Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 49/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 3, art. 2 pkt 19, art. 4 ust. 1.
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 19 maja 2017 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 czerwca 2016 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, na podstawie art. 2, art. 4 ust. 2 i ust. 3, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 7 ust. 1 i ust. 3, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 27 ust. 3, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) zwanej dalej ustawą, art. 3 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.) oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. poz. 214), przyznano M. R. świadczenie wychowawcze na dziecko: T. R. urodzonego w [...], w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu wskazano, że miesięczny dochód na jednego członka trzyosobowej rodziny wynosi 690,66 zł i spełnione zostały przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia na pierwsze dziecko.

Pismem z dnia 4 maja 2017 r. organ zawiadomił M. R. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ww. decyzji w związku z uzyskaniem przez stronę prawa do świadczenia rodzicielskiego.

Następnie, decyzją z dnia 19 maja 2017 r. nr [...], Inspektor Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Opola, orzekł na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o uchyleniu decyzji z dnia 1 czerwca 2016 r. nr [...] i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ powołał regulacje art. 5 ust. 3 i ust. 4, art. 2 pkt 1, pkt 2 i pkt 4, art. 7 ust. 1 i ust. 3 ustawy i wyjaśnił, że na dzień ustalania uprawnień do świadczenia wychowawczego dochód rodziny wynosił 2071,98 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dawało kwotę 690,66 zł, która nie przekraczała kwoty 800 zł uprawniającej do przyznania świadczenia wychowawczego. W związku z uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego przez M. R. (1000 zł za kwiecień 2017 r.) należało jednak zweryfikować dochód rodziny i ponownie ustalić prawo do świadczeń. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ wyjaśnił, że dochody z 2014 r. M. Ł. nie zostały uwzględniane, w związku z utratą zatrudnienia na umowę-zlecenie (zaświadczenie pracodawcy). Na miesięczny dochód 4-osobowej rodziny złożyły się natomiast dochody w wysokości: 500 zł (6000 zł za 12 m-cy) z tytułu stypendium socjalnego za 2014 r. dla M. R., 1000 zł za kwiecień 2017 r. z tytułu uzyskania przez M. R. świadczenia rodzicielskiego od 23 marca 2017 r., 426,23 zł (5114,76 zł za 12 m-cy) z tytułu alimentów za 2014 r. dla T. R. w wysokości 1200 euro przeliczone wg kursu walut NBP z dnia 31 grudnia 2014 r., 88,33 zł (1060 zł za 12 m-cy) z tytułu stypendium szkolnego za 2014 r. dla T. R. z Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu oraz kwota 1465,47 zł uzyskana w lutym 2017 r. przez M. Ł. w związku z zatrudnieniem od dnia 10 stycznia 2017 r. Łączny miesięczny dochód 4-osobowej rodziny od dnia 1 maja 2017 r. wyniósł 3480,03 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 870,01 zł, która przekracza kwotę 800 zł uprawniającą do świadczenia wychowawczego. W związku z tym, zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy od dnia 1 maja 2017 r. stronie nie przysługuje świadczenie wychowawcze na dziecko: T. R. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na interes społeczny, wyrażający się w konieczności dbania o środki publiczne, które nie mogą być wypłacane osobom nieuprawnionym do świadczeń.

Od powyższej decyzji M. R. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała wysokość ustalonego przez organ dochodu rodziny. Wskazała, że na faktyczny, aktualny dochód rodziny składają się: wynagrodzenie otrzymywane przez jej męża w kwocie 1465,47 zł, alimenty na syna w wysokości 420 zł oraz świadczenie rodzicielskie przyznane na córkę w kwocie 1000 zł. Nieprawidłowo natomiast doliczono do obecnych dochodów przyznane jej stypendium socjalnego, którego nie pobiera już od sierpnia 2016 r., a także stypendium socjalne jej syna, które pobierane było tylko w 2014 r. Podniosła, że wprawdzie stypendia te nie zostały zaliczone jako dochód uzyskany ani też utracony, jednakże krzywdzące jest wliczanie do dochodu kwot z 2014 r., które faktycznie nie są pobierane, co powoduje przekroczenie kryterium dochodowego wymaganego do uzyskania świadczenia wychowawczego.

