Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2905/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 19 stycznia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o z siedzibą w W., Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...], S. W., Ministra Inwestycji i Rozwoju oraz G. sp z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1415/18 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla punkt 1 i 3 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. oddala skargę kasacyjną S. W., 3. odstępuje od zasądzenia od S. W. na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...], Ministra Rozwoju i Technologii oraz G. sp z o.o. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 lutego 2019 r. po rozpoznaniu skargi S. W. (Skarżąca) uchylił punkt 1 i 3 decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] lutego 2018 r. (pkt 1 wyroku ) oddalił skargę w pozostałym zakresie (punkt 2 wyroku) oraz zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz Skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (punkt 3 wyroku).

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Orzeczeniem z [...] maja 1953 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] (Prezydium) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w G,, o powierzchni 11.123 m2, objętą księgą hipoteczną "[...] Nr [...]" (Nieruchomość), stanowiącą współwłasność N.G., E. G., K. S., oraz Z. G. (pkt 5 orzeczenia).

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1953 r. nr [...] Prezydium orzekło o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomość (pkt 5 orzeczenia).

Orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium działając na podstawie art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341, ze zm.) dalej r.p.a., uchyliło w całości m. in. ww. orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. oraz orzeczenie z [...] sierpnia 1953 r. o przyznaniu odszkodowania.

Następnie orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nr [...] Prezydium Rady ponownie orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości o powierzchni 11.123 m2, stanowiącej współwłasność N.G., E. G., K. S., oraz Z.G. (pkt 5 orzeczenia).

Pismem z dnia [...] października 2014 r. Skarżąca jako następca prawny byłych właścicieli nieruchomości wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] maja 1956 r. w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości (pkt 5 orzeczenia). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, jak również było ono trwale niewykonalne. Pismem z [...] maja 2015 r. rozszerzyła swój wniosek występując dodatkowo o stwierdzenie nieważności: orzeczenia z [...] maja 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości (pkt 5 orzeczenia) oraz orzeczenia z [...] maja 1956 r. nr [...] - wydanego w trybie art. 100 r.p.a. - w części dotyczącej ww. nieruchomości.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że orzeczenia wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. oraz [...] maja 1956 r. były niewykonalne, albowiem nie wskazywały one w sposób precyzyjny nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia. Brak precyzyjnego wskazania nieruchomości w orzeczeniach wywłaszczeniowych powodował również, że były one obarczone wadą o charakterze rażącym. Zdaniem Skarżącej, orzeczenia wywłaszczeniowe zawierają inne wady o charakterze rażącym, albowiem zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nie zostało poprzedzone opinią stwierdzającą niezbędność nabycia nieruchomości na cele realizacji narodowych planów, gospodarczych, orzeczenia wywłaszczeniowe nie zostały poprzedzone rozprawami, zaś w wezwaniu do odstąpienia nieruchomości nie podano ceny.

Minister Inwestycji i Rozwoju (Minister) decyzją z [...] lutego 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności:

1. orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni 11.123 m2, stanowiącej współwłasność N.G., E. G., K.S., oraz Z. G.(pkt 5 orzeczenia),

2. orzeczenia Prezydium z [...] maja 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w G., w granicach administracyjnych Dzielnicowej Rady Narodowej [...], o powierzchni 11.123 m2, objętej księgą hipoteczną "O.Nr [...]", stanowiącej współwłasność N.G., E.G., K.S., oraz Z.G.(pkt 5 orzeczenia), oraz

3. orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. nr [...] uchylającego: orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1953 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] października 1953 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1953 r. nr [...] zmieniające częściowo ww. orzeczenia - w części, w której ww. orzeczenie z [...] maja 1956 r. dotyczy nieruchomości pod nazwą "[...] Nr [...]", stanowiącej współwłasność N.G., E. G., K.S., oraz Z. G.

Organ wyjaśnił, iż orzeczenie z [...] maja 1953 r. weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne, albowiem zostało ono wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...] czerwca 1953 r. – [...] czerwca 1953 r. Orzeczenie z [...] maja 1956 r., jak wynika z adnotacji na egzemplarzu orzeczenia (którego uwierzytelniona kopia została nadesłana przy piśmie Archiwum Państwowego w W. z [...] lipca 2014 r. zespołu archiwalnego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...]), zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...] maja 1956 r. – [...] czerwca 1956 r. Ponadto, ww. orzeczenie stanowi podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księgach wieczystych: nr [...] i nr [...].

Organ wskazał, że w zachowanych szczątkowych aktach sprawy brak jednocześnie bezpośredniego dowodu wejścia do obrotu prawnego orzeczenia z [...] maja 1956 r. wydanego w trybie art. 100 r.p.a. Prezentata zamieszczona na znajdującym się w aktach sprawy egzemplarzu ww. orzeczenia potwierdza, że [...] maja 1956 r. wraz z tym orzeczeniem wpłynęły do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] dwa inne orzeczenia, tj. ww. orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] czerwca 1956 r. oraz orzeczenie z [...] maja 1956 r. nr [...] przyznające odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości, które zostały przekazane do organu dzielnicy celem wywieszenia na tablicy ogłoszeń tego organu na okres 14 dni.

Należało zatem przyjąć w ocenie organu, że orzeczenie z [...] maja 1956 r. wydane w trybie art. 100 r.p.a. zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium wraz z wydanym w tym samym dniu orzeczeniem wywłaszczeniowym oraz orzeczeniem z [...] maja 1956 r. o przyznaniu odszkodowania, tj. w dniach [...] maja 1956 r. – [...] czerwca 1956 r. Tym samym przedmiotowe orzeczenia mogą stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a. Poza tym organ wskazał, że ze względu na niedopuszczalność formułowania domniemań pozostających w kontrze do domniemania legalności wynikającego z art. 16 § 1 k.p.a. w stosunku do nowo wydanego (w tym samym dniu, co orzeczenie uchylające) orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r., organ nie mógł przyjąć tezy, że orzeczenie wydane w trybie art. 100 r.p.a. nie weszło do obrotu prawnego lub weszło do obrotu prawnego dopiero po wydaniu nowego orzeczenia w przedmiocie wywłaszczenia.

Minister w toku postępowania przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie dostrzegł.

Wyjaśnił, że orzeczenia z [...] maja 1953 r. oraz z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu zostały wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, dalej "dekret"), a zatem w świetle zgodności z przepisami ww. aktu prawnego oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania należy oceniać kwestionowane orzeczenia. Dekret regulował m.in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 dekretu.

Z akt archiwalnych nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych wynika, że Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał zezwolenie nr [...], dotyczące inwestycji polegającej na budowie osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu zostało wydane najprawdopodobniej [...] grudnia 1951 r. (data pisma: [...].1951 r.). Z treści zezwolenia wynika, że zostało ono wydane w wyniku rozpoznania wniosku z [...] grudnia 1951 r. Ponieważ niemożliwością było rozpoznanie wniosku, który został sporządzony dopiero następnego dnia, tym samym należy przyjąć, że zezwolenie w rzeczywistości zostało wydane w dniu [...] grudnia 1951 r.

Zezwolenie w trybie art. 5 dekretu zostało zatem wydane przed wejściem w życie ustawy zmieniającej dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25, dalej "ustawa zmieniająca"). Zezwolenie to nie mogło zatem zostać wydane w oparciu o opinię Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdzającą niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 5 ust. 2 dekretu po nowelizacji). W ocenie Ministra wydane prawidłowo na podstawie przepisów dekretu przed nowelizacją zezwolenie było skuteczne i potwierdzało niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych również na gruncie przepisów po nowelizacji.

Dodatkowo organ wskazał, że ani art. 13 dekretu przed nowelizacją ani art. 17 dekretu po nowelizacji nie przewidywały obowiązku dołączenia do wniosku wywłaszczeniowego opinii, o której mowa w art. 5 ust. 2 dekretu po nowelizacji.

Wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zostało poprzedzone dodatkowo o: wniosek Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli z [...] grudnia 1951 r. nr [...],-zaświadczenie lokalizacyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1951 r. nr [...], zezwolenie Ministra Budowy Miast i Osiedli z [...] grudnia 1951 r. nr [...] na zgłoszenie ww. wniosku, plan sytuacyjny. Nie doszło zatem do naruszenia art. 5 dekretu.

Dalej organ wskazał, że po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Powyższa czynność była o tyle istotna, że jej dokonanie skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie zaś czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 dekretu, jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

W warunkach przedmiotowej sprawy właścicielem nieruchomości niezbędnej do realizacji narodowych planów gospodarczych byli N.G., E. G., K. S., oraz Z.G. Do właścicieli inwestor - Stołeczna Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych skierował (załączone do pisma z [...] grudnia 1951 r. nr [...]) wezwanie wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu, ewentualnie na życzenie właściciela zostanie przyznana w zamian nieruchomość zamienną. Z adnotacji na przedmiotowym wezwaniu oraz treści pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z [...]1952 r. nr [...] wynika, iż zostało ono wywieszone na tablicy PDRN [...] [...] stycznia 1952 r.

Ze zgromadzonych akt archiwalnych wynika, że pismem z [...] grudnia 1952 r. z tożsamym wezwaniem do właścicieli przedmiotowej nieruchomości (którą opisano jako O. lit. [...] nr [...]) wystąpiła Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...].

Treść pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1952 r. nr [...] potwierdza, że wezwanie z [...] grudnia 1952 r. było wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...].1952 r. - [...].1952 r.

Zezwolenia na zbiorowe wezwanie udzielono w piśmie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] grudnia 1951 r. nr [...].

Jednocześnie organ podkreślił, że zgodnie z uchwałą Siedmiu Sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPS 2/08, "określenie ceny w wezwaniu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 powołanego dekretu, poprzez odesłanie do art. 28 tego dekretu [a więc bez podania konkretnej ceny nabycia], nie stanowiło naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu, uzasadniającego z tego tylko powodu stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości". Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

W przedmiotowej sprawie wniosek inwestora, który - jak wynika z treści orzeczenia z [...] maja 1956 r. został złożony przez Dyrekcję [...] stycznia 1953 r. nie zachował się, aczkolwiek w pozyskanych aktach archiwalnych znajdują się niektóre z wymaganych załączników, w tym. m.in. wezwanie z art. 8 dekretu (z potwierdzeniem jego wywieszenia na tablicy ogłoszeń). Minister podkreślił ponadto, iż w szczątkowych aktach archiwalnych dotyczących postępowania wywłaszczeniowego brak jest egzemplarza zezwolenia z [...] grudnia 1951 r. oraz mapy sytuacyjnej. Nie ulega jednak wątpliwości, że dokumenty te zostały wytworzone, albowiem wchodzą w skład akt archiwalnych nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych.

Pomimo dołożenia należytej staranności przy gromadzeniu materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, nie było możliwe odnalezienie wniosku wywłaszczeniowego i załączników do tego wniosku, oraz zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego (art. 18 dekretu), koniecznych do dokonania oceny prawidłowości ww. czynności. W tych warunkach organ nie mógł uznać, aby doszło do rażącego naruszenia art. 17 dekretu po nowelizacji oraz art. 18 dekretu po nowelizacji.

Dalej organ wskazał, że z akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia wynika, że zawiadomieniem z [...] maja 1953 r. nr [...] (wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach od [...] maja 1953 r. do [...] czerwca 1953 r.), organ wywłaszczeniowy poinformował strony o terminie i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej. Nie doszło zatem do naruszenia art. 20 ust. 1 dekretu.

Zdaniem organu orzeczenie z [...] maja 1953 r. zawiera wszystkie wymienione elementy z art. 21 ust. 2 dekretu, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie należy wskazać, że niemożność pozyskania kompletnych akt archiwalnych uniemożliwia ustalenie przebiegu rozprawy wywłaszczeniowej.

Oceniając okoliczność zajęcia i zagospodarowania nieruchomości przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, należy wskazać, że z uwagi na zachowanie się tylko w szczątkowym zakresie akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia, nie można dokonać jednoznacznej oceny prawidłowości działań inwestora, który zrealizował zamierzenie budowlane (budynki mieszkalne dla budowniczych PKiN) w 1952 r., tj. jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Nie można jednak wykluczyć, że zostało wydane - na etapie postępowania przed Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - orzeczenie zezwalające na niezwłoczne objęcie nieruchomości, gdyż został dokonany w dniach od [...] stycznia 1952 r. do [...] stycznia 1952 r. opis nieruchomości (co znajduje potwierdzenie w odpisie protokołu z dnia [...] stycznia 1952 r.), który zgodnie z przepisem art. 6 ust. 2 dekretu był konieczny do skorzystania z przyspieszonego trybu zajęcia nieruchomości. W przypadku zaś objęcia nieruchomości we władanie i zrealizowania inwestycji w powyższym trybie nie można mówić o odpadnięciu przyczyny wywłaszczenia nieruchomości.

Przechodząc do oceny legalności orzeczenia z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu Minister wskazał, że zostało ono wydane w tym samym dniu, co orzeczenie Prezydium z [...] maja 1956 r. uchylające w całości (w trybie art. 100 r.p.a.) orzeczenie Prezydium z [...] maja 1953 r. nr [...].

Organ podkreślił, iż czynności dokonane w postępowaniu wywłaszczeniowym zakończonym uchylonym orzeczeniem z [...] maja 1953 r. pozostały w mocy, a procedura wywłaszczeniowa (jak wskazano powyżej) została zachowana, względnie nie można uznać (na podstawie szczątkowych akt archiwalnych), że doszło do rażącego naruszenia prawa.

Nie budziło wątpliwości w ocenie organu, iż orzeczenie z [...] maja 1956 r. zawiera wszystkie wymienione elementy wymagane przepisem art. 21 ust. 2 dekretu, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa. Nie doszło zatem do naruszenia art. 21 ust. 1 ani ust. 2 dekretu.

Ponadto orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] maja 1956 r. nie jest obarczone wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., skoro zostało wydane jednocześnie (tj. w tym samym dniu) z orzeczeniem uchylającym orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] maja 1953 r. Wprawdzie brak jest bezpośredniego dowodu stwierdzającego datę ogłoszenia tego orzeczenia, lecz nie można w tych warunkach przyjąć domniemania bezprawności w stosunku do nowo wydanego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1956 r., gdyż takie domniemanie sprzeczne jest z art. 16 § 1 k.p.a., przewidującym domniemanie legalności decyzji ostatecznych.

Przechodząc do oceny legalności orzeczenia z [...] maja 1956 r. uchylającego w całości (w trybie art. 100 r.p.a.) orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1953 r., Minister wskazał, że zostało ono wydane na podstawie art. 100 r.p.a.

Organ powołując się na treść art. 100 r.p.a., podniósł, że jedynym beneficjentem wywłaszczenia, tj. stroną która nabyła prawa w drodze wywłaszczenia (orzeczeniem z dnia [...] maja 1953 r.) był Skarb Państwa - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] (wnioskodawca wywłaszczenia), to zaś oznacza, że wydane przez organ wojewódzki orzeczenia z [...] maja 1956 r. uchylającego orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r., nie wymagało uzyskania uprzedniej zgody właścicieli wywłaszczonej nieruchomości na uchylenie (lub zmianę) orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1953 r.

W związku z powyższym (biorąc pod uwagę szczątkowy charakter akt archiwalnych) nie można uznać, aby orzeczenie z [...] maja 1956 r. w części uchylającej orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r., zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 100 r.p.a. Nie budziło również wątpliwości Ministra, iż orzeczenie z [...] maja 1956 r. zawiera wszystkie wymagane przepisami r.p.a. elementy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 75 ust. 1 i 3 ani art. 100 r.p.a.

W orzeczeniu z [...] maja 1953 r., orzeczeniu z [...] maja 1956 r., wydanym w trybie art. 100 r.p.a. oraz orzeczeniu z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu organ nie stwierdził wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 4, 6 i 7 k.p.a., albowiem: nie naruszono przepisów o właściwości, nie doszło do skierowania decyzji (orzeczenia) do osoby niebędącej stroną w sprawie, brakuje podstaw do twierdzenia, iż którekolwiek z ww. rozstrzygnięć w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Dokonując oceny przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., Minister wyjaśnił, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji archiwalnej nie wynika, aby zaszły okoliczności uniemożliwiające wykonanie ww. orzeczeń z uwagi na brak wskazania w orzeczeniu wywłaszczeniowym dokładnego oznaczenia i położenia nieruchomości. Z treści akt sprawy wynika bowiem, że wywłaszczona nieruchomość objęta zezwoleniem z [...] grudnia 1951 r. została oznaczona na planie sytuacyjnym z dnia [...] listopada 1951 r. wykonanym przez W. Przedsiębiorstwo Geodezyjne, jako nieruchomość wchodząca w skład obszaru, którego granice wyznaczały punkty styczne oznaczone literami E, F, G, H, E.

Z treści ksiąg wieczystych o nr [...] i [...] wynika, że podstawę ujawnienia Skarbu Państwa w dziale II ww. księgi wieczystej stanowiło orzeczenia z [...] maja 1956 r.. Powyższe okoliczności pozwalają zatem wykluczyć, że kontrolowane orzeczenia w dacie ich wydania były niewykonalne.

Powyższe wywody doprowadziły do uznania przez organ, że przedmiotowe orzeczenia w kontrolowanej części (tj. w części dotyczącej Nieruchomości) nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń w trybie art. 156 k.p.a.

Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powyższej decyzji zarzuciła:

I. W zakresie pkt 1 decyzji, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5:

1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 16 § 1 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu legalności tego orzeczenia;

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu przez organ nadzorczy, że ww. orzeczenie było wykonalne, podczas gdy w rzeczywistości było ono orzeczeniem niewykonalnym a jego niewykonalność miała charakter trwały;

3) naruszenie art. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy przy zaniechaniu starań w celu zgromadzenia kompletnych akt postępowania wywłaszczeniowego oraz wywiedzenie wniosków o legalności procesu wywłaszczeniowego z pominięciem dowodów pośrednich dających podstawę do podważenia domniemania legalności;

II. w zakresie pkt 2 decyzji, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z [...] maja 1953 r. o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5:

1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 21 dekretu poprzez przyjęcie, że wydanie orzeczenia z [...] maja 1952 r. nastąpiło zgodnie z ww. przepisem;

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez przyjęcie przez organ orzekający, że orzeczenie z [...] maja 1953 r. było wykonalne; podczas gdy w rzeczywistości było ono orzeczeniem niewykonalnym a jego niewykonalność miała charakter trwały;

3) naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy przy zaniechaniu starań w celu zgromadzenia kompletnych akt postępowania wywłaszczeniowego oraz wywiedzenie wniosków o legalności procesu wywłaszczeniowego z pominięciem dowodów pośrednich dających podstawę do podważenia domniemania legalności;

III. w zakresie pkt 3 decyzji, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. o uchyleniu - na podstawie art. 100 r.p.a.

1) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 75 i art. 100 r.p.a. polegające na uznaniu, że orzeczenie z [...] maja 1956 r. nastąpiło zgodnie z przepisami art. 75 i art. 100 r.p.a.;

2) naruszenie art. 100 r.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym zawężeniu kategorii podmiotów (jedynie do wnioskodawcy wywłaszczenia), które należy traktować jako podmioty, które nabyły prawa z decyzji wywłaszczeniowej;

3) naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy przy zaniechaniu starań w celu zgromadzenia kompletnych akt postępowania wywłaszczeniowego oraz wywiedzenie wniosków o legalności procesu wywłaszczeniowego z pominięciem dowodów pośrednich dających podstawę do podważenia domniemania legalności.

Skarżąca wniosła o uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji Ministra oraz zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania przed sądem administracyjnym według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w rozpatrywanym przypadku brak kompletności akt postępowania wywłaszczeniowego użyty został przez organ instrumentalnie. Wbrew ustaleniom wyrażonym w uzasadnieniu decyzji nie podjął on adekwatnych do swoich możliwości dowodowych starań o zgromadzenie kompletnych akt wywłaszczeniowych. Organ nie wskazał dlaczego nie skorzystał z instytucji odtworzenia wybrakowanych akt, a równocześnie organ wybiórczo powoływał się w nim na dowody z innych dokumentów jako na dowody pośrednie, zatem te same dowody mogłyby stanowić materiał do podjęcia próby skompletowania całej dokumentacji w ramach częściowego odtworzenia.

W ocenie Skarżącej decyzja wywłaszczeniowa z [...] maja 1953 r. rażąco narusza art. 21 ust. 1 dekretu, bowiem została wydana bez przeprowadzenia rozprawy. Oznacza to również, że decyzja Ministra w pkt 2 narusza art. 156 § 6 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 21 ust. 1 dekretu.

Poza tym orzeczenia administracyjne z [...] maja 1953 r. oraz z [...] maja 1956 r. były w dacie ich wydania niewykonalne, przy czym braki powyższe nie były brakami, dającymi się konwalidować w okresie późniejszym bowiem stosownie do treści art. 39 dekretu orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Niezależnie od specyficznej konstrukcji prawnej wytworzonej przez ww. dekret, tj. retroaktywnego odjęcia własności, walor wykonalności orzeczenie takie mogło posiadać tylko i wyłącznie wtedy, gdyby jego treść odwoływała się do wyodrębnionej geodezyjnie części gruntu lub też istniejącego w tej dacie dokumentu geodezyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając częściowo skargę i uchylając zaskarżoną decyzję w punkcie 1 i 3 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i oddalając skargę w pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. wyjaśnił, że postępowanie w sprawie toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej – stwierdzenia nieważności. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zasadnym bowiem okazał się zarzut skargi sformułowany w pkt III dotyczący pkt 3 zaskarżonej decyzji, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. uchylającym wskazane tam orzeczenia na podstawie art. 100 r.p.a. Sąd pierwszej instancji za zasadne uznał twierdzenie Skarżącej, że art. 100 r.p.a., który stanowił podstawę wydania decyzji z [...] maja 1956 r., nie pozostawiał wątpliwości, że prawomocne decyzje, na mocy których strony lub inne osoby nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała tylko za zgodą tych stron lub osób. Pogląd organu wyrażony w treści zaskarżonej decyzji, jakoby jedynym beneficjentem orzeczenia z [...] maja 1953 r. był Skarb Państwa - Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] (wnioskodawca wywłaszczenia) stanowi przejaw nieprawidłowego odczytania tej normy przez organ.

Z art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. wynika wprost, że prawomocne decyzje, na mocy których strony lub osoby inne nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała, za zgodą tych stron lub osób. Zatem stron, w stosunku do których przeprowadzono postępowanie odszkodowawcze i które brały udział w pierwszym postępowaniu, o ile temu nie sprzeciwiają się ustawy.

Poza tym w niniejszej sprawie nie zostało w sposób przekonywujący wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. w pkt 5 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z 1956 r. W ocenie Sądu Minister nie wykazał, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 r.p.a. (odpowiednik obecnego art. 155 k.p.a.) w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej (14 maja 1956 r.) nie zostało jeszcze wprowadzone do obrotu prawnego. Z ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika zaś, że tego typu orzeczenie kasacyjne jest natychmiast wykonalne (art. 74 ust. 3 i art. 80 ust. 1 r.p.a). Z treści ówczesnych przepisów prawa i treści orzeczenia kasacyjnego nie wynika, że akt ten jest ostateczny w administracyjnym toku instancji (art. 76 ust. 2 r.p.a.).

Wobec tego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można uznać, że [...] maja 1956 r. orzeczenie z 1953 r. w pkt 5 wydane w trybie art. 100 r.p.a. zostało skutecznie uchylone i że wobec tego nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia z [...] maja 1956 orzekającego o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5 (tj. że dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną) (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r., IV SA/Wa 1686/17, dotyczący tego samego orzeczenia z 14 maja 1956 r.).

Zatem w ocenie Sądu stanowisko organu w części było nieprawidłowe, co przesądzało o uchyleniu zaskarżonej decyzji w pkt 1 i 3.

Odnosząc się do decyzji z [...] maja 1953 r. o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5. Sąd w tym zakresie nie znalazł przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Wyjaśnił że zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 dekretu był niezasadny.

Z akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia wynika, że zawiadomieniem z [...] maja 1953 r. (wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...]w dniach od [...] maja1953 r. do [...] czerwca 1953 r.), organ wywłaszczeniowy poinformował strony o terminie i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej.

Sąd przyznał, że w aktach archiwalnych brak jest protokołu rozprawy. W tych warunkach nie można jednak przyjąć domniemania, że rozprawa nie została przeprowadzona, gdyż taki wniosek stałby w sprzeczności z zasadą trwałości decyzji ostatecznej (art. 16 § 1 k.p.a.). Zdaniem Sądu, nawet nieprzeprowadzenie przez organ wojewódzki rozprawy dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości nie stanowiłoby rażącego naruszenia prawa albowiem właściciele nieruchomości potwierdzili, że nieruchomość została zajęta. Współwłaściciele nieruchomości zostali przy tym prawidłowo poinformowani o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, a mimo to nie zgłosili w sprawie żadnych wniosków lub sprzeciwów.

Poza tym orzeczenie z [...] maja 1953 r. zawiera wszystkie ww. wymienione elementy z art. 21 ust. 2 dekretu, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia poprzez precyzyjne oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie należy wskazać, że niemożność pozyskania kompletnych akt archiwalnych uniemożliwia ustalenie przebiegu rozprawy wywłaszczeniowej.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut, że w dacie wydania orzeczenia z [...] maja 1953 r. było ono niewykonalne z uwagi na brak wskazania w orzeczeniu wywłaszczeniowym dokładnego oznaczenia i położenia nieruchomości. Jak zasadnie organ zwrócił uwagę z akt sprawy wynika, że wywłaszczona nieruchomość objęta zezwoleniem z dnia [...] grudnia 1951 r. została oznaczona na planie sytuacyjnym z [...] listopada 1951 r. wykonanym przez Warszawskie [...], jako nieruchomość wchodząca w skład obszaru, którego granice wyznaczały punkty styczne oznaczone literami E, F, G, H, E.

W ocenie Sądu w toku postępowania w tym zakresie organ poczynił wszelkie możliwe ustalenia, zwracał się do instytucji i archiwów o wszelkie informacje dotyczące niniejszej sprawy. Strona natomiast nie dołożyła starań w celu uzupełnienia materiału dowodowego, przerzucając cały ciężar zgromadzenia materiału dowodowego na organ.

Wobec tych ustaleń Sąd uznał za niezasadny wskazany w pkt II. skargi zarzut odnoszący się do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1953 r. o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5.

Powyższy wyrok zaskarżony został pięcioma skargami kasacyjnymi. Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok co do jego punktu 2, to jest co do punktu oddalającego jej skargę w zakresie dotyczącym odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1953 r. W pozostałych skargach kasacyjnych, to jest skargach kasacyjnych wniesionych przez Ministra, Prezydenta [...] działającego w imieniu Skarbu Państwa (Prezydent), Miejskie Przedsiębiorstwo Realizacji Inwestycji (MPRI) oraz G. Sp. z o.o. (Spółka) zaskarżono punkt 1 i 3 wyroku.

Skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu pierwszej instancji :

1) naruszenie przepisu prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 21 dekretu (w brzmieniu ustalonym obwieszczeniem Przewodniczącego PKPG z 26 stycznia 1952 r.,Dz. U. 1952 nr 4 poz. 31), poprzez niezasadne przyjęcie, że wydanie orzeczenia z [...] maja 1952 r. nastąpiło zgodnie z w/w przepisem dekretu, podczas gdy orzeczenie to zostało wydane z rażącym jego naruszeniem, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy;

2) naruszenie przepisu prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż orzeczenie z [...] maja 1953 r. było wykonalne, podczas gdy w rzeczywistości było ono orzeczeniem niewykonalnym, a niewykonalność ta miała charakter trwały;

3) naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. polegające na zaakceptowaniu przez Sąd przesądzenia organu o legalności orzeczenia z [...] maja 1953 r., pomimo zaniechania przez organ działań w celu zgromadzenia kompletnych akt postępowania wywłaszczeniowego oraz pominięcia przez organ dowodów pośrednich dających podstawę do podważenia domniemania legalności w/w orzeczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem organ wnioskując o określonych faktach, nie może czynić tego w sposób dowolny, lecz powinien opierać się w tym względzie na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się wiedzą i doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguł logiki oraz wpływu jednych okoliczności na inne, a w sprawie niniejszej dowody przemawiają przeciwko legalności orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1953 r,, które wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisów dekretu;

4) naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art, 151 p.p.s.a., w związku z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na bezpodstawnym przerzuceniu przez Sąd ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym na stronę, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd przy ocenie decyzji Ministra brał pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez Ministra w sytuacji, gdy organ ten nie poczynił należytych starań w celu uzupełninia brakujących dokumentów, pomimo ustawowego obowiązku w tym zakresie.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

Minister na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

I.1. art. 156 § 1 pkt 3 w zw. art. 16 § 1 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu zasady trwałości decyzji ostatecznych przy ocenie zajścia przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Rady Narodowej [...]z 14 maja 1956 r. nr [...];

I. 2. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341, ze zm.), zwanego dalej "r.p.a.", przez błędną wykładnię, polegającą na błędnym uznaniu, że niedopuszczalne na gruncie tego przepisu było jednoczesne uchylenie dotychczasowego rozstrzygnięcia i wydanie nowego rozstrzygnięcia w sprawie, podczas gdy należało uznać, że organ mógł wydać w tym samym dniu (w rozważanym przypadku w dniu [...].05.1956 r.) orzeczenie kasacyjne w trybie art. 100 r.p.a. i nowe orzeczenie wywłaszczeniowe, gdyż pozwalała na to dyspozycja ww. przepisu

Następnie na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. organ zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

II. 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez: nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do argumentacji zawartej w decyzji z 28 lutego 2018 r. w zakresie braku zaistnienia przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego 14 maja 1956 r.;

II. 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez zaniechanie sformułowania wytycznych co do dalszego postępowania pomimo wskazania na str. 15 wyroku, że organ nie wykazał, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 r.p.a. [...] w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej (14 maja 1956 r.) zostało wprowadzone do obrotu prawnego;

II. 3. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co przejawia się w:

- niedostrzeżeniu okoliczności, iż akta archiwalne dotyczące kontrolowanego orzeczenia na skutek upływu ok. 60 lat od daty wywłaszczenia zachowały się tylko w szczątkowym zakresie, co uniemożliwia m.in. jednoznaczne ustalenie daty wejścia do obrotu prawnego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...]z [...] maja 1956 r. nr [...], uchylającego w trybie art. 100 r.p.a. orzeczenie wywłaszczeniowe [...] maja 1953 r. m.in. w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości (pkt 5 orzeczenia),

- formułowaniu na podstawie szczątkowych akt archiwalnych zbyt daleko idących wniosków, których nie da się pogodzić zasadami prawidłowej analizy materiału dowodowego, tj. m.in. wniosku, iż ww orzeczenie z [...] maja 1956 r. wydane w trybie art. 100 r.p.a. zostało wprowadzone do obrotu prawnego już po wydaniu nowego orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r., a tym samym "nie można uznać, że [...] nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia z [...] maja 1956 r. [... j w części dotyczącej pkt 5";

II. 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 100 r.p.a. przez błędne uznanie, że wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 3 jest dokonanie przez organ nadzoru błędnej wykładni prawa materialnego, a konkretnie art. 100 r.p.a., co przejawiało się w błędnym uznaniu, że zgoda na uchylenie orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1953 r. oraz szeregu innych orzeczeń, w tym m.in. orzeczenia odszkodowawczego z [...] sierpnia 1953 r. była wymagana tylko od inwestora; Sąd I instancji pominął przy tym kwestię wpływu ww. uchybienia na treść rozstrzygnięcia, a w szczególności konsekwencje wynikające z zachowania się akt archiwalnych tylko w szczątkowym zakresie;

Wobec powyższego, na podstawie art. 176 p.p.s.a. Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi S. W. i J. H. na jego decyzję, ewentualnie (w przypadku nieuwzględnienia wniosku sformułowanego w pkt 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

MPRI zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciło:

1. naruszenie przepisu postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. i przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 k.p.a. w zw. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 16 § 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na:

(i) nieuwzględnieniu przez Sąd, że od dnia ogłoszenia orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. (dalej "Orzeczenie wywłaszczeniowe) o wywłaszczeniu upłynął dziesięcioletni termin, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. uniemożliwiający stwierdzenie nieważności orzeczenia z powodu przyczyny, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.,

(ii) uznaniu, że Orzeczenie wywłaszczeniowe dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, tj. decyzją Prezydium z [...] maja 1953 r. o wywłaszczeniu, w sytuacji, w której decyzja z dnia [...] maja 1953 r. została skutecznie uchylona orzeczeniem Prezydium z [...] maja 1956 r., a zatem Orzeczenie wywłaszczeniowe nie orzekało o kwestii rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, a nadto poprzez błędną wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. polegającą na nieuwzględnieniu, że w pojęciu nieodwracalnych skutków prawnych, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. mieści się utrata dochodzenia przez Skarb Państwa zwrotu kwoty wypłaconej ówczesnym właścicielom nieruchomości, których dotyczyło Orzeczenie wywłaszczeniowe, tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w stosunku do której stwierdzona została nieważność, co skutkowało uwzględnieniem przez Sąd skargi w zakresie pkt 1 zaskarżonej decyzji, w którym odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. o wywłaszczeniu w części dotyczącej pkt 5 z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

MPRI zarzuciło również naruszenie prawa materialnego tj. art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo upływu od dnia ogłoszenia Orzeczenia o wywłaszczeniu dziesięcioletniego terminu, a nadto pomimo, iż orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, podczas gdy zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a, nie stwierdza się nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jeżeli od dnia jej ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne;

2. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. i przepisu prawa materialnego, tj. art. 100 r.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że na uchylenie orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] maja 1953 r. w trybie art. 100 r.p.a. była wymagana zgoda ówczesnych właścicieli nieruchomości, których dotyczyło wywłaszczenie, w sytuacji gdy ówcześni właściciele nieruchomości, nie nabyli prawa na podstawie tego orzeczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że zgoda na wydanie orzeczenia uchylającego była wymagana wyłącznie w odniesieniu do uchylenia decyzji na podstawie której ówcześni właściciele nieruchomości, której dotyczyło wywłaszczenie, nabyli prawo oraz naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie naruszonego przepisu oraz przyjęcie, że orzeczenie Prezydium z [...] maja 1956 r. o uchyleniu wskazanych w nim orzeczeń zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa - podczas gdy - ustalony w sprawie stan faktyczny nie dawał podstaw do stwierdzenia nieważności w całości Orzeczenia uchylającego, bowiem tylko na podstawie jednego z uchylonych orzeczeń strony nabyły prawo, tj. prawo do odszkodowania;

3. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. i przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przez Sąd, że od dnia ogłoszenia orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r. o uchyleniu wskazanych w nim orzeczeń upłynął dziesięcioletni termin, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a., po upływie którego nie stwierdza się nieważności decyzji i naruszenie prawa materialnego tj. art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie;

4. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie przez Sąd rozstrzygnięcia przekraczającego granice sprawy oraz zasądzenie solidarnie zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz S.W. i J.H. w sytuacji, w której przedmiotowe postępowanie toczyło się ze skargi wniesionej tylko przez S. W.;

5. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe skonstruowanie uzasadnienia polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia, skonstruowanie uzasadnienia w sposób niezrozumiały i ogólnikowy, a także brak zawarcia w uzasadnieniu stanowiska Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

MPRI na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wniosło o zmianę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1415/18 w dniu 14 lutego 2019 r. w zakresie punktu pierwszego tego wyroku poprzez jego uchylenie i oddalenie skargi S. W. w całości, ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu pierwszego tego wyroku i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Skarżącej na rzecz MPRI zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Spółka zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" p.p.s.a. w zw. z art. 100 r.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zgoda na uchylenie orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] maja 1953 r. i innych orzeczeń, w tym m.in. orzeczenia odszkodowawczego z dnia [...] sierpnia 1953 r. była wymagana nie tylko od inwestora; ale także od właścicieli nieruchomości, których dotyczyło wywłaszczenie, w sytuacji gdy właściciele nieruchomości, nie nabyli prawa na podstawie tego orzeczenia.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez niedostateczne i sprzeczne ze sobą uzasadnienie wyroku w tym w szczególności co do argumentacji zawartej w decyzji z [...] lutego 2018 r. w zakresie braku zaistnienia przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r.

3. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj sformułowanie wniosku, iż orzeczenie z dnia [...] maja 1956 r. wydane w trybie art. 100 r.p.a. zostało wprowadzone do obrotu prawnego już po wydaniu nowego orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. co prowadzi do konkluzji iż "nie można uznać, że [.,.] nie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia z [...] maja 1956 r. [...] w części dotyczącej pkt 5" podczas gdy z akt postępowania powyższa konkluzja zupełnie nie jest uprawniona gdyż historyczne akta sprawy nie zostały w dużej części zachowane co uniemożliwia jednoznaczne ustalenie daty wejścia do obrotu prawnego orzeczenia Prezydium z [...] maja 1956 r.,

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

4. art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu zasady trwałości decyzji przy ocenie przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w stosunku do orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium z [...] maja 1956 r.; tj. nieuwzględnienie upływu dziesięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a, uniemożliwiającego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej a ponadto pomimo, iż orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi na decyzję Ministra, ewentualnie (w przypadku uznania iż Sąd I instancji nie wyjaśnił dostatecznie sprawy) uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz Spółki kosztów postępowania według norm przepisanych.

Prezydent zaskarżonemu wyrokowi zarzucił :

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1,80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że Minister w decyzji z [...] lutego 2018 r. nie wyjaśnił, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. w punkcie 5 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z [...] maja 1956 r.,

2. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez orzeczenie poza granicami sprawy, tj. w sprawie ze skargi J. H., w sytuacji gdy J. H. skargi nie wniosła,

3. art. 200 p.p.s.a. poprzez zasądzenie kosztów postępowania solidarnie na rzecz S.W. i J. H., w sytuacji gdy J. H. nie była skarżącą,

II. naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 100 r.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie w rozpoznawanej sprawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdy zidentyfikowane naruszenie art. 100 r.p.a., nie miało charakteru rażącego,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w rozpoznawanej sprawie tych przepisów, tj. uznanie, że orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. dotyczyło sprawy już rozstrzygniętej orzeczeniem wywłaszczeniowym z [...] maja 1953 r., gdy orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. było orzeczeniem cząstkowym składającym się na orzeczenie obejmujące także orzeczenie kasacyjne z [...] maja 1956 r., uchylające orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] maja 1953 r.

Prezydent wniósł o uchylenie punktów 1 i 3 zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i wydanie wyroku reformatoryjnego o oddaleniu skargi Skarżącej w trybie art. 188 p.p.s.a. ewentualnie uchylenie punktów 1 i 3 zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta [...] kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

MPRI w odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżącej wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpienie do rozpoznania skarg kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że dokonywał już kontroli wyroków sądów administracyjnych wydawanych w sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. (wyroki z 18 grudnia 2019 r. I OSK 1190/18, z 30 sierpnia 2022 r. I OSK 1771/19 i z 29 września 2022 r. I OSK 1288/19). Postępowania, w których wydane zostały przywołane wyroki NSA dotyczyły stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] maja 1956 r. odpowiednio co do jego punktu 14, 17 i 15. W uzasadnieniach tych wyroków zawarte zostały pewne uwagi, dotyczące kwestii prawnych występujących również w niniejszej sprawie. Z tego też powodu, skład orzekający w niniejszej sprawie za zasadne uznaje sięgnięcie do poglądów wyrażonych w przywołanych wyrokach.

W pierwszej kolejności Sąd kasacyjny odniesienie się do skargi kasacyjnej wniesionej przez Skarżącą, a kwestionującej punkt 2 zaskarżonego wyroku. W punkcie tym Sąd pierwszej instancji oddalił skargę w pozostałym zakresie. Uwzględniając, że w punkcie 1 sentencji wyroku Sąd uchylił decyzję Ministra w jej punkcie 1 i 3 a więc w punktach odmawiających stwierdzenia nieważności orzeczenia uchylającego i orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. uznać należy, że w punkcie 2 wyroku Sąd orzekł o oddaleniu skargi na decyzję Ministra w zakresie odmawiającym stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] maja 1953 r.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktami 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne.

Skarżąca sprecyzowała swój pierwotny wniosek o stwierdzenie nieważności, rozszerzając go o żądanie dotyczące nieważności orzeczenia z [...] maja 1953 r. po 62 latach od dnia jego wydania, to jest [...] maja 2015 r. Jest zatem oczywiste, że część akt sprawy wywłaszczeniowej mogła nie zostać zachowana do dnia złożenia przez nią wniosku o stwierdzenie nieważności.

Sąd kasacyjny zwraca uwagę w tym miejscu, że przepisy postępowania administracyjnego ujęte w k.p.a. nie wypowiadają się ani w kwestii obowiązku przechowywania akt. Obowiązek przechowywania przez organ administracji akt sprawy jest konsekwencją ich zaliczenia do materiałów archiwalnych. W okresie, w jakim było prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnym oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w dekrecie z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych (Dz. U. Nr 19, poz. 149) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66). Na mocy § 3 pkt 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia w skład państwowego zasobu archiwalnego zaliczone zostały m.in. materiały archiwalne powstałe w wyniku prowadzonej po dniu [...] lipca 1944 r. działalności organów władzy i administracji państwowej. Urzędy organów administracji były zobowiązane czasowo przechowywać wytworzone materiały archiwalne w swoich składnicach akt (§ 7 rozporządzenia), przy czym w przypadku urzędów na szczeblu wojewódzkim i powiatowym okres przechowywania wynosił 10 lat (§ 10 ust. 1 lit c) rozporządzenia). Po upływie okresu przechowywania materiały archiwalne podlegały przekazaniu do właściwych archiwów państwowych (§ 11 rozporządzenia), z tym że materiały nie posiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne - podlegały wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie (§ 12 ust. 1 rozporządzenia).

Skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazywała, że nie zostało wyjaśnione dlaczego organ nie skorzystał z instytucji odtworzenia wybrakowanych akt. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że instytucja odtworzenia wybrakowanych akt nie jest uregulowana w kodeksie postępowania administracyjnego. Jedynie przepisy poszczególnych procedur sądowych regulują zasady dotyczące postępowania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt, dotyczą jednak wyłącznie akt sądowych (art. 288-298 p.p.s.a., art. 716-729 k.p.c. ), ewentualnie akt państwowego biura notarialnego (art. 720 k.p.c.). Możliwe jest natomiast prowadzenie postępowania mającego na celu odtworzenie akt, tak jak było to czynione w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, przy wykorzystaniu dostępnych w k.p.a. środków dowodowych. Prowadzi to jednak znów do wniosku, że jeżeli organ przeprowadził postępowanie mające na celu odtworzenie tychże akt, czy inaczej mówiąc, odnalezienie akt innego postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji poddanej kontroli w postępowaniu nadzwyczajnym, zaś strona uważa, że akta nadal nie są kompletne, winna organowi wskazać jakie czynności należy podjąć, by uzupełnić akta, ewentualnie jakie środki dowodowe wykorzystać by te brakujące akta odnaleźć.

Tymczasem Skarżąca zarzucając organowi zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego nie wskazała ani na etapie postępowania administracyjnego ani na etapie postępowania sądowego jakie konkretnie dodatkowe czynności organ mógłby podjąć celem zgromadzenia pełnego, w jej ocenie, materiału dowodowego, w tym w szczególności do jakich instytucji mógłby się jeszcze zwrócić. Sąd kasacyjny podziela pogląd wyrażony przez Skarżącą, że to na organie administracji ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego. Należy jednak zwrócić uwagę, że dla prawidłowego postawienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów konieczne jest wskazanie jakie konkretnie dowody nie zostały przeprowadzone (por. wyrok NSA z 27 września 2019 r. I OSK 1743/17).

Odnosząc się do przywołanych przez Skarżącą wyroków sądów administracyjnych zwrócić należy uwagę, że nie dotyczyły one kontroli w trybie nadzwyczajnym decyzji wydanych kilkadziesiąt lat przed datą wszczęcia postępowania nadzorczego.

Skarżąca kwestionowała ustalenia faktyczne poczynione przez organ twierdząc, że pominął on dowody pośrednie dające podstawy do podważenia legalności orzeczenia z [...] maja 1953 r. Uzasadniając swoje stanowisko powoływała się na fakt wywieszenia zawiadomienia z [...] maja 1953 r. o wyznaczeniu rozprawy na [...] maja 1953 r. w dniach [...] maja 1953 r. - [...] czerwca 1953 r. wywodząc, że winno być ono wywieszone co najmniej na 7 dni przed planowaną rozprawą. Wywieszenie zawiadomienia [...] maja 1953 r. oznacza jednak, że dokonane zostało ono właśnie co najmniej 7 dni przed planowanym terminem rozprawy, a więc zgodnie z przywołanym przez Skarżącą art. 20 ust. 2 dekretu, nie można więc z tych okoliczności wywodzić, że rozprawa nie odbyła się.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że z uwagi na nieodnalezienie żadnych dokumentów potwierdzających złożenie przez byłych właścicieli sprzeciwów lub wniosków możliwe jest przyjęcie, że nie zachodziły przesłanki do przeprowadzenia rozprawy. Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że Skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu pozwalającego na poczynienie ustaleń co do złożenia przez jej poprzedników sprzeciwu czy też wniosku, np. poprzez przedłożenie kopii odpowiedniego pisma autorstwa jej poprzedników prawnych z prezentatą organu .

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 21 dekretu został sformułowany w sposób nieprawidłowy. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na sformalizowany charakter środka odwoławczego jakim jest skarga kasacyjna, jak również z uwagi na fakt, że Sąd kasacyjny rozpoznaje ten środek odwoławczy wyłącznie w granicach podniesionych w nim zarzutów na skarżącym kasacyjnie ciąży obowiązek precyzyjnego wskazania, jaki konkretnie przepis naruszony został przez Sąd pierwszej instancji. Skarżąca kasacyjnie przywołała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 21 dekretu. Ten ostatni przepis składa się z trzech ustępów, przy czym ustęp 2 – z trzech punktów. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała, jaka konkretna jednostka redakcyjna tego przepisu została przez Sąd pierwszej instancji naruszona. Sąd kasacyjny nie ma zaś możliwości domniemywania na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, jaki przepis w ocenie jej autora został naruszony.

Odnosząc się do zarzutu niewykonalności orzeczenia z [...] maja 1953 r. Sąd kasacyjny wskazuje, że Skarżąca stawiając zarzut niewykonalności orzeczenia pomija okoliczność, że zostało ono uchylone a następnie [...] maja 1956 r. wydane zostało kolejne orzeczenie o wywłaszczeniu, które w zakresie dotyczącym spornej nieruchomości było tożsame z orzeczeniem z [...] maja 1953 r. Orzeczenie z [...] maja 1956 r. stanowiło podstawę do wpisu własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, a następnie do dokonywania dalszych przekształceń własnościowych. Zatem zarzut niewykonalności jest oczywiście niezasadny.

Podsumowując uznać należy, że skarga kasacyjna Skarżącej nie miała usprawiedliwionych podstaw.

Pozostałe skargi kasacyjnej, to jest skargi kasacyjne wniesione przez Ministra, Prezydenta, MPRI oraz Spółkę mają usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są zasadne.

Skarżący kasacyjnie kwestionowali wskazanie w sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji, że rozpoznaniu podlegała skarga Skarżącej oraz J. H. (punkt I.2 i I.3 petitum skargi kasacyjnej Prezydenta, punkt 4 petitum skargi kasacyjnej MPRI).

Rzeczywiście, jak wynika z akt sprawy, skarga wniesiona została wyłącznie przez Skarżącą, w konsekwencji wyłącznie ona winna być wskazana w komparycji wyroku oraz wyłącznie na jej rzecz mogły być zasądzone koszty postępowania. Okoliczność ta dostrzeżona została przez Sąd pierwszej instancji, który postanowieniem z [...] września 2019 r. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zaistniałą w komparycji oraz punkcie 3 sentencji wyroku. Postanowienie to doręczone zostało stronom postępowania i wobec niewniesienia zażalenia stało się prawomocne. W konsekwencji, na obecny etapie postępowania brak jest podstaw do odnoszenia się do zarzutów dotyczących wskazania w sentencji wyroku J. H. jako skarżącej.

W ocenie Sądu kasacyjnego podstawowym zagadnieniem podlegającym rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie jest odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji co do wydania orzeczenia z [...] maja 1956 r. z rażącym naruszenie art. 100 r.p.a.

Sąd pierwszej instancji owego rażącego naruszenia upatrywał w baku uzyskania zgody na jego wydanie przez wszystkie strony postępowania, podnosząc również, że brak jest dowodów potwierdzających wejście tego orzeczenia do obrotu prawnego i uzyskanie przymiotu ostateczności przed wydaniem orzeczenia z [...] maja 1956 r. orzekającego o wywłaszczeniu spornej nieruchomości, co w ocenie Sądu oznaczało, że to ostatnie orzeczenie dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

O ile kwestie związane z możliwości wydania orzeczenia uchylającego jednocześnie z orzeczeniem wywłaszczeniowym oraz problematyka doręczenia obu orzeczeń były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w przywołanych wyżej wyrokach, o tyle argumentacja dotycząca braku zgody stron na wydanie orzeczenia w trybie art. 100 r.p.a. nie była jeszcze przedmiotem analizy sądu drugiej instancji.

Sąd kasacyjny nie podziela argumentacji Ministra, zgodnie z którą w niniejszej sprawie zgoda na uchylenie orzeczeń wymagana była wyłącznie od Skarbu Państwa, to jest od podmiotu który uzyskał prawo własności. Nie można bowiem tracić z pola widzenia okoliczności, że orzeczeniem z [...] maja 1956 r. uchylono nie tylko orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. ale również orzeczenie ustalające odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1953 r. oraz orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. dotyczyły tej samej nieruchomości będącej własnością poprzedników prawnych Skarżącej. Świadczy o tym porównanie treści punktu 5 orzeczenia z [...] maja 1953 r. z punktem 5 orzeczenia z [...] maja 1956 r.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że zgodnie z punktem 5 orzeczenia z [...] sierpnia 1953 r. orzeczono o przyznaniu N.G., E. G., K. S. i Z.S. jako właścicielom nieruchomości o powierzchni 1 ha 11123 m kw ujawnionej w księdze wieczystej pod nazwą O.nr [...] odszkodowania w ogólnej wysokości 5.679 złotych. Orzeczenie z [...] sierpnia 1953 r. uchylone zostało orzeczeniem z [...] maja 1956 r. Jednak już [...] maja 1956 r. wydane zostało orzeczenie o przyznaniu odszkodowania właścicielom nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, to jest N.G., E. G., K. S. i Z.G. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość o tej samej powierzchni, co wskazana w orzeczeniu z [...] sierpnia 1953 r. i w tej samej kwocie. Zwrócić należy również uwagę, że z odnalezionych akt sprawy nie wynika, by od orzeczeń z [...] i [...] maja 1956 r. złożone zostały środki odwoławcze.

Oznacza to, że orzeczenie z [...] maja 1956 r. wydane na podstawie art. 100 r.p.a. rozpatrywane łącznie z orzeczeniem wywłaszczeniowym z tej samej daty i orzeczeniem z [...] maja 1956 r. nie doprowadziły do zmiany sytuacji prawnej właścicieli nieruchomości wywłaszczonej na mocy orzeczenia z [...] maja 1953 r. za którą odszkodowanie ustalono [...] sierpnia 1953 r.

Sąd kasacyjny przypomina w tym miejscu, że jak wynika z ugruntowanego stanowiska orzecznictwa z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy wystąpią łącznie następujące trzy przesłanki:

1) oczywistość naruszenia prawa;

2) charakter przepisu, który został naruszony oraz

3) skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, przy czy chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, tj. gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Na konieczność zaistnienia powyższych przesłanek zwrócił zresztą uwagę Sąd pierwszej instancji. Zaniechał on jednak dokonania oceny, czy uchylenie orzeczeń w trybie art. 100 r.p.a., nawet bez zgody wszystkich stron postępowania i wydanie następne kolejnych orzeczeń w identyczny sposób kształtujących sytuację prawną tychże stron rzeczywiście może być uznane za wywołujące skutki niemożliwe do zaakceptowana z punktu widzenia wymagać praworządności.

Powyższa kwestia nie była przedmiotem rozważań sądu pierwszej instancji. Z uzasadnienia wyroku Sądu administracyjnego nie wynika również, by wziął on pod uwagę znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy orzeczenie z [...] maja 1956 r. orzekające o ustaleniu odszkodowania na rzecz N. W. G., E.G., K. S. i Z. G.

W konsekwencji nie przeprowadzono również rozważań co do tego, czy wskazanie w orzeczeniu z [...] sierpnia 1953 r. jako uprawnionej do odszkodowania Z.S. jest wyłącznie następstwem błędu pisarskiego (o czym świadczyć może treść orzeczenia z [...] maja 1953 r., zawiadomienia z [...] maja 1953 r. orzeczenia z [...]maja 1956 r. wskazujących jako właścicielkę Z. G.).

Odnosząc się do stanowiska Sądu pierwszej instancji co do braku dowodów potwierdzających wejście orzeczenia uchylającego do obrotu prawnego i uzyskanie przymiotu ostateczności przed wydaniem orzeczenia z [...] maja 1956 r. Sąd kasacyjny podziela stanowisko wyrażane w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wcześniej wyrokach. Wskazano w nich, że Orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. zostało podjęte na podstawie art. 100 r.p.a., który to przepis został powołany w jego podstawie prawnej. Zgodnie z art. 100 r.p.a. prawomocne decyzje, na mocy których strony lub osoby inne nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała, za zgodą tych stron lub osób, o ile temu nie sprzeciwiają się ustawy. Ww. przepis prawa jest odpowiednikiem art. 155 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 154 § 2 k.p.a., właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Mając na uwadze treść art. 100 r.p.a. należy przyjąć, że orzeczenia wydane w dniu [...] maja 1956 r. – kasacyjne i wywłaszczeniowe – w istocie stanowią jedno orzeczenie (decyzję) zmieniające wydane na podstawie art. 100 r.p.a. (por. wyrok NS Az 18 grudnia 2019 r. I OSK 1190/18).

Odnosząc się do stanowiska Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym w niniejszej sprawie nie zostało w sposób przekonywujący wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym wyjaśnić należy, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachował się dowód publicznego obwieszczenia ani zwrotne potwierdzenia doręczenia orzeczenia z [...] maja 1956 r. wydanego na podstawie art. 100 r.p.a. Na ww. orzeczeniu widnieje jedynie informacja o wpływie przedmiotowego orzeczenia do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniu [...] maja 1956 r. Z adnotacji na orzeczeniu wywłaszczeniowym z [...] maja 1956 r. wynika zaś, iż zostało ono wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach [...] maja 1956 r. -[...] czerwca 1956 r. z treści orzeczeń wynika również, że były wysyłane do inwestora jednak brak zwrotnych potwierdzeń odbioru w aktach archiwalnych nie pozwala na ustalenie dat doręczenia tych rozstrzygnięć inwestorowi. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla sprawy, bowiem nie jest możliwe bezsporne ustalenie czy obydwa ww. orzeczenia weszły do obrotu prawnego jednocześnie, czy też w różnych datach. Jak podkreślił NSA w wyroku z 18 grudnia 2019 r. I OSK 1190/18, szczątkowy materiał dowodowy nie pozwala bezspornie ustalić powyższej kwestii a niedopuszczalne jest domniemywanie zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności, albowiem zakazuje tego zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.).

W konsekwencji, sam brak dowodu ogłoszenia czy też doręczenia orzeczenia kasatoryjnego z [...] maja 1956 r. nie może przesądzać o nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z tej samej daty, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że orzeczenia wywłaszczeniowe wydane zostało w warunkach objętych art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Dopiero w razie uznania, że orzeczenie kasatoryjne dotknięte jest wadą nieważności, co na obecnym etapie postępowania nie zostało przesądzone, możliwe byłoby uznanie, że orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. wydane zostało w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

W przedstawionym wyżej zakresie za zasadne uznać należy zarzuty objęte punktem II. 1. i 2 petitum skargi kasacyjnej Prezydenta, punktem 2 petitum skargi kasacyjnej MPRI, punktem 1 petitum skargi kasacyjnej Spółki oraz punktem I 2 i II. 4 petitum skargi kasacyjnej Ministra. W skardze kasacyjnej MPRI podkreślano, że ewentualna nieważność orzeczenia uchylającego mogła dotyczyć wyłącznie orzeczenia dotyczącego wypłaty odszkodowania nie zaś orzeczenia o wywłaszczeniu.

W świetle powyższego za zasadne uznać należało zarzuty skarg kasacyjnych zmierzające do zakwestionowania dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego podnosząc zarzuty naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. (punkt 3 petitum skargi kasacyjnej Spółki, punkt II. 3 skargi kasacyjnej Ministra i punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej Prezydenta).

Skarżący kasacyjnie zwracali uwagę na naruszenie przez Sąd wynikającej z art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej podkreślając, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji w sytuacji w której od dnia jej ogłoszenia albo doręczenia upłynęło więcej niż 10 lat, przy czym w części skarg kasacyjnych zarzut ten odnoszono wyłącznie do orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. (zarzut objęty punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej Ministra, punktem 4 petitum skargi kasacyjnej Spółki, częściowo zarzut objęty punktem 1 petitum skargi kasacyjnej MPRI) a w części również do orzeczenia wydanego w trybie art. 100 r.p.a. uchylającego orzeczenie z 1953 r. (punkt 3 petitum skargi kasacyjnej MPRI).

Zarzuty te uznać należy za zasadne w odniesieniu do orzeczenia wywłaszczeniowego. Sąd pierwszej instancji uznając, że nie doszło do uchylenia orzeczenia z [...] maja 1953 r. uznał, że orzeczenie wywłaszczeniowe z [...] maja 1956 r. wydane zostało w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, co skutkować winno jego nieważnością na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

W dacie wydania zaskarżonej do Sądu decyzji Ministra art. 156 § 2 k.p.a. przewidywał, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.

Jak wynika z ustaleń Ministra, orzeczenie o wywłaszczeniu wywieszone zostało na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w dniach [...] maja – [...] czerwca 1956 r. Dziesięcioletni okres, o którym mowa była w art. 156 § 2 k.p.a. upłynął zatem [...] czerwca 1966 r. W tej sytuacji, nawet w razie przyjęcia, że orzeczenie uchylające z [...] czerwca 1956 r. dotknięte jest wadą nieważności, czego na obecnym etapie postępowania Sąd kasacyjny nie przesądza, nie było możliwe stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczającego z uwagi na upływ okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Możliwe było jedynie stwierdzenie wydania tego orzeczenia z naruszeniem prawa.

Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji nie wynika, by dostrzegł i przeanalizował okoliczności związane z brzmieniem art. 156 § 2 k.p.a. Sąd ograniczył się do wskazania, że nie można uznać, by w stosunku do orzeczenia wywłaszczającego nie wystąpiła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i przywołania wyroku WSA w Warszawie z 9 listopada 2017 r., IV SA/Wa 1686/17. Z uzasadnienia nie wynika jednak, czy organ w dalszym toku postępowania uwzględnić ma art. 156 § 2 i w konsekwencji wydać decyzję, o której mowa w art. 158 § 2 k.p.a., czy też stwierdzić ma nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego.

Sąd kasacyjny wskazuje w tym miejscu, że wyrok WSA w Warszawie z [...] listopada 2017 r. na który powoływał się Sąd pierwszej instancji uchylony został wyrokiem NSA z 18 grudnia 2019 r., ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji oddali skargę prawomocnym obecnie wyrokiem z 21 maja 2021 r. I SA/Wa 1264/20.

Niezasadny jest natomiast podniesiony przez MRPI zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do orzeczenia uchylającego. Sąd pierwszej instancji uznał, że orzeczenie to dotknięte jest wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie przesądzając na obecnym etapie postępowania prawidłowości tego poglądu sądu pierwszej instancji wskazać należy, że przepis art. 156 § 2 k.p.a w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie wyłączał możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. po upływie 10 lat od daty jej ogłoszenia lub doręczenia. Możliwość ta wyłączona została dopiero na skutek nowelizacji k.p.a. wynikającej z ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491).

MPRI w uzasadnieniu swojego stanowiska powoływało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. P 46/13 ( w skardze kasacyjnej wskazano błędnie jako sygnaturę P 46/16) i zawartą w nim argumentację. Sąd kasacyjny odnosząc się do tej argumentacji przypomina, że wyrok z 12 maja 2015 r. był wyrokiem zakresowym orzekający o pominięciu ustawodawczym. Był to zatem wyrok, w którym Trybunał uznaje za stan niekonstytucyjny brak określonej treści normatywnej w przepisie. Wyroki o pominięciu prawodawczym Trybunał kieruje zaś przede wszystkim do ustawodawcy a chociaż w doktrynie nieraz podnosi się, że w takiej sytuacji organy, stosujące prawo, winny poszukiwać możliwości rekonstrukcji brakującej normy prawnej z wartości konstytucyjnych, to – zdaniem Sądu - brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można było zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy, zwłaszcza, że Trybunał nie przesądził, że czas ten (wymagany okres prekluzyjny) powinien być taki sam, jak w przypadku przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a., czyli 10 lat (zob. pkt 10.7 uzasadnienia wyroku). Nie można zatem stawiać Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 156 § 2 k.p.a w odniesieniu do orzeczenia uchylającego.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 156 § 2 k.p.a. powoływano się również na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, upatrując ich w przedawnieniu możliwości dochodzenia przez Skarb Państwa odszkodowania wypłaconego wywłaszczonym (punkt 1 petitum skargi kasacyjnej MPRI).

Odnosząc się do tej kwestii zwrócić należy uwagę, że odszkodowanie przyznane zostało osobom wywłaszczonym na podstawie orzeczenia z [...]maja 1956 r. Przyznające zaś wcześniej odszkodowanie orzeczenie z [...] sierpnia 1953 r. uchylone zostało orzeczeniem kasatoryjnym z [...] maja 1956 r. Z uwagi na fakt, że niniejsza sprawa sądowoadministracyjna nie obejmuje kwestii związanych z ważnością decyzji z [...] maja 1956 r. rak jest podstaw do analizowania związku pomiędzy przedawnieniem w świetle prawa cywilnego możliwości żądania zwrotu odszkodowania a nieodwracalnymi skutkami decyzji kasatoryjnej.

Zwrócić należy jednak uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii związanych z wystąpieniem ewentualnych nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. w zakresie prawa rzeczowego. Okoliczność ta nie została wskazana wprost w uzasadnieniach zarzutów skarg kasacyjnych jednak wobec podniesienia zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 156 § 2 oraz zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd kasacyjny uprawniony jest do wskazania, że jak wynika z akt sprawy nieruchomość objęta orzeczeniem o wywłaszczeniu jest obecnie objęta w części prawem użytkowania wieczystego. W uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji nie zostały zawarte żadne wytyczne dotyczące dalszego postępowania organu w tym zakresie. Co więcej, pomimo uchylenia decyzji Ministra w punkcie 1 i 3 z uwagi na to, że "nie zostało w sposób przekonywujący wyjaśnione, czy orzeczenie wywłaszczeniowe z 1953 r. w pkt 5 zostało uchylone orzeczeniem kasacyjnym z 1956 r. W ocenie Sądu Minister nie wykazał, że z dostępnego materiału dowodowego wynika, że orzeczenie kasacyjne wydane w trybie art. 100 r.p.a. (odpowiednik obecnego art. 155 k.p.a.) w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej ([...] maja 1956 r.) nie zostało jeszcze wprowadzone do obrotu prawnego." Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy zadaniem Ministra przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie dokonywanie dalszych ustaleń faktycznych, co do wejścia do obrotu orzeczenia kasatoryjnego czy też uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu pierwszej instancji. Jest to o tyle istotne, że jak wynika z końcowej części uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd ten uznał, że organ poczynił wszystkie możliwe ustalenia, zwracał się do instytucji i archiwów o wszelkie informacje dotyczące sprawy (str. 17 uzasadnienia) Słusznie również Minister zwrócił uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zawarte w uzasadnieniu decyzji argumentacji dotyczącej braku zaistnienia przesłanki nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Zatem za zasadne uznać należało zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. podniesione został w skardze kasacyjnej Ministra (punkt II. 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej), MPRI (punkt 5 petitum skargi kasacyjnej), Spółkę (punkt 2 petitum skargi kasacyjnej).

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji ponownie oceni, uwzględniając ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku, czy orzeczenie kasatoryjne z [...] maja 1956 r. można uznać za rażąco naruszające prawo z uwagi na brak w aktach sprawy zgody wszystkich stron postępowania, a w konsekwencji oceni, czy orzeczenie z tej samej daty orzekające o wywłaszczeniu nieruchomości można uznać za wydane w warunkach o których mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i w zależności od poczynionych ustaleń Sąd rozważy czy konieczne jest odnoszenie się do kwestii nieodwracalnych skutków prawnych i przedawnienia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w warunkach, o których mowa w art. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Uznając, że skargi kasacyjne wniesione przez Ministra, Prezydenta, MPRI i Spółkę mają usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i 3 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.

Na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na oddalił skargę kasacyjną Skarżącej o czym orzekł w punkcie 2 wyroku.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od Skarżącej na rzecz Ministra, Prezydenta, MPRI i Spółki kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz, 1842 ze zm.).