Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 510/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr KO.460.7.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania pierwszej instancji w sprawie nakazu wykonania odwodnienia liniowego w postaci zaniżenia terenu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego S. P. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 510/22

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 14 kwietnia 2022 r. (znak: KO.460.7.2022) w sprawie uchylenia decyzji Wójta Gminy Gorzkowice 25 lutego 2022 r. (znak: BGP.6331.1.2019.T) w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 25 lutego 2022 r. Wójt Gminy Gorzkowice nakazał B.K. oraz D.K. jako współwłaścicielom działki nr ewid. [...] obręb K., wykonanie odwodnienia liniowego w postaci zaniżenia terenu (kanał odprowadzający wody opadowe) z murem oporowym zapobiegających szkodom, tj. przedostawaniu się wody opadowej na grunty sąsiednie, z lokalizacją na działce nr ewid. [...] (współwłasność B.K. i D.K.) wzdłuż granicy z działką nr ewid. [...] stanowiącej własność B.K. oraz S.P.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że wnioskodawca S.P. zarzucił, że przez ponowne podniesienie terenu działki ozn. nr ewid. [...] w 2021 r. (wcześniej teren podnoszono w 2019 r., a sprawa zakończyła się wydaniem ostatecznej decyzji) jego działka jest zalewana, a ściany budynku pękają. Po analizie materiału dowodowego organ doszedł do wniosku, że teren działki ozn. nr ewid. [...] został podniesiony tworząc zabezpieczenie przed napływem wód opadowych na część, która jest przeznaczona pod budowę budynku mieszkalnego. W granicy działek ozn. nr ewid. [...] i [...] znajduje się ogrodzenie na betonowej podmurówce, które nie daje pełnej gwarancji na blokadę przedostawania się wód na teren działki ozn. nr ewid. [...]. Organ stwierdził, że pomimo braku logiki w działaniu właścicieli działek, wskazanym wydaje się nakazanie właścicielom działki nr [...] wykonanie zabezpieczeń blokujących negatywne oddziaływanie na działkę nr ewid. [...].

Powyższą decyzję zaskarżyli B.K. i D.K. i wskazali, że organ w zasadzie wznowił postępowanie w sprawie, w sytuacji kiedy Kolegium decyzją z 9 października 2019 r. uchyliło wydaną w sprawie decyzję organu pierwszej instancji nakazującą wykonanie odwodnienia liniowego i umorzyło postępowanie w sprawie.

Składający odwołanie ponadto wyjaśnili, że B.K. jest współwłaścicielem obu ww. działek. B.K., współwłaścicielka także działki ozn. nr ewid. [...] oświadczyła, że nigdy nie miała zamiaru wykonywania działań mogących powodować szkody na działce ozn. nr ewid. [...].

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umarzyło postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z wniosku S.P. toczyło się już postępowanie o naruszenie stosunków wodnych na ww. terenie, a Kolegium decyzją z 9 października 2019 r. uchyliło decyzję Wójta Gminy Gorzkowice z 7 sierpnia 2019 r., mocą której organ ten nakazał B.K. oraz D.K. współwłaścicielom działki nr ewid. [...] obręb K., wykonanie odwodnienia liniowego w postaci zaniżenia terenu (kanał odprowadzający wody opadowe) z murem oporowym zapobiegających szkodom, tj. przedostawaniu się wody opadowej na grunty sąsiednie z lokalizacją na działce nr ewid. [...] wzdłuż granicy z działką nr ewid. [...] stanowiącej własność B.K. oraz S.P. i umorzyło postępowanie w sprawie.

Kolegium wskazało, że nie można przyjąć, iż mamy do czynienia z tożsamością sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Poprzednie postępowanie dotyczyło naruszenia stosunków wodnych polegających na podniesieniu terenu w 2019 r. Obecnie zaś chodzi o podniesienie tego terenu także w 2021 r., a więc zaistniał nowy stan faktyczny. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Kolegium doszło jednak do wniosku, że także i ta decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, a postępowanie pierwszej instancji należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Powołując się na treść art. 234 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo wodne] Kolegium wywiodło, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy zmiana stanu wody ma się dokonać na gruncie danego właściciela tzn. na "jego gruncie" ze szkodą dla gruntów sąsiednich, czyli innych gruntów, nie będących własnością "sprawcy".

