Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 306/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 21 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dnia 2 sierpnia 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (Województwo [...]) wpłynął wniosek W. F. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącym") reprezentowanego przez pełnomocnika – r. pr. M., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. jego żoną – M. F. (ur. w [...] r.), a także o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym oraz ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest jedyną osobą zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego na rzecz żony. Tylko on podjął się opieki. Wnioskodawca odgórnie wskazał niekonstytucyjność zakresową art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r.") orzeczoną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. W zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności, powołany przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Do wniosku dołączono pełnomocnictwo, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wypełniony przez wnioskodawcę na formularzu SR-5 oraz kopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności M. F., które wydano do dnia [...] lutego 2023 r.

Dnia 10 sierpnia 2021 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że M. F. zmaga się z jasnokomórkowym nowotworem nerki prawej. Wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego. Raz w tygodniu musi jeździć do szpitala na obserwację serca, ponieważ w osierdziu zbiera się płyn i nie można kontynuować chemioterapii. M. F. porusza się samodzielnie, jednakże przychodzą momenty osłabienia i wówczas potrzebuje pomocy w poruszaniu się.

Z informacji uzyskanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wynika, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku.

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy B. (zwany dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w sprawie znalazł zastosowanie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Mimo orzeczonej jego zakresowej niekonstytucyjności, pozostaje elementem obrotu prawnego. Stąd nie można było pominąć tego przepisu.

W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego od decyzji organu I instancji, decyzją z dnia 28 października 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO [...]", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto organ I instancji powinien zbadać związek pomiędzy rezygnacją z pracy/jej niepodejmowaniem a sprawowaną opieką, gdyż istnienie tego związku jest podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium poleciło Wójtowi zbadanie od kiedy wnioskodawca opiekuje się żoną, a także czy, do kiedy i gdzie był zatrudniony oraz kiedy i w jakich okolicznościach zrezygnował z pracy. Następnie Wójt powinien zbadać, czy można mówić o stałej, osobistej i długotrwałej opiece męża nad żoną. Musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.

Dnia 10 listopada 2021 r. odbył się wywiad środowiskowy. Ustalono, że M. F. jest osobą chorą na nowotwór oraz zapalenie mięśnia sercowego spowodowanego powikłaniami po przebytej chemioterapii. Cierpi na nadciśnienie, reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzycę. Oczekuje na decyzję lekarza o cementowaniu kręgosłupa wynikające z choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa.

Z powodu zawrotów głowy, osłabienia organizmu M. F. nie wykonuje czynności domowych. Wszystkie obowiązku przejął na siebie wnioskodawca. M. F. sama się ubiera, bierze leki. Wyjścia poza dom odbywają się tylko z udziałem męża. Wszystkie wyjazdy poza dom organizuje mąż, ponieważ małżonkowie F. nie posiadają samochodu. W miejscowości, w której mieszkają nie ma sklepów, ani aptek.

Do dnia 30 września 2018 r. wnioskodawca pracował w pobliskim tartaku. Pracował tam na czas określony. Od października 2018 r. pozostawał zarejestrowany w urzędzie pracy. W marcu 2022 r. nabędzie uprawnienia emerytalne. Wnioskodawca zajmuje się żoną od stycznia 2019 r. kiedy usunięto jej nerkę i rozpoczęto chemioterapię.

Decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt uznał, że czynności jakie wykonuje wnioskodawca nie przeszkadzają w podjęciu pracy. Sprzątanie, gotowanie, pranie, prasowanie i inne obowiązki nie są takimi obowiązkami, które uniemożliwiają podjęcia pracy, szczególnie, że jego żona jest osobą samodzielnie poruszającą się.

W terminowo wniesionym odwołaniu wnioskodawca zakwestionował decyzję organu I instancji w całości. Podniósł zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo jego zakresowej niekonstytucyjności orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, a który zakres został powołany w niniejszej sprawie, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek istnieje;

3) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez wnioskodawcę nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

4) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez męża dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W obszernym uzasadnieniu odwołania wnioskodawca wyjaśnił, że konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną nie sprowadza się wyłącznie do pielęgnowania jej.

Decyzją z dnia 16 marca 2022 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko co do zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Co do kwestii istnienia związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. należało uznać, że go nie ma. Wnioskodawca musi opiekować się żoną na stałe i długotrwale. To nie może być opieka sporadyczna. Zakres czynności opiekuńczych nie może pozwalać na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Nie jest wystarczające wydanie samego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Musi istnieć związek między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Kolegium uważa, że pomoc, jaką niewątpliwie świadczy wnioskodawca względem żony dotyczy spraw prowadzenia domu. Ten nie musi się opiekować żoną w takim znaczeniu, że jest ona przez niego pielęgnowana. M. F. samodzielnie się porusza, bierze leki, insulinę, ubiera się.

Pełnomocnik Skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Skarżący podniósł tożsame zarzuty, tak jak w odwołaniu, poza tymi, które dotyczyły niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie do przyjęcia oceny prawnej i wskazania dalszego postępowania przez organy, zwrot kosztów postępowania sądowego oraz z kosztami zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono organowi II instancji błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący pozostaje do dyspozycji jego żony, bardzo schorowanej osoby. Poza sprawowaną opieką jest to cały czas pozostawanie w gotowości do pomocy. Z tego właśnie względu Skarżący nie może podjąć pracy.

Nie można tworzyć nowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za orzecznictwem, opieka to nie tylko dobrostan fizyczny osoby schorowanej. Jest to również wyręczanie tej osoby z codziennych obowiązków, normalnych czynności dnia codziennego, rodzinnych, życiowych. Sprowadzenie opieki tylko do czynności pielęgnacyjnych z pominięciem innych prowadzi do zdeformowania znaczenia opieki, a to z kolei wypaczałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego.

Opieka nie musi mieć charakteru całodobowego. Z uwagi na stan zdrowia małżonki, Skarżący nie może podjąć zatrudnienia.

Zdaniem Skarżącego, doszło do szeregu naruszeń przepisów k.p.a. Organy nie wyjaśniły całokształtu okoliczności faktycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu, pełnomocnik Skarżącego zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 21 czerwca 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na jego żonę – M. F.. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta nie odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu o zasadności skargi wynika z następującej argumentacji.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na prawidłową argumentację SKO [...] co do zastosowania przez Wójta przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i niezrozumiałe zarazem stosowanie powołanego przepisu przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie powielany – w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, co zasadnie podkreśliło Kolegium. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwała w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępna na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA". Zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Wójt uzasadniając swoją decyzję stwierdził, że skoro nie nastąpiła derogacja, to związany zasadą praworządności nie może uciec od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tej argumentacji. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Wójt nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do zasadniczych motywów, które przemawiały na rzecz konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd w składzie orzekającym wskazuje na dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., jeżeli nie podejmują pracy lub z niej rezygnują w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że Skarżący jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie rzeczonego świadczenia, ponieważ jako mąż M. F. ma obowiązek alimentacyjny, który obciąża go w pierwszej kolejności przed kimkolwiek, o czym mowa w przepisach prawnorodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Bezspornym jest także to, że M. F. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie (rozpoznawczy oraz odwoławczy) zgodnie uznały, że nie ma związku, o którym mowa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy twierdzą, że nie zachodzą przesłanki uniemożliwiające Skarżącemu podjęcie pracy. Dodatkowo organy uważają, że opieka nad żoną, która jest niewątpliwie sprawowana, nie jest stała i długotrwała. Z tym konsekwentnie nie zgadza się Skarżący. Sąd w składzie orzekającym podzielił pogląd Skarżącego.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć to, że M. F., jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności została zakwalifikowana do kategorii takich osób przez kompetentny do tego organ posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny (k. [...] akt administracyjnych organu I instancji). Jest to osoba wymagająca zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie tej osoby (pkt V.5. orzeczenia), korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt V.6. orzeczenia) oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt V.7. orzeczenia). Rozstrzygnięcie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. Należy więc przyjmować, że rzeczywistość kształtuje się tak, jak orzeczono w związku z domniemaniem legalności tegoż orzeczenia. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że M. F. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Z orzeczenia o niepełnosprawności M. F. wynika niespornie, że potrzebuje ona pomocy w codziennym życiu. Tę pomoc świadczy jej mąż – Skarżący. Sąd podkreśla słowo "opieka", które wybrzmiewa w części wspólnej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona opieka przez Skarżącego na rzecz jego żony nie pozwala jemu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, należy zrekonstruować znaczenie powołanego słowa. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Nie oznacza to, wbrew twierdzeniom Kolegium, że sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma, czy też miałoby polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Twierdzenie Sądu w składzie orzekającym jest w pełni akceptowane przez orzecznictwo. "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia, czy też intencjonalne niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 489/21, dostępny w CBOSA). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 175/20, dostępny w CBOSA).

Wywiad środowiskowy dowiódł tego, że Skarżący świadczy opiekę na miarę wskazań, jakie orzeczono przy ustalaniu stopnia niepełnosprawności M. F. – wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu, opiekuje się nią zapewniając jej wsparcie w momentach, kiedy jest znacznie osłabiona, towarzyszy jej podczas spacerów, gdyż nie jest w stanie samodzielnie się poruszać poza domem szczególnie, że choruje na reumatoidalne zwyrodnienie stawów, co doprowadziło także do konieczności cementowania kręgosłupa, organizuje regularne wizyty u lekarza i towarzyszy jej podczas cotygodniowej wyprawy do P.. Należy podkreślić ciężką chorobę serca wywołaną powikłaniami po realizowanej chemioterapii. Zbierający się płyn w organizmie M. F. wymaga nieustannego monitorowania. Zagrożenie jej zdrowia lub życia wymaga także gotowości do podjęcia natychmiastowej reakcji na w sytuacji regresu zdrowotnego. Ponadto, najogólniej rzecz ujmując, konieczność prowadzenia spraw domowych także jest elementem sprawowania opieki nad osobą jej wymagającej, ponieważ dzięki temu osoba schorowana może skoncentrować się na trosce o siebie, a nie czas poświęcony na rekonwalescencję poświęcać dodatkowo na sprzątanie, gotowanie, prasowanie, palenie w piecu. Skarżący przejmując na siebie całokształt obowiązków domowych przyczynia się tym samym chociaż w takim zakresie do dobrostanu swojej żony. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. "Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się między innymi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów gdy osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności nie może sama tych czynności wykonywać, są one bowiem niezbędne do jej codziennego funkcjonowania. Taki zakres opieki wynika z normy § 29 ust. 1 rozporządzenia z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027 z późn. zm.), jak i z zasad doświadczenia życiowego." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 967/21, dostępny w CBOSA). W innym orzeczeniu ten sam Sąd uznał, że: "»Konieczność sprawowania opieki« oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś »konieczność udzielania pomocy« oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r." (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 699/21, dostępny w CBOSA). Sąd nie miał zatem wątpliwości, iż Skarżący nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę nad żoną.

Gdyby przyjąć rozumowanie Kolegium, zgodnie z którym nie ma przeszkód, aby nie podejmować zatrudnienia, M. F. byłaby pozostawiona sama sobie. Jej schorzenia, które wymagały zakwalifikowania do grupy znacznego stopnia niepełnosprawności, mogłoby sprowadzić na nią zagrożenie zdrowia lub życia. Sąd administracyjny, ani organ administracji publicznej nie mogą oceniać tego, czy Skarżący ma jeszcze czas na podjęcie jakiejkolwiek pracy w sytuacji, gdy z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika obowiązek świadczenia pomocy przez osobę trzecią, aby umożliwić osobie schorowanej samodzielną egzystencję. Z tego względu należało stwierdzić, że Skarżący nie może podjąć zatrudnienia albo jakiejkolwiek innej formy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją żoną.

Zasadny jest zatem wniosek, że Skarżący świadczy opiekę stałą, ponieważ tylko on wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze, które zasadniczo są niezmienne (część z nich jest wykonywana od potrzeby). Skarżący sprawuje opiekę długotrwałą, ponieważ jest ona rozciągnięta w czasie (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 33/22, dostępny w CBOSA). Warto wskazać w tym miejscu, że znaczny stopień niepełnosprawności wskazuje na bardzo złą kondycję zdrowia osoby schorowanej, nawet jeżeli wnioski pracownika socjalnego sformułowane podczas jednorazowej wizyty w związku z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego są odmienne. Szczególnie w przypadku M. F. nie można mieć wątpliwości, że jej samopoczucie ma się dobrze. Lepsze samopoczucie i kondycja w dniu wizyty pracownika socjalnego nie świadczą i nie mogą stanowić podstawy do oceny tego, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie odpowiada zaleceniom wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności. W połączeniu z wiekiem, choroby czynią sytuację osoby wymagającej opieki nieprzewidywalną. Gdyby Skarżący był nieobecny w domu w związku z pracą, którą, zdaniem Kolegium, może podjąć, jego żona mogłaby doznać tak znaczącego regresu zdrowotnego, że to stanowiłoby dla niej zagrożenie. Nie da się zatem stwierdzić, że Skarżący nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Kolegium, a przed nim Wójt dopuścili się naruszenia prawa materialnego w ten sposób, że uznali, iż nie zachodzi związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ten związek istnieje. Skarżący opiekuje się żoną, która wymaga pomocy w samodzielnej egzystencji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził kwotę [...]zł, na którą złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego Skarżącego przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Wójt uzna, że Skarżący nie może podjąć zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną opiekę nad żoną. Ponadto, Wójt odstąpi od zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby z niepełnosprawnościami od daty powstania tej niepełnosprawności.