Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 34/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1566
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Iwona Niżnik-Dobosz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 października 2018 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej T. P. kwotę 300,00 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Wójta Gminy C. z dnia 27 lipca 2018 r., znak: [...], działającego na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U.2017 poz.1121), nakazano wymienionym w decyzji właścicielom działek położonych po północnej drogi gminnej w obrębie W. i S. przywrócenie stanu poprzedniego wody poprzez zlikwidowanie sztucznych skarp na tych działkach, natomiast A. J. i P. J. - właścicielom działki nr [...] położonej w obrębie S. gm. C. dodatkowo zlikwidowanie do poziomu terenu hałdy z gliny pylastej oraz zasypanie rowu na swojej nieruchomości.

W obszernym uzasadnieniu faktycznym organ I instancji przedstawił przeprowadzone postępowanie dowodowe, mające na celu stwierdzenie, czy w wyniku działań właścicieli działek zlokalizowanych po prawej stronie (od strony S. do J. ), przylegających do drogi gminnej S. dz. [...], W. i nr dz. [...] nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie i czy zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. W szczególności wskazano, że powołano kolejnego biegłego z zakresu geologii i ochrony środowiska mgr inż. T. C.. Organ I instancji oceniając wartość dowodową opinii uznał ją za rzeczową, spójną i korelującą z całością materiału dowodowego w sprawie , zaś odpowiedzi i wyjaśnienia biegłego, w tym na zgłoszone zarzuty przez strony postępowania do opinii uznał za wystarczające. Powołano się także na przeprowadzone oględziny w dniu [...].2018 r. oraz złożone oświadczenia stron postępowania i świadków uczestniczących w przeprowadzonym dowodzie, pozyskane mapy sytuacyjno-wysokościowe, mapy topograficzne, zdjęcia terenu.

Na przedmiotowym terenie dochodzi do zalewania posesji i budynków mieszkalnych i gospodarczych. Przyczynia się do tego zarówno naturalne ukształtowanie terenu jak również utworzenie sztucznych skarp wzdłuż północnej strony drogi gminnej, które powodują kumulację wód opadowych szczególnie w czasie deszczów nawalnych. Likwidacja skarp ograniczy spływ wód opadowych drogą oraz poboczem drogi, a tym samym ograniczy ilość wody opadowej spływającej w czasie deszczu nawalnego na posesje zabudowane budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi.

Organ I instancji uznając, iż doszło do naruszenia stosunków wodnych nakazał więc właścicielom i władającym nieruchomości niezabudowanych znajdujących się po północnej stronie drogi zlikwidowanie do poziomu terenu sztucznych skarp wzdłuż północnej strony drogi gminnej w obrębie W. - nr ew. dz. [...] i S. - nr ew. dz. [...]. Nakazano również zlikwidowanie do poziomu terenu hałdy z gliny pylastej, oraz zasypanie rowu na nieruchomości składającej się z działki nr [...] położonej w obrębie S. gm. C..

W odwołaniu od przedmiotowego rozstrzygnięcia T. P. podniosła, że decyzja została wydana bez rzetelnego rozpoznania sprawy, pomimo wykonania kolejnej opinii przez powołanego biegłego. Zdaniem odwołującej się zobowiązanie wskazanych stron postępowania, ograniczające się do usunięcia nasypów wzdłuż działek rolnych oraz zasypania rowu i zlikwidowania hałdy na działce nr [...], nie spowoduje przywrócenia stosunków wodnych w miejscowości S.. Pominięto konieczny nakaz odnoszący się do nieruchomości o nr [...] oraz kwestie podniesienia poziomu drogi gminnej począwszy od posesji nr [...], przy jednoczesnym braku wykonania rowów odwadniających, co powoduje kierowanie wód na działki rolne w kierunku północnym. Strona przedstawia także swoje zastrzeżenia do opinii biegłego, na której bazuje zaskarżona decyzji, uważa ja za niesamodzielną i niepełną. Podnosi, że obrębie posesji nr [...] P. J. doprowadzili swoimi działaniami do zmiany spływu wody, co jest główną przyczyną zmiany stosunków wodnych. Działania te to wykonanie obwałowania drewnianego przy posesji nr [...], rowu odprowadzającego wody podażowe i roztopowe z pola w kierunku północnym, przepustu betonowego, oraz hałdy z gliny pylastej. Organ I instancji nie wyjaśnił, dlaczego w tym zakresie poczynił inne ustalenia niż biegły, który zawarł ich opis w swojej opinii. Odwołująca się nie zgadza się z twierdzeniem uzasadnienia decyzji, iż brak jest bezpośredniego wpływu rowu przydrożnego przy działce nr [...] na powstanie wąwozu na działkach [...] i [...]. Duża odległość między działkami nie stanowi ku temu przeszkody, bowiem skumulowana woda po spłynięciu w zagłębienie działek rolnych, płynie następnie w kierunku zachodnim finalnie drążąc wąwóz na działkach [...] i [...]. Organ nie zobowiązał P. J. do przywrócenia stanu poprzedniego poprzez zasypanie wąwozu na działce odwołującej się, pomimo stwierdzenia, że bezpośrednią przyczyną powstania szkód na działce T. P. było wykopanie rowu przez P. J. na działkach [...] W tych okolicznościach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Pismem z dnia 12.09.2018 r. T. P. podtrzymała swoje zastrzeżenia i zarzuty podnoszone w odwołaniu. Oświadczenie złożył W. K., który w całości popiera odwołanie T. P..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 października 2018 r. nr: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy C. z dnia 27.07.2018 r. znak: [...]

