Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SAB/Gd 9/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy: article: art, 7a ust. 1, art. 7, art. 35, art. 36, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 200, art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 77 ust. 5
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 149
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2020 r. sprawy ze skargi S. L. na bezczynność Rektora Uniwersytetu [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. zobowiązuje Rektora Uniwersytetu [...] do rozpatrzenia wniosku S. L. dotyczącego stypendium doktoranckiego - w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem prawomocności; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. S. L. (zwany dalej "skarżącym") złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Rektora Uniwersytetu [...] (zwanego dalej - "Rektorem [...]" lub "organem") w przedmiocie rozpatrzenia wniosków z dnia 17 grudnia 2018 r. o przyznanie: zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, stypendium doktoranckiego i stypendium dla najlepszych doktorantów (wniesione przez skarżącego skargi zostały rozdzielone, a sprawa dotycząca drugiego świadczenia została zarejestrowana pod sygn. akt III SAB/Gd 9/20).

Skarżący wniósł o: stwierdzenie bezczynności organu oraz że bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania decyzji terminie czternastodniowym, a także skierowanie sprawy do postępowania uproszczonego i połączenie spraw do wspólnego rozpoznania.

W uzasadnianiu skargi skarżący wskazał, że stosownie do treści art. 270-286 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm.) postępowania w sprawie przyznawania stypendiów dla doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przez rokiem akademickim 2019/2020 są prowadzone na zasadach dotychczasowych, tzn. w ramach postępowania administracyjnego zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.). Szczegółowe kryteria przyznawania stypendiów zostały określone w zarządzeniu nr [...] Rektora [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...] ze zm., zarządzeniu nr [...] Rektora [...] z dnia 30 grudnia 2008 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich na Uniwersytecie [...] ze zm. oraz w zarządzeniu nr [...] Rektora [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów w Uniwersytecie [...] ze zm. (stypendium dla najlepszych doktorantów).

Na mocy ostatecznej i prawomocnej decyzji Rektora [...] z dnia 27 listopada 2018 r. skarżący został uczestnikiem Socjologicznych Studiów Doktoranckich prowadzonych na Wydziale Nauk Społecznych [...]. Tego samego dnia zwrócił się w liście elektronicznym do Kierownika Studiów Doktoranckich oraz pracownika dziekanatu Wydziału Nauk Społecznych o przekazanie mu szczegółowych wytycznych m.in. odnośnie aplikowania o stypendia dla doktorantów i zakwaterowanie w pokoju w domu studenckim. W dniu 10 grudnia 2018 r. pracownik dziekanatu poinformował skarżącego o możliwości składania przez niego wniosków stypendialnych i wniosku o przyznanie zakwaterowania oraz przesłał stosowne wytyczne. W dniach 14 i 17 grudnia 2018 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Studiów Doktoranckich oraz pracownika dziekanatu z wnioskiem m. in. o wyjaśnienie niezrozumiałych dla niego kwestii stypendialnych i nie uzyskał odpowiedzi. W dniu 17 grudnia 2018 r. skarżący przesłał za pośrednictwem skrzynki ePUAP kompletne wnioski o przyznanie stypendiów oraz przyznanie pokoju w domu studenckim, uzupełnione o wymagane załączniki. W dniu 18 grudnia 2018 r. pracownik dziekanatu poinformował skarżącego o otrzymaniu jego wniosków, przekazaniu ich właściwym podmiotom, rychłym ich procedowaniu i niezwłocznym przesłaniu decyzji w tych sprawach, zaś kolejnego dnia skontaktowano się ze skarżącym w kwestii zatrudnienia.