Decyzją z dnia 30 listopada 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji co do ustalenia łącznego dochodu rodziny skarżącej za kwiecień 2017 r. (tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym strona uzyskała świadczenie wychowawcze) w kwocie 3480,03 zł i ustalił, że wyliczony na tej podstawie dochód na osobę w rodzinie w wysokości 870 zł przekracza kwotę 800 zł dochodu uprawniającą do otrzymania świadczenia wychowawczego, wobec czego świadczenie wychowawcze na T. R. nie przysługuje. Po wydaniu decyzji przyznającej takie świadczenie nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej co stanowiło podstawę do zastosowania art. 27 ust. 1 ustawy i uchylenia decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie. Po uwzględnieniu bowiem dochodu uzyskanego za kwiecień 2017 r. kryterium dochodowe określone w ustawie zostało przekroczone. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 48 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na ww. okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Dochodami uzyskanymi w 2014 r., które należało wziąć pod uwagę był dochód uzyskany ze stypendium szkolnego w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. w wysokości 1060 zł i stypendium socjalne w kwocie 6000 zł uzyskane w 2014 r., alimenty na rzecz T. R. w kwocie 1200 euro (5.114,76 zł). Łączny dochód członków rodziny M. R. w 2014 r. wyniósł tym samym 12174,76 zł, a miesięczny dochód rodziny za 2014 r. wynosił 1014,56 zł. Do dochodu tego należało doliczyć: dochód M. Ł. za luty 2017 r. (tj. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 9 stycznia 2017 r., który wyniósł 1 465,47 zł oraz dochód M. R. uzyskany z tytułu świadczenia wychowawczego w wysokości 1000 zł miesięcznie na okres od 1 lutego do 31 grudnia 2017r. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że mimo, iż stypendium socjalne było wypłacane do lipca 2016 r. a stypendium dla T. R. wypłacane tylko w 2014 r. to jednak nie można ich uznać za dochód utracony. Katalog zdarzeń powodujących uzyskanie i utratę dochodu zawarty w art. 2 pkt 19 i pkt 20 ustawy jest katalogiem zamkniętym co oznacza, że tylko wymienione w nim okoliczności można uznać za powodujące uzyskanie lub utratę dochodu. Jednocześnie ustawodawca nie pozostawił po stronie organów orzekających możliwości uznaniowego przyznania tego świadczenia w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom spełniającym wyznaczone w ustawie kryterium dochodowe, w ściśle określonej wysokości, a organy te nie są uprawnione do ustalania tychże kryteriów na innym poziomie niż wskazany w ustawie, w zależności od indywidualnej sytuacji osób.

Na decyzję odwoławczą M. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której zakwestionowała brak pomniejszenia dochodu rodziny o stypendia socjalne pobierane w 2014 r., do których prawo zostało utracone odpowiednio: w przypadku stypendium dla syna od roku 2015 r., a w przypadku stypendium dla skarżącej od 2016 r. Wskazała, że aktualnie nie stanowią one już dochodu jej rodziny. O ile też, stypendia socjalne nie zostały wymienione w katalogu dochodów utraconych, to jednak skoro nie są uznawane za dochód utracony, nie powinno się ich uwzględniać w dochodach uzyskanych. Skarżąca zaznaczyła, że przez niewłaściwe wyliczenie aktualnych dochodów jej dziecko zostało pozbawione pomocy finansowej. Podniosła też, że prawo socjalne nie może działać na niekorzyść obywateli lecz powinno stać po stronie tych, którzy są w trudnej sytuacji materialnej. Świadczenia wychowawcze zostały natomiast wprowadzone po to by rodzinę umacniać i jej pomagać.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi podkreślając, że katalog zdarzeń powodujących uzyskanie i utratę dochodu zawarty w art. 2 pkt 19 i pkt 20 ustawy jest katalogiem zamkniętym, a skoro utrata stypendiów otrzymanych przez stronę i jej syna nie jest wymieniona w tym katalogu, to brak jest podstaw do uznania tego dochodu jako utracony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z późn. zm), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza z kolei nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, a stosowanie do art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd, we wskazanym zakresie i według wskazanych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a – decyzji utrzymanej nią w mocy wykazała, że akty te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a.

