Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 475/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55 (1), art. 222 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 61 par. 1, art. 61 par. 3, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi K. Z., K. A. Z., W. A. H. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Po 475/11

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] (decyzja z [...] grudnia 2010 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu Dyrektor Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ (dalej Prezydent Miasta albo organ I instancji) na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) w związku z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm., dalej ugn) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na wniosek K. Z., W. A. H. i K. A. Z. (dalej Wnioskodawcy, Odwołujący albo Skarżący) o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ulicy Ch. [...], narożnik ulicy G., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej.

W uzasadnieniu organ I instancji zauważył, że niniejsze postępowanie zostało zainicjowane podaniem Wnioskodawców, skierowanym do Starosty Powiatu P.. Postanowieniem z [...] lipca 2010 r. nr [...], Starosta P. owo podanie przekazał Prezydentowi Miasta P. Zgodnie z art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9b1 ugn, o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka w drodze decyzji prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

W toku postępowania administracyjnego Prezydent Miasta ustalił, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość, zapisana dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność L. L. Z., zbyta została Skarbowi Państwa - Przedsiębiorstwu Państwowemu "M." w P.. Umowę sprzedaży zawarto w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ([j.t.] Dz.U. 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm., dalej ustawa z 1958 r.), aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1966 r. nr rep. [...]. Nieruchomość o powierzchni [...] m2, objęta została decyzją tymczasową Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] listopada 1963 r. nr [...] o ustaleniu na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "M." lokalizacji szczegółowej na okres do końca 1970 r., na budowę wiaty, między innymi, na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

Ówczesny właściciel nieruchomości nie żyje. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1994 r., [...], spadek po nim nabyli Wnioskodawcy w 1/3 części każde z nich.

Na podstawie ewidencji gruntów organ I instancji ustalił, że objęta wnioskiem o zwrot działka nr 5 odpowiada nabytej na rzecz Skarbu Państwa w 1966 r. nieruchomości i zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] (uprzednio Kw nr [...]). Zgodnie z decyzją Wojewody P. z [...] grudnia 1991 r. nr [...] (decyzja z [...] grudnia 1991 r.), grunt stanowiący, między innymi, działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z dniem [...] grudnia 1990 r., stał się przedmiotem użytkowania wieczystego przez Przedsiębiorstwo Państwowe "P." w P. (następcę prawnego "M."). Prawo to ujawniono w księdze wieczystej Kw nr [...] dnia [...] maja 1992 r.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 ugn, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jednakże zgodnie z przepisem art. 229 ugn, roszczenie to nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem [...] stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przeprowadzone postępowanie wykazało, że nieruchomość zbyta na rzecz Skarbu Państwa przez poprzednika prawnego Wnioskodawców jest przedmiotem użytkowania wieczystego, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej dnia [...] maja 1992 r., a zatem przed dniem [...] stycznia 1998 r., tj., przed dniem wejścia w życie ugn. Dlatego zaistnienie przesłanek określonych w art. 229 ugn uzasadnia umorzenie postępowania o zwrot. W tych okolicznościach niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu (k. 84-84v akt administracyjnych).

Odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2010 r. pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. złożyli Wnioskodawcy reprezentowani przez fachowego pełnomocnika procesowego. Decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Odwołujący zarzucili naruszenie:

- przepisów prawa materialnego - art. 229 ugn przez niewłaściwe zastosowanie go w sprawie, które miało wpływ na wynik sprawy,

- przepisów postępowania - art. 6, art. 7, art. 8 kpa przez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie oraz przez ich niezastosowanie w sprawie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

- przepisów postępowania - art. 105 § 1 kpa przez niewłaściwe zastosowanie go w sprawie, co miało wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe uchybienia, Odwołujący wnieśli o uchylenie decyzji z [...] grudnia 2010 r. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez podjęcie decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (k. 7-10 akt Wojewody).

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2011 r.) Wojewoda Wielkopolski (dalej Wojewoda albo organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2010 r.

Wojewoda ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z [...] czerwca 2010 r., uzupełnionym [...] sierpnia 2010 r., Odwołujący zwrócili się o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ulicy Ch. [...], narożnik z ulicą G., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 (k. 8-10, 25-27, 35-37 akt administracyjnych).

Zgodnie z załączonym do wniosku aktem notarialnym z [...] lipca 1966 r. nr rep. [...], zawartym w trybie art. 6 ustawy z 1958 r., ówczesny właściciel L. L. Z., sprzedał na rzecz Państwa Polskiego nieruchomość położoną w P. przy ulicy G., narożnik z ulicą Ch. o powierzchni [...] m2, zapisaną w księdze wieczystej nr [...] z przeznaczeniem pod budowę wiaty dla potrzeb Przedsiębiorstwa Państwowego "M." (k. 3-6 akt administracyjnych).

