Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 178/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 9, art. 25 ust 10
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 80, art. 77 par 1, art. 11
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Sławomir Fularski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 28 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 listopada 2020 nr [...]


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 178/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją, nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku Minister Rodziny i Polityki Społecznej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 139 i art. 17 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( DZ.U z 2020 roku, poz. 256 ze zm. dalej kpa) w związku z art. 23a ust. 9 i art. 30 ust.9 ustawy z dnia 23 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych ( DZ.U z 2020 roku, poz. 2407 ze zm. dalej ustawa) – po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody M., nr [...] z dnia [...] listopada 2020 roku w sprawie udzielenia ulgi w spłacie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Wojewoda M. decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 roku, nr [...] ustalił, że świadczenie rodzinne wypłacone na dziecko skarżącej F. P. w okresie od [...] maja do [...] września 2018 roku w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał P. P. do zwrotu powyższej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, naliczonymi od [...] czerwca 2018 roku do [...] grudnia 2019 roku.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 roku skarżąca zwróciła się do organu o umorzenie odsetek od nienależnie pobranych świadczeń.

W uzasadnieniu wniosku podnosiła, że nie zgadza się z naliczeniem odsetek gdyż zgłaszała chęć spłaty nienależnie pobranych świadczeń, gdy tylko dowiedziała się, że świadczenia były należne w innym państwie. Wskazywała, że odsetki od nienależnie pobranych świadczeń zostały przez nią zwrócone.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2020 roku Wojewoda M. odmówił umorzenia kwoty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 25 ust.1 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnego świadczenia może umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z odsetkami w całości lub w części. Z powyższego względu nie jest możliwe umorzenie odsetek w przypadku gdy nie jest umarzana należność główna.

Odwołanie od wyżej powołanej decyzji wniosła skarżąca P. P..

W odwołaniu podnosiła, że nie zgadza się z interpretacją przepisów zaprezentowaną przez organ. Argumentowała, że ojciec dziecka z którym nie mieszka, a który ma zasądzone alimenty na dziecko jest członkiem rodziny w przypadku podjęcia pracy za granicą. Organ podejmował czynności dopiero gdy nadesłała pisma i wobec powyższego żądała umorzenia odsetek.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania nie może być decyzja Wojewody M. z dnia [...] kwietnia 2020 roku w przedmiocie zasadności ustalenia świadczenia rodzinnego jako pobranego nienależnie.

Nadto organ zauważył, iż skarżąca zapłaciła należność główną wraz z odsetkami nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz odsetkami.

Stosowanie do art. 23a ust.9 w związku z art. 30 ust.9 ustawy organ który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia może umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Zdaniem organu powyższe przepisy są wyjątkiem od zasady w myśl której w państwie praworządnym regułą jest obowiązek zwrotu świadczenia publicznego, które zostało pobrane przez jednostkę mimo braku uprawnienia do jego pobrania – odraczanie terminu, czy w szczególności umarzanie nienależnie pobranego świadczenia powinno być środkami stosowanymi wyjątkowo i niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca.

W ocenie organu w świetle analizy powyżej powołanych przepisów nie jest możliwe umorzenie tylko odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, naliczonych na dany dzień bez późniejszego ich naliczenia od pozostałej kwoty głównej w przypadku braku jej spłaty. Można natomiast umorzyć określoną kwotę składającą się na nienależnie pobrane świadczenie( kwota główna plus odsetki od kwoty głównej naliczone na dany dzień), ale dalej należy naliczać odsetki od niespłaconej kwoty głównej.

W niniejszej sprawie nie były brane pod uwagę szczególne okoliczności dotyczące rodziny ponieważ kwota główna została zapłacona przed złożeniem wniosku o umorzenie należności, a sama kwota odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego nie podlega umorzeniu.

Wniosek skarżącej dotyczył tylko ulgi w spłacie wyłącznie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia.

Odnosząc się do argumentów z odwołania to organ wskazywał, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego powstaje dopiero w chwili wydania stosownej decyzji przez upoważniony organ.

Z tych też względów zdaniem organu odwoławczego decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła P.P.

Zaskarżonej decyzji zarzucała prowadzenie postępowania w sposób nieprawidłowy z naruszeniem przepisów, co miało wpływ na wynik sprawy.

Zarzucała naruszenie art.7, art. 75, art. 77, art. 80 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nierozpoznanie wniosku o przeprowadzenie dowodu o przesłuchanie świadków A. P. i B. P. oraz twierdzenie, iż skarżąca najpierw zwróciła odsetki a dopiero potem złożyła wniosek o ich umorzenie;

- pominięcie treści przepisu art. 81a kpa poprzez nałożenie na skarżącą obowiązku zapłaty odsetek, które powstały bez winy skarżącej;

- błędną interpretację przepisów prawa materialnego - art. 25a ust.10 w związku z art. 30 ust.9 ustawy poprzez uznanie braku możliwości umorzenia samych odsetek od świadczenia głównego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazywała organ przez wiele miesięcy pozostawał w bezczynności a następnie wydał decyzję o zwrocie nienależnego świadczenia naliczając odsetki, które powstały w związku z opieszałością organu.

Z tych tez względów w ocenie skarżącej jej skarga zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych.

Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne jest zorganizowanym procesem stosowania prawa, który obejmuje następujące etapy:

a) ustalenie, jak norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym na potrzeby rozstrzygnięcia;

b) uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów;

c) subsumpcja faktu uznanego za udowodniony, pod stosowaną normę prawną;

d)wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę wyżej przedstawione kryteria należy uznać, iż przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż organy obu instancji rozpatrując wniosek skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 roku o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego rozpoznały go merytorycznie odmawiając umorzenia odsetek od nienależnie pobranego.

Należy zauważyć, iż podstawą wydania przez organ decyzji merytorycznej jest ustalenie, iż zgodnie z art. 25 ust.10 ustawy nie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W przedmiotowej sprawie organ nie czynił żaden ustaleń w tym przedmiocie uznając, iż uregulowania przepisów art. 23a ust.9 w związku z art. 30 ust.9 ustawy nie dają podstawy do umorzenia należności odsetkowych w sytuacji gdy skarżąca nie wnosiła o umorzenie należności głównej i nawet ją uregulowała wraz odsetkami.

W sytuacji gdy organ uznaje, iż nie ma podstaw do wydania merytorycznego orzeczenia, czy to z przyczyn podmiotowych, czy też przedmiotowych winien postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe umorzyć.

W ocenie Sądu stanowisko organów, iż wyżej powołane przepisy ustawy stanowią przeszkodę do rozpoznania wniosku o umorzenie kwoty odsetek od należności głównej nienależnego świadczenia rodzinnego, w sytuacji gdy skarżąca nie wnosiła o umorzenie należności głównej jest nieuprawnione.

Nienależnie pobrane świadczenie rodzinne przez skarżącą jest świadczeniem pieniężnym, które jest podzielne. Tak więc skarżąca może wystąpić z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia, jak i jego części. Zapłata świadczenia nie może stanowić przeszkody do wystąpienia z wnioskiem o częściowe jego umorzenie, w tym przypadku należności odsetkowej.

Odmowa umorzenia częściowej należności pieniężnej jest możliwa po wszechstronnym przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego w zakresie sytuacji rodzinnej skarżącej. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową.

Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa. Zatem obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Natomiast na stronie, w sprawach kończących się tego typu decyzjami, tj. decyzjami uznaniowymi, leży obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek uprawniających do zastosowania ulgi. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję wymaga współdziałania ze strony dłużnika, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem wniosku powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy.

Organ ponownie rozpoznając sprawę winien wezwać skarżącą do przedstawienia sytuacji rodzinnej, złożenia w tym zakresie odpowiednich dowodów celem wykazania, że jej sytuacja jest na tyle wyjątkowa, iż zachodzą podstawy do pozytywnego załatwienia jej wniosku.

Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania postepowania – art. 7, art. 77 § 1 kpa, które to uchybienia w sposób istotny wpłynęły na treść rozstrzygnięcia w sprawie.

Z uwagi na powyższe biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.