Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 141/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 ,art. 77 par. 1 art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 90n, art. 90c
journal: Dz.U. 2019 poz 1481
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tj

SENTENCJA

Dnia 29 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2020 roku sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), art. 90b, 90d ust. 1, art. 90m ust. 1 oraz art. 90n ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1481 ze zm.; dalej jako: "u.o.s.o.") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...], znak [...] odmawiającą przyznania R. W. stypendium szkolnego dla M. S. uczennicy Szkoły Branżowej I stopnia nr [...] w [...] oraz O. W. ucznia Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr [...] w [...].

Z akt sprawy wynika, iż R. W. w dniu [...] złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego dla córki – M. S. oraz syna – O. W. Do wniosku załączone zostało oświadczenie R. W., złożone stosownie do art. 75 § 2 k.p.a., iż wniosek składa później, gdyż zajmuje się matką, która wymaga stałej opieki i z którą nie ma kto zostać. Wnioskodawczyni podniosła, iż jej matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza załączone orzeczenie o niepełnosprawności psychicznej i ruchowej.

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] w oparciu o art. 90b, art. 90d ust. 1, art. 90m ust. 1 i art. 90n ust. 1, ust. 6 i ust. 7 u.o.s.o. oraz Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na ternie Miasta [...], stanowiący załącznik do uchwały Nr X/369/19 Rady Miejskiej w Ł. z 5 czerwca 2019 r., odmówił przyznania R. W. stypendium szkolnego dla: 1) M. S. uczennicy Szkoły Branżowej I stopnia nr [...] w [...], 2) O. W. ucznia Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr [...] w [...].

Organ I instancji wskazał, iż ww. wniosek został przez stronę złożony 25 października 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 u.o.s.o., tj. po dniu 15 września danego roku szkolnego. Organ I instancji przytoczył również treść art. 90n ust. 7 ustawy, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6, wskazując, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zostały spełnione przesłanki art. 90n ust. 7 u.o.s.o.

R. W. złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], potwierdzając fakt, iż wniosek o przyznanie stypendium złożyła po upływie terminu ustawowego, a opóźnienie było podyktowane sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, której nie można zostawić samej w domu. Zaznaczyła, że wychowuje dzieci samotnie, a jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku i wskazała, że pieniądze ze stypendium są ogromną pomocą dla dzieci w ich procesie edukacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując odwołanie uznało, iż nie zasługuje ono na uwzględnienie. W pierwszej kolejności organ powołał przepisy art. 90b ust. 1, 3, art. 90n ust. 6 u.o.s.o. i wskazał, że zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych, termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, określony w art. 90n ust. 6 u.o.s.o., jest terminem prawa materialnego i jako taki - w razie jego uchybienia - nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Przenosząc treść powołanych regulacji na grunt niniejszej sprawy, organ II instancji stwierdził, iż strona złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego w dniu 25 października 2019 r., tj. po upływie terminu wynikającego z przepisów ustawy o systemie oświaty. Przytaczając treść art. 90n ust. 7 u.o.s.o., organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy, na etapie składania wniosku strona, jako powody uzasadniające - w jej ocenie - niedochowanie terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy, podała konieczność opieki nad matką, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta Miasta [...], że powołane przez stronę okoliczności, na gruncie obowiązujących przepisów prawa, nie posiadają znamion przypadku uzasadniającego złożenie wniosku o stypendium szkolne z uchybieniem terminu.

Organ II instancji wyjaśnił, iż zdarzenie, od którego ustawodawca uzależnił możliwość rozpatrzenia wniosku wniesionego po dniu 15 września nie może posiadać znamion niedbalstwa o własne sprawy, czy też lekceważenia obowiązujących przepisów prawa. Jedynie więc sytuacje całkowicie niezależne i niezawinione od strony, których skutkiem jest naruszenie normy wynikającej ze wskazanego powyżej przepisu art. 90n ust. 6, mogłaby uzasadnić wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie. Kolegium stwierdziło, iż R. W. w żaden sposób nie uwiarygodniła, by uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 90n. ust. 6 u.o.s.o. nastąpiło bez jej winy, a także, by okoliczności przez nią przedstawione i w jej ocenie wpływające na złożenie wniosku po 15 września, miały charakter "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy. W ocenie organu, niepełnosprawność matki, która powstała w dniu 19 listopada 2018 r. nie jest zdarzeniem nagłym i nie stanowi uzasadnionej przeszkody do terminowego złożenia dokumentów zwłaszcza, że strona korzystała już z tej formy pomocy i była lub powinna była wiedzieć, w jakim terminie należy złożyć wniosek o przyznanie stypendium. Okoliczność podnoszona przez stronę w odwołaniu, że sprawuje opiekę nad matką, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego można złożyć także za pośrednictwem poczty przez osobę trzecią. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie istniały żadne przeszkody, które, przy zachowaniu należytej staranności w realizacji własnych obowiązków, uniemożliwiłyby stronie terminowe złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego.

W skardze wniesionej do Sądu, R. W. powieliła argumentację przedstawioną w odwołaniu, potwierdzając fakt złożenia wniosku po terminie i wskazując, iż uchybienie terminu wynikało z jej ciężkiej sytuacji życiowej związanej z koniecznością sprawowania stałej opieki nad jej chorą matką. Podniosła również, że tylko w weekendy chodzi na 2 godziny do pracy, aby mieć ubezpieczenie dla dzieci i wówczas jej matka zostaje pod opieką koleżanki. W tygodniu nie ma możliwości załatwienia czegokolwiek, albowiem nie ma z kim zostawić matki, a nie chce zostawiać jej pod opieką swoich dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na terminie rozprawy dniu 16 września 2020 r. skarżąca oświadczyła, że popiera skargę, także w imieniu swojej obecnie już pełnoletniej córki. Podniosła, że uchybiła terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego z powodu bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, której stan zdrowia we wrześniu bardzo się pogorszył.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2188) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosując przy tym przewidziane ustawą środki, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przyczyną odmowy przyznania skarżącej stypendium szkolnego dla dzieci było stwierdzenie przez organy administracji, że skarżąca złożyła wniosek po upływie terminu określonego w art. 90 ust. 6 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej jako: "u.o.s.o."), a wskazane przez nią przyczyny uchybienia terminu nie stanowią uzasadnionego przypadku, o którym stanowi art. 90 ust. 7 tej ustawy.

Przede wszystkim wskazać należy, że stypendium szkolne jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów (art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.s.o.). Przepis art. 90n ust. 2 u.o.s.o. stanowi, że świadczenia z pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane: 1) na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia; 2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 (ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego). Wniosek ten składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego (art. 90n ust. 6 u.o.s.o.). W orzecznictwie wskazuje się, że określony w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a. (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 13.08.2008 r., II SA/Ol 440/08; w Gorzowie Wlkp. z 31.03.2010 r., II SA/Go 92/10; w Poznaniu z 07.10.2010 r., II SA/Po 423/10 i z 05.09.2012 r., IV SA/Po 477/12). Tylko terminy procesowe w przypadku ich uchybienia mogą podlegać przywróceniu, natomiast terminy materialne, od których zachowania zależy możliwość dochodzenia przez stronę określonego uprawnienia nie podlegają przywróceniu, bowiem uprawnienie strony obwarowane określonym terminem, do którego może ona wszcząć postępowanie administracyjne z upływem przewidzianego terminu wygasa (B. Adamiak , J. Borkowski, Komentarz do k.p.a., C. H. Beck Warszawa 2011, s. 275). Oznacza to, że w przypadku niezachowania terminu prawa materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania art. 58 i 59 k.p.a., zaś upływ terminu, w którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne winien skutkować wydaniem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 16.06.2009 r., I OSK 95.09 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z 05.11.2007 r., II SA/Bd 312/07; M. Pilich w Komentarzu do art. 90n do ustawy o systemie oświaty, teza 7, opubl. w Lex 2015).

Stosownie jednak do art. 90n ust. 7 u.o.s.o., w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Przepis ten zawiera tzw. klauzulę łagodzącą skutki materialnoprawne uchybienia terminu określonego w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. Oznacza to, że każdorazowo organy orzekające, gdy ustalą, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony z uchybieniem terminu, powinny zbadać, czy mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 tej ustawy. Organ administracji ma zatem obowiązek zbadania, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Jedynie uzasadnione przypadki, wedle woli ustawodawcy, mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Ocena, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za rozpatrzeniem wniosku pomimo tego, że został on złożony po terminie, należy do organu administracyjnego właściwego w danej sprawie (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z 31.03.2010 r., II SA/Go 92/10; WSA w Poznaniu z 05.09.2012 r., IV SA/Po 477/12). Pojęcie "uzasadniony przypadek" użyte w art. 90n ust. 7 u.o.s.o., to niewątpliwie zwrot niedookreślony, który w zależności od okoliczności danej sprawy nabiera konkretnego znaczenia. Jest to zwrot najbardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku". W ramach tego kryterium organ może rozważyć kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 k.p.a., takie jak należyta staranność w prowadzeniu własnych spraw, istnienie przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, możliwość wyręczenia się inną osobą przy podejmowaniu czynności. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 90n ust. 7 u.o.s.o. dotyczy sytuacji przez stronę niezawinionych, to jest takich, w których stronie nie można zarzucić niedbalstwa o własne sprawy lub lekceważenia obowiązujących przepisów. Jedynie sytuacje od strony niezależne, których skutkiem jest naruszenie normy wynikającej ze wskazanego powyżej przepisu art. 90n ust. 6 u.o.s.o., mogą uzasadniać wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 31.03.2010 r., II SA/Go 92/10).

Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] odmówił przyznania R. W. stypendium szkolnego dla M. S. oraz O. W., wskazując, że wniosek został przez stronę złożony 25 października 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy. Jednocześnie organ I instancji przytoczył treść art. 90n ust. 7 ustawy, uznając, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji wynika, że nie zostały spełnione przesłanki art. 90n ust. 7 ustawy.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożony został 25 października 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 u.o.s.o. W ocenie Sądu organ I instancji nie zbadał jednak, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Samo wskazanie w uzasadnieniu decyzji, na treść przepisu art. 90n ust. 7 ustawy i stwierdzenie, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji wynika, że nie zostały spełnione, bez przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. W ocenie Sądu organ I instancji nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego sprawy, a jego ocena w kontekście przesłanki z art. 90n ust. 7 nosi znamiona dowolności, albowiem nie została poparta żadnymi dowodami, żadnymi rozważaniami ani jakimkolwiek uzasadnieniem.

Zdaniem Sądu, każdy przypadek złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, po terminie określonym art. 90n ust. 6 u.o.s.o., wymaga dokładnego ustalenia przyczyn opóźnienia, gdyż tylko wyczerpujące ustalenia tych przyczyn, daje organowi podstawę w świetle art. 80 k.p.a., do oceny czy spóźnienie w złożeniu wniosku jest uzasadnione w konkretnym przypadku czy też nie (p. wyrok WSA w Krakowie z 21.02.2007 r. o sygn. III SA/Kr 1/07 - dostępny na: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania i uprawdopodobnienia okoliczności uniemożliwiających mu złożenie wniosku z zachowaniem terminu, natomiast na organie spoczywa obowiązek oceny, czy okoliczności te stanowią uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 90n ust. 7 u.o.s.o. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22.08.2019 r., IV SA/Po 132/19, Lex 2717569).

Sąd uznał, że w takiej sytuacji jak w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organu I instancji było stosownie do treści art. 7 k.p.a., mając na względzie słuszny interes wnioskodawczyni, wyjaśnienie i rozważenie wskazanych przez nią przyczyn złożenia wniosku po terminie, a następnie ich ocena w zakresie, czy mogą być uznane za uzasadniony przypadek (por. wyrok NSA z 6 marca 2009 r., I OSK 1267/08, dostępne na CBOiS).

W wyroku z 28 sierpnia 2007 r. I OSK 1801/06, Lex nr 372667, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził m.in. pogląd, że na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki: po pierwsze – określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i – po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji gdy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła odpowiednie dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie. Z kolei w wyroku z 1 sierpnia 2007 r. I OSK 1516/06, Lex nr 360142, NSA stwierdził, że wyciąganie dla strony negatywnych skutków w razie nieprzedstawienia przez nią określonych dowodów, jest możliwe po uprzednim zakreśleniu stronie terminu do dostarczenia tych dowodów.

Zdaniem Sądu poprzestanie organu I instancji na stwierdzeniu, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 90n ust. 7 ustawy i wydanie decyzji w sprawie bez przeprowadzenia jakiekolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie oraz bez rozważenia podniesionych przez wnioskodawczynię okoliczności uzasadniających złożenie wniosku po terminie, było nieprawidłowe. Jak wynika przy tym z akt sprawy R. W. zarówno w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i następnie w skardze podała, że przyczyną uchybienia terminu była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Podniosła również, że jest matką samotnie wychowującą dzieci, a jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. W skardze zaznaczyła także, że tylko w weekendy chodzi na 2 godziny do pracy, aby mieć ubezpieczenie dla dzieci i wówczas matka zostaje pod opieką koleżanki. W tygodniu nie ma możliwości załatwienia czegokolwiek albowiem nie ma z kim zostawić matki i nie chce zostawiać jej pod opieką swoich dzieci. Dodatkowo na terminie rozprawy wskazała, że stan zdrowia jej matki we wrześniu bardzo się pogorszył.

Wydanie decyzji organu I instancji z pominięciem zbadania powyższych kwestii stanowiło naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wydanie przez organ II instancji decyzji kasacyjnej. Brak ten nie mógł zostać bowiem uzupełniony na etapie postępowania odwoławczego z uwagi nie tylko na zakres niezbędnego postępowania dowodowego, ale również konieczność poszanowania zasady dwuinstancyjności postępowania. Okoliczności dotyczące przyczyn uchybienia przez stronę terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego powinna zostać wyjaśniona przez organ I instancji, z zachowaniem możliwości jej kontroli przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie może zastępować organu I instancji w prowadzeniu postępowania, zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy przez organy dwóch instancji. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której okoliczności związane z niedochowaniem terminu do złożenia wniosku - tj. konieczność sprawowana opieki nad niepełnosprawną matką wnioskodawczyni, rozważone zostały dopiero przez organ II instancji, który w sposób autorytarny stwierdził, iż "niepełnosprawność matki, której niepełnosprawność powstała w dniu 19 listopada 2018r. nie jest zdarzeniem nagłym i nie stanowi uzasadnionej przeszkody do terminowego złożenia dokumentów zwłaszcza, że wnioskodawca korzystał już z tej formy pomocy i był lub powinien był wiedzieć w jaki terminie należy złożyć wniosek o przyznanie stypendium". Tymczasem, jak wyżej zaznaczono, na rozprawie w dniu 16 września 2020 r. R. W. podniosła, iż we wrześniu stan zdrowia matki bardzo się pogorszył, zatem fakt, iż niepełnosprawność członka rodziny trwa od 2018 r. nie musu oznaczać, iż opieka nad taką osobą przebiega przez wszystkie miesiące jednakowo oraz że można tę opiekę zaplanować w określonych ramach czasowych i zabezpieczyć przy okazji czas na wypełnienie innych obowiązków, zwłaszcza, gdy - tak jak w przypadku wnioskodawczyni - zachodzi jeszcze konieczność sprawowania stałej opieki nad dziećmi.

Uwadze organów obu instancji uszło ponadto, że stosownie do art. 90n ust. 3 u.o.s.o., świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, a więc stypendium szkolne, mogą być również przyznawane z urzędu. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet wówczas, gdy organy dochodzą do wniosku, że nie mają do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" z art. 90n ust. 7 u.o.s.o., podstawę faktyczną wszczęcia i prowadzenia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 13.08.2008 r., II SA/Ol 440/08; w Gorzowie Wlkp. z 31.03.2010 r., II SA/Go 92/10; w Poznaniu z 07.10.2010 r., II SA/Po 423/10 i z 05.09.2012 r., IV SA/Po 477/12).

W wyroku z 16 czerwca 2020 r. w spr. o sygn. akt I OSK 1987/19 NSA stwierdził, iż: "Na gruncie art. 90n ust. 3 u.s.o. możliwe jest przyznanie stypendium szkolnego z urzędu w postępowaniu wszczętym na wniosek strony. Podstawę faktyczną do wszczęcia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej ucznia. W sytuacji zatem ustalenia, iż w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki kwalifikujące do przyznania pomocy, które zostały określone w art. 90d ust. 1 ustawy, wówczas podanie osoby zainteresowanej rozstrzygnięciem, złożone po terminie określonym w art. 90n ust. 6 ustawy, stanowi dla organu źródło informacji co do możliwości podjęcia postępowania administracyjnego z urzędu" (LEX nr 3035693). Ze stanowiskiem powyższym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni się zgadza, zwłaszcza, że przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej organu od wyroku WSA w Łodzi z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Łd 95/19.

W art. 90b ust. 1 u.o.s.o. ustawodawca zawarł uregulowanie, w myśl którego uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Celem pomocy materialnej jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych (ust. 2). Organy administracji publicznej, ze względu na swoją służebną rolę wobec obywateli, powinny postępować tak, aby obywatel mógł skorzystać z przysługującego mu w świetle prawa uprawnienia. Organ administracji powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Poza tym, skoro organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 zd. 2 k.p.a.), to powinny zbadać z urzędu możliwość przyznania takiej pomocy. W sytuacji zatem ustalenia, iż w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki kwalifikujące do przyznania pomocy, a norma prawa materialnego precyzuje, że organ wydaje w danej sprawie decyzję z urzędu, wówczas podanie osoby zainteresowanej rozstrzygnięciem, złożone po terminie o którym mowa w art. 90n ust. 6 u.o.s.o., stanowi dla organu źródło informacji co do możliwości podjęcia postępowania administracyjnego z urzędu (por. wyroki WSA: w Gorzowie Wlkp. z 31.03.2010 r., II SA/Go 92/10; w Poznaniu z 05.09.2012 r., IV SA/Po 477/12; w Poznaniu z 07.10.2010 r. w spr. II SA/Po 423/10 M. Pilich w Komentarzu do art. 90n do ustawy o systemie oświaty, teza 7, opubl. w Lex 2015).

W uzasadnieniach decyzji organów obu instancji brak jest rozważań w tym zakresie, co dowodzi, że organy nie rozważały w ogóle możliwości przyznania z urzędu tego świadczenia. Stanowi to naruszenie art. 7,art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 90n ust. 3 w związku z art. 90d ust. 1 i ust. 7 ustawy o systemie oświaty mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...].

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności należy rozważyć czy w niniejszej sprawie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający złożenie wniosku z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy, a jeśli nie, czy istnieje możliwość przyznania z urzędu tego świadczenia.

R.T.