Spadek po ówczesnym właścicielu nieruchomości, postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] grudnia 1994 r., sygn. akt [...], nabyli odwołujący w [...] części każde z nich (k. 38-39 akt administracyjnych).

Ostateczną decyzją Wojewody P. z [...] grudnia 1991 r. znak [...], działka nr 5 stała się z dniem [...] grudnia 1990 r. przedmiotem użytkowania wieczystego przez Przedsiębiorstwo Państwowe "P." w P. (k. 63-65 akt [...]), które zostało wpisane do księgi wieczystej nr 8721 jako użytkownik wieczysty dnia [...] maja 1992 r. (k. 61 akt administracyjnych).

Zgodnie z aktem notarialnym z [...] grudnia 1996 r., Rep. [...], stanowiącym umowę odnowienia, umowę sprzedaży oraz ustanowienia hipoteki, Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne P. – C. Sp. z o.o. w P. (dalej P. – C.) w myśl § 3 aktu nabyło m.in. prawo użytkowania wieczystego owej działki (k. 54-60 akt administracyjnych) i zostało wpisane jako użytkownik wieczysty do księgi wieczystej nr [...] dnia [...] maja 1997 r. (k. 52 akt administracyjnych).

Pismem z [...] marca 2011 r. znak [...], P. – C. wskazał, że forma prawna działalności, tj. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, została zawiązana aktem notarialnym z [...] października 1993 r., Rep. [...], a następnie postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] grudnia 1993 r., [...], została wpisana do rejestru handlowego dział B nr [...]. W związku z koniecznością przerejestrowania spółki do powstałego w 1997 r. Krajowego Rejestru Sądowego, postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] czerwca 2001 r., [...], P. – C. wpisano do KRS pod numerem [...] (k. 26 akt Wojewody).

Zawiadomieniem z [...] marca 2011 r. znak [...], Strony poinformowano o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym (k. 27 akt Wojewody).

W przedmiotowym stanie faktycznym użytkowanie wieczyste zostało ustanowione na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "P." w P. (dalej Przedsiębiorstwo "P."), w dniu [...] grudnia 1991 r., a ujawnione w księdze wieczystej dnia 8 maja 1992 r. Majątek po zlikwidowanym Przedsiębiorstwie "P.", w skład którego wchodziło m.in. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], nabyło Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne P.-C. Sp. z o.o. w P., uzyskując następnie wpis tego prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nr [...] dnia [...] maja 1997 r. Zatem spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 229 ugn.

Odnosząc się do zarzutów Odwołujących Wojewoda wskazał, że Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne P.-C. Sp. z o.o. w P. istnieje nieprzerwanie od [...] października 1993 r. i jako takie nabyło prawo użytkowania wieczystego z dniem [...] maja 1997 r., dysponując nim do dnia dzisiejszego.

Kwestia sposobu powstania użytkowania wieczystego pozostaje w niniejszym postępowaniu uboczna. Istotnym pozostaje, czy użytkowanie wieczyste powstało i czy zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, bez względu na formę jego ustanowienia. Fakt, że zachodzi różnica między podmiotem na rzecz którego ustanowiono użytkowanie wieczyste (Przedsiębiorstwo Państwowe "P." w P.) a podmiotem, który obecnie dysponuje tym prawem (Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne P.-C. Sp. z o.o. w P.), uzasadniony jest nabyciem od Skarbu Państwa zespołu składników materialnych i niematerialnych w rozumieniu art. 551 kodeksu cywilnego (dalej kc) i tym samym następstwem prawnym po zlikwidowanych podmiotowo przedsiębiorstwie państwowym, lecz funkcjonującym nadal w znaczeniu przedmiotowym. Występujący w niniejszej sprawie brak roszczenia, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że organ I instancji obowiązany był wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości (bez badania przesłanek zbędności nieruchomości), gdyż brak jest podstawy materialnoprawnej do jego prowadzenia, co czyni je tym samym bezprzedmiotowym (k. 30v-31 akt Wojewody).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] kwietnia 2011 r. na decyzję z [...] marca 2011 r. Wnioskodawcy reprezentowani przez fachowego pełnomocnika procesowego zwrócili uwagę, że narusza ona ich interes prawny przez błędne ustalenie, że postępowanie w sprawie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Jednocześnie decyzja z [...] marca 2011 r. pozbawiła możliwości dochodzenia przez Skarżących zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Skarżący zarzucili tej decyzji naruszenie:

- przepisów prawa materialnego - art. 229 ugn przez niewłaściwe zastosowanie go w sprawie, które miało wpływ na jej wynik,

- przepisów prawa materialnego – art. 6, art. 7, art. 8 kpa przez niedopełnienie

obowiązków spoczywających na organie oraz przez ich niezastosowanie w sprawie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

- przepisów postępowania – art. 105 § 1 kpa przez niewłaściwe zastosowanie go w sprawie, co miało wpływ na wynik.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wnieśli o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z [...] marca 2011 r., i poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2010 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 3-6 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z [...] maja 2011 r. nr [...], Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2011 r. (k. 10-11 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa.).