Powyższe wnioski nie zostały rozpatrzone i skarżący w dniu 16 stycznia 2019 r. złożył do Rektora [...] ponaglenie, zaś drogą e-mailową ponaglił dziekanat Wydziału Nauk Społecznych (art. 37 k.p.a.). Po 16 stycznia 2019 r. nie podjęto jakiegokolwiek kontaktu ze skarżącym i mimo złożenia ponaglenia, licznej korespondencji e-mailowej, odbyciu kilku rozmów telefonicznych wnioski nie zostały rozpatrzone. Od momentu ich złożenia minęło już ponad 12 miesięcy, zatem bezczynność organu jest trwała i znacząca. W jej konsekwencji skarżący nie posiada miejsca zakwaterowania oraz środków finansowych, aby faktycznie uczestniczyć w studiach doktoranckich i prowadzić badania doktorskie. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, niemajętną i nieposiadającą miejsca zakwaterowania (na skutek serii bandyckich napadów zmuszających go do opuszczenia własnego mieszkania w J.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, gdyż bezczynność wynikała z faktu, że skarżący nie podpisał z [...] umowy, o której mowa w art. 195 ust. 10 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Wyjaśnił, że w dniu 17 grudnia 2018r. skarżącemu zostały doręczone: umowa o warunkach odpłatności za studia oraz rota ślubowania z prośbą o ich podpisanie i przesłanie do [...]. Skarżący odesłał podpisane ślubowanie natomiast odmówił podpisania umowy o odpłatności. Nie bacząc, że wzór tej umowy został uchwalony przez Senat [...] skarżący domagał się indywidualnych negocjacji. Antycypując podpisanie umowy przez skarżącego Wydziałowa Komisja Stypendialna na posiedzeniu w dniu 16 stycznia 2019 r. zajęła się rozpatrzeniem jego wniosków stypendialnych wypracowując stanowisko w ich przedmiocie. Nieprawdziwe jest twierdzenie skargi, że po 16 stycznia 2019 r. nikt nie podjął jakiegokolwiek kontaktu ze skarżącym. W dniu 17 stycznia 2019 r. pracownik dziekanatu wysłał za pośrednictwem ePUAP do skarżącego wezwanie do uzupełnienia wniosków o przyznanie stypendium dla najlepszych doktorantów i wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, które było niezbędne z uwagi na dokonanie przez skarżącego modyfikacji złożonych wniosków w stosunku do formularzy dostępnych na stronach internetowych WNS [...]. Wezwanie to nie zostało odebrane przez skrzynkę odbiorczą z uwagi, że było opatrzone podpisem ogólnym [...], a skrzynka była skonfigurowana przez skarżącego w ten sposób, że odbierała tylko korespondencję z podpisem elektronicznym osoby wysyłającej. Po wpłynięciu zaś ponaglenia, pracownik przekazał skutecznie za pośrednictwem ePUAP skarżącemu pismo z dnia 29 stycznia 2019 r., w którym wskazano, że uchylanie się od podpisania umowy jest, zgodnie z zapisami Regulaminu Studiów Doktoranckich oraz art. 197 ust. 1 - ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, naruszeniem podstawowych obowiązków doktoranta, jednocześnie wezwał do jej podpisania umowy bez dokonywania zmian. Dlatego nie można uznać aby bezczynność organów [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2020 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi i podkreślił, że organy nie zachowały podstawowych terminów załatwiania spraw. Ustosunkowując się do stanowiska organu podniósł, że otrzymał prawomocną i ostateczną decyzję o przyjęciu na studia doktoranckie i złożył ślubowanie, nabył zatem prawa i obowiązki doktoranta, w tym prawo do otrzymywania stypendiów i pokoju w domu studenckim. Dotychczas nie otrzymał decyzji skreślającej go z listy doktorantów, zmieniającej decyzje o przyjęciu go na studia doktoranckie, decyzji o likwidacji studiów lub jakiejkolwiek innej decyzji niweczącej stosunek administracyjnoprawny pomiędzy nim a [...]. Przyznał, że zaistniał spór dotyczący treści jednego postanowienia umowy, które jest niekorzystne dla niego. Umowę chciał podpisać, jednak uznał, że sporny punkt musi zostać zmieniony. Kwestia umowy nie interferuje z kwestią przyjęcia na studia doktoranckie czy złożonych wniosków. Prawo o szkolnictwie wyższym nie wiąże zagadnienia podpisania umowy z kwestią ubiegania się o stypendia lub pokój w domu studenckim. Nic nie jest mu widomym, aby jakakolwiek komisja stypendialna lub Rektor [...] podjęły działania w celu wydania decyzji i nie rozumie dlaczego miały one wypracować stanowiska, ale nie wdały decyzji.

