Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1491/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. D. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] maja 2015 r. J. D. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki E. D. po jej zmarłym ojcu G. D.

Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 748), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwołał się do przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a wynikających z powyższego przepisu i ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Ponadto zważył, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

J. D. pismem z 29 czerwca 2015 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, że ojciec małoletniej z powodu choroby alkoholowej nie miał stałej pracy, od 2003 r. pracował dorywczo w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i u okolicznych rolników. Nadto wskazała, że nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, alimenty zaczął dopiero płacić we wrześniu 2014 r. Zginął tragicznie w listopadzie 2014 r.

Decyzją z [...] lipca 2015 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przywołał treść art. 83 ww. ustawy i zwrócił uwagę, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę.

W sprawach świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Muszą to być przeszkody przynajmniej w jakimś czasie nieusuwalne, eliminujące ubezpieczonego z grona pracowników w szerokim tego słowa znaczeniu.

Organ, po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec małoletniej E. D. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Na przestrzeni 50 lat życia ojciec dziecka posiadał tylko 18 lat, 8 miesięcy i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym został udowodniony okres wynoszący jedynie 6 miesięcy i 1 dzień tych okresów. Ponadto od 23 listopada 2003 r. do 11 kwietnia 2010 r. oraz od 12 października 2010 r. do 20 listopada 2014 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 10 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nadto organ stwierdził, że podejmowanie dorywczego zatrudnienia, nieobjętego ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, było świadomym wyborem i nie może stanowić szczególnej okoliczności, wskutek której ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Nadto organ wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania, to pobierane przez matkę małoletniego dziecka wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, ostatnio w kwocie 2367,57 zł (brutto). Wykazany dochód przypadający na jednego członka 2-osobowej rodziny w wysokości 1183,78 zł miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, iż dziecko nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Organ podkreślił, iż pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" – jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł. Ponadto przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1183,78 zł brutto na członka rodziny mogą być niewystarczające, zważywszy na potrzeby, lecz trudno uznać wymienioną kwotę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych, podstawowych. Zdaniem organu ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Organ nie zanegował, że sytuacja materialna w jakiej znajduje się dziecko może być trudna. Zauważył jednak, że świadczenie z art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. D. podniosła, że szczególną okolicznością uniemożliwiającą przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia i zatrudnienia był alkoholizm męża. Ponadto zwróciła uwagę, że podawała, iż w przerwach w ubezpieczeniach zmarły ojciec dziecka pracował dorywczo i praca ta nie była objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Wskazała także, że jej obecny dochód to 1700 zł na trzy osoby- dwie córki i ona. Kwota ta nie przekracza najniższego świadczenia emerytalnego, co pozwala na uznanie, że małoletnie dziecko nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację. Organ podkreślił, że świadczenie przyznawane

w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym tylko stosownie do potrzeb, nie jest też odszkodowaniem za zgon rodzica.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Sąd nie orzeka przy tym co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich świadczeń.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powyższego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że E. D. jest pozostałym po zmarłym G. D. urodzonym [...] marca 1964 r. i zmarłym [...] listopada 2014 r. członkiem rodziny. Ponadto ze względu na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Spornym natomiast jest, czy w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez zmarłego ojca świadczenia rentowego w zwykłym trybie, jak również, czy małoletnie dziecko nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się

w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym,

że tylko tym ubezpieczonym, którzy "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty", Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest art. 83 ust. 1 ww. ustawy i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć,

by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od wymaganego okresu ubezpieczenia, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego (bądź pozostałego po nim członka rodziny) do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje

o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 5 lat

w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej

30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 25-letni staż ubezpieczeniowy w przypadku mężczyzn i 20-letni w przypadku kobiet, o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności, a osoba ubiegająca się o świadczenie nie może podjąć pracy (lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym) ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania.

W rozpoznawanej sprawie zmarły ojciec dziecka legitymował się jedynie

6 miesiącami i 1 dniem okresów składkowych i nieskładkowych, zamiast wymaganych 5 lat. Nie można zatem uznać, że do wymaganego stażu ubezpieczenia brakuje niewielki okres. Nadto w sprawie nie zostało wykazane, że przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe była spowodowana szczególnymi okolicznościami.

Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie,

iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności.

Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby

z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2001 r., II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane.

Zmarły ojciec małoletniej E. D. przez okres ponad 10 lat nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętych ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. We wskazanych przerwach w ubezpieczeniu nie była wobec niego orzeczona całkowita ani częściowa niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają również inne przeszkody, które uniemożliwiałyby zmarłemu podjęcie pracy w okresie przerwy w ubezpieczeniu,

a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Usprawiedliwieniem braku zatrudnienia nie może być podnoszona przez skarżącą kwestia nadużywania przez zmarłego alkoholu. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznaje, że alkoholizm nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba alkoholowa nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 24 listopada 2006 r., II SA/Wa 1544/06, 30 lipca

