Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 207/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 273 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 183 ust. 1, art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania zapomogi oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2019 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] działając na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 8, art. 175 ust. 1 i 4, art. 183 ust. 1 i art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183) – zwanej dalej p.s.w., w związku z art. 273 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a także § 35 i § 39 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem Nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2011 r. (Monitor U[...] z 2013 r. poz. 178 z późn. zm.) w związku z art. 275 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, uchyliła decyzję Komisji Stypendialnej dla Studentów Instytutu [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. i orzekła o nieprzyznaniu P. R. zapomogi w roku akademickim 2018/2019.

Powyższa decyzja wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym.

P. R., student pierwszego roku studiów II stopnia na kierunku [...] w Instytucie [...], w dniu [...] grudnia 2018 r. złożył wniosek o przyznanie zapomogi w wysokości 4 200 zł z powodu choroby. W oświadczeniu o dochodach wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a z uzasadnienia wniosku wynikało, że losowym zdarzeniem, które spowodowało znalezienie się w trudnej sytuacji materialnej, jest pogorszenie stanu zdrowia oraz trzymiesięczny pobyt w szpitalu.

Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...] rozpoznając powyższy wniosek uznała, że dołączone do wniosku dokumenty (zaświadczenie lekarskie) nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, by pogorszenie się stanu zdrowia było przyczyną trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Komisja stwierdziła nadto, że na podstawie złożonych dokumentów nie może określić, czy wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, dlatego też decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nie przyznała P. R. wnioskowanej zapomogi.

Odwoławcza Komisja Stypendialna, rozpoznając odwołanie P. R. od tej decyzji uznała, że Komisja Stypendialna I instancji niewystarczająco i nieprzekonująco uzasadniła swoją decyzję. Komisja odwoławcza podkreśliła, że w uzasadnieniu decyzji Komisji I instancji zabrakło opisu sposobu oceny dowodów złożonych przez wnioskodawcę, jak też toku rozumowania prowadzącego do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy zarzucił również brak przedstawienia protokołu z posiedzenia, na którym podjęto decyzję Komisji I instancji i w konsekwencji uchylił zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej I instancji i orzekł co do istoty sprawy o nieprzyznaniu P. R. zapomogi w roku akademickim 2018/2019.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcia Odwoławcza Komisja Stypendialna, powołując treść art. 183 ust. 1 p.s.w. oraz § 35 ust. 1 i 5 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] podniosła, że przyznanie zapomogi możliwe jest, gdy przesłanki jej przyznania zostaną spełnione łącznie. Nadto, analizując przesłanki przyznania zapomogi (losowy charakter zdarzenia, znalezienie się w trudnej sytuacji materialnej oraz przejściowy charakter tej sytuacji), trzeba zbadać, czy między losowym zdarzeniem (tj. przyczyną), a znalezieniem się w trudnej sytuacji materialnej zachodzi związek przyczynowo-skutkowy oraz, czy znalezienie się w ww. sytuacji ma charakter przejściowy.

Komisja odwoławcza podkreśliła nadto, że konsekwencje losowego zdarzenia muszą być znane i możliwe do ocenienia w dniu wydawania decyzji administracyjnej.

Dalej, przytaczając znaczenie określenia "losowy" z różnych źródeł (przepisy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, Słownik Języka Polskiego PWN, Poradnia Językowa), Komisja odwoławcza uznała pogorszenie się stanu zdrowia wnioskodawcy za zdarzenie losowe.

Odnosząc się natomiast do oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdarzeniem losowym, a znalezieniem się w trudnej sytuacji materialnej, Komisja odwoławcza stwierdziła, że P. R. nie udowodnił tego związku. Wnioskodawca został bowiem przyjęty do oddziału szpitalnego [...] stycznia 2019 r., tymczasem ostatnia z przedstawionych Komisji umowa o pracę zakończyła się [...] grudnia 2017 r., co oznacza, że nie można uznać zakończenia umowy w grudniu 2017 r. za skutek zdarzenia z listopada 2018 r. Komisja podkreśliła nadto, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów, by pogorszenie się stanu zdrowia zmieniło jego sytuację materialną, powodując utratę źródeł dochodu lub konieczność poniesienia dodatkowych kosztów, a zobowiązanie do zapłacenia za studia nie może być brane pod uwagę, ponieważ nie stanowi ono skutków losowego zdarzenia.

Z uwagi zaś na brak udowodnienia przez wnioskodawcę, że znalazł się w trudnej sytuacji materialnej, za bezprzedmiotowe organ odwoławczy uznał ustalanie, czy został spełniony warunek przejściowości znalezienia się w trudnej sytuacji materialnej.

P. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Odwoławczej Komisji Stypendialnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że Komisja stypendialna I instancji rozpatrując wniosek o zapomogę, uwzględniła w postępowaniu dokumenty dotyczące dochodów skarżącego przedstawione w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego.

Ponadto powołał się na dodatkowe okoliczności, które nie były znane organowi w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji, a które wykluczały możliwość przyznania skarżącemu zapomogi w roku akademickim 2018/2019 na podstawie art. 184 ust. 5 p.s.w. W tym kontekście wyjaśnił, że w toku prowadzonego równolegle postępowania odwoławczego w sprawie nieprzyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2018/2019, już po wydaniu i doręczeniu zaskarżonej decyzji z [...] września 2019 r. w sprawie zapomogi, wyszło na jaw, że skarżący zataił informacje o studiach podejmowanych poza Uniwersytetem [...]. W oświadczeniu wysłanym za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu [...] września 2019 r., a złożonym w postępowaniu w sprawie stypendium socjalnego, skarżący podał, że studiował w następujących okresach:

1) [...].10.2003 – [...].09.2004 – [...] na U[...], studia jednolite magisterskie, nieukończone;

2) [...].10.2004 - [...].09.2007 – [...], Szkoła Wyższa im. [...], ukończone;

3) [...].10.2007 - [...].05.2008 – [...], [...], nieukończone

4) [...].10.2012 - [...].03.2015 – [...], U[...], nieukończone.

Pełnomocnik organu podkreślił, że skarżący pominął w swoim oświadczeniu informację o stopniu studiów i ich formie. Mając jednak na uwadze, że powyższe fakty można było ustalić w oparciu o dane w USOS, POL-on i udzielone przez skarżącego na spotkaniu z Komisją Odwoławczą w dniu [...] września 2019 r. informacje, należało stwierdzić, że:

a) Skarżący ukończył studia I stopnia na kierunku [...], potwierdzone wydaniem dyplomu [...] października 2007 r.;

b) posiadał statusu studenta na studiach II stopnia na kierunku [...] ([...]) od [...] października 2007 r. do [...] maja 2008 r. (8 miesięcy);

c) posiadał statusu studenta na studiach II stopnia na kierunku [...] (U[...]) od [...] października 2012 r. do [...] marca 2015 r. (30 miesięcy);

d) posiadał status studenta na studiach II stopnia na kierunku [...], niestacjonarne, od [...] października 2018 r. (do dnia wydania zaskarżonej decyzji z [...] września 2019 r. w sprawie zapomogi (12 miesięcy).

Przywołując treść przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w. pełnomocnik organu stwierdził więc, że okres trzech lat studiowania, o którym mowa w art. 184 ust. 5 p.s.w., kiedy skarżący mógł otrzymywać świadczenia pomocy materialnej, o których mowa w art. 173 ust. 1 p.s.w. (w tym zapomogę) upłynął z dniem [...] stycznia 2015 r. Od [...] lutego 2015 r. skarżący nie spełnia przesłanki określonej ww. przepisem i nie można przyznać mu żadnego ze świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 173 ust. 1 p.s.w., w szczególności zapomogi.

Z powyższych względów, nawet gdyby skarżący spełnił przesłanki warunkujące przyznanie zapomogi, o których mowa w art. 183 ust. 1 p.s.w., zapomoga nie mogła mu zostać przyznana w roku akademickim 2018/2019.

W piśmie procesowy z dnia [...] lipca 2020 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego zakwestionował twierdzenia organu.

Podkreślił, że wobec braku ustawowej definicji zwrotów "przyczyn losowych" i "przejściowo trudnej sytuacji materialnej" użytych w art. 183 ust. 1 p.s.w. na organy rozstrzygające sprawy w tym zakresie został przeniesiony obowiązek odkodowania ich znaczenia. Nadto, zapomoga przyznawana jest w warunkach uznania administracyjnego, co z kolei wymusza na organach podejmujących rozstrzygnięcia niezbędność prowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, stosownie do wymogów wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie pełnomocnika, skarżący w sposób klarowny umotywował swój wniosek o przyznanie zapomogi wskazując, że zmuszony jest podjąć 3-miesięczne leczenie szpitalne, co wiązać się będzie z brakiem możliwości zarobkowania, a w związku z tym utrzymania siebie oraz swojego dziecka, które samotnie wychowuje. Nadto, przyznanie zapomogi umożliwiłoby skarżącemu kontynuowanie nauki w trybie niestacjonarnym, co było szczególnie istotne w kontekście schorzeń, w wyniku których trafił na leczenie szpitalne.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, z powyższych względów zaistniała pierwsza z ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie zapomogi, tj. losowość zdarzenia.

Ponadto, konieczność podjęcia trzymiesięcznego leczenia szpitalnego automatycznie implikuje znalezienie się skarżącego w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący od daty zakończenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w dniu [...] grudnia 2017 r. podejmował bowiem nieudokumentowane prace dorywcze, dzięki czemu mógł utrzymać siebie i dziecko. Ponieważ jednak został skierowany do leczenia szpitalnego – uznać należało, że w tym czasie nie będzie możliwe podjęcie przez niego jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia.

W ocenie pełnomocnika, samo trzymiesięczne leczenie uznać można jako spełnienie kolejnej przesłanki warunkującej udzielenie zapomogi, tj. przejściowe znalezienie się w trudnej sytuacji materialnej. Okres ten niewątpliwie pozwala na uznanie kwoty 4 200 zł jako racjonalnej, gdyż przy podzieleniu jej na czas pobytu w szpitalu miesięczna kwota zapomogi opiewałaby na kwotę 1 400 zł, którą skarżący mógłby swobodnie uzyskać z tytułu świadczenia pracy w wymiarze miesięcznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2019 r. nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183) w związku z art. 273 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) oraz przepisy - wydanego w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 186 ust. 1 tej ustawy - zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2011 r. w sprawie Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w związku z art. 275 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

W myśl art. 183 ust. 1 ww. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 186 ust. 1 ww. ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

Działając w granicach powyższego upoważnienia ustawowego w § 35 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] postanowiono, że zapomoga jest formą doraźnej, bezzwrotnej pomocy, przyznawanej na wniosek studenta, który z przyczyn losowych przejściowo znalazł się w trudnej sytuacji materialnej.

Z powyższych regulacji wynika, że przesłankami przyznania zapomogi są wystąpienie zdarzenia losowego oraz znalezienia się przez studenta przejściowo w trudnej sytuacji materialnej wskutek tego zdarzenia.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania studentowi pomocy materialnej w formie zapomogi następuje w granicach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy stypendialne mają prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, z tym zastrzeżeniem, że rozstrzygnięcie takie nie może nosić cech dowolności. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej.

Należy zgodzić się z organem, że analizując przesłanki przyznania zapomogi trzeba zbadać, czy między losowym zdarzeniem (tj. przyczyną), a znalezieniem się w trudnej sytuacji materialnej zachodzi związek przyczynowo-skutkowy oraz, czy znalezienie się w ww. sytuacji ma charakter przejściowy.

W przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie ma definicji losowości. Należy powtórzyć za organem, że Słownik Języka Polskiego PWN "losowy" określa jako "zależny od losu - kolei, wydarzeń życia, dotyczący tego losu", a przy sformułowaniu "wypadek losowy" podaje "niepowodzenie, nieszczęście traktowane w prawie jako zależne od siły wyższej". Z pewnością te określenia można odnieść do "przyczyn losowych", o których mowa w przywoływanym art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

W ocenie Sądu, w tym kontekście organ prawidłowo uznał w stanie faktycznym niniejszej sprawy pogorszenie stanu zdrowia skarżącego za zdarzenie losowe.

Organ w sposób przekonujący wyjaśnił jednocześnie dlaczego uznał, że P. R. nie udowodnił związku pomiędzy zdarzeniem losowym, a znalezieniem się w trudnej sytuacji materialnej. Organ badając tą kwestię odniósł się do dochodów uzyskiwanych przez zainteresowanego w okresie sprzed pogorszenia jego stanu zdrowia wskazując, że ostatnia z przedstawionych Komisji umowa o pracę zakończyła się [...] grudnia 2017 r., co oznacza, że nie można uznać zakończenia umowy o pracę w grudniu 2017 r. za skutek zdarzenia z listopada 2018 r., kiedy to skarżący został skierowany na leczenie szpitalne w związku z pogorszeniem stanu zdrowia. Z dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie zapomogi nie wynika aby skarżący po [...] grudnia 2017 r., do dnia rozpoczęcia leczenia szpitalnego [...] stycznia 2019 r., podejmował jakiekolwiek zatrudnienie, chociażby w formie prac dorywczych, uzyskując z tego tytułu dochody. Z dokumentów tych wynika jedynie, że po zakończeniu zatrudnienia skarżący od [...] grudnia 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. miał wypłacany zasiłek chorobowy. Skarżący nie przedstawił tym samym żadnych dowodów na to, że zdarzenie losowe w postaci pogorszenia się stanu zdrowia oraz związane z tym skierowanie na leczenie szpitalne zmieniło jego sytuację materialną, powodując utratę źródeł dochodu.

W świetle powyższych rozważań zarzuty podniesione przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2020 r. nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonała prawidłowych ustaleń w zakresie analizy przesłanek zastosowania przepisu art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, działając w sposób zgodny zarówno z zasadą praworządności wyrażoną w przepisach art. 6 K.p.a. i art. 7 in principio K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP, jak i zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego państwa i stosowanego przez nie prawa, o której mowa w art. 8 K.p.a.

Organ odwoławczy wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób jednoznaczny, dlaczego - w świetle powołanego wyżej przepisu art. 183 ust. 1 ustawy oraz § 35 Regulaminu - brak było podstaw do przyznania skarżącemu zapomogi

Jednocześnie należy wyjaśnić, że Sąd oceniając legalność zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej nie mógł objąć badaniem w tym postępowaniu okoliczności, które zostały podniesione przez organ dopiero w odpowiedzi na skargę, a które dotyczyły zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, przesądzającej o braku możliwości przyznania skarżącemu zapomogi.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.