Skarżący podkreślił, że prowadził korespondencję z [...] zarówno przed 16 stycznia 2019 r., jak i po tym dniu. Korespondencja była prowadzona przez ePUAP. Żaden list nie dotyczył stypendiów i pokoju w domu studenckim. Z technicznego punktu widzenia korespondencja prowadzona przez ePUAP pomiędzy stronami była doręczana. Nie jest prawdą, że skarżący zmodyfikował formularze wniosków, czy swoją skrzynkę ePUAP. Skarżący pragnął zmienić umowę z uczelnią poprzez likwidację blankietowych uprawnień uczelni do nakładania dowolnych opłat na doktorantów, a brak jej podpisania nie wywołuje jakichkolwiek skutków prawnych w sferze stosunku administracyjnoprawnego skarżącego z uczelnią.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w określonych przypadkach, w tym - w razie konieczności wydania decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1-4a oraz pkt 8 i 9 p.p.s.a.).

Niniejsza skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Stosownie bowiem do treści art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Co istotne, przepisy nie określają terminu w jakim można złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Instytucja ponaglenia jest opisana w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 - zwanej dalej: "k.p.a."). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), które - stosownie do art. 37 § 3 k.p.a. - wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia.

W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że S. L. poprzedził złożenie skargi w niniejszej sprawie wniesieniem ponaglenia do właściwego organu (pismo z dnia 16 stycznia 2019 r.), wobec czego formalne przesłanki do wniesienia skargi na bezczynność organu zostały spełnione.

Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

W piśmiennictwie oraz judykaturze przyjmuje się, że z bezczynnością organu lub przewlekłością postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (zob. T. Woś, H. Krysiak-Molczyk i M. Romańska, Komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2005, s. 86). Wniesienie skargi na "milczenie władzy" jest przy tym uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania aktu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 37).

Dla uznania bezczynności konieczne jest zatem ustalenie, że organ administracyjny zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do wydania decyzji lub innego aktu albo do podjęcia określonych czynności.

Jak już zaznaczono sądy administracyjne rozpoznają skargi na bezczynność organów administracji publicznej, gdy organ w przewidzianym przepisami terminie nie wyda któregokolwiek z wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. aktów administracyjnych. Ponadto, rozpatrują skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.). Jeżeli organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu. Inaczej mówiąc, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18 oraz wyrok NSA z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16).

Celem skargi na bezczynność jest zatem doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności.

Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę na bezczynność bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione (zob. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17).

Nie ulega wątpliwości, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., dotyczący terminów załatwienia sprawy administracyjnej. Zgodnie z jego treścią organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).

Jednolicie jest akceptowany w orzecznictwie pogląd, że decyzje organów uczelni w kontekście wyrażonej w przepisie art. 77 ust. 5 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz., 483 ze zm.) zasady autonomii szkół wyższych nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje administracyjne organów administracji publicznej, to jednak skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sąd administracyjny muszą spełniać podstawowe wymogi umożliwiające przeprowadzenie tej kontroli. Uzasadniony jest wniosek, że organy uczelni powinny poczynić ustalenia poprzez zebranie materiału dowodowego z zachowaniem zasad wynikających z art. 7 i art. 77 § 1, a następnie wydać rozstrzygnięcie z zachowaniem wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadą zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.). Rektor (organ) ma obowiązek prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władz uczelni oraz wyczerpująco uzasadnić doktorantowi zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Tak samo jest zobowiązany do przestrzegania terminów określonych prawem i aktami wydanymi na podstawie delegacji ustawowej, w tym określonych w art. 35 i 36 k.p.a.

Przed dalszymi rozważaniami należy wskazać, że przepis art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668, dalej jako - "ustawa wprowadzająca") stanowi, iż z dniem wejścia niniejszej ustawy, traci moc ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183, z późn. zm., w skrócie "u.p.s.w.").

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668) wchodzi w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem (...).

Ponadto, co również istotne, skarga w niniejszej sprawie odnosi się do bezczynności organu w kwestii wniosku skarżącego z dnia 17 grudnia 2018 r., a więc dotyczy roku akademickiego 2018/2019.

Studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej).

Stosownie do art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie zaś z art. 285 ust. 2 tej ustawy decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym oraz międzynarodowym instytucie naukowym - dyrektor tego instytutu.

Ustawodawca w przepisach ustawy wprowadzającej, nie wskazał jednak jakie przepisy organy uczelni mają stosować w postępowaniu dotyczącym przyznania stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 uchylonej ustawy o szkolnictwie wyższym. Ustawodawca uczynił to, w odniesieniu do innego rodzaju stypendiów i pomocy materialnej (art. 282, art. 283 i art. 284 tej ustawy). Jak podniósł WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt III SA/Gd 902/18 - "skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 uchylonej ustawy o szkolnictwie wyższym, to należy przyjąć, że intencją ustawodawcy było również prowadzenie postępowania w przedmiocie przyznania tego stypendium w oparciu o dotychczasowe regulacje, które się do niego odnosiły, mimo utraty przez nie mocy prawnej. Zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że przepis obowiązuje, dopóki na jego podstawie są lub mogą być podejmowane indywidualne akty stosowania prawa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2016r., SK 7/15, OTK-A 2016/100). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy formalnie uchylony przepis nadal służy za wzorzec oceny legalności decyzji administracyjnej przez sąd administracyjne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 2017 r., P 13/14, OTK-A 2017/14)". Przywołany pogląd należy podzielić. Tryb przyznawania świadczenia, o które ubiega się skarżący, określało zarządzenie Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...], wydane na podstawie art. 200 u.p.s.w. Jego tekst ujednolicony został opublikowany w załączniku do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia ujednoliconego tekstu zarządzenia nr [...] Rektora [...] w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie [...]. Stosownie do § 5 tego zarządzenia decyzję w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego podejmuje Rektor i powinna ona zawierać określenie wysokości stypendium oraz okresu jego pobierania, z uwzględnieniem art. 200 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) oraz § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2016 r., poz. 558).

Uwzględniając powyższe regulacje, jak i treść art. 207 ust. 1 u.p.s.w., zgodnie z którym do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że organ był zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z uwzględnieniem terminów określonych w art. 35 i 36 k.p.a.

Należy podkreślić, że Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na stanie faktycznym, wynikającym z akt sprawy przedstawionych przez organ.

Stosownie do treści przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy, jak i z odpowiedzi na skargę jednoznacznie wynika, że mimo złożenia wniosku przez skarżącego (17 grudnia 2018 r.) nie doszło do jego rozpoznania (merytorycznego ani formalnego). Także w momencie wyrokowania przez Sąd sprawa nie była rozstrzygnięta.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę i zobowiązał organ - Rektora [...] - do rozpatrzenia złożonego przez skarżącego wniosku w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności (punkt 1 sentencji wyroku).

Stosownie natomiast do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt 2 sentencji wyroku). W tym zakresie Sąd wziął przede wszystkim pod uwagę fakt, że wniosek skarżącego wpłynął do organu w dniu 17 grudnia 2018 r. i do dnia wydania wyroku, tj. dnia 27 marca 2020 r. organ nie wydał orzeczenia rozstrzygającego przedmiotowy wniosek. Od dnia wpływu wniosku upłynęło zatem ponad 15 miesięcy i tym samym terminy załatwienia sprawy wskazane w powyższych rozważaniach zostały znacząco przekroczone. Taki upływ czasu musi przemawiać za rażącym charakterem bezczynności. Dokonanej oceny, nie może zmienić argumentacja podniesiona przez organ w złożonej odpowiedzi na skargę, w której akcentowano brak podpisania przez doktoranta umowy z [...]. W realiach niniejszej sprawy kwestia niepodpisania przez skarżącego ww. umowy nie może usprawiedliwiać tak znacznego przekroczenia terminów do wydania orzeczenia, a w konsekwencji nie może prowadzić do braku jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżący już w grudniu 2018 r. odmawiał podpisania umowy (której wzorem dysponował), zaś organ skierował do niego wezwanie w styczniu 2019 r. Mimo bezskutecznego upływu terminu (7dni) zakreślonego w wezwaniu, tj. w piśmie z dnia 29 stycznia 2019 r., organ pozostał w bezczynności. Przy czym, jeśli organ uznał, że nie podpisanie umowy jest przeszkodą do uwzględnienia wniosku lub ma wpływ na sposób jego rozpoznania, to powinien dać temu wyraz w podjętym rozstrzygnięciu, a nie "powstrzymywać się" w ogóle od działania. Także skierowanie do skarżącego wezwania z dnia 17 stycznia 2019 r. do uzupełnienia braków wniosku (stypendium dla doktoranta i dla najlepszego doktoranta), nie pozwala na uznanie, że bezczynność nie miała rażącego charakteru. Wezwanie to miało bowiem miejsce w styczniu 2019 r., podobnie jak przywołane przez organ posiedzenie komisji uczelnianej, a więc były to działania podejmowane przez organ, ponad rok temu (analogicznie jak w przypadku umowy). Nie może przy tym ujść uwadze, że przedmiotowe wezwanie zostało przedłożone przez organ na etapie postępowania sądowo-administracyjnego. Należy w tym miejscu zauważyć, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na dokonywanie ustaleń w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Niemniej, w świetle wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie z dnia 24 lutego 2020 r. (replika) należy poddać pod wątpliwość skuteczność dokonanego wezwania. Organ w odpowiedzi na skargę podniósł, że wezwanie wysłane ePUAP-em nie zostało odebrane (na skutek działań podjętych przez skarżącego). Natomiast skarżący zaprzeczył, aby je otrzymał, przedstawiając "zrzut" ze swojej skrzynki odbiorczej. Jednocześnie brak jest regulacji, która w zaistniałej sytuacji, pozwalałaby organowi na uznanie przesyłanej ePUAP-em korespondencji za skutecznie doręczoną, zaś istniejące wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść strony (art. 7a § 1 k.p.a.). Ponadto, fakt modyfikacji wzoru wniosku (zakres i rodzaj wprowadzonych zmian), nie może usprawiedliwiać bierności organu, jak też nie pozwala organowi na uchylanie się od dokonania oceny w tym zakresie, a mianowicie charakteru braków oraz wpływu jaki mają na sposób czy możliwość rozstrzygnięcia żądania.

Podsumowując, w ocenie Sądu orzekającego bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Na zakończenie można zauważyć, że zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Z kolei suma pieniężna przyznawana na rzecz strony skarżącej - charakter kompensacyjny. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności, a także czy wskazują na konieczność zrekompensowania tego faktu stronie skarżącej. Podobnie, jak w przypadku oceny możliwości orzeczenia o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia/obowiązku, o których mowa w przepisie art. 149 § 1b p.p.s.a. Zarówno więc wymierzenie grzywny, przyznanie sumy pieniężnej czy orzeczenie o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia/obowiązku - nie jest obligatoryjne. Sąd nie uznał za zasadne i celowe wymierzenie grzywny, jak też przyznanie sumy pieniężnej. Okoliczności, w których organ dopuścił się bezczynności, a nawet czas jej trwania, nie przemawiają za koniecznością zrekompensowania tego faktu, albowiem bezczynność miała miejsce w czasie zmian związanych z wprowadzeniem nowych przepisów o szkolnictwie wyższym, które rodzą problemy w zakresie ich stosowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenie sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).