Kontrolowane decyzje dotyczyły przyznanego skarżącej - decyzją z dnia 1 czerwca 2016 r., prawa do świadczenia wychowawczego, będącego formą pomocy finansowej państwa, skierowanej do rodzin wychowujących dzieci. Warunki nabywania prawa do tego świadczenia oraz zasady jego przyznawania i wypłacania uregulowane zostały w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 1851, z późn. zm.) zwanej dalej ustawą. Podstawę prawną rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie, w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., stanowił art. 27 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem (w jego brzmieniu na dzień wydania decyzji, znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie) organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Stosując wskazany przepis organy uznały, że sytuacja dochodowa skarżącej uległa zmianie w związku z uzyskaniem przez nią świadczenia rodzicielskiego (związanego z opieką nad drugim dzieckiem), a także uzyskaniem przez jej męża dochodu z tytułu zatrudnia. W tym zakresie słusznie organy przyjęły, że uzyskanie wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia oraz przyznanie świadczenia rodzicielskiego stanowi uzyskanie dochodu, o którym mowa odpowiednio w art. 2 pkt 20 lit. c i lit. g ustawy. W konsekwencji prawidłowo też, na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy, organy dokonały ponownego ustalenia dochodu członka rodziny, powiększając kwotę miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r. o kwoty dochodów uzyskanych. Zauważyć przyjdzie, że wprawdzie w aktach administracyjnych brak jest dowodu potwierdzającego uzyskanie przez męża skarżącej w lutym 2017 r. dochodu z tytułu zatrudnienia – w kwocie 1465,47 zł , a w decyzjach nie wyjaśniono dokładnie tej okoliczności, jednak ustalenia w tym zakresie nie były sporne i zostały potwierdzone przez skarżąca w odwołaniu. Tym samym należało uznać za prawidłowe ustalenia organu w zakresie okoliczności uzyskania dochodu i zaistnienia podstaw do zastosowania art. 7 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Kwestią sporną było jednak to, czy stypendia socjalne, pobierane przez skarżącą i jej syna w 2014 r., tj. w roku z którego dochody - stosownie do art. 48 ust. 2 ustawy, stanowiły podstawę ustalenia jej prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2016/2017, organ powinien uznać za dochód utracony w sytuacji, gdy były one pobierane odpowiednio: stypendium socjalne syna do końca 2014 r., a stypendium socjalne skarżącej do lipca 2016 r.

Rozstrzygając tę kwestię w pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Stosując w niniejszej sprawie art. 27 ust. 1 ustawy organy zobowiązane były tym samym uwzględnić utratę dochodu zaistniałą po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalano prawo do świadczenia wychowawczego, jako okoliczność mającą wpływ na ustalenie prawa do tego świadczenia.

W myśl art. 2 pkt 19 utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829, 1948, 1997 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 460 i 819), utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, utratą świadczenia rodzicielskiego, utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, z późn. zm.). W orzecznictwie sądowym wyrażony został pogląd, że powołany przepis art. 2 pkt 19 ustawy, podobnie jak w odniesieniu do świadczeń rodzinnych przepis art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawiera zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu. Okoliczności, które można uznać za dochód utracony zostały enumeratywnie wyszczególnione w tym katalogu i stosując przepisy ustawy organy nie mogą go rozszerzać według własnego uznania. Definicja "utraty dochodu" jest jednoznaczna i według brzmienia literalnego nie nasuwa wątpliwości co do rozumienia "utraconego dochodu".

