Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 274/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1,2, art. 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Bogdan Wolski Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] odmawiającej przyznania T. K. prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] dla której Sąd Rejonowy W. prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...] na podstawie art. 138 § 2 KPA uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji

Organ przedstawił następująco stan faktyczny: nieruchomość położona w W.przy ul. [...] dawniej oznaczona hip. Nr [...] objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego W. – Wydziału III Ksiąg Publicznych Hipotecznego z dnia 20 czerwca 1952 r. – tytuł własności nieruchomości ozn. hip. Nr [...] w W. uregulowany był wpisem jawnym na imię firmy "[...]" z mocy aktu kupna – sprzedaży zeznanego w dniu 14 lutego 1925 r. za Nr 2 i wniosku z dnia 10 stycznia 1931 r. Nr 2.

Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dnia 21 listopada 1945 r. na podstawie art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy W..

Orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 14 czerwca 1948 r. na zasadzie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP nr 3 poz. 17) orzeczono o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa firmy [...] z siedzibą w przy ul. [...]. Orzeczenie zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...] z dnia 24 czerwca 1948 r. Jak wynika z treści orzeczenia z dniem ogłoszenia przedmiotowe przedsiębiorstwo uległo przejęciu na własność państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami.

W dniu 25 listopada 1948 r. w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. opublikowane zostało ogłoszenie o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę W. stosownie do § 1 Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m. st. Warszawy (Dz. U. R.P. nr 6, poz. 43). Ogłoszenie obejmowało w szczególności grunty położone przy ul. [...].

Decyzją z dnia [...] października 1993 r. nr [...] Minister Przemysłu i Handlu po rozpatrzeniu wniosku Z. K., A. W. i T. K. stwierdził nieważność powołanego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] czerwca 1948 r. wskazując, że decyzja nacjonalistyczna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych – przejęty zakład użytkowany jest w tym samym co przed nacjonalizacją obrębie i niemal w tej samej zabudowie, a przejęcie nieruchomości gruntowej na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej było przedmiotowe w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia, gdyż stosownie do postanowień dekretu, nieruchomość ta stanowiła już własność gminy W.. Z ustaleń zawartych w decyzji z dnia [...] października 1993 roku wynika, iż w szczególności przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca składnik mienia Spółki Jawnej nigdy nie została przejęta przez Skarb Państwa wymaganym przez przepisy nacjonalizacyjne protokołem zdawczo – odbiorczym. W świetle ww. decyzji przed objęciem w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę W. w sposób przewidziany w powołanym dekrecie doszło do wadliwej nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa orzeczeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 roku Ministra Przemysłu i Handlu. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie o sygn. akt IV SA 2139/93 uznał za zgodna z prawem decyzję z dnia [...] października 1993 roku.

Decyzją NR [...] z dnia [...] grudnia 1998 roku Minister Gospodarki przyznał odszkodowania za utracone mienie przedsiębiorstwa "[...]" na rzecz Z. K. w wysokości [...], A. W. wysokości [...] i T. K. w wysokości [...].

W dniu 27 października 1993 roku T. K. złożył wniosek na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (art. 5 i art. 7) o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu nieruchomości w W. nr hip. [...] położonej przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 , oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] w ramach zwrotu, jednocześnie wniósł o zwrot zabudowań znajdujących się na przedmiotowym gruncie o łącznej pow. [...] m2.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 1995 roku Zastępca Burmistrza Gminy W. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] na rzecz następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych – do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji w sprawie przekazania mienia ogólnonarodowego (państwowego) na własność gminy.

Protokołem z dnia 1 grudnia 1995 roku działający z upoważnienia Wojewody [...] H. B., przy udziale Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa Handlowego "[...]" sp. z o.o. w W. przekazał T. K. – spadkobiercy właścicieli [...] środki trwałe wymienione szczegółowo w protokole, znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości.

W toku prowadzonego postępowania komunalizacyjnego dotyczącego działki ozn. Nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] wydane zostały następujące orzeczenia:

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 1995 roku nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1995 roku nr [...] stwierdzającą nabycie przez Dzielnicę – Gminę W. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...] o powierzchni [...]m2 na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA 1623/95 z dnia 20 listopada 1996 r. uchylił obydwie decyzje na skutek skargi Zarządu Gminy W.. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, iż nieruchomość ta podlegała działaniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W.. Grunt więc przeszedł na własność gminy z dniem wejścia w życie dekretu tj. z dniem 21 listopada 1945 r. Późniejsza nacjonalizacja dokonana orzeczeniem nr [...] dnia [...] czerwca 1948 r. nie miała w tym przypadku zastosowania. Konsekwencją przejęcia własności gruntu na podstawie dekretu było prawo dotychczasowego właściciela praz innych osób wymienionych w art. 7 ust. 1 dekretu do złożenia w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym. Sytuacja prawna budynków była – stosownie do art. 7 ust. 5 i 8 dekretu – pochodna tego, czy dotychczasowy właściciel skorzystał z prawa złożenia wniosku w obowiązującym terminie. Według sądu brak było natomiast prawnego uzasadnienia do twierdzenia, że objęcie orzeczeniem nacjonalizacyjnym budynków na gruncie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. wyłączało prawa nadane art. 7 ust. 1. Dekret jak też ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej były aktami autonomicznymi i przepisy jednego z nich nie wpływały rozszerzająco lub zwężająco na sytuację prawną byłych właścicieli. Stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego przez Ministra Przemysłu i Handlu decyzję z dnia [...] października 1993 r. miało w odniesieniu do budynków tylko ten skutek, że jeżeli taki wniosek nie został złożony, brak było podstaw do wyłączenia z komunalizacji budynków znajdujących się na gruncie.

Na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 września 1997 r. sygn. III RN 36/97 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnienie wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, iż w 1945 r. działka będąca przedmiotem sporu została – zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami – "skomunalizowana" (stając się własnością Gminy W.), a następnie (w 1950 r.) stała się kolei własnością Skarbu Państwa. W międzyczasie w 1948 r. – doszło do jej "powtórnej" wadliwej nacjonalizacji w drodze orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu. W 1993 r. to orzeczenie zostało z kolei decyzją tegoż Ministra uznane za nieważne, co zostało potwierdzone orzeczeniem NSA, który w 1998 r. uznał powyższą decyzję Ministra za zgodną z prawem. Nadto Sąd Najwyższy stwierdził, iż pierwszoplanowym działaniem w przedmiotowej sprawie powinno być rozstrzygnięcie o uprawnienia następców prawnych dawnych właścicieli do odzyskania spornej działki w świetle decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z 1993 r. W następnej kolejności sąd nakazał rozważyć, czy nieruchomość ta, pozostająca w 1990 r. zgodnie z istniejącymi w aktach dowodami, w dyspozycji Skarbu Państwa w ogóle mogła podlegać komunalizacji zgodnie a art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Rozpoznający ponowie sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem I SA 1709/097 z dnia 10 marca 1998 r. uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1995 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 1995 r. Analizując podstawy prawne komunalizacji ex lege na podstawie art. 5 ust. 1 oraz ocenę prawną wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż istotną rzeczą w sprawie jest to, na podstawie którego z punktów art. 5 ust. 1 powołanej ustawy komunalizacyjnej, stwierdzono nabycie przez Dzielnicę Gminę W. na własność przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1- 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. odmówił komunalizacji przedmiotowej działki. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, iż w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość należała do Przedsiębiorstwa Handlowo – Usługowego "[...]", mającego status przedsiębiorstwa Państwowego, dla którego funkcję organu założycielskiego pełnił Minister Rynku Wewnętrznego. W tym stanie rzeczy, skoro nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, ani przedsiębiorstwa, dla którego organy państwowe stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego, jak też zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanym tych organom, to nie istnieją w rozpatrywanej sprawie przesłanki pozytywne dla komunalizacji nieruchomości z mocy prawa, na podstawie powołanych przepisów. Ponadto Wojewoda uznał, iż brak wniosku o komunalizację z mocy prawa ze strony Dzielnicy Gminy W., już nie istniejącej, powodują także niemożność orzeczenia o komunalizacji przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa.

Od tej decyzji odwołanie złożył Zarząd Gminy W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniósł, iż Przedsiębiorstwo "[...]" władało przedmiotową nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. bez tytułu prawnego, co nie eliminuje "należenia do" terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Oceniając decyzję organu I instancji, Komisja, stwierdziła, iż Wojewoda nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dotyczyło to przede wszystkim zalecenia dokonania ustalenia, do którego należała przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r.

Skargę na powyższą decyzję wniósł T. K., zarzucając, że zaskarżona decyzja została wydana na wniosek podmiotu nieuprawnionego, a gdyby uznać Gminię T. za uprawnioną, to w części dotyczącej budynków – za wydaną bez podstawy prawnej, bądź też z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając skargę T. K. powołał się na pogląd Sądu Najwyższego podważający legitymację do działania Gminy T. w przedmiotowej sprawie, co stanowi przeszkodę wykluczającą kierowanie przez Gminę zażaleń i skarg w tej sprawie. Z tego powodu decyzja winna być uchylona, a odwołanie gminy odrzucone. Zdaniem strony skarżącej brak było podstawy do uchylenia decyzji w odniesieniu do budynków, gdyż kwestia praw dekretowych do budynków została rozstrzygnięta w wyrokach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sadu Administracyjnego .

Po rozpoznaniu skargi złożonej przez T. K., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 maja 2001 roku sygn. akt I SA 1751/99, skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu, że jest podwójnie związany stanowiskami Sądu Najwyższego na podstawie art. 393 (17) kpc w zw. z art. 57 ust. 2 i 59 ustawy o NSA oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego – na podstawie art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym następnie przyjął, że uprawnienia wynikające z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy dają podstawę do uznania, że następcy prawni dawnych właścicieli mają interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym, dotyczącym zabudowanej nieruchomości warszawskiej. Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji, Sąd podkreślił, że kwestię odrębnej od gruntu własności budynków i wyłączenie ich z komunalizacji przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1997 roku i w myśl powołanych wcześniej przepisów, stanowisko to nie może podlegać jakimkolwiek zmianom, co oznacza, że Wojewoda wydając rozstrzygnięcie w każdym przypadku winien odmówić komunalizacji budynków.

Ostateczną decyzją z dnia [...] października 2001 roku nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie prawa własności na rzecz Gminy W. gruntu przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie ewidencyjnym [...] ([...]) i odmówił nabycia prawa własności budynków.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2001 roku podjęto postępowanie, zawieszone postanowieniem z dnia [...] czerwca 1995 roku w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nr hip. [...] o pow. [...] m2.

Na wniosek z dnia 19 kwietnia 2002 roku, złożony przez Gminę W. urządzono księgę wieczystą KW [...] w Sądzie Rejonowym W. dla nieruchomości stanowiącej działkę grunt nr ewidencyjny [...] z obrębu [...] położonej w W. Gminie T. ul. [...] o pow.

[...] m2.

Postanowieniem z dnia [...] października 2003 roku nr [...] zaopiniowano pozytywnie projekt podziału nieruchomości uregulowanej w KW [...] oznaczonej jako działka nr [...]w obrębie nr [...] położonej przy ul. [...], na działki nr [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2 .

Prezydent W. decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. odmówił ustanowienia na rzecz T. K. prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...] m2, stanowiącego część działki nr [...] o powierzchni [...] m2 (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie nie został złożony w terminie wniosek w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279). Wniosek taki został złożony dopiero w 1993 r.

Od powyższego rozstrzygnięcia odwołał się T. K. W odwołaniu skarżący powołał się na fakt, iż objęcie przedmiotowego gruntu przez gminę nastąpiło już po orzeczeniu nacjonalizacyjnym – następnie w 1993 r. wyeliminowanym z obrotu prawnego, z zatem jego poprzednicy prawni nie mogli uczynić zadość wymogom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W.. Możliwość taką odzyskali bowiem dopiero w 1993 r. i złożony wtedy wniosek – zdaniem skarżącego – należy uznać za złożony w terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 roku argumentując swoje stanowisko tym, iż gdyby podzielić stanowisko skarżącego, termin z art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. przestałby być terminem materialnoprawnym, albowiem dla każdej nieruchomości upływałby z innym dniem, a jego upływ byłby zależny jedynie od sytuacji prawnej i życiowej obywatela – co nie było intencją ustawodawcy i zniwelowałoby zasadę pewności prawa. Uniemożliwiłoby to praktycznie obrót nieruchomościami tzw. "dekretowymi" albowiem po 1945 r. wiele osób znajdowało się w bardzo trudnych sytuacjach życiowych i prawnych, które uległy wyjaśnieniom dopiero po upływie terminu z art. 7 ust. 1 powołanego dekretu. Takie stanowisko według organu II instancji znajduje odzwierciedlenie w wielu wyrokach NSA. Tym samym organ II instancji uznał, iż Prezydent W. zasadnie odmówił skarżącemu ustanowienia na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...] m2 , stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] nr (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy ul. [...] z uwagi na fakt nie złożenia stosownego wniosku w terminie, nie jest natomiast możliwe przywrócenie terminu, ani też przyjęcie, iż zaczął on biec później niż w dniu 25 maja 1949 r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 693/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dna [...] sierpnia 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia

3 września 1997 roku sygn. akt III Rn Sygn. akt 36/97, że w rozpatrywanej sprawie doszło wielokrotnie do naruszenia prawa. Wynika to z przebiegu trwającego wiele lat postępowania komunalizacyjnego oraz postępowań dotyczących orzeczenia nacjonalizującego z dnia [...] czerwca 1948 r. Nadto Sąd stwierdził, że nie jest w niniejszej sprawie związany wprost poglądami prawnymi i stanowiskami przedstawionymi w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu Najwyższego wyrażonymi postępowaniach dotyczących komunalizacji gruntu położonego w W. przy ul. [...] oraz dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej w dnia [...] czerwca 1948 roku, ale sformułowania tam zawarte oraz ostateczny wynik postępowania komunalizacyjnego mają na tę sprawę wpływ.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie ustaliły rzeczywistego celu wniosku z dnia 27 października 1993 roku złożonego przez T. K.. Wniosek ten pozostawał w ścisłym związku z powyższą decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1993 roku, o czym świadczy zawarte w nim sformułowanie "w ramach zwrotu" oraz fakt jego złożenia w krótkim czasie od wydania decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Z tego względu organ administracji winien zbadać, czy wniosek ten dotyczył ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości po stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Rozpatrując ponownie sprawę Prezydent W. pismem z dnia 20 marca 2007 r. wezwał T. K. do złożenia pisemnego oświadczenia co do celu, w jakim złożył w dniu 27 października 1993 r. wniosek o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu przedmiotowej nieruchomości "w ramach zwrotu". W dniu 2 kwietnia 2007 r. T. K. złożył oświadczenie, w którym stwierdził, iż wniosek złożony w dniu 27 października 1993 r., należy traktować jako złożony w trybie dekretu warszawskiego i rozpoznać go na podstawie przepisów owego dekretu.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] Prezydent W. ponownie odmówił T. K. przyznania prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości.

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, iż w dniu 25 maja 1948 r. tj. z dniem zamieszczenia powołanego wyżej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. nastąpiło objecie przedmiotowego gruntu posiadanie przez gminę. W konsekwencji termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu upływał w dniu 25 maja 1949 r. w tym terminie bezspornie spółka [...] nie złożyła wniosku dekretowego. W związku z przejęciem przedmiotowego przedsiębiorstwa wraz ze wszystkimi prawami na własność Państwa to Skarb Państwa jako właściciel budynków i związanego z nimi roszczenia był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Wniosek mógł również złożyć były właściciel przedsiębiorstwa. Skoro zaś wniosek nie został zgłoszony, roszczenie o ustanowienie prawa własności czasowej do gruntu wygasło. W konkluzji organ stwierdził, że brak materialnoprawnej przesłanki złożenia wniosku o własność czasową w terminie określonym w dekrecie czyni zbędnymi rozważania, czy zachodzą w niniejszej sprawie inne przesłanki ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz spadkobierców dawnego właściciela określone w art. 7 ust. 2 dekretu.

Od powyższej decyzji odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu złożył T. K. Skarżący w szczególności podniósł, iż nacjonalizacji uległa nie tylko przedmiotowa nieruchomość i inne środki trwałe przedsiębiorstwa, ale i jego firma, wobec czego we wskazanym w zaskarżonej decyzji czasie nie było prawnie możliwe wystąpienie z wnioskiem dekretowym przez spółkę będącą właścicielem. Nawet gdyby uznać za formalnie występujące uprawnienie Skarbu Państwa do złożenia wniosku "dekretowego" po nacjonalizacji, to wniosek taki w świetle decyzji denacjonalizacyjnej został uznany za nieważny z mocy prawa i wycofany z obiegu prawnego. W szczególnej sytuacji termin do złożenia wniosku mógł zacząć biec dopiero gdy następne zdarzenia prawne spowodowały ustąpienie prawnej możliwości złożenia stosownego wniosku, a wówczas wniosek ten został złożony. Ponadto w ocenie skarżącego o ile doszło do faktycznego przejęcia posiadania przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, to nigdy nie doszło do faktycznego ani do prawnego objęcia jej w posiadanie przez gminę W..

Według skarżącego niewłaściwe jest stanowisko jakoby ze względu na nieprzywracalność zawitego terminu dekretowego brak było podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku następców prawnych byłych właścicieli w trybie dekretu [...]. Jak słusznie zauważył bowiem WSA w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r. " w przypadku więc wniosku skarżącego nie występuje (zwykła) sytuacja niezłożenia wniosku po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę". Dlatego właśnie zdaniem skarżącego Sąd Najwyższy uznał, iż nie jest konieczne zastosowanie instytucji przywrócenia terminu, lecz że termin ten pojawił się z mocy prawa z chwilą doręczenia skarżącemu decyzji denacjonalizacyjnej.

W toku postępowania skarżący przedstawił następujące dokumenty dla wykazania następstwa prawnego po byłym właścicielu przedmiotowej nieruchomości:

- odpis z rejestru handlowego [...] z [...] stycznia 1947 r., z którego wynika, iż wspólnikami spółki "[...]" byli T. K. i J. K.,

- postanowienie sygn. akr [...] z dnia [...] kwietnia 1997 roku Sądu Rejonowego W. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po K. K. na podstawie ustawy nabyli synowie J. K. oraz T. K. w [...] części spadku każdy z nich,

- postanowienie sygn. [...] z dnia [...] marca 1994 roku Sądu Rejonowego W. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po J. K. na podstawie ustawy nabył brat T. K. w całości,

- postanowienie sygn. [...] z dnia [...] kwietnia 1986 roku Sądu Rejonowego w Z. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po T. K. na podstawie ustawy nabyli żona Z. K. oraz córka A. W. i syn T. K. każde z nich po [...] części,

- aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] stycznia 1999 roku (umowa sprzedaży) mocą którego, Z. K. oraz A. W. oświadczyły, że przysługujące im udziały, tj. wszelkie prawa i roszczenia, wynikające z przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – dotyczące nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] o pow. [...] m2 oraz prawa do budynków znajdujących się na tej nieruchomości sprzedają na rzecz T. K.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że jest ono zasadne choć nie wszystkie podniesione w nim zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Organ odniósł się do związania go ocenami prawnymi zawartymi w przytoczonych wyżej orzeczeniach sądowych, stwierdzając, że związanie oceną prawną dotyczy wyłącznie sprawy w której został wydany wyrok. Skoro zatem zdaniem organu powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego zostały wydane w sprawie której przedmiotem była komunalizacja mienia, to wyrażone w tych wyrokach wskazania nie mają charakteru wiążącego w przedmiotowej sprawie dotyczącej rozpatrzenia wniosku dekretowego złożonego przez skarżącego w dniu 27 października1993 r., bowiem są to dwie różne sprawy administracyjne. Organ uznał, że jedynym orzeczeniem mającym wiążący charakter dla organów orzekających w niniejszej sprawie jest zatem prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. I SA/Wa 693/05. W wyroku tym Sąd podkreślił, iż nie jest związany wprost poglądami prawnymi przedstawionymi w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu Najwyższego wyrażonymi w postępowaniach dotyczących komunalizacji gruntu, ale sformułowania tam zawarte oraz ostateczny wynik postępowania komunalizacyjnego – zdaniem Sądu – mają na tę sprawę wpływ.

Z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynika, iż przyczyną uchylenia decyzji wydanych w obu instytucjach było nie wyjaśnienie celu wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 23 października 1993 r. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo przyjął, iż pismo skarżącego z dnia 2 kwietnia 2007 r. rozwiewa wszelkie ewentualne wątpliwości co do charakteru i celu wniosku z 23 października 1993 r., albowiem skarżący jednoznacznie wskazał, że "przedmiotowy wniosek proszę potraktować jako złożony w trybie dekretu [...] i rozpatrzeć go w świetle przepisów owego dekretu. Taka jest i była od początku moja intencja".

Wobec powyższego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podstawowe znaczenie zdaniem organu ma ocena, czy przedmiotowy wniosek skarżącego uznać można za złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...]. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził jedynie, iż: "w momencie rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku przez poprzedniego właściciela nieruchomości, właścicielem gruntu nie była gmina, ale państwo na postawie orzeczenia nacjonalizacyjnego. W przypadku więc wniosku skarżącego nie występuje "zwykła" sytuacja złożenia wniosku po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę".

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zatem, że Skarb Państwa na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Z mocy art.1 dekretu [...] własność przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 21 listopada 1945 r. przeszła na rzecz gminy W.. Z kolei orzeczenie nacjonalizacyjne zostało ogłoszone w dniu 24 czerwca 1948 r., zaś jego podstawą prawną stanowiły przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własności Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP nr 3 poz. 17). Zgodnie z § 68 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własności Państwa (Dz. U. RP 1946 r. Nr 17 poz. 114 ze zm.) przedsiębiorstwo, przejęte w myśl art. 3 ustawy, przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia.

Gdyby zatem przyjąć, że w dniu 24 czerwca 1948 r. Państwo przyjęło także własność przedmiotowej nieruchomości, należałoby uznać, że nieruchomość ta w ogóle nie została objęta w posiadanie przez gminę w trybie dekretu [...]. Dekret stanowił bowiem w art. 4 ust.1, iż terminy i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę W. gruntów określonych w art. 1, ustali w rozporządzeniu Minister Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej bowiem rozporządzenie określające tryb obejmowania w posiadanie dotyczyć mogło jedynie gruntów "określonych" w art.1 dekretu, tj. gruntów stanowiących własność gminy W.. W myśl § 1 Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m. st. Warszawy (Dz. U. R.P. Nr 6, poz. 43) obejmowanie w posiadanie przez gminę W. gruntów na obszarze W., nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego W., podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie.

Ogólne przepisy dotyczące posiadania nieruchomości zawarte były w owym czasie w dekrecie z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), który w art. 307 stanowił, iż przeniesienie posiadania rzeczy następuje przez jej wydanie; za wydanie rzeczy uważa się także wydanie środków, dających faktyczną władzę nad rzeczą. Powołane rozporządzenie przewidywało zatem szczegóły, wyjątkowy tryb uzyskania posiadania nieruchomości poprzez dokonanie ogłoszenia. Zgodnie zaś z zasadą exceptiones non sunt extendendae, przepisów o charakterze wyjątkowym nie można interpretować rozszerzająco. W konsekwencji, mając na uwadze treść art. 4 dekretu warszawskiego i przyjmując za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż orzeczeniem nacjonalizacyjnym Państwo przejęło własność przedmiotowej nieruchomości należałoby uznać, iż opublikowane w dniu 25 listopada 1948 r. ogłoszenie o objęciu w posiadanie nieruchomości położonych w szczególności przy ul. [...] – nie wywołało skutku w postaci objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez gminę W. Gmina nie mogła bowiem w szczególnym trybie ogłoszenia w dzienniku urzędowym objąć w posiadanie gruntu, który nie podlegał już przepisom dekretu [...], skoro został przejęty na własność przez Państwo.

Zatem zdaniem organu sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku biegł od chwili objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Przyjmując natomiast, że nie nastąpiło objęcie gruntu w posiadanie przez gminę termin ten w ogóle nie rozpoczął biegu.

Organ uznał jednak, że w niniejszej sprawie nie jest związany oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie przejęcia nieruchomości na własność Państwa w dniu publikacji orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Stosownie do art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawa publicznego w całości wraz z nieruchomościami i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno – prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Przepis ten wyraźnie stanowi o przyjęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa wraz z nieruchomościami i ruchomym majątkiem. Ze sformułowania "wraz z majątkiem" wynika, iż przejęciu mógł ulec jedynie majątek przedsiębiorstwa. W chwili wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego przejmowane przedsiębiorstwo nie było jednak właścicielem przedmiotowej nieruchomości, która stanowiła własność innego podmiotu – gminy W.

Organ podniósł, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. I OPS 2/2007 (opubl. OSP 2008/7-8 poz. 88 z aprobującą glosą Józefa Kremisa) stwierdził: "Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (DZ. U. 1946 r. Nr 3 poz. 17 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".

W tym stanie rzeczy organ przyjął, iż wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego nie pozbawiło gminy W. własności nieruchomości. Na własność Państwa przeszło natomiast przejęte przedsiębiorstwo wraz z wszystkimi uprawnieniami, które przysługiwały owemu przedsiębiorstwu w dacie publikacji orzeczenia nacjonalizacyjnego. W konsekwencji z mocy ogłoszenia opublikowanego w dniu 25 listopada 1948 r. gmina W. objęła w posiadanie przedmiotową nieruchomość.

Od tego dnia zdaniem organu biegł sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Wobec powyższego organ uznał, iż w dniu 25 listopada 1948 r. rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku dekretowego, który upłynął 25 maja 1949 r.

Organ nie podniósł natomiast stanowiska organu pierwszej instancji, że w tym czasie wniosek dekretowy mógł złożyć były właściciel przedsiębiorstwa. Organ pierwszej instancji nie wskazał także zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego żadnej podstawy prawnej takiego poglądu.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu [...] do złożenia wniosku uprawnieni byli: dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące. Niezależnie od tego, czy do złożenia wniosku uprawnione nadal było przedsiębiorstwo "[...]" – przejęte przez Państwo – jako dotychczasowy właściciel gruntu, czy też wniosek miał prawo złożyć bezpośrednio Skarb Państwa jako prawny następca właściciela, to brak jest podstaw do przyjęcia, iż jednocześnie prawo do złożenia wniosku przysługuje także "byłemu właścicielowi przedsiębiorstwa".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było prowadzone w formie spółki jawnej. Zgodnie z art. 5 obowiązującego w dacie nacjonalizacji Kodeksu handlowego spółka jawna była jedną ze spółek handlowych. Spółka handlowa była zaś kupcem rejestrowym, to jest podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze (art.4 § 1 k.h.). Według art. 2 § 1 k.h. kupcem był ten, kto prowadził we własnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe. Stosownie do art. 81 k.h. spółka jawna mogła nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. W dacie wejścia w życie dekretu [...] w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości jako właściciel wpisana była właśnie spółka.

Z chwilą ogłoszenia orzeczenia nacjonalizacyjnego wprawdzie nie została zatem przejęta na własność spółka jako taka, ale prowadzone przez nią przedsiębiorstwo przeszła na własność Państwa wraz z całym majątkiem i wszelkimi prawami, w tym prawem do firmy. Można przyjąć, że spółka nadal istniała, pozbawiona jednak całego majątku i wszystkich praw, w tym prawa do firmy. Z ustaleń Sądu Najwyższego w cyt. wyżej wyroku z 3 września 1997 r. przedmiotowa spółka została wykreślona z rejestru handlowego dopiero w 1955 r. jako nie prowadząca działalności gospodarczej. Nie sposób zatem uznać, aby spółka ta była uprawniona i miała w ogóle prawną możliwość złożenia wniosku dekretowego w terminie wynikającym z art. 7 ust.1 dekretu. Zdaniem organu uprawnienie do zgłoszenia wniosku dekretowego zostało przejęte przez Państwo na podstawie art. 6 ust.1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Nie chodzi tu więc o to, że zgłoszenie wniosku przez spółkę było utrudnione, lecz że zdaniem organu było prawnie niedopuszczalne.

Stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego spowodowało, że orzeczenie to zostało usunięte z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, tj. od dnia jego wydania. Powszechnie przyjmowana jest w takich przypadkach fikcja prawna polegająca na traktowaniu takiego orzeczenia tak jakby nigdy nie zostało wydane. Skoro zatem skutkiem wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego było pozbawienie spółki (jej wspólników) prawa do złożenia wniosku dekretowego, to zgodzić się należy ze stwierdzeniem Sądu Najwyższego w cyt. wyżej wyroku z 3 września 1997 r., iż następcy prawni wspólników spółki uzyskali prawo do wystąpienia z wnioskiem dekretowym dopiero z dniem doręczenia im decyzji denacjonalizacyjnej. W wyniku nacjonalizacji zdaniem organu jedynym podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku dekretowego był Skarb Państwa – wychodząc z założenia, że orzeczenie nacjonalizacyjne nigdy nie zostało wydane (skutek ex tunc), organ uznał, że Skarb Państwa nigdy nie miał tego uprawnienia, a zatem nigdy nie przejął go od wspomnianej spółki jawnej. Tym samym zdaniem organu, termin do złożenia wniosku dekretowego biegł wprawdzie od 25 listopada 1948 r. do 25 maja 1949 r., ale względem podmiotu który – jak wynika z decyzji denacjonalizacyjnej – nie miał prawa takiego wniosku złożyć. Skutek ten (tj. pozbawienie Skarbu Państwa z mocą wsteczną prawa do złożenia wniosku dekretowego) nastąpił wobec następców prawnych wspólników spółki dopiero z chwilą doręczenia im decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Dlatego w tej szczególnej sytuacji zdaniem organu należało przyjąć, iż wniosek złożony przez skarżącego w dniu 27 października 1993 r. został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...] i winien zostać rozpatrzony merytorycznie.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Prokurator Okręgowy W. zarzucając jej rażące naruszenie art. 8, 77 § 1. 80 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 278) polegające na powierzchownym rozpatrzeniu materiału dowodowego i przedwczesnym uwzględnieniu odwołania T. K. na decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] odmawiającą przyznania wyżej wymienionemu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] co skutkowało przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że T. K. nie złożył w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu [...] wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, a zatem nie została spełniona jedna z materialnych przesłanek do wydania pozytywnej decyzji w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości i wniosła o stwierdzenie nieważności lub uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. W obszernym uzasadnieniu skargi między innymi podniesiono, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że ani spółka ani żaden z je wspólników nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu w oparciu o art. 7 dekretu w terminie określonym przepisami dekretu. Wniosku takiego brak w aktach własnościowych nieruchomości. Ponadto wskazuje na tę okoliczność pismo Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 24 czerwca 1952 r. oraz wniosek tegoż Prezydium z dnia 21 lutego 1967 r. skierowany do Państwowego Biura Notarialnego. Faktu tego nie kwestionował również wnioskodawca.

W toku postępowania wystąpiono do Ministerstwa Gospodarki Biura Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnej z prośbą o wyjaśnienie, czy skutkiem decyzji denacjonalizacyjnej jest powstanie po stronie Gminy W. lub Skarbu Państwa prawnego obowiązku przeniesienia prawa własności (lub oddania w użytkowanie wieczyste) przedmiotowej nieruchomości na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli przedsiębiorstwa. Wyżej wymienione czynności zostały wykonane w celu zastosowania się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 693/05.

W dniu 2 kwietnia 2007 r. T. K. złożył oświadczenie, w którym stwierdził iż wniosek złożony w dniu 27 października 1993 r. należy traktować jako złożony w trybie dekretu [...] i rozpoznać go w świetle przepisów owego dekretu.

Ministerstwo Gospodarki Biuro Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych, pismem z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. [...], udzieliło wyjaśnień iż wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] czerwca 1948 r. decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1993 r. wywołało skutek ex tunc. Spowodowało to sytuację taką jakby decyzja nacjonalizacyjna w ogóle nie została wydana, a tym samym jedyną obecną podstawą prawną upaństwowienia nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. był dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Jednocześnie w lipcu 2007 roku Biuro Gospodarki Nieruchomościami zleciło wydanie opinii prawnej profesorowi P. C. doktorowi habilitowanemu nauk prawnych, która miała umożliwić ustalenie właściwej podstawy prawnej i rozpatrzenie przedmiotowego wniosku. P. C. w swojej ekspertyzie stwierdził, że realizacja wniosku następców prawnych przedmiotowej nieruchomości dotycząca przywrócenia terminu zawitego będącego terminem prawa materialnego o którym mowa w art. 7 dekretu nie jest możliwa. Terminy określone w prawie materialnym nie podlegają przywróceniu przez organ administracji publicznej w drodze KPA, a także przez sąd w wyrokach sądowych. Problem związania orzecznictwem organu administracji w związku z toczącym się postępowaniem komunalizacyjnym w latach 1995-2001 w odniesieniu do powyższej sprawy należy rozpatrywać jedynie w kategorii "wytycznych" działania dla organu. Toczące się i zakończone postępowanie komunalizacyjne nie potwierdziło prawa następców prawnych do budynków na przedmiotowej nieruchomości, wywodzącego się z dekretu [...]. Prawo to powstało na skutek uchylenia decyzji nacjonalizacyjnej w 1993 r. Sąd Najwyższy w drodze orzecznictwa dotyczącego przedmiotowego postępowania komunalizacyjnego nie sprecyzował oraz nie wskazał podstaw prawnych i trybu dochodzenia roszczeń przez następców prawnych dotyczących odzyskania spornej działki gruntu.

Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (później prawa własności czasowej, obecnie prawa użytkowania wieczystego) określony w art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Jest to zatem termin nieprzywracalny, do którego nie ma zastosowania procedura przywracania terminów przewidziana w art. 58-60 obecnie obowiązującego Kodeksu postępowania administracyjnego / j.t. Dz. U Nr 98, poz. 1071 z późn. zm./ Terminu tego nie można było przywracać również pod rządami przepisów art. 41-43 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r o postępowaniu administracyjnym / Dz. U Nr 36 poz. 341 z późn. zm./ które normowały tę kwestię przed wejściem w życie obecnego Kodeksu. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego / por. uchwała składu pięciu sędziów NSA z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96, publ. ONSA 1997/2/56, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1378/97, publ. LEX nr 48650/.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego prezentowany jest pogląd w oparciu o treść wiążącego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 693/05) iż na skutek orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w tym przedsiębiorstwa [...] w W. (opublikowanego w MP Nr [...] poz. [...] z dnia 26 czerwca 1948 r.) upaństwowiona została przedmiotowa nieruchomość w "całości" zarówno grunt jak i budynki. Z powyższego założenia wyprowadzono wniosek, że przedmiotowa nieruchomość w ogóle nie została objęta w posiadanie przez gminę w trybie dekretu [...]. Dodatkowym argumentem wspierającym tę tezę zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego miała być treść art. 4 cyt. Dekretu, który stanowił iż terminy i tryby obejmowania w posiadanie przez W. gruntów określonych w art. 1 ustali w rozporządzeniu Minister Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej.

Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie jest związane oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, i oparło swoją argumentację na treści uchwały Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uchwale tej dotyczącej wykładni przepisu art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej Naczelny Sąd Administracyjne stwierdził "Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.

Organ w oparciu o powyższą wykładnię art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej stwierdził, że w chwili wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego przejmowane przedsiębiorstwo nie było jednak właścicielem przedmiotowej nieruchomości, która stanowiła własność innego podmiotu gminy W., a wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego nie pozbawiło gminy W. własności tej nieruchomości. Gmina W. z dniem ogłoszenia opublikowanego w dniu 25 listopada 1948 r. objęła w posiadanie przedmiotową nieruchomość i od tego czasu rozpoczął się bieg sześciomiesięcznego terminu za złożenie wniosku o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy, który to termin upłynął 25 maja 1949 r.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarb Państwa mógł zatem w tym terminie uzyskać od gminy W. przeniesienie własności gruntu.

Organ II instancji zakwestionował możliwość złożenia wniosku dekretowego przez byłego właściciela, prezentując pogląd że "skutkiem wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego było pozbawienie spółki (jej wspólników) prawa do złożenia wniosku dekretowego".

Zdaniem prokuratury zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo a mianowicie art.

7 ust 1 dekretu [...], a także §3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia

27 stycznia 1948r wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W..

Przepis art. 7 ust 1 dekretu wyraźnie i jednoznacznie wskazuje jaki krąg osób może w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez gminę złożyć wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatę symboliczną.

Określenie "dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę" nastąpiło zgodnie z art. 4 dekretu [...] w rozporządzeniu wykonawczym, w szczególności w jego § 3 który stanowi " Grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego w którym zamieszczono ogłoszenie". Zgodnie z treścią § 1 tegoż rozporządzenia chodziło o ogłoszenie o objęciu w posiadanie przez gminę W. gruntów na obszarze W. nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 07 kwietnia 1946r (Dz. U. RP Nr 16 poz. 112). Trzeba w sposób stanowczy podkreślić, że termin określony w art. 7 ust 1 dekretu [...] jest terminem zawitym prawa materialnego. W orzecznictwie ustalony jest pogląd że z upływem tego terminu wygasa przyznane przez normodawcę uprawnienie.

W szczególności orzekł tak Naczelny Sąd Administracyjny: 1.) w uchwale składu 5 sędziów z dnia 14 października 1996r (sygn. akt OPK 19/96, publ. ONSA 1997 Nr 2 poz. 56), 2.) w wyroku 21 kwietnia 1998r (sygn. akt IV SA 1091/96, LEX nr 45934), 3.) w wyroku z dnia 20 września 1999r (sygn. akt 1378/97, LEX nr 48650), 4.) w wyroku z dnia 26 stycznia 2001r (sygn. akt 1425/99,LEX nr 54161) w którym stwierdził, iż przepisy art. 7 ust 1 i 2 dekretu [...] nie dają podstawy do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z powodu opóźnienia w złożeniu wniosku, 5.) w wyroku z dnia 10 listopada 2006r (sygn. akt I OSK 32/06, LEX nr 292065) zapadłym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 24 sierpnia 2005r (sygn. akt

I SA/WA 434/04) oddalającego skargę następców prawnych dawnego właściciela nieruchomości warszawskiej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] stycznia 2004r / [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na gruncie nieruchomości [...].

Odnośnie ustalenia początku biegu terminu dekretowego to zdaniem skarżącego organ zupełnie dowolnie zaprezentował pogląd, że wprawdzie termin ten biegnie od

25 listopada 1948 r. i upłynął 25 maja 1949 r. jednak, że termin ten rozpoczął bieg począwszy od dnia doręczenia decyzji stwierdzającej nieważność decyzji nacjonalizacyjnej czyli w zależności od podmiotu raz biegł on na przełomie 1948/1949 i powtórnie od października 1993r. do kwietnia 1994r.

Z takim poglądem zgodzić się nie można, gdyż jest to sprzeczne z utrwalonym orzecznictwem.

Zdaniem skarżącego organ prezentuje błędny pogląd w przedmiocie wykładni skutków prawnych stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, bowiem w żadnym wypadku nie można przyjmować, iż decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o odmowie przyznania jakiś uprawnień automatycznie przywraca te uprawnienia, albo przywraca stan prawny i faktyczny jaki istniał przed dniem jej wydania.

W ocenie prokuratury nieodwracalny charakter ma zdarzenie prawne dotyczące przedmiotowej nieruchomości polegające na zaniechaniu zgłoszenia w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu co spowodowało wygaśnięcie tego roszczenia oraz utratę własności posadowionych na min budynków.

Kwestia przywrócenia terminów dotychczasowym właścicielom gruntów warszawskich, którzy nie złożyli wniosków w terminie, czy też ustalenia nowych terminów składania takich wniosków nie możne być rozwiązana w drodze przywrócenia terminu lecz w drodze odrębnego aktu normatywnego o charakterze generalnym rangi ustawowej.

W tej sytuacji przeprowadzając wnikliwą analizę materiału dowodowego, przepisów prawa utrwalonego w orzecznictwie sądu a także mając na uwadze zasadę równego traktowania obywateli wobec prawa nie można zdaniem skarżącego uwzględnić żądań Tadeusza Klimczaka następcy prawnego byłego właściciela.

Zaskarżona decyzja rażąco narusza porządek prawny i zasadę pewności obrotu, gdyż w wielu podobnych sprawach niezłożenie wniosku w terminie zgodnie z art. 7 dekretu [...] było podstawą decyzji Prezydenta W. o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a decyzje te były utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz sądy administracyjne.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosząc dodatkowo, że wnosi na podstawie art. 33 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., o odmowę dopuszczenia do udziału w sprawie Prezydenta W. oraz stwierdza, iż zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy są chybione, gdyż w sposób wyczerpujący rozpatrzono cały materiał dowodowy i wyjaśniono stan faktyczny sprawy. Zdaniem organu w obszernym uzasadnieniu skargi nie wskazano żadnego dowodu pominiętego przez organ, ani też żadnej okoliczności, która nie zostałaby uwzględniona, lub nie został uznana za udowodnioną. Organ podniósł także, iż w zaskarżonej decyzji nie przywrócił terminu do wniesienia wniosku dekretowego gdyż nie kwestionuje materialnoprawnego charakteru tego terminu. Natomiast zdaniem organu to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1997 r. wyraźnie wskazał, iż działania organów administracji stanowiły naruszenie praw następców prawnych właścicieli spornej działki, na których rzecz działała decyzja Ministra o nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1948 r. a którzy już w dniu 27 października 1993 r. złożyli wniosek o zwrot odebranej im bezprawnie nieruchomości, podkreślając, że niewzięcie pod uwagę w toku postępowania wniosku owych następców z 27 października 1993 r. było niedopuszczalne, choćby w świetle konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa.

Zdaniem organu zarówno Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, jak i Sąd Najwyższy właśnie z zasadą prowadzenia postępowania w zaufaniu do organów Państwa, wywiódł stanowisko, że T. K. uzyskał prawo do złożenia wniosku dekretowego dopiero po doręczeniu decyzji nacjonalizacyjnej. Tymczasem ze skargi zdaje się wynikać, że w ocenie Prokuratora pogłębienie zaufania obywateli do organów Państwa w niniejszej sprawie miałoby polegać na zignorowaniu stanowiska Sądu Najwyższego i przyjęciu – bez bliższego uzasadnienie – że "ani spółka, ani żaden z jej wspólników nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu w oparciu o art. 7 dekretu w terminie określonym przepisami dekretu" oraz że nastąpiło "zaniechanie zgłoszenia w terminie określonym w art. 7 ust.1 wniosku o przyznanie prawa własności czasowej". Skarżący pomija przy tym fakt, iż owa spółka została pozbawiona przez państwo przedsiębiorstwa, które prowadziła, oraz wszelkich praw, w tym prawa do firmy - nie wiadomo więc, jak rozumieć twierdzenie skarżącego, że spółka nie złożyła wniosku bądź, że miało miejsce zaniechanie złożenia wniosku dekretowego.

W konkluzji organ wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wyniki postępowania.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej także: p.p.s.a.).

Oceniając skargę z uwzględnieniem powyższego Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie chociaż z innych powodów niż w niej podniesiono.

Na wstępie należy wskazać, że rodzaje decyzji jakie może wydać organ odwoławczy zostały określone w art. 138 k.p.a., który stanowi katalog zamknięty. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w tym przepisie. Do wydania decyzji o charakterze kasacyjnym nie wystarcza jedynie przywołanie treści art. 138 § 2 k.p.a. jako jej przedmiotowej podstawy. Zasadność jej wydania powinna wynikać z treści uzasadnienia, które musi w sposób jasny wskazywać, iż podjęte rozstrzygnięcie odpowiada celowi jakiemu ma służyć decyzja kasacyjna w świetle przepisów prawa.

W przeciwieństwie do przepisu art. 138 § 1 k.p.a., który nie określa przesłanek wydania przewidzianych w tym przepisie decyzji organu odwoławczego, przepis art. 138 § 2 k.p.a. upoważnia organ odwoławczy do wydania decyzji kasacyjnej tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zagadnienie dopuszczalności podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej może być zatem rozważane na płaszczyźnie postępowania wyjaśniającego (dowodowego), przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, co z kolei wymaga odniesienia się do wyznaczonego przepisami kodeksu zakresu postępowania dowodowego przed organem drugiej instancji. Przyjęcie, ze granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym są określone przepisem art. 136 k.p.a. prowadzi do wniosku, że braki w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ I instancji w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną odwołaniem decyzji tego organu mogą być albo usunięte i uzupełnione przez organ II instancji w granicach określonych w przepisie art. 137 k.p.a., albo przez organ I instancji po uchyleniu decyzji tego organu i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. W konsekwencji należy przyjąć, że organ odwoławczy może powołać się na przepis art. 138 § 2 zd. 1 k.p.a. tylko wówczas, gdy wykaże, że przeprowadzenie przezeń dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach wyznaczonych przez art. 136 k.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości ma miejsce w szczególności wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie, 1962, s. 226).Trafnie podkreślono w piśmiennictwie, że brak ten nie może być sanowany w postępowaniu odwoławczym, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycza, 2005, wyd. II).

Ponieważ jak wynika w powyższego przewidziana w art. 138 § 2 k.p.a. możliwość przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy dlatego decyzja kasacyjna musi być wnikliwie i szczegółowo uzasadniona. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy w ogóle nie uzasadnił przyczyn wydania decyzji kasacyjnej. Nie wykazał, ze w rozpoznawanej sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego zgodnie z treścią przepisu art. 138 § 2 k.p.a., nie wskazał także w jakim zakresie takie postępowanie organ pierwszej instancji miałby przeprowadzić, oraz dlaczego kwestie te mają znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego, przedmiotowa sprawa została w sposób prawidłowy wyjaśniona, a organ pierwszej instancji wykonał wiążące go zalecenia sądu wskazane w wyroku z dnia 26 kwietnia 2006 r. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt i SA/Wa 693/05) czego organ odwoławczy w toku całego postępowania nie kwestionował.

Odmienna zaś ocena prawna zebranego i przedstawionego przez organ pierwszej instancji materiału dokumentacyjnego oraz inna wykładnia obowiązującego prawa nie uprawnia organu odwoławczego do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W takiej bowiem sytuacji organ odwoławczy ma obowiązek zastosować instytucję reformacji i orzec co do istoty sprawy.

Ponieważ organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji kasacyjnej nie wykazał iż zachodzą przesłanki wymienione w art. 138 § 2 k.p.a., decyzja taka nie może pozostać w obrocie prawnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Ubocznie należy wskazać, iż sąd administracyjny nie jest władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Uchylając decyzję kasacyjną organu odwoławczego z wyżej omówionych przyczyn, nie jest uprawniony do wydania wiążących wskazań co do treści merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.