Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1542/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
article: art. 17., 19, 156 par 1 pkt `. 157 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie NSA Andrzej Niecikowski (spr.) WSA Mirosław Bator Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 15 lipca 2009 r. nr [....] w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia 21 kwietnia 2009 roku; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz strony skarżącej Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. kwotę 457 zł (słownie czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].04.2009 r. (znak: [...]) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. , działając na podstawie art. 145 § l pkt 4, w związku z art. 147 i art. 151 § l pkt l kpa, oraz w związku z art. l ust. l Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (tj. Dz.U.R.P. Nr 46 poz. 339 zwanego dalej dekretem z 27 lipca 1949 r.,) - w wyniku wznowienia dokonanego na wniosek Skarbu Państwa -Nadleśnictwo Ł. w Ł. sprawy zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...]10.2006r, znak: [...] orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lipca 1954 r. znak: [...] w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej we wsi K. , powiat [...], stanowiącej - w dacie przejęcia -własność P.B. , odmówiło uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].10.2006 r, (znak: [...]) orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] lipca 1954 r. znak: [...].

W uzasadnieniu podniesiono, że w postępowaniu wszczętym w wyniku wznowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. w całości podtrzymuje stanowisko zawarte w swojej decyzji [...].10.2006r. Orzeczenie PPRN w G. z dnia [...] lipca 1954 r. rażąco naruszało prawo, gdyż nie zawierało prawidłowego, a nawet żadnego określenia nieruchomości, stanowiącej własność P.B. , które tym orzeczeniem zostały przejęte na własność Państwa. W orzeczeniu tym nie zostały wykazane numery działek, ich powierzchnia jak również brak w nim innych danych, na podstawie, których można by obecnie stwierdzić jakie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może ustalać jaka powinna być prawidłowa treść badanej decyzji i w tym zakresie dokonywać stosownych ustaleń, lecz ma obowiązek dokonać jej oceny pod kątem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy m.in. podniesiono, że obecnie nasuwają się poważne wątpliwości formalno prawne dotyczące kompetencji organów uprawnionych do rozstrzygania tego rodzaju spraw i postępowań .Tym bardziej , że to właśnie SKO na zasadzie art. 264 w związku z art. 15 par. l pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30.08 2002 r. p.p.p.s.a. wystąpiło do NSA w Warszawie o podjęcie uchwały dotyczącej wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosków w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych przez Prezydia Rad Narodowych orzekających o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o dekrety z dnia 27.07 1949 oraz 5.09 1947. Należy również zwrócić uwagę na treść postanowienia NSA z dnia 4.6.2008 r. sygn. akt I OW 27/08 oraz postanowienia NSA z dnia 22.12.2008 r. sygn. akt I OW 152/08 NSA w Warszawie, które jednoznacznie stwierdzają w swej treści, że organem właściwym do rozpatrzenia spraw tego rodzaju jest organ administracji publicznej - właściwy miejscowo wojewoda.

Wniosek Skarbu Państwa - Nadleśnictwo Ł. w Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został uwzględniony i Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...].07.2009 r. (znak: [...] ) utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...].04.2009 r., potwierdzając stanowisko w niej wyrażone.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na po wyższą decyzję złożył Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. i zarzucając

1.naruszenie przepisów art.77 par. l kpa przez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego wydania orzeczenia " w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej we wsi K. , stanowiącej w dacie przejęcia -własność P.B. , skoro nie kwestionuje się w całości orzeczenia PPRN w G. które miało być wydane z naruszeniem przepisów art.75 rozporządzenia Prezydenta z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnymi, skoro nieruchomość P.B. nie została indywidualnie oznaczona i co ma wskazywać na to do jakiej konkretnej nieruchomości została stwierdzona nieważność powołanego wyżej orzeczenia PPRN w G. Nie został ustalony przedmiot postępowania , a w szczególności oznaczenie nieruchomości, której właścicielem miał być poprzednik prawny wnioskodawców, zaś dokumenty załączone do wniosku nie odpowiadają formalnym wymogom .

2.naruszenie przepisu art. 7 kpa, gdyż nie poczynienie ustaleń opisanych wyżej narusza interes społeczny w tym przypadku interes Skarbu Państwa Lasów Państwowych w którego imieniu działa Nadleśnictwo Ł.

3.naruszenie przepisu art.157 par. l ust. l i 2 kpa w gdyż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję z dnia [...].10.2006 r. znak: [...] orzekające o stwierdzeniu nieważności orzeczenie PPRN w G. z dnia [...].07.1954 r. znak [...] w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej we wsi K. , powiat [...], stanowiącej w dacie przejęcia - własność P.B. wydał organ administracji nieuprawniony rzeczowo,

4.naruszenie przepisu art.156 par. 2 kpa - nieruchomość obsadzona przez wnioskodawcę Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. lasem , a stanowiąca uprzednio nieruchomość rolną zmieniła swoją strukturę zmieniła się jej wartość i przeznaczenie , stanowi obecnie strategiczny zasób naturalny Kraju , co wywołało nieodwracalne skutki prawne - skarżone orzeczenia nie wykazuj ą na czym ma polegać rażące naruszenie przepisów art.1,2, 3 dekretu z dnia 27 lipca 1947 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa m.in.. b. województwa [...] , a powołane przepisy tylko w sposób ogólny reguluj ą treść mających zapaść orzeczeń

5.naruszenie przepisu art.107 par.l kpa osnowa decyzji stanowi o ustaleniu prawa, a rozstrzygnięcie musi być sformułowane w taki sposób , aby możliwe było następnie jego wykonanie

6 .nadinterpretację art..75 ust. l rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. - stosowanie zarzutu z tego przepisu w każdym przypadku jako rażące naruszenie prawa , skoro n.p. osoba objęta orzeczeniem PPRN otrzymała grunt , a orzeczenie PPRN stanowiło m.in. podstawę prawną wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księgach wieczystych

7.niezgodność skarżonego orzeczenia z treścią art.2 i art.7 ustawy z dnia 6.07.2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych Kraju w tym lasów państwowych stanowiących własność Skarbu Państwa

8.naruszenie przepisu art.80 kpa - SKO wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści powołanego artykułu wydania orzeczenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego , nie wzięło pod uwagę okoliczności odzyskania gruntu przez P.B. , prawidłowość orzeczenia PPRN skoro w oparciu o ten dokument został dokonany wpis hipoteczny obecnego właściciela, i w oparciu o te zarzuty wniesiono o : : uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...]07.2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...].04.2009 r. oraz o zasądzenie na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. taryfowych kosztów postępowania w niniejszej sprawie wnosząc także na zasadzie art.61 par. l ust.l poppsa o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji SKO w N. w całości.

W uzasadnieniu ponownie wskazano, że organem właściwym w sprawie rozpatrzenia nieważności orzeczenia PPRN w G. winien być Wojewoda , co wynika z aktualnej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. postanowienie NSA z 22.12.2008 r. sygn.akt l OW 152/08 , postanowienie NSA z dnia 3.10.2008 r. sygn.akt.l OW 70/08.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. l § l i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: p.o.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Skarga jest uzasadniona bowiem dokonana kontrola sądowa stwierdziła, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszaj ą prawo. Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Decyzja wydana z naruszeniem przepisów o właściwości podlega stwierdzeniu nieważności (art. 156 § l pkt. l kpa).

Rozpoznając skargę w pierwszej kolejności Sąd obowiązany jest odnieść się do jej zarzutu, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W zakresie właściwości organów w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego orzecznictwo sądów nie było jednolite. Problem sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie, czy w tego rodzaju sprawie organem właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ administracji rządowej czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Rozpoznając spór kompetencyjny między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. a Wojewodą P. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. z dnia [...].09.1951 r. (znak: [...]) dotyczącego przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonych w miejscowości K. w postanowieniu z dnia [...].05.2005 r. (sygn.akt [...] ) wskazał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. jako organ właściwy do stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 poz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339). Argumentem Sądu było to, że w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668) zadania i kompetencje kierowników urzędów rejonowych w zakresie spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w przepisach art. 7, 9 i 11 przekazano starostom, będącym w myśl art. 26 ust. l ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. Nr 91, poz. 578) przewodniczącymi zarządów powiatu, jako jednostek samorządu terytorialnego. Równocześnie na podstawie art. 38 ust. l tej ustawy starosta został upoważniony do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Przepis ust. 3 art. 38 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, jako organ odwoławczy od decyzji starosty lub decyzji wydanych z jego upoważnienia wskazywał samorządowe kolegium odwoławcze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dodano także, iż w myśl art. l ust. l ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 122, poz. 593 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 162, póz. 1124), organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z przepisem tym koresponduje nowelizacja art. 17 pkt 1-3 kpa wprowadzona ustawą z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126).

W późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od tego poglądu, reprezentując stanowisko, że właściwość organów administracji rządowej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w tej kategorii spraw należy ustalać w zależności od tego, czy kwestionowana decyzja ostateczna została wydana przez ówczesny organ szczebla podstawowego czy wojewódzkiego. Jeżeli zatem decyzję ostateczną, wydał w I instancji organ stopnia podstawowego, organem właściwym w postępowaniu nieważnościowym będzie wojewoda, jeśli zaś w sprawie orzekał organ stopnia wojewódzkiego to organem właściwym w tym postępowaniu będzie Minister. W ocenie Sadu instytucja przejmowania nieruchomości rolnych na podstawie powołanych dekretów z dnia 5 września 1947 r., o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSSR (Dz.U. Nr 59, poz. 318) i z dnia 27 lipca 1949 r., oparta na podstawowej przesłance braku faktycznego władania nieruchomościami przez ich właścicieli, to jest tak zwanego faktycznego opuszczenia nieruchomości, była najbardziej zbliżona do przejmowania gruntów rolnych na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 44 ust. l i art. 39 ust. 6 powołanej ustawy z dnia 26 marca 1982 r.

Od dnia 1 stycznia 1992 r., nie istnieje w prawie materialnym kategoria spraw dotyczących przymusowego, nieodpłatnego przejmowania przez" państwo, mocą decyzji administracyjnej, opuszczonych gospodarstw rolnych i nie istnieją już naczelnicy miast i gmin, a ustawodawca po tej dacie, także dokonując reformy administracyjnej na podstawie ustawy z 1998 r., nie określił organów właściwych do weryfikowania decyzji ostatecznych wydanych w tych nieistniejących już rodzajach spraw z zakresu administracji rządowej, to nie można domniemywać właściwości organów gminy, skoro nie została ona wprost ustalona przepisami prawa, a jest oczywiste, że sprawy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa nie należały i nie należą do zadań własnych gminy. Na podstawie wyżej opisanych dekretów i ustaw nieruchomości rolne przejmowane były na rzecz Państwa i stawały się jego własnością, nieruchomości te nie stanowiły własności komunalnej i nie wchodziły do gminnego zasobu nieruchomości. Dlatego nie można podzielić poglądu, że organem wyższego stopnia właściwym do prowadzenia postępowań weryfikacyjnych, w tym o stwierdzenie nieważności decyzji, w przedmiotowych sprawach jest na podstawie art. 17 k.p.a. samorządowe kolegium odwoławcze, jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Zasada, że samorządowe kolegia odwoławcze są organem wyższego stopnia także w sprawach decyzji z zakresu administracji rządowej, wprowadzona została dopiero z dniem l stycznia 1999 r. Jak wskazano wyżej w dacie tej, bo już od dnia l stycznia 1992 r., nie istniał omawiany rodzaj spraw, które dopóki istniały były sprawami z zakresu administracji rządowej i organy tej administracji były organami wyższego stopnia w tych sprawach. Nie można zatem mówić o domniemaniu kompetencji samorządowych kolegiów odwoławczych w tych sprawach z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 17 pkt l k.p.a., jako organów wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Dokładne i szczegółowe omówionego wyżej stanowiska zawiera uzasadnienie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 25 maja 2009 r. sygn.akt I OW 28/09.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyżej przedstawione a szczegółowo uzasadnione w postanowieniu z dnia 25 maja 2009 r. sygn.akt I OW 28/09. Skoro więc w sprawie orzekał organ szczebla powiatowego to zgodnie z regułą zawartą w art. 157 § l kpa organem wyższego stopnia będzie Wojewoda. Tym samym Kolegium orzekając w sprawie naruszyło przepisy dotyczące właściwości rzeczowej a taka decyzja podlega stwierdzeniu nieważności ( art. 156 § l pkt. l kpa).

Skoro więc, kontrola sądowa wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu, naruszaj ą prawo na podstawie art. 145 § l pkt.2 oraz art. 135 i art. 200 p.o.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.