2015 r., II SA/Wa 618/15, 12 sierpnia 2015 r., II SA/Wa 713/15 , dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2000 r., II SA 1936/00 (Lex nr 51005), wprost stwierdził, że skutków alkoholizmu nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Natomiast w wyroku z 21 lutego 2003 r., II SA 3404/02 (publ. LEX nr 142371) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy. Skoro, alkoholizm jest chorobą, to trzeba ją leczyć, żeby móc liczyć na udzielaną w drodze wyjątku pomoc Państwa

(a właściwie podatnika) w uzyskaniu środków do życia. Należy bowiem pamiętać, że przyznawane w szczególnym trybie świadczenie emerytalne lub rentowe na co zwrócono uwagę powyżej ma charakter wyjątkowy, a zatem jest świadczeniem przyznawanym w szczególnych sytuacjach, powstałych niezależnie od woli wnioskodawcy i uniemożliwiających mu uzyskanie świadczeń emerytalnych lub rentowych na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z 3 września 2014 r., I OSK 1135/14, dostępny CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek przedstawiciela małoletniej córki zmarłego G. D. nie zostało w żaden sposób wykazane, aby zmarły podejmował próby leczenia alkoholizmu. W toku postępowania przed sądem, na rozprawie, pełnomocnik skarżącej podał, nie dokumentując tego w żaden sposób, że zmarły raz podjął próbę leczenia, ale nieskuteczną i później leczenia już nie podejmował. W przypadku zmarłego G. D. nie można zatem alkoholizmu uznać za okoliczność szczególną. Okoliczności tej nie stanowi także podejmowanie zatrudnienia bez uiszczania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Osoby wykonujące prace dorywcze, bez rejestracji – jak to określa skarżąca, nie tylko, że nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego (poprzez nieodprowadzanie stosownych składek od dochodów), to także nie uiszczają stosownych podatków. Osoby takie czerpią zyski z takiej nierejestrowanej nigdzie działalności i niezależnie od jej rozmiaru czasowego, nie można takich osób traktować na równi z osobami, które w miarę swoich potrzeb wypełniają obowiązki ubezpieczeniowe i podatkowe.

Nie mogą stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności związane ze śmiercią ojca małoletniej. Okolicznością taką mogłaby być natomiast długotrwała choroba powodująca całkowitą niezdolność do pracy bądź znacznie ograniczająca możliwości zatrudnienia, która w efekcie doprowadziła do śmierci. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie.

Kluczowe znaczenie w sprawie ma fakt, iż zmarły G. D. posiadał krótki staż ubezpieczeniowy, nieadekwatny do jego wieku oraz to, że od 2003 r. do dnia śmierci, z krótką przerwą trwającą 6 miesięcy i dzień, nie podejmował pracy, ani żadnej innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym.

Uwzględniając powyższe Sąd podzielił stanowisko organu, iż w sprawie nie zostało skutecznie wykazane, że niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczeń nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności.

Sąd z pełnym zrozumieniem podchodzi do sytuacji życiowej rodziny. Podkreślić jednak należy ponownie, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi odszkodowania za zgon rodzica. Nadto wysokość uzyskiwanych przez matkę małoletniej skarżącej dochodów pozwoliła organowi na wyprowadzenie wniosku, że w sprawie na dzień wydania skarżonej decyzji nie zaistniała też przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Organ zasadnie zwrócił uwagę, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" nie zostało zdefiniowane. Zwrócić zatem należy uwagę, że w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy chodzi o brak niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocenie podlega zatem, czy środki utrzymania jakimi dysponuje rodzina są wystarczające do zaspokojenia najbardziej podstawowych,

a nie wszystkich potrzeb.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zostało wypracowane stanowisko, zgodnie z którym dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od

1 marca 2015 r. wynosiła 880,45 zł (por. wyrok NSA z 27 września 2006 r., I OSK 1112/06, wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2007 r., II SA/We 2148/06, dostępne CBOSA). Przyjmuje się bowiem, że zastosowanie takiego miernika pozwala na najbardziej obiektywną ocenę sytuacji materialnej strony. Zastosowanie innego kryterium do dokonania takiej oceny, np. kryterium wydatków strony, nie zapewniłoby obiektywizmu. Wobec twierdzeń skargi na podkreślenie zasługuje, że do porównania przyjmuje się osiągane dochody brutto, jako że kwota minimalnej emerytury to również kwota brutto. W przedmiotowej sprawie dochody osiągane przez J. D., ustalone w oparciu o znajdującą się w aktach dokumentację obrazującą jej zarobki, w przeliczeniu na jednego członka rodziny przewyższają kwotę najniższej emerytury. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w toku postępowania administracyjnego J. D. wskazywała, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnią córką E. Organ nie był zatem zobowiązany do uwzględniania przy obliczaniu dochodu na jednego członka rodziny, starszej, pełnoletniej, mieszkającej, jak zostało w toku postępowania podane, z partnerem, córki.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że organ dokonał prawidłowej oceny, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione dwie z czterech przesłanek warunkujących przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, tj. przesłanka szczególnych okoliczności, wskutek których nie zostały spełnione ustawowe warunki do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.

Jako, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS wymaga, aby wszystkie przesłanki ujęte

w art. 83 ustawy były wypełnione łącznie, uznać trzeba, że nie zaistniały ustawowe warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako niezasadną oddalił.