Dalej Kolegium podniosło, że współwłaścicielami działki ozn. nr ewid. [...] są: B.K. i D.K., zaś działki ozn. nr ewid. [...] B.K. i wnioskodawca postępowania S.P. Skoro zatem zarówno jednej, jak i drugiej działki właścicielem (współwłaścicielem) jest B.K., to w ocenie Kolegium nie realizują się przesłanki, o których mowa w art. 234 ustawy.

Z powyższego Kolegium wywnioskowało, że w niniejszej sprawie nie realizują się przesłanki z art. 234 ustawy – Prawo wodne, a zatem na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. należało umorzyć postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S.P. zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 234 ustawy - Prawo wodne poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, iż nieruchomości gruntowe nr ewid. [...], jak również nr ewid. [...] nie są wobec siebie gruntami sąsiednimi, w rozumieniu tego przepisu, bowiem stanowią współwłasność B.K., a dalej uznanie, iż zmiana stanu wody nie dokonała się na gruncie danego właściciela, tzn. na "jego gruncie" ze szkodą dla gruntów sąsiednich, czyli innych gruntów, nie będących "własnością sprawcy", co spowodowało błędne uznanie, iż B.K. swoim działaniem nie mogła naruszyć stanu wody gruntów sąsiednich, a zatem należało umorzyć postępowanie w sprawie;

2. naruszenie przepisów procesowych, tj.:

- art. 8 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na odstąpieniu od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw administracyjnych w takim samym stanie faktycznym i prawnym, wyrażające się w uchyleniu decyzji nakazującej wykonanie odwodnienia liniowego pomimo występowania ku temu przesłanek, które zgodnie z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej w podobnych sprawach pozwalają stwierdzenie istnienia takiego naruszenia;

- art. 11 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i naruszenie zasady przekonywania, tym samym uniemożliwienie dokonania weryfikacji rozstrzygnięcia, poprzez niewyjaśnienie przyjęcia definicji właściciela gruntu, jaką na potrzeby niniejszego postępowania przyjął organ drugiej instancji zupełnie odmiennie niż organ pierwszej instancji;

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, a dalej umorzenie postępowania w sytuacji, gdy nie istniały żadne, przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie organu drugiej instancji,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie - mimo istnienia ku temu stosownych okoliczności - decyzji w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, co skutkowało nieprawidłowym uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniem postępowania administracyjnego w sprawie.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że nie kwestionuje ustaleń faktycznych co do prawa własności nieruchomości, jednak zdecydowanie zakwestionowała stanowisko o kwalifikacji prawnej tej sytuacji.

Zdaniem skarżącego organ odwoławczy na potrzeby prowadzonego postępowania dokonał własnej, dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału w kontekście definicji gruntu sąsiedniego, co doprowadziło do wydania przez niego nieprawidłowej decyzji administracyjnej.

Skarżący wskazał, że przepisy prawa powszechnie obowiązującego (tutaj ustawy – Prawo wodne) odnoszą się do zakazów wobec gruntu sąsiedniego. Ustawodawca w ustawie - Prawo wodne mimo użycia tego pojęcia nie wskazał wprost jego definicji legalnej. Zdaniem strony przy dokonywaniu wykładni prawa posiłkować się przepisami prawa, zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy. Powołując się na art. 143 i art. 149 k.c. skarżący podniósł, iż stanowisko, że nieruchomości gruntowe graniczące ze sobą są jedną nieruchomością i nie stanowią gruntu sąsiedniego jest błędne. Taka wykładnia pozostaje w sprzeczności również z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i społeczno-gospodarczego prawa własności.

Skarżący zaakcentował, że nie wyraził zgody na podnoszenie gruntu na nieruchomości sąsiedniej, nigdy też nie wyraził zgody na zmianę stosunków wodnych i poziomu wód na terenie nieruchomości, której jest współwłaścicielem. W ocenie strony powoduje to, iż B.K. (jako współwłaściciel jego działki) oraz D.K. naruszyli stosunki wodne poprzez podwyższenie terenu. Nie sposób przy tym uznać za prawidłowe, iż bez znaczenia pozostaje brak tej zgody, a takie właśnie stanowisko przyjął organ II instancji. Zdaniem skarżącego, gruntu tego nie sposób nie uznać za grunt sąsiedni, w sytuacji gdy pozostaje on we współwłasności z inną osobą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 4 października 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) [dalej: ustawa covidowa]. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 16 września 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia uczestnika postępowania o możliwościach technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 4 października 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 14 kwietnia 2022 r. (znak KO.460.7.2022) uchylająca decyzję Wójta Gminy Gorzkowice z 25 lutego 2022 r. w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych i umarzająca postępowanie pierwszej instancji.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 234 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 z późn. zm.) [dalej: ustawa – Prawo wodne], zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Wskazaną decyzją organ pierwszej instancji nakazał B.K. oraz D.K., współwłaścicielom działki nr ewid. [...] obręb K., wykonanie odwodnienia liniowego w postaci zaniżenia terenu (kanał odprowadzający wody opadowe) z murem oporowym zapobiegających szkodom, tj. przedostawaniu się wody opadowej na grunty sąsiednie, z lokalizacją odwodnienia na działce nr ewid. [...] (współwłasność B.K. i D.K.) wzdłuż granicy z działką nr ewid. [...] stanowiącej własność B.K. oraz S.P.

Uchylając wskazaną decyzję oraz umarzając postępowanie pierwszoinstancyjne Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wskazało, że współwłaścicielami działki ozn. nr ewid. [...] są: B.K. i D.K., zaś działki ozn. nr ewid. [...] B.K. i wnioskodawca postępowania – S.P. Zdaniem Kolegium, skoro zatem zarówno jednej, jak i drugiej działki właścicielem (współwłaścicielem) jest B.K., to w ocenie Kolegium nie realizują się przesłanki, o których mowa w art. 234 ustawy – Prawo wodne. Zdaniem Kolegium, aby można było zastosować dyspozycję omawianego przepisu zmiana stanu wody ma się dokonać na gruncie danego właściciela tzn. na "jego gruncie" ze szkodą dla gruntów sąsiednich, czyli innych gruntów, niebędących własnością "sprawcy". W ocenie Kolegium, powyższe potwierdza, że w niniejszej sprawie nie realizują się przesłanki z art. 234 ustawy. Dlatego też na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. – zdaniem Kolegium - należało umorzyć postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.

W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zaprezentowane stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim jest nie do zaakceptowania.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie w jakim umarza postępowanie pierwszoinstancyjne wskazać należy, iż zgodnie z art. 105 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania. Przyjmuje się powszechnie, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania z jakiejkolwiek przyczyny obejmuje zarówno przyczyny podmiotowe jak i przyczyny przedmiotowe. Do przyczyn przedmiotowych należy zaliczyć ustalenie w wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie, w której postępowanie zostało wszczęte, że stan faktyczny nie odpowiada hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu w normie materialnego prawa administracyjnego będącego podstawą rozpoznawanej sprawy. W razie gdy stan faktyczny nie odpowiada hipotetycznemu stanowi zapisanemu w normie materialnego prawa administracyjnego wyłączona jest dopuszczalność wyprowadzenia nakazów obciążających jednostkę, (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2018 r. sygn. II OSK 1469/16).

W realiach niniejszej sprawy bezsporne jest, iż współwłaścicielami działki nr ewid. [...] są B.K. i D.K., działki zaś oznaczonej nr. ewid. [...] B.K. i S.P. Nie ulega też wątpliwości, że postępowanie wszczęte zostało na wniosek S.P., który wskazał na fakt zalewania działki nr [...], będącej jego współwłasnością, a zalewanie ma mieć miejsce z działki nr [...]. Takie też ustalenia poczynił organ pierwszej instancji i zawarł je w swoim rozstrzygnięciu.

Wskazać zatem w tym miejscu należy, iż w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach nienależących do sprawcy naruszenia.

Właściwa wykładnia wskazanych przepisów musi – w ocenie Sądu - prowadzić do konieczności ustalenia przez organ poza naruszeniem stosunków wodnych, zaistnienia szkody wiążącej się z działaniem w tym zakresie. Zgodzić się zatem należy z organem odwoławczym, że "Wszystkie czynności właściciela gruntu powodujące zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim są tylko wtedy zabronione, jeżeli przynoszą szkodę właścicielowi gruntu sąsiedniego (zob. Z.K. Nowakowski, Wpływ gospodarki wodnej na własność ziemi, § 6. Odpływ wód, [w:] T. Dybowski, S. M. Grzybowski, Z. K. Nowakowski, Zagadnienia cywilistyczne prawa wodnego, Warszawa 1957, s. 257)".

Zatem legitymacja do złożenia wniosku o zastosowanie środka przewidzianego w art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne przysługuje niewątpliwie właścicielom gruntów na które szkodliwie wpływa zmiana stosunków wodnych na gruncie. W związku z tym stroną przedmiotowego postepowania, na gruncie art. 234 ustawy – Prawo wodne – mogą być bezsprzecznie właściciele gruntu sąsiedniego, na którym wystąpiły szkody.

W realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia ze szkodą, która – według ustaleń organu pierwszej instancji – zaistniała na gruncie będącym współwłasnością B.K. (współwłaścicielki gruntu, z którego dochodzi do powstania szkody) i skarżącego S.P. Powstaje zatem pytanie, czy współwłaściciel nieruchomości na której zaistniała szkoda może domagać się działań zapobiegawczych, przewidzianych w art. 234 ustawy – Prawo wodne? Czy też, jak stwierdziło Kolegium w sytuacji, gdy współwłaścicielem gruntu, na którym zaistniała szkoda i "gruntu szkodzącego" jest ta sama osoba, to innym współwłaścicielom gruntu, na którym wystąpiła szkoda nie przysługują uprawnienia z art. 234 ustawy – Prawo wodne?

Pojęcie szkody należy przy tym w tym przepisie rozumieć tak, jak definiuje się je w prawie cywilnym, a więc jako uszczerbek na dobrach prawem chronionych, który wystąpił wbrew woli poszkodowanego (zob. m.in. Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2010, s. 90). Z punktu widzenia odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej nie ma znaczenia, jaki jest rozmiar szkody. Prawodawca bowiem nie uzależnia skutku od rozmiaru szkody, a w ogóle od jej zaistnienia. Podobny pogląd zaprezentował m.in. WSA w Bydgoszczy w wyroku z 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11.

W ocenie Sądu w żadnym razie nie można zatem przyjąć, aby współwłaściciel gruntu, na którym wystąpiła szkoda pozbawiony został w całości swoich praw ze wskazanego przepisu. Odwołać się w tym zakresie należy do pojęcia współwłasności i praw jakie posiadają współwłaściciele rzeczy wspólnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje wyłącznie taki, czy inny atrybut prawa własności – wszyscy współwłaściciele są uprawnieni do wykonywania wszystkich uprawnień wynikających z przysługującego im prawa. Każdy że współwłaścicieli ma bowiem jednakowe prawo do całego przedmiotu współwłasności. Każdy współwłaścicieli jest zatem uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem przez pozostałych współwłaścicieli. Oznacza to ni mniej ni więcej, że w posiadaniu lub korzystaniu z prawa własności nie można ograniczyć współwłaściciela wobec pozostałych współwłaścicieli. Nie jest on zatem ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. Współwłaściciel może użytkować ją w zakresie, jakim uzgodni to z pozostałymi współwłaścicielami. Uprawnienie to wynika z prawa współwłasności jako prawa własności przysługującego niepodzielnie kilku osobom. Prawo to cechuje jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Niepodzielność prawa wyraża się w tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy. Posiadanie przez współwłaściciela jest zatem posiadaniem właścicielskim i samoistnym, stanowi bowiem realizację jego niepodzielnego prawa. Uprawnienie do korzystania jest niezależne od wielkości udziałów. Uprawnienie to przysługuje współwłaścicielowi bezwzględnie, chociażby nawet uchylał się on ponoszenia ciężarów czy nakładów. Pokrzywdzeni współwłaściciele mogą w odrębnym trybie dochodzić swoich roszczeń, nie mogą natomiast odmówić współwłaścicielowi prawa do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. Zgodnie z przepisem art. 206 Kodeksu cywilnego każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Nie ma zatem przeszkód aby współwłaściciel gruntu żądał wszczęcia postepowania na gruncie art. 234 ustawy – Prawo wodne. Nie może być ku temu przeszkodą fakt, iż współwłaścicielem gruntu jest inny podmiot, który zarazem, pozostając również współwłaścicielem gruntu sąsiedniego dokonuje działań mających mieszczących się w pojęciu "szkody" na gruncie art. 234 ustawy – Prawo wodne.

Nie ulega także przy tym wątpliwości, że obydwa grunty, tj. grunt, z którego dochodzi do zaistnienia szkody (działka nr [...]) jak i grunt, na którym wystąpiła szkoda (działka nr [...]) są gruntami sąsiednimi w rozumieniu powoływanego przepisu art. 234 ustawy – Prawo wodne. Powyższe nie może budzić żadnych wątpliwości skoro grunty te (obydwie działki ewidencyjne) mają wspólną granicę.

Odnosząc się końcowo do argumentacji Kolegium co do możliwości ochrony praw skarżącego (współwłaściciela gruntu, na którym dochodzi do zaistnienia szkody) przed sądem powszechnym, wskazać należy, iż zastosowanie reżimu z ustawy – Prawo wodne nie wyłącza możliwości zastosowania przepisów prawa cywilnego, bowiem z reguły służą one osiągnięciu nieco innych celów. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie przepisów ustawy – Prawo wodne nie uniemożliwia formułowanie roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. Jednak zakres ochrony prawnej w postępowaniu cywilnym jest ograniczony tylko do takich roszczeń, które nie będą tożsame z obowiązkami, jakie mogą być nałożone na właściciela nieruchomości w trybie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne. Taki pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z 27 czerwca 2007 r., III CZP 39/07, stwierdzając, że: "Dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia przez właściciela gruntu dotkniętego szkodliwym wpływem zmiany stanu wody roszczeń o ochronę własności, z wyjątkiem roszczeń o przywrócenie stanu poprzedniego i o wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019)".

Reasumując nie można zgodzić się z twierdzeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy wskazano, nie doszło do zrealizowania przesłanek, o których mowa w art. 234 ustawy – Prawo wodne, opartym na twierdzeniu, że B.K. jest współwłaścicielką obu działek, a zatem – jak skonstatowało Kolegium – "negatywnie oddziałuje na grunt - co prawda sąsiedni - ale będący również własnością tej samej osoby".

Zasadny okazał się tym samym zarzut skargi naruszenia art. 234 ustawy – Prawo wodne. Zgodzić się także należało z zarzutem nieprawidłowego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przez organ przepisów proceduralnych, w szczególności – jak ujmuje to skarżący – odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw administracyjnych w takim samym stanie faktycznym i prawnym, zdaniem Sądu ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Zasada demokratycznego państwa prawnego wyrażona w art. 2 Konstytucji RP, jak i zasada budzenia zaufania do organów podatkowych nie oznacza, że organ nie może w podobnym stanie faktycznym wydać innego rozstrzygnięcia niż to, które wydał poprzednio. Nie można żądać od organów, by raz zaakceptowany w oparciu o ogólną zasadę i zbliżony, a nie tożsamy stan faktyczny, musiał być kontynuowany. Praktyka taka byłaby sprzeczna z zasadą praworządności, która zobowiązuje organy administracji do czuwania nad tym, by prowadzone przez nie postępowania, jak i wydane rozstrzygnięcia, były zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku)

Natomiast w punkcie 2 wyroku orzeczono o zwrocie kosztów postępowania na zasadzie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wpis od skargi w wysokości 300 złotych).

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien zastosować się do zaprezentowanego w uzasadnianiu wyroku rozumienia przepisów ustawy – Prawo wodne, w szczególności co do rozumienia pojęcia "grunt sąsiedni" i zakresu uprawnień przysługujących na gruncie art. 234 ustawy – Prawo wodne współwłaścicielowi nieruchomości. W konsekwencji winien raz jeszcze rozpoznać wniesione odwołanie, odnosząc się do postawionych w nim zarzutów, a następnie dokonać oceny prawidłowości wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji.

k.ż.