Uwzględniając takie stanowisko w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że stypendia socjalne i szkolne, wypłacane odpowiednio skarżącej oraz jej synowi w 2014 r., nie mogły być uznane za dochód utracony, gdyż utrata dochodu z tego tytułu nie została wprost wskazana w ustawowym katalogu przyczyn "utraty dochodu" z art. 2 pkt 19 ustawy. Zdaniem Sądu taka ocena, uwzględniająca wyłącznie literalne brzmienie pojęcia utraty dochodu nie zasługuje jednak na akceptację z uwagi na to, że całkowicie pomija cel jakiemu służą przepisy ustawy.

Dostrzec trzeba, że świadczenie wychowawcze stanowi formę pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Cel tej pomocy został określony w art. 4 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Uregulowania zawarte w art. 7 oraz art. 27 ust. 1 ustawy służą z kolei ustaleniu dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny (w dacie pobierania świadczenia) poziom dochodu. Pojęcie dochodu utraconego i uzyskanego służy natomiast wyłącznie urealnieniu dochodu z uwagi na możliwą zmianę sytuacji dochodowej rodziny.

Niewątpliwie też rację trzeba przyznać organowi, że art. 2 pkt 19 ustawy zawiera zamknięty katalog sytuacji uznawanych za utratę dochodów. Podzielić jednak również należy stanowisko wyrażone przez NSA na gruncie omawianej ustawy, że obowiązkiem zarówno organów stosujących tę ustawę, jak i sądu kontrolującego ich działanie, jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w sposób jak najpełniejszy pozwoli osiągnąć cel określony w art. 4 ust. 1 ustawy. Trzeba pamiętać o tym, że na organach prowadzących postępowanie administracyjne ciąży obowiązek przestrzegania praworządności, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przywołany wyżej art. 4 ust. 1 ustawy kreuje właśnie ów "słuszny interes" strony, który manifestuje się w roszczeniu obywatela do uzyskania świadczenia "500+", co organ winien brać pod uwagę na każdym etapie postępowania, odwołując się zarazem do takiej wykładni, której zastosowanie pozwoli ten interes urzeczywistnić (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I OSK 817/17, dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe stanowisko NSA dotyczyło wprawdzie art. 2 pkt 19 lit. c ustawy, niemniej jednak nie ma to znaczenia ponieważ ma ono charakter ogólny i może być odnoszony do interpretowania celowościowego wszystkich kategorii "dochodu utraconego".

Odnosząc je zatem do ogólnej, celowościowej wykładni pojęcia dochodu utraconego, w ocenie Sądu, podzielić należy pogląd sformułowany w wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1241/17 (dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że do jednej z kategorii dochodów wymienionych w art. 2 pkt 19 ustawy, można zaliczyć również i takie dochody, które nie są w sposób oczywisty sprzeczne z opisem konkretnych typów dochodów. Z tych też powodów zgodzić się należy z tym, że interpretacja utraty dochodu w postaci "stypendium dla bezrobotnych" powinna być rozumiana funkcjonalnie tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane, szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. Skoro uczeń nie jest osobą pracującą (a więc jest osobą bezrobotną) to otrzymywane przez niego stypendium socjalne (szkolne) mieści się w pojęciu "stypendium dla bezrobotnych". Do takiej interpretacji skłania brak zastrzeżenia przez ustawodawcę, że chodzi tu jedynie o "stypendium dla bezrobotnych" w rozumieniu przepisów jakiejś konkretnej ustawy, która nie została w ww. przepisie wymieniona. Zauważyć trzeba, że art. 2 pkt 19 lit. b wymieniając jako dochód utracony - utratę zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych nie odwołuje się bezpośrednio do konkretnego aktu prawnego (tj. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) lub ogólnie do przepisów dotyczących konkretnego świadczenia. Takie odwołania zawierają inne przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Przykładowo art. 2 pkt 19 lit. j wymieniający utratę stypendium doktoranckiego – odwołuje się do konkretnej ustawy tj. art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Z kolei art. 2 pkt 19 lit. i wymieniając utratę zasiłku macierzyńskiego, wskazuje, że chodzi o świadczenie, "(...) o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników". Brak tak szczegółowego odesłania w art. 2 pkt 19 lit. b ustawy pozwala tym samym uznać stypendium szkolne lub socjalne, pobierane przez niepracującego ucznia lub studenta, za "utracony dochód" przy zastosowaniu celowościowej wykładni tego przepisu.

Taka też wykładnia w niniejszej sprawie powinna prowadzić do uznania dochodów skarżącej i jej syna z tytułu stypendiów uwzględnionych w dochodzie za 2014 r., jako dochodu utraconego w sytuacji, gdy dochody te nie były już uzyskiwane w 2017 r.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni uzasadnia fakt, że w wyniku zawężenia przez ustawodawcę katalogu dochodów utraconych, w stosunku do szerokiego pojęcia dochodu, skarżąca pomimo utracenia dochodu z tytułu stypendiów i faktycznie dysponując w kwietniu 2017 r. dochodem mniejszym niż 800 zł na członka rodziny, utraciła prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wskazane dochody nie zostały potraktowane jako "utracone" w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy pomimo tego, że nie składały się na rzeczywistą wysokość dochodu rodziny w kwietniu 2017 r. To spowodowało, że ustalony dla potrzeb świadczenia wychowawczego dochód rodziny za 2014 r., powiększony o dochód uzyskany z tytułu uzyskania zatrudnienia oraz świadczenia rodzicielskiego w 2017 r., w istocie nie odpowiadał aktualnemu, realnemu dochodowi. W konsekwencji nie został zrealizowany cel regulacji art. 7 i art. 27 ust. 1 ustawy, a pozbawienie skarżącej świadczenia od maja 2017 r. nie odpowiadało celowi ustawy z art. 4 ust. 1 i założeniom ustawodawcy.

Podkreślić należy, że w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk sejmowy nr 216/VIII) wskazano, iż świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. Projektowana ustawa pozwoli zmniejszyć istniejące obecnie ekonomiczne ograniczenia, w szczególności wśród młodych ludzi decydujących się na posiadanie potomstwa, zwłaszcza drugiego i kolejnego dziecka. Zaznaczono też, że istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Ponadto wyraźnie wskazano, że projektowana ustawa przewiduje regulacje odnoszące się do sytuacji, gdy dana rodzina utraciła lub uzyskała dochód, a rozwiązania w tym zakresie zostały ukształtowane w taki sposób, aby sposób ustalania dochodu odzwierciedlał rzeczywistą sytuację dochodową rodziny.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy nie było wystarczające, zastosowanie wyłącznie wykładni językowej art. 2 pkt 19 ustawy, lecz dopuszczalne i uzasadnione było skorzystanie z wykładni celowościowej i systemowej, która najbardziej odpowiada intencji ustawodawcy i prowadzi do realizacji założeń ustawy. Z tego też powodu uznano, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, a polegającym na: błędnej wykładni art. 2 pkt 19 lit. b ustawy, braku zastosowania art. 7 ust. 1 ustawy i nieprawidłowym zastosowaniu art. 27 ust. 1 ustawy w sytuacji, gdy ujawniona zmian sytuacji dochodowej rodziny skarżącej nie mogła mieć wpływu na przyznane jej prawo do świadczenia wychowawczego. Brak uwzględniania okoliczności utraty dochodów skutkował też naruszeniem art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W konsekwencji stwierdzonych powyższej naruszeń Sądu uznał, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych powyżej rozważań i sprowadzają się do konieczności dokonania ponownej oceny w zakresie zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej przy zastosowaniu przedstawionej powyżej wykładni pojęcia dochodu utraconego, o którym mowa w art. 2 pkt 19 lit. b ustawy i uwzględnieniu na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy utraty dochodu z tytułu stypendiów pobieranych przez skarżącą i jej syna w 2014 r. Rozpoznając ponownie sprawę, stosownie do art. 80 K.p.a., należy dokonać ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego, który powinien dokumentować wszystkie ustalenia w zakresie dochodu rodziny skarżącej i znajdować potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy.