Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 718/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzs ind. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją UP - [...] z dnia [...] lipca 2021 r., znak sprawy: [...]/2021 - wydaną na podstawie art, 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - zwanej w skrócie "K.p.a"), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - zwanej w skrócie "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. Nr [...] z dnia [...] marca 2021 r., znak sprawy: [...]/2021, i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł,

odsetek - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu;

składek - [...] zł,

odsetek - [...] zł, .

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł,

odsetek - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - zwanego w skrócie "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł,

odsetek - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł,

odsetek - [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

składek -[...] zł,

odsetek -[...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł.

Odsetki naliczono na dzień złożenia wniosku, tj. [...] stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu Organ II instancji wskazał, co następuje.

W dniu 28 stycznia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A. W. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskodawca wyjaśnił, że od grudnia 1984 r. prowadził działalność gospodarczą. Zaznaczył, że zawsze wywiązywał się ze swoich zobowiązań wobec innych podmiotów; że do 2010 r. nie korzystał ze zwolnień lekarskich. W związku ze zdarzeniami, do jakich doszło 20 i 21 kwietnia 2010 r., tj. naruszenia kręgosłupa oraz urazu uda prawego, jego sytuacja zdrowotna uległa zmianie. Nie mógł czynnie wykonywać pracy, a działalność gospodarcza była prowadzona tylko zachowawczo. Wówczas doszło także do rozpadu jego małżeństwa. W związku z urazem, jego rehabilitacja trwała bardzo długo. Wnioskodawca wskazał, że przez problemy zdrowotne nie mógł się wywiązywać z wcześniej podjętych zobowiązań i w 2012 r. popadł w depresję. W 2014 r. na skutek upadku doszło do odnowienia się kontuzji. W 2015 r. stan depresji przekształcił się w stan depresji najwyższego stopnia, tj. PTSD. Stan ten był spowodowany z jednej strony doznaną niesprawiedliwością, a z drugiej strony dochodzeniem sprawiedliwości od organów reprezentujących ochronę prawa, w tym również sprawiedliwości od ZUS. Podejmowane działania nie przyniosły oczekiwanych przez Wnioskodawcę skutków. Wnioskodawca wyjaśnił także, że przez ostatnie lata działalność gospodarcza była prowadzona wyłącznie dla osiągnięcia jakichkolwiek środków do przeżycia i z nadzieją na poprawię stanu zdrowia. Poinformował także, że dwukrotnie ubiegał się o przyznanie renty czasowej z ZUS, lecz uzyskał decyzje odmowne.

Wnioskodawca wskazał również, że sprawami finansowymi i rozliczeniowymi Pana działalności zajmowało się Biuro Rachunkowe, które przedstawiło stan faktyczny firmy. Po przegranej jednej ze spraw sądowych z ZUS dotyczącej zmiany sposobu księgowania wpłat z tytułu składek, Wnioskodawca został pozbawiony wypłaty zasiłku chorobowego. Zaznaczył, że nie mając prawa do zasiłku chorobowego, nie powinien opłacać składek, ponieważ nie miał środków finansowych nawet na podstawowe potrzeby życiowe, gdyż nie mógł pracować. Otrzymywał również decyzje z ZUS o zadłużeniu, ale z uwagi na zły stan zdrowia nie podejmował żadnych czynności. W 2016 r. z uwagi na brak środków do życia wyprzedał swój majątek i rozliczył należności. Wszystkie problemy spotęgował również stan epidemii. W konsekwencji, 31 października 2020 r., po uprzednim zwolnieniu pracowników, zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Aktualnie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Wnioskodawcy gospodarstwa domowego;

- nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ II instancji, zakreślając ramy prawne sprawy wskazał na art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który stanowi, że od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy k.p.a. dotyczące odwołań od decyzji.

Zgodnie zaś z art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania umorzeń, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W dniu 19 kwietnia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2021 r. nr [...]. Przypomniał na wstępie, że do akt sprawy o umorzenie zaległości załączył wypełnione na druku "RON" "oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej", a także, złożony w dniu 26 lutego 2021 r. do Sądu Rejonowego w K. wniosek z dnia 24 lutego 2021 r. w sprawie "upadłości konsumenckiej", zaświadczenie lekarskie z 10 lutego 2021 r. od lekarza specjalisty (prowadzącego) o stanie zdrowia potwierdzające stan zespołu stresu pourazowego, wobec którego nie może pracować, a powinien być przynajmniej od 6 lat na rencie chorobowej i zeznanie [...] (z wykazaną za rok 2020 stratą w wysokości [...] zł).

Potwierdził także, że otrzymał pismo z ZUS z 12 marca 2021 r. o zakończonym postępowaniu, w którym został poinformowany o oczywistym prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, które obejmuje prawo wglądu do akt, zgłoszenia dowodów, które to prawo jest niekwestionowanym i oczywistym prawem podstawowym w każdym postępowaniu dotyczącym zawsze osoby, której to dotyczy. Wyjaśnił, że nie podjął jednak żadnych skutecznych czynności kontaktu z uwagi na swój stan zdrowia i dodatkową trudną sytuację osobistą, pozostawiając bieg sprawy w oparciu o art. 14 k.p.a., jak też oczywistej konieczności pozytywnego jej załatwienia wobec treści zawartych w piśmie z 26 lutego 2021 r. i oświadczenia na druku "ROM". Dodał, że skoro postępowanie zostało zakończone, to tym bardziej konieczność podejmowania czynności wypowiedzenia się ustnego w relacji przede wszystkim telefonicznej (z uwagi na COVID-l9) przed wydaniem decyzji wydaje się być zbędna.

Wnioskodawca podniósł przy tym, że nie do końca organ wziął pod uwagę rzeczywisty stan zdrowia, w jakim się znajduje poddając zapoznaniu się czym jest "przewlekły, permanentny od 2012 r. zespół stresu pourazowego" (PTSD) oraz skutki - i możliwości podejmowania zawiłych czynności znajdując się "pod obciążeniem" tegoż stresu, z którego przecież pomimo wszystko próbuje wyjść "resetując po kolei każdy z niezawinionych przez siebie problemów i w tym także reset wobec ZUS . Dodał, że jednym z tych arcyważnych elementów dla zdrowia jest spokój i uregulowanie przyczyn pogłębiających stan depresji, a tym samym ważny jest "całkowity reset wobec ZUS".

W dalszej części wniosku Wnioskodawca podkreślił, że sam organ potwierdził, że wszystkie zapisane dane w formularzu "RON" zostały sprawdzone najwyraźniej we wszelkich możliwych ewidencjach i wszystkie wskazywane przez Wnioskodawcę informacje się zgadzają. Stwierdził przy tym, że najwyraźniej ZUS zweryfikował również, że jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Kwestia osiąganych przez niego dochodów w wysokości [...] zł - [...] zł jest enigmatyczna, bo są one/były one prawdziwe na dzień składania tegoż oświadczenia, a codzienna rzeczywistość jest schyłkowa. Poinformował, że "dziś" pozostaje bez żadnych dochodów pomimo wieloletniego opłacania składek, danin i wymaganych dla państwa polskiego wszelkich opłat, podatków bezpośrednich i pośrednich zawartych również w nakupowanych towarach. Pomagają mu póki co ludzie, którym kiedyś sam pomógł, ale nie chce jednak nadużywać niczyjej życzliwości i niesionej zrozumieniem pomocy. Stan krytyczny, w jakim się znalazł zmusił go do zamknięcia działalności gospodarczej, aby nie generować ewentualnych dalszych zadłużeń. Wnioskodawca opisał przy tym, że nie mając warunków zdrowotnych nie zamierza ponownie podejmować pracy (jak w ostatnich latach, kiedy takie próby były czynione z konieczności w walce o byt) i spłacać jakiekolwiek zaległe składki, z których w rzeczywistości, jak dotąd z tych opłacanych wcześniej, nie ma nic.

W dalszej części wniosku Wnioskodawca wskazał, że może lepiej być kloszardem w Rzymie, czy Paryżu niż w K. , czy w W. ... lub podejmować w miarę możliwości jakiekolwiek działania w szarej strefie. W sytuacji, w jakiej się znalazł, zdaniem Wnioskodawcy, nie ma sensu powracać do pracy w Polsce, płacić jakiekolwiek składki ZUS i w ogóle płacić cokolwiek, gdyż pracował od 13-tego roku życia i całkiem odpowiedni zgromadzony z uczciwej pracy dorobek został mu odebrany. Natomiast przywoływanie w decyzji art. 28 ust. 3 u.s.u.s., że: "w niniejszej sprawie nie wystąpiły przestanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność" są nieprawdziwe względem realiów. Podniósł bowiem, że otóż właśnie występuje okoliczność całkowitej nieściągalności, ponieważ nie ma zupełnie nic, nawet zdrowia nie ma, a podejmowanie jakichkolwiek czynności spłat kosztem już straconego zdrowia byłoby i pozostanie w zaistniałej sytuacji - w odczuciu Wnioskodawcy - bezsensownym zwłaszcza, że samo zadłużenie wobec ZUS wynikło, jak organowi wiadomo, głównie z sytuacji, w której było oczekiwanie od niego zapłaty zobowiązania za okresy, w których przebywał na zwolnieniach lekarskich i nie pracował. Toteż ZUS winien był wypłacać mu zasiłek chorobowy za tamte okresy, a nie oczekiwać uiszczenia składek. "Reszta" to tylko skutek efektu pozbawienia go zasiłku chorobowego, wzrost stresu wobec PTSD i skutek zadłużenia. Zaś oczekiwanie od niego wyliczeń, "w jakiej wysokości posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, co dodatkowo utrudnia określenie sytuacji finansowej", od których się odciął, jest niemożliwym do spełnienia, gdyż nawet we wniosku o upadłość konsumencką tego nie precyzuje dokładnie, a tylko wskazuje na rząd wielkości, co do wierzycieli, których nie jest w stanie zaspokoić.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w związku z faktem, że do wniosku nie zostały dołączone żadne dodatkowe dokumenty, dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z dnia 28 stycznia 2021 r. (wykazanych na str. 4 decyzji ZUS z [...] marca 2021 r. nr [...]).

Organ II instancji wskazał, że z przedłożonego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ..." z 26 lutego 2021 r. wynika, że Wnioskodawca:

- nie pracuje zarobkowo;

- osiąga dochody z innych źródeł, tj. z podejmowanych prac dorywczych w kwocie [...]zł - [...] zł miesięcznie;

- nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy;

- ponosi stałe miesięczne koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł oraz inne stałe wydatki w kwocie [...]zł;

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe;

- posiada zobowiązania pieniężne, których wysokość nie jest Wnioskodawcy znana i które nie są spłacane: z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach i u osób fizycznych;

- nie posiada nieruchomości, ruchomości, żądnych praw majątkowych ani wierzytelności.

Pismem z 21 maja 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Wnioskodawcę o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Korespondencja została odebrana w dniu 04 czerwca 2021 r. Z przysługującego uprawnienia Wnioskodawca nie skorzystał.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Wyjaśnił, że przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie Organ II instancji wskazał, że przytoczone wyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaznaczył przy tym, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności, na potwierdzenie czego powołano wyrok NSA z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/ W-wa 180/05.

Wskazano także na wyrok NSA z 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08: zgodnie z którym, "nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia".

Następnie Organ II instancji wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek Strony z 24 lutego 2021 r. złożony do Sądu Rejonowego w K. w dniu 26 lutego 2021 r. o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - według informacji widniejących w CEiDG, w dniu 31 października 2020 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak jest również majątku, z którego obecnie można egzekwować należności, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (córki);

- nie zachodzi przesłanka określona w art 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - wobec zaległości widniejących na koncie Wnioskodawcy jako płatnika składek Dyrektor ZUS Oddział w K. wszczął przymusowe dochodzenie należności stosując środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z należących do Wnioskodawcy rachunków bankowych w [...] SA, [...] S.A. i [...] S.A., co nie doprowadziło do wyegzekwowania żadnych kwot.

Następnie Organ II instancji wskazał, że obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednak jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Zaległości zostały bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Postępowanie egzekucyjne nie zostało również ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

Jednocześnie - jak dalej wskazał Organ II instancji - gdy prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okaże się bezskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień. Ponadto, z ustaleń własnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że Wnioskodawca figuruje jako współwłaściciel ˝ części nieruchomości gruntowej niezabudowanej o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości N., gmina Ś. (nr KW KO [...]), która może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r. (sygn. akt V SA/Wa 969/09), postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, bowiem w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt 1 SA/Ka 14/99). Organ podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem, związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym - jak wskazał Organ II instancji - nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W przypadku bowiem stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W odniesieniu do argumentu o braku ze strony Wnioskodawcy jakichkolwiek możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek, Organ II instancji zauważył, że wprawdzie Wnioskodawca nie osiąga dochodów pozwalających na skuteczne wdrożenie postępowania egzekucyjnego, jednak dokonał obrotu własną nieruchomością, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], tj. sprzedał swojemu bratu - J. W. i jego małżonce - L. W., tereny mieszkaniowe o powierzchni [...] ha w K. przy ul. [...] [...], wraz z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym. Oznacza to, że Wnioskodawca, świadomie zarządzając własnym majątkiem, unikał spłaty zadłużenia oraz podejmował działania ukierunkowane na uszczuplenie, wyprowadzenie składników majątkowych oraz odłożenie w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wyzbywanie się wartościowego majątku w okresie, kiedy pojawiły się trudności finansowe, może - zdaniem Organu - uzasadniać przypuszczenie celowego działania zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego".

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności Z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyjaśnił przy tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ II instancji wskazał, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Wskazał przy tym, że zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06: "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy".

Podniósł, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, tylko jest skutkiem nieopłacenia przez Wnioskodawcę w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Klęski żywiołowe ZUS definiuje bowiem jako katastrofy naturalne, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu o dużych rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach. W szczególności są to wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze czy powodzie, które spowodowały, że osoba zobowiązana znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, że konieczność ciążących na niej zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania.

Wyjaśnił, że nadzwyczajnym zdarzeniem natomiast jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, np. gwałtowne uszkodzenie lub zniszczenie obiektu lub urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania. Rozpatrując sprawy ze względu na zdarzenia losowe, ZUS bada je więc w kontekście zdarzeń, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu i jednocześnie bezpośrednio pozbawiły ją możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca.

Organ II instancji przy tym wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wykorzystywane jest w bardzo wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie.

Jak dalej wskazał Organ II instancji, ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest bowiem rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną, gdyż z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia. Bez znaczenia pozostaje tutaj zatem okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności, faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Na każdym etapie prowadzenia działalności Wnioskodawca winien oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek.

Sumując powyższe, Organ II instancji wskazał, że jeżeli w danym okresie Wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Organ II instancji wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej, Wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Wskazał także, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia, odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Jak dalej wskazał Organ II instancji, podejmując się wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, Wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem, skutki finansowe działalności Wnioskodawcy nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Nadto wskazał, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ II instancji nadmienił przy tym, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej nie usprawiedliwiają nieopłacenia zobowiązań publicznoprawnych, gdyż ustawodawca nie uzależnił obowiązku opłacania składek od dochodów uzyskiwanych z tej działalności i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia należności. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ąni jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Podejmując działalność gospodarczą, Wnioskodawca powinien bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt Ili SA/Wr 88/12).

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

W składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy wielokrotnie Wnioskodawca powoływał się na stan swojego zdrowia, a na potwierdzenie chorób, z którymi się zmaga, przedłożone zostało zaświadczenie z Prywatnego Ośrodka Psychiatryczno-Psychologicznego "A. " w K. z 10 lutego 2021 r. Wynika z niego, że Wnioskodawca jest pacjentem Ośrodka z przerwami od 2013 r., a wcześniej był leczony od 2012 r. w związku z epizodem depresyjnym F 41.2. W jego treści wskazano równocześnie, że pomimo wcześniejszej bardzo stabilnej i silnej osobowości wraz z cechami miłości, serdeczności, sprawiedliwości, empatii, altruizmu oraz wysokich wartości moralnych, zdiagnozowano u Wnioskodawcy przewlekły permanentny od 2012 r. zespół stresu pourazowego wraz z zaburzeniami lękowo-depresyjnymi spowodowany, jak Wnioskodawca podaje, swoistymi szykanami organów wobec osoby Wnioskodawcy za bezkompromisowy legalizm. W ocenie lekarza prowadzącego, osobowość Wnioskodawcy jest na tyle zmęczona, że od co najmniej 6 lat powinien być na rencie, o którą wnioskował, i której przyznanie jako lekarz popierał, a która nie została przyznana. W jego przekonaniu Wnioskodawca nie może pracować.

Jak wskazał Organ II instancji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Wnioskodawcy i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Problemy te z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają Wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, bowiem mimo opisanych dolegliwości zdrowotnych istniejących od 2012 r., Wnioskodawca czynnie prowadził działalność gospodarczą do końca października 2020 r. Również Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z 27 lutego 2015 r. uznała, że Wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy, co stanowiło podstawę do wydania 6 marca 2015 r. decyzji odmownej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ II instancji przy tym podniósł, że w toku prowadzonego postępowania Wnioskodawca nie przedłożył również żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. fakt konieczności stałego leczenia (w tym: wyników przeprowadzonych badań, kart informacyjnych), czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Nie legitymuje się również orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Jednocześnie nie istnieją żadne przeszkody zdrowotne uniemożliwiające lub ograniczające Wnioskodawcy możliwość uzyskania dochodów, bowiem ze składanych wniosków i dokumentów wynika, że Wnioskodawca pracuje dorywczo. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podjęcia przez Wnioskodawcę pracy zarobkowej np. na etat lub za wyższe/stałe wynagrodzenie. Nie bez znaczenia jest i to, że Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy. Sam zaś twierdził, że podejmował prace dorywcze, z których co miesiąc (a więc regularnie) otrzymywał dochód w kwocie [...]zł - [...] zł. Zatem, jak wskazał Organ II instancji, Wnioskodawca ma możliwości pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji finansowej.

Następnie, odnosząc się do pandemii koronawirusa, Organ II instancji wskazał, że sama sytuacja związana z pandemią koronawirusa (i inne wiążące się z tym negatywne konsekwencje zarówno dla aktywnych przedsiębiorców jak i dla pozostałych ubezpieczonych), nie jest podstawą do umorzenia zaległości, gdyż muszą tutaj zachodzić również inne szczególne okoliczności. Organ wskazał, że stan epidemii jest stanem przejściowym. Stwarza pewne ograniczenia, ale nie wyklucza zupełnie z możliwości podjęcia zatrudnienia. Mimo, że wiele firm obecnie mierzy się z trudnościami związanymi z utrzymaniem się na rynku, to prowadzenie działalności gospodarczej lub też znalezienie nowego/dodatkowego zatrudnienia wciąż jest możliwe.

Tym samym, zdaniem Organu II instancji, Wnioskodawca nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia Wnioskodawcy uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę całości należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Organu II instancji, również bardzo ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ II instancji zaznaczył również, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. A zatem to Wnioskodawca musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

Sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długu, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Organ II instancji zauważył przy tym, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty tych zaległości.

Zdaniem Organu II instancji, zapisy rozporządzenia nie pozostawiają wątpliwości, że to na stronie wnioskującej o umorzenie spoczywa wymóg wykazania spełnienia przewidzianych prawem przesłanek. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Wnioskodawca nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Wskazał przy tym także, że zasady ogólne K.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Organ II instancji przypomniał, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległości, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS, rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń.

Podniósł, że do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło oświadczenie "o stanie rodzinnym i majątkowym ..." wypełnione przez Wnioskodawcę w dniu 26 lutego 2021 r.

Organ II instancji wskazał, że z uwagi na fakt, że informacje tam zawarte nie zostały w żaden sposób zaktualizowane, organ posłużył się nimi przy analizie w aktualnie rozpatrywanej sprawie.

Jak wskazał Organ II instancji, z ww. oświadczenia wynika, że Wnioskodawca jest żonaty (ustalona rozdzielność majątkowa oraz w trakcie rozwodu w II instancji), ale gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie.

Ustalono w trakcie prowadzonego postępowania, że od 26 marca 2021 r. Wnioskodawca jest rozwiedziony.

W złożonym oświadczeniu Wnioskodawca wyszczególnił, że z tytułu podejmowanych prac dorywczych uzyskuje miesięcznie kwoty [...]zł - [...] zł, które w całości przeznacza na opłaty związane z leczeniem ([...] zł) i inne stałe koszty ([...] zł).

ZUS we własnym zakresie ustalił, że od momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej Wnioskodawca jest zgłoszony (od [...] listopada 2020 r.) do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Opisana powyżej sytuacja niewątpliwie wpływa negatywnie na domowy budżet, ale organ nie znajduje jej racjonalnego uzasadnienia. Nawet, jeżeli w ocenie Wnioskodawcy otrzymywany w ten sposób dochód nie jest wysoki, to fakt ten również nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż musiał Wnioskodawca dokonać oceny swojej sytuacji materialnej i życiowej utrzymując się przez ten czas z tak symbolicznych środków finansowych, z których trudno jest zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając Wnioskodawcę z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami jego prywatnych decyzji.

W złożonym oświadczeniu "o stanie rodzinnym i majątkowym ..." nie podał Wnioskodawca - jak dalej wskazał Organ II instancji - aby ponosił jakiekolwiek stałe wydatki związane z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje, gdzie oczywistym jest, że z tego tytułu powinien Wnioskodawca opłacać opłaty eksploatacyjne. Tym samym sytuacja finansowa i życiowa Wnioskodawcy w kontekście nieprzedstawienia ww. opłat jest na tyle niejasna, że nie wskazał Wnioskodawca, kto za niego opłaca te rachunki, skoro jak konsekwentnie twierdzi - gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Można więc sądzić, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna Wnioskodawcy jest ciężka. Można też domniemywać, że istnieje osoba, na której wsparcie finansowe może w tej kwestii liczyć. Organ tym samym poddał w wątpliwość twierdzenie Wnioskodawcy o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego.

Dodatkowo podkreślił, że w sytuacji, w której Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to uzyskiwane przez niego środki finansowe dają budżet niższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2020, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 9 kwietnia 2021 r., który wynosi 641,74 zł netto dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Wnioskodawca nie korzysta z środków pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych. Należy zaznaczyć, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł.

Dodatkowo Organ II instancji wyjaśnił, że osoby i rodziny, których dochód przekracza kryterium dochodowe, a znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, również mogą ubiegać się o zwrotną lub bezzwrotną pomoc finansową. W takim przypadku pomoc będzie miała charakter uznaniowy, bo ustawa o pomocy społecznej nie wskazuje wprost, o jakie konkretnie sytuacje chodzi. Przyjęło się jednak, że jest to sytuacja wynikająca z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym nie można było w żaden sposób zapobiec.

Organ II instancji przy tym podniósł, że Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, co pozwala stwierdzić, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Brak jest również informacji, aby korzystał z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Gdyby sytuacja materialna Wnioskodawcy była bardzo ciężka, to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana.

Organ II instancji wskazał, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie, winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową (a więc także osób, z którymi zamieszkuje i gospodaruje) oraz, że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów działalności na ogół obywateli, musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą organu jest ocena, czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Jak wskazał Organ II instancji, w szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej, poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów, Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających lub chociażby je uprawdopodabniających. Nie przedłożył również dowodów na faktycznie otrzymywane dochody, w szczególności nie udokumentował swojego dochodu z prac dorywczych, okresu i czasu pracy. A wobec nie zgłoszenia do ZUS, Organ nie może w oparciu o własną bazę zweryfikować tych twierdzeń.

Organ II instancji zauważył także, że istotą prowadzonego postępowania jest ustalenie rzeczywistych dochodów Wnioskodawcy, jak i realnych obciążeń, jakie ponosi. Co istotne, w toku postępowania organ pouczał Wnioskodawcę o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające. Na braki w zakresie dowodowym wskazuje także treść decyzji pierwszoinstancyjnej. Pomimo to, także na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez organ Wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny swoich twierdzeń środkami dowodowymi. Powyższe odnosi się nie tylko do kosztów utrzymania, ale także posiadanych aktywów oraz pasywów (w tym w szczególności w odniesieniu do posiadanych zobowiązań). Tym samym, obraz sytuacji socjalno-materialnej nakreślony w oświadczeniach Wnioskodawcy nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym dotyczącym konkretnej jego sytuacji życiowej.

Organ II instancji zauważył również, że w żaden sposób nie wykazano, aby Wnioskodawca dążył do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku skuteczne starania. Obecna sytuacja materialna Wnioskodawcy jest spowodowana właściwie wyłącznie rodzajem i trybem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ podkreślił, że uzyskiwane przez Wnioskodawcę środki finansowe, w żaden sposób nie gwarantują obecnie odzyskania należności ZUS oraz innych wierzycieli. Organ w związku z argumentami przedstawionymi przez Wnioskodawcę stoi na stanowisku, że może to być celowe działanie, gdyż Wnioskodawca jest świadomy, że w każdej sytuacji, gdy uzyskiwałby wynagrodzenie za pracę przekraczające kwotę minimalnego wynagrodzenia, to wobec niego będzie prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, które spowoduje, że wypłacana będzie mu jedynie kwota wolna od zajęć (kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę). Jednak nawet w przypadku podjęcia pracy (w pełnym wymiarze czasu) za minimalne wynagrodzenie, uzyskałby wnioskodawca w ten sposób dochód obecnie wynoszący ok. 2.060,00 zł netto.

Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu Wnioskodawcy i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i chęci dobrowolnego uregulowania zaległości. Jednocześnie miałby możliwość odciążyć finansowo rodzinę/najbliższych, przejmując w miarę swoich możliwości finansowych częściowe koszty wspólnego utrzymania.

Nadto, jak wskazał Organ II instancji, nie przedstawiono w szczególności żadnego dowodu na trwałą niezdolność Wnioskodawcy do pracy. Takiej ewentualnej "niezdolności" przeczy zresztą dobitnie postawa samego Wnioskodawcy, gdzie otwarcie zakłada, że umorzenie zaległych składek na ZUS z prowadzonej działalności spowoduje, że będzie mógł prowadzić normalną egzystencję. Roszczenia te polegające na uzależnieniu podjęcia rzetelnej pracy przynoszącej profity wyłącznie od wcześniejszego umorzenia zaległości, a więc w celu uniknięcia konieczności ich uregulowania, nie może stanowić podstawy do zastosowania ulgi, o którą się ubiega. Istnieje bowiem odwrotna zależność. Właśnie w celu zrealizowania długu publicznego należy podjąć rzetelną pracę, skoro istnieje taka możliwość, ponieważ pozwoli to dług ów uregulować. Postawa zaś Wnioskodawcy dyskwalifikuje wprost wniosek w świetle kategorii "ważnego interesu" strony, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Wobec powyższego ZUS stoi na stanowisku, że obecna sytuacja finansowa Wnioskodawcy jest przejściowa i przy dołożeniu należytej staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych jest w stanie znaleźć pracę stałą i osiągać z niej wysokie dochody. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest również, że jest osobą w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia. Posiada także doświadczenie zawodowe z prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego zupełnie niezrozumiałą jest okoliczność, że poza pracą dorywczą, nie podejmuje żadnej stałej lub dodatkowej pracy bądź takiej, która przyniosła by wyższy dochód. Taka postawa Wnioskodawcy, gdy posiada liczne zobowiązania finansowe, budzi poważne zdziwienie organu. Prowadzi to również do jednego wniosku, a mianowicie, że Wnioskodawca nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowych i bez ważnych powodów uszczupla swoje możliwości płatnicze, a tym samym lekceważy ciążące na nim obowiązki.

Natomiast posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli - jak dalej wskazał Organ II instancji - nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem nieopłaconych składek. Zaciągając np. kredyt bankowy, musiał Wnioskodawca dokonać oceny swych możliwości finansowych w zakresie spłaty tego zadłużenia. Należy podkreślić, że nie wskazał Wnioskodawca, w jaki sposób ewentualne umorzenie należności z tytułu składek wpłynie na poprawę jego sytuacji finansowej, zwłaszcza, że zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko część wszystkich jego zobowiązań, które bez względu na decyzję organu nadal będą dochodzone przez innych wierzycieli. Ich ewentualne umorzenie nie spowoduje więc znaczącej poprawy sytuacji materialnej Wnioskodawcy. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Podsumowując, Organ II instancji wskazał, że wobec braku wskazanych wyżej całkowitych przeciwskazań zdrowotnych po stronie Wnioskodawcy, stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna Wnioskodawcy ma charakter trwały. Obecnie Wnioskodawca ma problemy finansowe, i jak twierdzi, nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, ale byłoby to możliwe w przypadku podjęcia przez Wnioskodawcę pracy na etat lub innego zajęcia zarobkowego. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza bowiem, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Nadmienił również, że atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji.

Dodatkowo wskazał, że sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy Wnioskodawca nie posiada środków na zaspokojenie należności, ich istnienie nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość z tytułu składek nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych Wnioskodawcy.

Jak wskazał przy tym Organ II instancji, nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Pana od ciążącej zaległości.

Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności.

Podjęcie więc decyzji o umorzeniu zaległości, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Umorzenie długu w przypadku Wnioskodawcy byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach finansowych. ZUS poinformował przy tym, że powoływana sytuacja finansowa nie zwalnia Wnioskodawcy z planowania wydatków i uwzględnianiu w tych planach konieczności opłaty należnych składek.

Należy mieć bowiem na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny - tak jak w sytuacji faktycznej Wnioskodawcy, trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Jednocześnie nie kwestionuje się możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Jak wyjaśnił Organ II instancji, płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku Wnioskodawcy, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległości z tytułu składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych płatników, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem, względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (wyrok NSA z 21 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 577/00). Organ II instancji zauważył, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

Organ II instancji wskazał przy tym, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na Wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Umorzenie, w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Na marginesie Organ II instancji dodał, że zmiana sytuacji Wnioskodawcy i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla Wnioskodawcy. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji osoby zobowiązanej (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Ponownie podkreślono, że zadłużenie z tytułu składek jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej, której celem z pewnością jest osiągnięcie zysku finansowego. Organ II instancji wskazał, że powstałe w wyniku prowadzonej działalności negatywne konsekwencje finansowe, zasadniczo nie zwalniają z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka gospodarczego, nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo. Inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie Wnioskodawcy względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się także, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA: z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10 oraz z 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14).

Jak Organ II instancji wskazał przy tym, wszak przez "interes społeczny" należy rozumieć m.in. zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa, ale i również ograniczenie jego ewentualnych wydatków, jeżeli nie są konieczne. Składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest natomiast zagwarantowanie bezpłatnej opieki zdrowotnej dla ogółu obywateli. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie im opieki zdrowotnej i uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę pozostałych świadczeń. W konsekwencji więc oznaczałoby to, że nie jest zapewnione bezpieczeństwo w zakresie ochrony zdrowia, które niewątpliwie stanowi wartość niezwykle cenną, z punktu widzenia praw pozostałych obywateli.

Końcowo Organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 K.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla Wnioskodawcy, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 K.p.a.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Następnie Organ II instancji wyjaśnił powód uchylenie decyzji Organu I instancji wskazując, że w wyniku przeanalizowania zebranego materiału dowodowego, stwierdził, że w sentencji decyzji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Organ I instancji błędnie wskazał okresy zadłużenia na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP, za które odmówił umorzenia należności z tytułu składek, po czym wskazał na art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. jako podstawę uchylenia tej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, jak wskazano na wstępie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r., Wnioskodawca wskazał, że decyzja ta jest dla Niego niekorzystna z uwagi na ostateczną chęć "wyprostowania" sytuacji i powrotu do ewentualnej "normalności" wobec stanu prawnego dla ewentualnej dalszej właściwej egzystencji życia, w którym osiągając równowagę poprzez "reset", być może jeszcze mógłby "coś" zrobić, po czym przedstawił obszerne uzasadnienie swojego żądania.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując swoją dotychczasowa argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest niezasadna, Sąd bowiem, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, nie stwierdził, by organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu wymagającym jej uchylenia.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej, jest decyzja, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia wnioskowanych należności z tytułu zaległych składek.

Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - w skrócie "u.s.u.s."), a w szczególności jej art. 28 ust. 2 i 3, a także przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - w skrócie "rozporządzenie").

Zatem, w pierwszej kolejności należy przytoczyć przepisy art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z przytoczonej regulacji niewątpliwie przede wszystkim wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że taka decyzja podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli sadowej podlega w istocie tylko, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Tym samym, sąd administracyjny w zakresie swoich kompetencji nie posiada uprawnień nakazujących organowi podjąć określone rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie umorzenia, a jedynie bada działanie organu administracji publicznej w aspekcie obowiązujących przepisów prawa.

Przepis zaś art. 28 ust. 3a (wskazany w ww. art. 28 ust. 2), otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W zakresie powyższych przesłanek Organ dokonał ustaleń w odniesieniu do obecnej sytuacji Skarżącego, których Skarżący nie kwestionuje. Zatem, ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznał za prawidłowe.

W ocenie Sądu, już same ustalenia Organu ZUS co do posiadanego majątku nieruchomego nie pozwalają przyjąć, że Skarżący nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności. Jak bowiem wynika z niespornych ustaleń własnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Skarżący figuruje jako współwłaściciel ˝ części nieruchomości gruntowej niezabudowanej o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości N., gmina Ś. (nr KW KO [...]), która może stanowić ewentualny przedmiot zaspokojenia roszczeń wierzyciela (ZUS), albo w drodze dobrowolnej sprzedaży, albo przymusowej egzekucji. Nadto, trafnie Organ II instancji zauważył, że wprawdzie Skarżący nie osiąga dochodów pozwalających na skuteczne wdrożenie postępowania egzekucyjnego, jednak dokonał obrotu własną nieruchomością, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], tj. sprzedał swojemu bratu - J. W. i jego małżonce - L. W., tereny mieszkaniowe o powierzchni [...] ha w K. przy ul. [...], wraz z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym. Okoliczność ta także nie jest kwestionowana, a świadczy o celowych działaniach Skarżącego ukierunkowanych na wykazanie stanu "całkowitej nieściągalności" lub też "ciężkich skutków dla zobowiązanego", o jakich mowa w § 3 rozporządzenia.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozważając sytuację Skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Organ doszedł do słusznego przekonania, że nie zostały one spełnione. Akcentowany przez Skarżącego zły stan zdrowia i problemy w prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Podstawa umorzenia należności została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie niezależnych od dłużnika (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08). O spełnieniu zaś przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić tylko w przypadku wykazania bardzo trudnej sytuacji materialnej lub zdrowotnej wnioskodawcy bądź członka rodziny. W niniejszej sprawie Skarżący nie dowiódł by taka sytuacja u Niego wystąpiła.

Jak słusznie Organ wskazał, wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko wykazaniem istnienia przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także, że skutkiem choroby jest pozbawienie takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Skarżący konsekwentnie powołuje się na zły stan swojego zdrowia, a na potwierdzenie chorób, z którymi się zmaga, jak niespornie ustalił Organ, przedłożono tylko zaświadczenie z Prywatnego Ośrodka Psychiatryczno-Psychologicznego "A." w K. z dnia [...].02.2021 r., z którego wynika jedynie, że Wnioskodawca jest pacjentem Ośrodka z przerwami od 2013 r., a wcześniej był leczony od 2012 r. w związku z epizodem depresyjnym F 41.2. W jego treści wskazano równocześnie, że pomimo wcześniejszej bardzo stabilnej i silnej osobowości wraz z cechami miłości, serdeczności, sprawiedliwości, empatii, altruizmu oraz wysokich wartości moralnych, zdiagnozowano u Wnioskodawcy przewlekły permanentny od 2012 r. zespół stresu pourazowego wraz z zaburzeniami lękowo-depresyjnymi spowodowany, jak Wnioskodawca podaje, swoistymi szykanami organów wobec osoby Wnioskodawcy za bezkompromisowy legalizm. W ocenie lekarza prowadzącego, osobowość Wnioskodawcy jest na tyle zmęczona, że od co najmniej 6 lat powinien być na rencie, o którą wnioskował, i której przyznanie jako lekarz popierał, a która nie została przyznana. W jego przekonaniu Wnioskodawca nie może pracować.

Jakkolwiek sytuacja Skarżącego jest trudna i złożona, to jednak jak słusznie wskazał Organ, nie stanowi to wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż wykazana przez Skarżącego sytuacja nie pozbawia Go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, mimo opisywanych dolegliwości zdrowotnych istniejących od 2012 r., gdyż, jak niespornie Organ ustalił, Skarżący czynnie prowadził działalność gospodarczą do końca października 2020 r. Również Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 27 lutego 2015 r. uznała, że Skarżący nie jest niezdolny do pracy, co stanowiło podstawę do wydania w dniu [...] marca 2015 r. decyzji odmownej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Co istotne w sprawie, także w toku prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie, a także w postępowaniu sądowym, Skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji lekarskiej świadczącej o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania, ani też orzeczenia o niezdolności do pracy, czy też orzeczenia o niepełnosprawności. Same gołosłowne twierdzenia o złym stanie zdrowia są niewystarczające dla Organu do zastosowania ulgi w postaci wnioskowanego umorzenia zaległości z tytułu składek.

W ocenie Sądu, przy wydawaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należności, w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w tym sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego w celu ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych wyżej przepisach prawnych ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia. Dokonał wnikliwej i wyczerpującej oceny faktycznej sytuacji Skarżącego, po uprzednim ustaleniu i analizie stanu faktycznego. Niekwestionowane ustalenia Organu stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o charakterze uznaniowym, która - jak stwierdził Sąd - odpowiada prawu. W szczególności Organ ZUS nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować zaległości Skarżącego. Natomiast materiał zgromadzony w sprawie nie przysporzył żadnych takich informacji, które pozwoliłyby organowi rozstrzygnąć meritum wniosku inaczej niż odmówić umorzenia wnioskowanych należności.

Jak słusznie podniósł Organ, w złożonym oświadczeniu "o stanie rodzinnym i majątkowym ..." Skarżący nie wskazał, aby ponosił jakiekolwiek stałe wydatki związane z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje, gdzie oczywistym jest, że z tego tytułu powinien opłacać opłaty eksploatacyjne. Tym samym sytuacja finansowa i życiowa Skarżącego w kontekście braku przedstawienia dowodów co do ponoszonych opłat jest niejednoznaczna, nie wskazał bowiem Skarżący, kto za niego opłaca te rachunki, skoro jak konsekwentnie twierdzi - gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Tym samym słusznie wskazał Organ, że materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna Skarżącego jest trudna (ciężka).

Organ trafnie przy tym podniósł, że w sytuacji, w której Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to uzyskiwane przez niego środki finansowe dają budżet niższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2020, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych z dnia 9 kwietnia 2021 r., który wynosi 641,74 zł netto dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Nadto, Skarżący nie korzysta z środków pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie Jego niezbędnych potrzeb życiowych, bez konieczności odnoszenia się do pomocy publicznej, której udzielenie z środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł. Jednak Skarżący z takiej pomocy nie korzysta, co potwierdza Jego oświadczenie z dnia [...].02.2021 r. znajdujące się w aktach administracyjnych badanej sprawy, a co wskazuje na brak podstaw do umorzenia wnioskowanych należności.

Rozpoznając skargę Sąd stwierdził, że jest ona bezpodstawna. Organ ustalił bowiem i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i rzetelnie ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że Skarżący dysponuje mieniem, które może stanowić podstawę zaspokojenia roszczeń wierzyciela, zaś wobec braku wykazania przeciwskazań lekarskich w podjęciu pracy, brak też podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia Skarżącego nie pozwala mu podjąć pracy zarobkowej.

Zatem, brak było usprawiedliwionych podstaw do uznania skargi za zasadną.

Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów, na których oparł się Organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do właściwie zastosowanych przepisów prawa. Ponadto, w rozpoznawanej sprawie Organ orzekający dokonał wyczerpującej oceny niespornych ustaleń, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi przewidziane w art. 107 § 1 i 3 K.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego.

Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób, którym miał istotny wpływ na wynik sprawy, a także nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2021 r. wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.).

Powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl