Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1264/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33(9), ust. 3, art. 33(1) ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 6, art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 130 par. 1, art. 169 par. 3
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2009 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego L. S. kwotę 200 ( dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L. S. (zwanego dalej skarżącym) z dnia 20 października 2008 r., utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. ustalającej negatywny wynik konkursu na aplikację radcowską.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów, tymczasem zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Organ podkreślił, że rozpoznając odwołanie skarżącego od przedmiotowej uchwały poddano analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i prawidłowość jego przebiegu.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W odwołaniu z dnia 20 października 2008 r. skarżący wniósł o uznanie za prawidłowe odpowiedzi udzielone na pytania nr: 98 i 206, uznanie za prawidłowe odpowiedzi lub przyznanie punktu wobec braku prawidłowych odpowiedzi na pytania nr: 225 i 103, a nadto o uznanie za prawidłową odpowiedzi udzielonej na pytanie nr 177 - zaznaczonej, a następnie zakreślonej przez skarżącego kółkiem.

Kwestionowane przez skarżącego pytanie nr 98 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd".

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "C", oparta na art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Zdaniem skarżącego, wskazane w kluczu przepisy art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 130 § 2 i art. 1302 § 2 k.p.c. stanowią właściwe uzasadnienie dla wybranej przez skarżącego odpowiedzi "B". Jednakże na podane pytanie można udzielić dwóch prawidłowych odpowiedzi - "B" i "C", gdyż z treści pytania nie wynika, czy przy udzielaniu odpowiedzi należy rozważyć, czy (i komu) wezwanie jest doręczane, czy też należy rozważyć, czy sąd odrzuca apelację bez wezwania o uiszczenie opłaty (i kto powinien opłatę uiścić). Odpowiedź "C" byłaby prawidłowa, gdyby brzmiała: "Przewodniczący doręcza pełnomocnikowi wezwanie do uiszczenia przez stronę opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd".

Powyższe zarzuty organ uznał za niezasadne. Pytanie zostało sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź na nie wynika ze wskazanych powyżej przepisów. Nie stanowią podstawy prawnej odpowiedzi "C" powołane przez skarżącego przepisy art. 130 § 1 w zw. z art. 130 § 2 w z w. z art. 1302 § 2 k.p.c.

Istota pytania sprowadzała się do problemu, kogo wzywa się do uiszczenia opłaty: stronę czy pełnomocnika, w sytuacji, gdy strona wniosła apelację osobiście, mimo że jest reprezentowana przez radcę prawnego.

W ocenie organu, z podanych przepisów wynika jednoznacznie, że w sytuacji określonej w pytaniu nr 98, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.), pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c). Nigdy natomiast pełnomocnikowi nie doręcza się wezwania dla strony, gdyż pełnomocnik działa za stronę, nie jest natomiast pośrednikiem między sądem a stroną. Przepis art. 133 § 3 k.p.c. dotyczy doręczenia wszystkich pism sądowych pełnomocnikowi, w tym wezwania do uiszczenia opłaty. W przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego lub osoby upoważnionej do odbioru pism, doręczenia muszą być dokonane do rąk tych osób. W przeciwnym razie doręczenie takie jest bezskuteczne. Wezwanie więc w takim przypadku strony (odp. "B" jakiej udzielił skarżący), nie zaś pełnomocnika byłoby bezskuteczne, co oznacza, że w przypadku nieopłacenia apelacji po wezwaniu skierowanym do strony, nie byłoby dopuszczalne odrzucenie apelacji, zgodnie z art. 370 k.p.c. W konsekwencji, w przypadku reprezentowania osoby fizycznej przez profesjonalnego pełnomocnika, niezależnie od tego, czy osoba fizyczna podjęła czynności procesowe osobiście, czy też przez pełnomocnika, wszelkich doręczeń (które mogą mieć też formę wezwań) dokonuje się pełnomocnikowi, bowiem on stronę nadal reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej.

Art. 1302 § 3 k.p.c. został zastosowany a contrario - dla podkreślenia, że tylko w przypadku, gdy apelację wnosi fachowy pełnomocnik, podlega ona odrzuceniu bez wzywania do uiszczenia opłaty. Przepis ten ma charakter dyscyplinujący fachowych pełnomocników i w żadnym razie nie może być zastosowany w przypadku, gdy apelację wnosi strona osobiście, mimo że jest reprezentowana przez radcę prawnego.

Kwestionowane przez skarżącego pytanie nr 206 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem".

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "A", która wynika z art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu egzaminu konkursowego).

W odwołaniu skarżący podniósł, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, rada gminy określa wysokość stawek opłaty targowej będącej opłatą lokalną, w tym także może określić stawkę maksymalną tejże opłaty lokalnej na obszarze danej gminy. Zdaniem skarżącego, należy zatem uznać, że zaznaczona przez niego odpowiedź "B" jest równie prawidłowa, jak odpowiedź "A".

Biorąc powyższe pod uwagę Minister Sprawiedliwości uznał, że pytanie jest jasno sformułowane i wynika z art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a także z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Z treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym, że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Pod lit. a) ustawodawca wprost w ustawie zawarł stwierdzenie, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty. Oczywistym w związku z tym jest, że maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Tego rodzaju rozwiązanie, którego ratio legis nie może nasuwać wątpliwości, podyktowane jest ograniczeniem dowolności w kształtowaniu polityki fiskalnej przez organy samorządowe.

Skarżący podważył również prawidłowość pytania nr 225, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą — Prawo o ustroju sądów administracyjnych, do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego może być powołany ten, kto ukończył:

A. 29 lat życia,

B. 30 lat życia,

C. 35 lat życia".

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "C", oparta o treść art. 6 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustrojów sądów administracyjnych.

W opinii skarżącego, żadna z propozycji odpowiedzi na ww. pytanie nie jest prawdziwa, gdyż kandydat na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego musi spełniać także inne warunki poza kryterium wieku. Stąd, w pytaniu zabrakło sformułowania "poza spełnieniem pozostałych wymogów", które zostało zawarte w pytaniach nr 238 i 164 także wymagających wskazania określonego warunku ustawowego. Skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych odnośnie precyzji w konstruowaniu pytań testowych. Twierdząc, że pytanie nr 225 nie zawiera prawidłowej odpowiedzi, wniósł o przyznanie za nie punktu.

Minister Sprawiedliwości odrzucił jako niezasadne powoływanie się przez skarżącego na treść pytań nr 238 (skarżący mylnie przytoczył treść pytania 234) i nr 164 celem wykazania nieprawidłowości w sformułowaniu pytania nr 225, gdyż dotyczyły one innych sytuacji. Pytanie nr 225 wymagało podania tylko i wyłącznie jednego z kryteriów powołania na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a mianowicie kryterium wieku, zaś prawidłowa odpowiedź na to pytanie wynika z art. 6 § 1 pkt 5 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Niezasadne było więc czynienie przez skarżącego hipotetycznych założeń, które nie obejmowały treści pytania.

Kwestionowane przez skarżącego pytanie nr 103 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli okaże się, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd może wezwać tę osobę do wzięcia udziału w sprawie:

A. wyłącznie na wniosek powoda,

B. na wniosek powoda lub pozwanego,

C. wyłącznie na wniosek pozwanego".

Skarżący udzielił odpowiedzi "A", podczas gdy jedyną prawidłową była odpowiedź "B", oparta na art. 194 § 1 k.p.c.

Skarżący zarzucił, że pytanie zostało wadliwie skonstruowane, bowiem zgodnie z literalną wykładnią art. 194 § 1 k.p.c. żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie jest prawdziwa. Zdaniem skarżącego, użyte w przepisie sformułowanie "sąd wezwie", a nie "sąd może wezwać", jak w art. 194 § 3 k.p.c, powoduje, że sąd "musi", a nie tylko "może" wezwać osobę wskazaną we wniosku strony do wzięcia udziału w sprawie.

Powołując się na poglądy doktryny i orzecznictwo, skarżący stwierdził, że w zależności od przyjętej wykładni art. 194 § 1 k.p.c, prawidłowa będzie odpowiedź "B" lub "C". Jednocześnie podniósł, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 maja 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 326/07, pytania nie powinny być oparte o zagadnienia prawne, co do których trwają spory w orzecznictwie i doktrynie i wniósł o przyznanie mu punktu za to pytanie.

Organ uznał stanowisko skarżącego za nietrafne.

Pytanie sprowadzało się do powtórzenia treści art. 194 § 1 k.p.c., z tą zmianą, że celowo w miejscu "wezwie" użyto sformułowania "może wezwać", właśnie z uwagi na istniejące w orzecznictwie i literaturze rozbieżność poglądów, co do możliwości oceny przez sąd dopuszczalności takiego wniosku.

Istota pytania sprowadzała się zatem do określenia legitymacji do złożenia wniosku o dopozwanie, a nie do problemu, czy sąd może taki wniosek uwzględnić, czy też jest nim związany. Niezależnie więc od prezentowanych poglądów jedyną właściwą odpowiedzią była odpowiedź "B".

Stąd argumentacja skarżącego, że kwestia związania Sądu wnioskiem stron nie została jednoznacznie rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie mija się z istotą pytania.

Odnosząc się do żądania skarżącego o uznanie odpowiedzi udzielonej na pytanie nr 177 za prawidłową, organ wskazał na jego bezzasadność.

Z testu i z karty odpowiedzi wynika, że skarżący nie był pewien, którą z proponowanych odpowiedzi wybrać, stąd we wskazanych dokumentach zakreślił dwie odpowiedzi. W karcie odpowiedzi skarżący zakreślił odpowiedź "A", natomiast odpowiedź "B" oznaczył znakiem "X". Zgodnie zatem z instrukcją, Komisja Egzaminacyjna potraktowała odpowiedź "B" jako odpowiedź ostatecznie wybraną przez skarżącego.

W odwołaniu skarżący zarzucił, że instrukcja zamieszczona na pierwszej stronie karty odpowiedzi pozwala jedynie na jednokrotną zmianę wybranej odpowiedzi, nie dając możliwości powrotu do pierwotnie zaznaczonej odpowiedzi. Tym samym, zdaniem skarżącego, kandydat w czasie egzaminu ma ograniczony wybór właściwej odpowiedzi spośród trzech zaproponowanych.

Zarzut jest niezasadny, gdyż każdy z uczestników egzaminu otrzymał zestaw egzaminacyjny składający się z testu i karty odpowiedzi. W karcie pytań zawarto pouczenie zawierające m.in. stwierdzenie, że "odpowiedzi prawidłowe należy zaznaczyć wyłącznie na karcie odpowiedzi. Odpowiedzi zaznaczone na teście nie będą uwzględniane" oraz "wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu w karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A, B lub C). Wprowadzenie w instrukcji możliwości zmiany wybranej przez kandydata odpowiedzi, poprzez zaznaczenie kółkiem błędnej odpowiedzi i wskazanie znakiem "X" prawidłowej odpowiedzi, jest wyjściem naprzeciw potrzebom egzaminowanych. Dopuszcza bowiem możliwość popełnienia omyłki przy zakreślaniu odpowiedzi w każdym pytaniu i daje w ten sposób szansę na naprawienie błędu. W żadnym razie nie stanowi to ograniczenia czy pozbawienia praw osoby, która przystąpiła do egzaminu konkursowego.

Omawiana instrukcja daje egzaminowanym prawo zmiany wybranej odpowiedzi, ale nie nakłada obowiązku korzystania z niego. Poza tym, instrukcja nie wprowadza ograniczeń co do oznaczania wybranej odpowiedzi za nieprawidłową. Skarżący mógł zatem obok otoczonej kółkiem odpowiedzi "A" ponownie postawić znak "X" oraz otoczyć kółkiem odpowiedź "B", co oznaczałoby ostateczny wybór odpowiedzi "A" jako prawidłowej.

Odpowiedź "B" należy zatem traktować jako odpowiedź ostatecznie wybraną przez skarżącego. Tym samym nie można skarżącemu przyznać punktu za to pytanie.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o uznanie jako dowodów w sprawie przytoczonych w odwołaniu tytułów publikacji naukowych oraz oryginału karty odpowiedzi, a w razie potrzeby, także przesłuchania skarżącego, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że organ II instancji rozpatruje odwołanie na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego przeprowadzonego egzaminu konkursowego. Ocenie podlegają zatem m.in. protokoły z przebiegu egzaminu, test egzaminacyjny, jak i oryginał karty odpowiedzi skarżącego. Dowody te organ II instancji uznał za wiarygodne.

Art. 86 k.p.a. przewiduje dowód z przesłuchania strony, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie nie było jednak potrzeby przeprowadzenia ww. dowodu, bowiem wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności istotne dla sprawy.

Pismem z dnia 5 maja 2009 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją uchwały, zaś zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. obrazę prawa procesowego poprzez naruszenie normy zawartej w art. 138 § 1 k.p.a. nakazującej organowi II instancji ponowne całkowite rozpatrzenie sprawy administracyjnej, ze względu na utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały, która została wydana z naruszeniem zasady wynikającej z art. 6 k.p.a. w związku z dokonaniem samowolnej i nieznajdującej oparcia w przepisach powszechnie obowiązującego prawa wykładni norm postępowania w zakresie rozwiązywania testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską;

2. obrazę prawa procesowego poprzez naruszenie normy zawartej w art. 138 § 1 k.p.a. nakazującej organowi II instancji ponowne całkowite rozpatrzenie sprawy administracyjnej, ze względu na utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały, która została wydana z naruszeniem normy prawa procesowego określonej w art. 8 k.p.a., polegającym na działaniu organu I instancji naruszającym zaufanie skarżącego do organu administracji publicznej i skutkującym wprowadzaniem u skarżącego stanu braku pewności w zakresie zasad i szczegółowej procedury postępowania przy rozwiązywaniu testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską;

3. obrazę prawa procesowego poprzez naruszenie normy zawartej w art. 78 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. polegającej na braku rozpatrzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów na okoliczność występowania w doktrynie różnic interpretacyjnych w zakresie przepisów prawa pozytywnego, stanowiących podstawę formułowania kwestionowanych pytań egzaminacyjnych;

4. obrazę prawa procesowego poprzez naruszenie normy zawartej w art. 138 § 1 k.p.a. polegającej na braku ponownego, całościowego rozpoznania sprawy nie tylko w zakresie kontroli legalności i poprawności procesowej postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji, ale w szczególności w zakresie jej ponownego rozpoznania merytorycznego.

W uzasadnieniu zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania w przedmiocie organizacji i przebiegu egzaminu konkursowego, skarżący wskazując na § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnych do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2164 ze zm.) oraz art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (nazywanej dalej u.r.p.) podał, że ustawodawca nie pozostawił żadnego luzu decyzyjnego organowi administracji w zakresie sposobu oceniania prac egzaminacyjnych, tzn. nie dał bezpośredniej delegacji dla Komisji Egzaminacyjnej do ustalenia sposobu oznaczania odpowiedzi prawidłowej lub metod korekty uprzednio zaznaczonej odpowiedzi. Oznacza to, iż w związku z określonym w art. 339 ust. 1 u.r.p. prawem skarżącego do udzielenia odpowiedzi na zadane pytania testowe w przeciągu całego czasu trwania egzaminu, które to prawo nie zostało przez ustawodawcę ograniczone żadnymi regulacjami natury procesowej odnoszącymi się do sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego oraz szczegółowej metody oznaczania odpowiedzi na karcie odpowiedzi, skarżący miał prawo dokonywać skreśleń, poprawek i wszelkich zmian, które uznał za stosowne, a jedynym kryterium przesądzającym o prawidłowości zaznaczenia powinno być takie oznaczenia odpowiedzi uznanej przez skarżącego za prawidłową, które jest czytelne dla podmiotu sprawdzającego. Powyższa konstatacja zmusza do przyjęcia, iż organ I instancji zastosował kryteria związane z oznaczaniem odpowiedzi na kartach egzaminacyjnych, które nie znajdują oparcia tak w art. 339 ust. 1 u.r.p. jak i w przepisach rozporządzenia. Dodatkowo wskazane działanie organu cechowała znaczna niekonsekwencja polegająca na zakomunikowaniu skarżącemu dwóch rozbieżnych informacji o sposobie oznaczania odpowiedzi przyjętych przez zdających egzamin za poprawne: innej w piśmie skierowanym do wszystkich kandydatów z dnia 2 września 2008 r., w którym poinformowano skarżącego, iż wszelkie skreślenia lub poprawki na karcie odpowiedzi uznane zostaną przez organ za odpowiedzi błędne i nie zostanie za tak poprawioną odpowiedź przyznany punkt oraz innej w treści pouczenia umieszczonego w karcie egzaminacyjnej z dnia 20 września 2008 r., w którym organ wskazał metodę oznaczania zmian w przypadku zmiany decyzji osoby zdającej egzamin co do poprawności odpowiedzi. Powyższa rozbieżność w stanowisku organu wprowadziła stan niepewności co do sposobu udzielania odpowiedzi, co stanowi naruszenie art. 8 k.p.a.

Skarżący, w części pytań m.in. w pytaniu nr 177, kierując się pouczeniem zawartym w treści karty egzaminacyjnej dokonał zaznaczenia w pierwszej kolejności określonej odpowiedzi jako odpowiedzi prawidłowej. Kolejno - korzystając z prawa do zmiany oceny poprawności wyboru przez cały czas trwania egzaminu - oznaczył, w sposób wskazany w pouczeniu wybraną uprzednio odpowiedź jako odpowiedź błędną i oznaczył kolejną odpowiedź odpowiednim znakiem "X", wskazując ją jako odpowiedź prawidłową. Pomimo pozostałego do namysłu czasu oraz ponownej analizy wątpliwych pytań, skarżący nie dokonał ponownej zmiany odpowiedzi ze względu na wprowadzającą w błąd treść pouczenia, która uprawniała jedynie do jednokrotnej korekty udzielonej odpowiedzi. Zdaniem skarżącego, organy administracji publicznej orzekające w administracyjnym toku instancji nie mogły dokonywać jakichkolwiek ograniczeń w prawie skarżącego do swobodnego zaznaczania odpowiedzi prawidłowej, którego korelatem jest prawo do zmiany tych odpowiedzi tyle razy ile uzna on za stosowne. Brak tak szczegółowego uregulowania trybu przeprowadzania egzaminu konkursowego w rozporządzeniu obowiązującym w dacie jego przeprowadzenia, wskazuje, iż wolą ustawodawcy było pozostawienie w tym zakresie swobody osobom zdającym egzamin, w tym skarżącemu.

Uzasadniając natomiast zarzut naruszenia przez organ prawa poprzez niejednoznaczne sformułowanie pytań egzaminacyjnych, skarżący, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, podał, że w teście egzaminacyjnym sprawdzającym wiedzę z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, nie powinny pojawiać się pytania, na które kandydat będzie mógł udzielić odpowiedzi jedynie wówczas, gdy będą mu znane poglądy wyrażane przez komentatorów prawa. Ponadto, pytania w teście na aplikację radcowską powinny być precyzyjne i nie mogą one dotyczyć kwestii, co do których istnieją spory w doktrynie, np. stanowisko reprezentowane przez prof. dr hab. H. Pietrzykowskiego oraz orzeczenie Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 69/67, obydwa dotyczące materii, która była przedmiotem pytania nr 103.

Zdaniem skarżącego, organ II instancji, rozpatrując odwołanie nie uwzględnił powyższych uwag, w tym nie odniósł się do przedłożonego wniosku dowodowego w postaci publikacji "Zarys metodyki pracy sędziego", czym naruszył art. 107 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. i art. 9 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko podane w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Za niezasadne uznał zarzuty podniesione przez skarżącego w skardze z dnia 5 maja 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powołanej jako p.p.s.a.).

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga L. S. jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych.

Zdaniem Sądu, egzamin konkursowy na aplikację radcowską w 2008 r. został przeprowadzony zgodnie z ustawą o radcach prawnych i rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.).

Zgodnie z art. 339 ust. 1 u.r.p. egzamin ten polegał na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa.

Natomiast w myśl art. 339 ust. 3 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskiwał ten kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 331 ust. 3 u.r.p. wskazywał zakresy prawa, z których sprawdzeniu podlegała wiedza kandydata na aplikanta na egzaminie konkursowym.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską zostało ukształtowane jako postępowanie administracyjne, w którym organem I instancji była Komisja Egzaminacyjna, zaś od jej uchwały odnośnie wyniku egzaminu zgodnie z art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych przysługiwało odwołanie do Ministra Sprawiedliwości jako organu II instancji, a następnie od tejże decyzji skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Ustosunkowując się do podniesionych w skardze zarzutów Sąd stwierdził, że nie są one zasadne. Sąd w całości podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości dotyczące kwestionowanych przez skarżącego pytań nr 98, 103, 206 i 225, które zostały sformułowane jednoznacznie, zaś skarżący udzielił na nie błędnej odpowiedzi. Rozpatrując odwołanie skarżącego Minister Sprawiedliwości w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty, wykazując konkretne przepisy, z których wynikała odpowiedź z klucza. Stanowisko organu zostało prawidłowo uzasadnione. Minister sprawiedliwości nie naruszył przepisów procesowych enumeratywnie wymienionych w skardze, wziął przy tym pod uwagę istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy w kontekście przytoczonych zarzutów przypomnienia wymaga, że organ dla prawidłowego wypełnienia obowiązku rozpatrzenia sprawy nie musi odnosić się do wszystkich orzeczeń i poglądów doktryny jeżeli pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Tym samym, Sąd nie stwierdził naruszenia wskazanych przez skarżącego zasad wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Nie zasługuje również na uwzględnienie wskazany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a. w związku z nieprecyzyjną treścią pouczenia w karcie egzaminacyjnej dotyczącą sposobu rozwiązywania testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską, tj. oznaczania zmiany decyzji zdającego w zakresie wyboru poprawnej odpowiedzi. Sąd podziela stanowisko organu, iż w karcie pytań zawarto informację określającą sposób udzielania odpowiedzi. W instrukcji wprowadzono również możliwość zmiany wybranej przez kandydata odpowiedzi, poprzez zaznaczenie kółkiem błędnej odpowiedzi i wskazanie znakiem "X" prawidłowej odpowiedzi. Dopuszczono tym samym możliwość popełnienia przez zdającego pomyłki przy wyborze odpowiedzi w każdym pytaniu, dając jednocześnie szansę na naprawienie błędu.

Sąd nie stwierdził, aby powyższa regulacja stanowiła ograniczenie czy pozbawienie praw osoby, która przystąpiła do egzaminu konkursowego.

Zdaniem Sądu, instrukcja pozwala egzaminowanym na zmianę wybranej odpowiedzi, nie wprowadzając żadnych ograniczeń co do ilości podejmowanych decyzji we wskazanym zakresie. Jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, skarżący mógł obok otoczonej kółkiem odpowiedzi "A" - odnoszącej się do pytania nr 177 - ponownie postawić znak "X" oraz otoczyć kółkiem odpowiedź "B", co oznaczałoby ostateczny wybór odpowiedzi "A" jako prawidłowej.

Ostateczny wybór prawidłowej odpowiedzi należał zatem do skarżącego, który przy jego podejmowaniu nie był skrępowany ograniczeniami wynikającymi z treści pouczenia czy instrukcji.

Działając w ramach art. 134 p.p.s.a. Sąd powziął wątpliwość co do prawidłowości sformułowania pytania nr 100, które brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w związku z art. 130 § 1 k.p.c.

Sąd stoi na stanowisku, że na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską sprawdzeniu winna podlegać wiedza kandydatów z zakresu znajomości prawa.

Pytania winny być tak skonstruowane, aby odpowiedź na nie wynikała z konkretnego przepisu prawnego, a nie z orzecznictwa. Według oceny Sądu literalne brzmienie ww. przepisów nie daje odpowiedzi na wskazane pytanie.

Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zdanie 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym".

O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku (art. 130 § 1 k.p.c.) nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. W istocie to orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien zarządzić przewodniczący w trybie, przewidzianym w art. 130 § 1 k.p.c. (zob. I CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

Zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa.

W tym stanie rzeczy, skoro skarżący otrzymał 189 punktów, a w przypadku pytania 100 istnieją podstawy do zakwestionowania prawidłowości jego sformułowania Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Odnośnie pkt 2 i 3, Sąd orzekł odpowiednio na podstawie art. 152 i 200 p.p.s.a.