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z [...] marca 2011 r. i poprzedzającą ją decyzji z [...] grudnia 2010 r., Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów obu instancji, przyjmując je za własne i czyniąc je podstawą poniższych rozważań.

W szczególności organy obu instancji niewadliwie ustaliły, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało prawomocnym wpisem z dnia [...] maja 1992 r. ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "P." w P. (k. 61, 63-65 akt administracyjnych). Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne "P.-C." spółka z o.o. wpisane zostało do rejestru handlowego Dział B nr 8382, prawomocnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 1993 r. nr [...] Sądu Rejonowego w P. Wydziału XIV Gospodarczego-Rejestrowego. Na podstawie tej wcześniejszej rejestracji, prawomocnym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2001 r., [...], Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne "P.-C." spółka z o.o. wpisane zostało do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...] (k. 21v-25, 19-17 akt Wojewody). Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, stanowiącej działkę o pow. [...] m2, stanowiącej działkę nr [...], na mapie [...], położonej w P. przy ul. Ch. [...], prawomocnie wpisane zostało dnia [...] maja 1997 r. w księdze wieczystej Kw nr [...] – obecnie w księdze wieczystej nr [...] (k. 20 akt Wojewody; k. 51,52 akt administracyjnych). Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], mapa [...], położonej w P. przy ul. Ch. 5, o pow. [...] m2, jako składnik mienia po zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym o nazwie Przedsiębiorstwo Państwowe "P." w P., w wykonaniu art. 37 ust. 1 pkt 3, art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. nr 51, poz. 289 ze zm.), nabyło skutecznie Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne "P.-C." spółka z o.o. (k. 54-60 akt administracyjnych). Dowolnie zatem Skarżący twierdzą, że Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne "P.-C." spółka z o.o. powstała dopiero w 2001 r. (k. 4 akt sądowych). W postępowaniu organy obu instancji nie naruszyły w szczególności art. 6, 7 i 8 kpa.

Błędny jest pogląd Skarżących, że "nie jest dopuszczalne oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu w drodze decyzji administracyjnej". W polskim systemie prawa wyróżnia się trzy sposoby oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Podstawowym tego sposobem jest zawarcie umowy. Tylko w przypadku umownego oddania lub przeniesienia użytkowania wieczystego, wpis tego prawa w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny (S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Własność i inne prawa rzeczowe" LexisNexis 2008 – dalej S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz", s. 473 uw. 2).

Poza czynnością o charakterze cywilnoprawnym, użytkowanie wieczyste może powstać z mocy samego prawa na podstawie przepisu ustawy (przepisów o charakterze uwłaszczeniowym). Ustawy uwłaszczeniowe wprowadzają wyjątek od zasady konstytutywnego charakteru wpisu użytkowania wieczystego (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów SN z 9.11.1998 r., III CZP 33/98, OSNC 4/99/67, akceptowane przez S. Rudnickiego, G. Rudnickiego "Komentarz", s. 474-475 uw. 2). Przepisem o charakterze uwłaszczeniowym był w szczególności art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz. 464 ze zm.; G. Bieniek w: G. Bieniek, Z. Marmaj "Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz i orzecznictwo TK, SN i NSA" ZCO 1994 s. 228 uw. 1-3), przywołane przez Wojewodę w decyzji z 20 grudnia 1991 r. (k. 65-63 akt administracyjnych).

Trzecim sposobem nabycia użytkowania wieczystego jest decyzja administracyjna – sposób ten, o charakterze wyjątkowym, ograniczony jest do wyłącznie do sytuacji wymienionych w przepisach szczególnych (np. w art. 209 i art. 112 w zw. z art. 136 ugn lub w art. 34 ust. 3 ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (j.t. Dz.U. z 2004 r., nr 256, poz. 2571 ze zm.; S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz", s. 472 uw. 1).

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w P. dokonał prawomocnie dnia [...] maja 1992 r. w dziale II księgi wieczystej Kw nr [...] wpisu prawa własności Skarbu Państwa, a jako użytkownika wieczystego Przedsiębiorstwa Państwowego "P." w P. i właściciela budynków opisanych w dziale I-O (k. 61 akt administracyjnych).

Art. 551 kc wprowadzono do kodeksu cywilnego ustawą z dnia 13 lipca 190 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny (Dz.U. nr 55, poz. 321). W pierwotnym brzmieniu, obowiązującym w dacie dokonania czynności (aż do dnia [...] września 2003 r. – art. 1 pkt 5 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw Dz.U. z 2003 r., nr 49, poz. 408), ustawodawca zdefiniował przedmiotowo przedsiębiorstwo, jako zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, szczególności: 1) firmę (nazwę), [...], ) nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, [...]. W doktrynie utrwalonym był pogląd, że których problematyka uregulowana została poza kodeksem cywilnym, w ustawie z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (j.t. Dz.U. 1991 r., nr 18, poz. 80 ze zm.) oraz w przepisach wykonawczych do tej ustawy. Kodeksowa regulacja dotyczyła przede wszystkim przedsiębiorstw niepaństwowych, a przedsiębiorstw państwowych tylko w zakresie nie uregulowanym odmiennie w wymienionych przepisach szczególnych (S. Dmowski w: S. Dmowski, S. Rudnicki "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Część ogólna" W. Pr. 1998 s. 129 uw. 2).

Art. 229 ugn określa sytuacje, w których dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Przepis ten ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3.3.2010 r., I OSK 679/09). Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, gdyż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego (G. Bieniek w: G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" LexisNexis 2011 s. 845 uw. 1, 3; A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczek, A. Tułodziecki, M. Wolanin "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" C.H. Beck 2009 s. 1426 nb 1, 2). Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 kpa), a jeśli organ - mimo tej przeszkody - wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Według poglądu przeważającego w orzecznictwie sądów administracyjnych, postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ugn organ administracji umarza na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe (w szczególności wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22.3.2006 r., I OSK 651/05, nie publ.; 7.2.2006 r., I OSK 409/05, nie publ.; 16.11.2000 r. I SA 1539/99, nie publ.; 25.1.2000 r., I SA 276/99, OSP 2001, nr 5, poz. 80; wyrok Sądu Najwyższego z 21.6.2007 r., IV CSK 81/07).

W doktrynie i orzecznictwie Sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (zarówno na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z 1985 r., jak i na podstawie art. 136 ust. 3 ugn), ma cywilnoprawny charakter, które może być realizowane wyłącznie w postępowaniu administracyjnym (art. 2 § 3 kpc; G. Bieniek w: G. Bieniek, Z. Marmaj "Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz i orzecznictwo TK, SN i NSA" ZCO 1994 s. 138 uw. 3). Tym samym poprzedni właściciel lub jego następca prawny musiałby wystąpić przed dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242 ugn) z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i organ administracji publicznej musiałby ustalić, że przesłanki zwrotu nieruchomości wnioskodawcy zaktualizowały się przed dniem, z którym ustawodawca w ustawie uwłaszczeniowej wiąże nabycie ex lege prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, bądź w przypadku, w którym przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (art. 229 ugn; wyrok Sądu Najwyższego z 20.10.2010 r., III CSK 22/10). Ustawodawca z reguły przyznaje uprawnionemu dane roszczenie (np. o wydanie nieruchomości – art. 222 § 1 kc). Jednakże póki uprawniony z tego prawa nie skorzysta (w szczególności nie wystąpi do danej osoby np. o wydanie nieruchomości – w drodze pozaprocesowej bądź w postępowaniu regulowanym ustawą), nie sposób przyjąć, by przesłanki zwrotu nieruchomości się zaktualizowały. Dopiero wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przed organem administracji publicznej (podobnie jak wytoczenie powództwa z art. 222 § 1 kc przed Sądem powszechnym), prowadzić może do uznania, że zaktualizowały się przesłanki zwrotu nieruchomości.

W niniejszej sprawie wszystkie istotne zdarzenia prawne – w szczególności nabycie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowej nieruchomości i wpis tego prawa w księdze wieczystej na rzecz P.-C., nastąpiły przed dniem [...] stycznia 1998 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 ugn, ujawni się, że nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne winno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa, jako bezprzedmiotowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 3.3.2010 r., I OSK 679/09; 16.11.2000 r., I SA 1539/99; wyrok WSA w Białymstoku z 16.4.2009 r., II SA/Bk 828/08).

Skoro nie doszło do naruszenia prawa materialnego (w tym art. 229 ugn), ani prawa procesowego (w tym art. 105 § 1 kpa), skargę należało oddalić (art. 151 ppsa).

ja