowiem ta właśnie okoliczność decyduje o zasadności uwzględnienia jej w zasobach nieruchomości Skarbu Państwa zgodnie z art. 14a ust. 1 w/w ustawy.

Wymagała ona szczegółowej analizy dowodowej z tego powodu, że w ewidencji gruntów i budynków oznaczono działkę jako grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi tj. Wp, stanowiącą własność Skarbu Państwa, pozostającą w użytkowaniu Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...]. Wnioskodawca zaś we wniosku o wykreślenie działki z zasobów nieruchomości Skarbu Państwa twierdził, że przedmiotowy grunt w przeszłości pokryty wodami płynącymi został trwale wyłączony spod oddziaływania wód w wyniku przeprowadzonej w latach 80-tych regulacji rzeki [...] w obrębie [...], w wyniku której koryto rzeki uległo przełożeniu. Dodatkowo wskazał, że na działce znajduje się rów należący do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, oznaczony jako [...].

Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie przeprowadzono żadnego postępowania mającego na celu ustalenie czy grunt stanowiący działkę ewidencyjną nr [...] aktualnie pokryty jest wodami płynącymi.

Organ odwoławczy w kontrolowanej sprawie uznał, że koniecznym do rozstrzygnięcia sprawy wykreślenia nieruchomości do zasobów nieruchomości Skarbu Państwa jest ustalenie linii brzegowej rzeki i nabycia gruntów, które na skutek zmiany koryta rzeki miałyby stać się własnością Skarbu Państwa. Nie wyjaśnił przy tym, jakie okoliczności przemawiają za koniecznością przeprowadzenia takiego postępowania, nie przeprowadził ustaleń odnośnie tej kwestii, nie wskazał żadnych dowodów, z których wynikałaby konieczność ustalenia linii brzegowej. Podkreślić należy, że ustalenie linii brzegowej zgodnie z zasadami określonymi w art. 15 ustawy Prawo wodne nie jest obligatoryjne. Odbywa się na wniosek podmiotu mającego interes prawny lub faktyczny i powinno być uzasadnione okolicznościami sprawy.

Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego konieczność poprzedzenia zainicjowanego postępowania w przedmiocie wykreślenia gruntu z zasobów nieruchomości Skarbu Państwa postępowaniem o ustalenie linii brzegu, a także zmianami w zakresie własności gruntów nie wynika z treści art. 14a ust. 2 w/w ustawy. Wniosek nie dotyczy przecież wpisania do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa pozyskanych gruntów w związku z przesunięciem koryta rzeki, ale wykreślenia gruntu, który według twierdzenia wnioskodawcy przestał być w jakimkolwiek zakresie objęty oddziaływaniem wód płynących.

Organ I instancji swoją aktywność w zakresie ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy ograniczył jedynie do wezwania wnioskodawcy do przedłożenia dokumentacji w postaci operatu wodnoprawnego, pozwolenia wodnoprawnego, decyzji ustalającej linię brzegu, decyzji stwierdzającej przejście gruntów do zasobu Skarbu Państwa oraz decyzji stwierdzającej przejście gruntów w trwały zarząd. Pominął zatem, że zobowiązany był ustalić czy działka objęta wnioskiem jest chociaż w części pokryta wodami płynącymi, a to nie musi wiązać się z istnieniem lub brakiem wskazywanej dokumentacji. Kwestia jaki grunt aktualnie znajduje się w liniach brzegowych rzeki [...] w sytuacji, gdyby okazało się, że działka o nr ewidencyjnym [...] nie jest pokryta wodami płynącymi nie miałaby znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Decyzji odmownej nie oparto więc na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który byłby wystarczający do oceny czy zaistniała przesłanka do wykreślenia gruntu z zasobu Skarbu Państwa, bowiem organ nie zgromadził żadnego materiału dowodowego związanego z wyjaśnieniem kwestii pokrycia przedmiotowego gruntu wodami płynącymi.

Zarówno twierdzenie wnioskodawcy, jak też organu odwoławczego wydają się być zgodne co do tego, że działka ewidencyjna nr [...] usytuowana jest aktualnie w starorzeczu rzeki [...]. Jednak organ odwoławczy zaniechał ustalenia czy cała działka znajduje się w starorzeczu. Zaniechał także wyjaśnienia czy grunt ten wyłączony jest spod oddziaływania wód płynących rzeki. Organ nie przeprowadził dowodu w postaci oględzin, który przyczyniłby się do wyjaśnienia tej kwestii. Nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, gdyby okazało się, że istnieją wątpliwości co do oceny czy grunt w dalszym ciągu może być uznawany za pokryty wodami płynącymi.

Tymczasem usytuowanie działki w starorzeczu może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ze względu na treść art. 19 ustawy Prawo wodne.

Według art. 19 ust. 1 starorzecza oraz grunt powstały w wyniku wykonania budowli regulacyjnych pozostają własnością dotychczasowego właściciela wody. Niewątpliwie więc regulacja ta zakłada zachowanie prawa własności do gruntu przez podmiot, który był dotychczas właścicielem wody. Oznacza to, że co do zasady należy przyjąć, że grunt położony w starorzeczu nie jest pokryty wodami płynącymi.

Tylko pokrycie gruntu wodami płynącymi stanowi przesłankę do pozostawania gruntu w zasobach Skarbu Państwa, a jej ustanie powinno skutkować wykreśleniem z tego zasobu.

Organy obu instancji w przedmiotowej sprawie zamiast wyjaśnić kluczową kwestię związaną z pokryciem gruntu wodami płynącymi próbowały przerzucić na wnioskodawcę ciężar wykazywania które grunty powinny znajdować się w zasobie Skarbu Państwa w związku ze zmianą przebiegu koryta rzeki, choć wyjaśnienia wymagał stan faktyczny dotyczący konkretnego gruntu objętego wnioskiem.

Kwestia związana z wyjaśnieniem linii brzegu mogłaby być konieczna w sytuacji, gdyby chociaż części działki dotyczyło oddziaływanie wód płynących.

Nie ma racji organ odwoławczy, że w przedmiotowej sprawie przeszkodą do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 14a ust. 2 ustawy Prawo wodne jest występujący spór co do własności gruntu pokrytego wodami powierzchniowymi, bowiem materiał dowodowy wskazuje, że właścicielem gruntu jest Skarb Państwa. Skarb Państwa również pozostanie właścicielem gruntu znajdującego się w starorzeczu jako dotychczasowy właściciel wody.

Powyższe uchybienia w postępowaniu prowadzą do konieczności uchylenia zarówno decyzji organu odwoławczego, jak też decyzji wydanej przez organ I instancji, bowiem w ponownie prowadzonym postępowaniu niezbędne będzie ustalenie stanu faktycznego wystarczającego do rozstrzygnięcia sprawy, a zatem m.in. przeprowadzenie oględzin nieruchomości, ewentualnie także przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, jeżeli wyjaśnienie położenia działki w starorzeczu i pokrycia jej wodami płynącymi chociaż w części wymagać będzie wiedzy specjalistycznej.

Mając powyższe na uwadze sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.