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postawą prawną rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, który należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający dla jego zastosowania. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Kolegium stwierdziło, że wypełniając zalecenia decyzji kasacyjnej SKO z dnia 28.12.2017 r. przeprowadzono ponownie postępowanie wyjaśniające, w tym: pozyskano opinię biegłego mgr inż. T. C., dodatkowe pisemne wyjaśnienia do opinii mgr. inż. T.. C. , oględziny w dniu [...].2018 r ., oświadczenia stron postępowania, pozyskano mapy sytuacyjno-wysokościowe, mapy topograficzne, zdjęcia terenu. W oparciu o powołane ustalenia dowodowe organ stwierdził jednoznacznie, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie (na nieruchomości składającej się z działki nr [...] w obrębie S.) ze szkodą dla terenu sąsiedniego (dla nieruchomości składającej się z działek [...], [...] w obrębie S.), na której utworzył się głęboki rów (wąwóz). Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w szczególności opinia biegłego hydrogeologa, wykazało, że bezpośrednią przyczyną, jego powstania stał się rów wykopany przez P. J. na działce nr [...] oraz nr [...] w S. (pogłębiony i poszerzony naturalnie poprzez spływ wód pochodzących z opadów nawalnych). Obecnie rów na działce nr [...] nie istnieje, został zasypany i zrekultywowany. Rów na działce nr [...] istnieje w części, a w części jest zasypany i na tej części znajduje się hałda z gliny pylastej. Nie stwierdzono bezpośredniego wpływu rowu przydrożnego przy dz. [...] na powstanie rowu (wąwozu) na działkach nr [...], [...], gdyż są one od siebie w znacznej odległości (ok. 80m).

Dalej SKO podniosło, że istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, zgodnie z którym właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Okoliczność ta w opinii biegłego mgr inż. T. C. - autora opinii z maja 2018 r została potwierdzona i wyjaśniona. Wykazano związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaistniałymi zmianami na gruncie i zmianami w stanie wody, a szkodami występującymi na nieruchomościach sąsiednich. W ocenie Kolegium przedstawiona opinia jest logiczna i spójna. Tym samym zasadne było nakazanie właścicielom czy władającym nieruchomościami sąsiadującymi z drogą gminną przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom poprzez likwidację sztucznych nasypów, oraz zasypanie pozostałej części rowu i usunięcie hałdy gliny z działki nr [...]. Nakazy dokonania konkretnych czynności, konkretnym właścicielom działek są jasne i jednoznaczne. Zobowiązują określonego adresata do wykonania prac, które w opinii powołanego biegłego z zakresu hydrogeologii mgr inż. T. C. przywrócą stan poprzedni. Przedstawione wnioski i zalecenia ostatnio pozyskanej opinii pokrywają się z wnioskami opinii biegłego mgr inż. M. K. wydającego opinię w przedmiotowej sprawie. W analizie biegłego z grudnia 2015 r. podano również jako ocenę istniejących stosunków wodnych, ich zakłócenia, przyczyny naturalne jak i wywołane przez działania ludzi. Jako konieczne działania dla przywrócenia stosunków wodnych w tym terenie wskazano zobowiązanie P. J. do wyrównania poziomu terenu na dz.nr [...] w S. w miejscu zasypanego wcześniej rowu oraz zobowiązanie właścicieli działek zlokalizowanych po prawej stronie drogi gminnej do usunięcia nasypów ziemnych.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się T. P. zaskarżając ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zakwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy C., która nie odpowiada prawu, art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na

niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym pominięcie dowodu z nagrań złożonych do akt sprawy przez skarżącą a wskazujących, iż nie jest prawdą, że woda opadowa nie spływa z terenu posesji P. J., przez co również błędnie została oceniona opinia hydrologiczna biegłego mgr inż. T. C. jako odpowiadająca stanowi faktycznemu i mogąca stanowić podstawę do rozstrzygnięcia w tej sprawie. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 29 ust. 1 i 3 ustawy - Prawo wodne poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że zobowiązania ujęte w decyzji Wójta Gminy C. z dnia 27.07.2018 r. są wystarczające do przywrócenia właściwych stosunków wodnych w miejscowości S., a nadto poprzez uznanie, że urządzenia przy posesji nr [...] oraz działania właściciela tej posesji nie mają wpływu na zmianę kierunku odpływu wody opadowej, a w konsekwencji nie powodują szkód dla sąsiednich działek, a w szczególności działek skarżącej.

Skarżąca wniosła o przyjęcie w poczet materiału dowodowego nagrania z programu "Interwencja" znajdującego się na załączonej płycie CD obrazującego rzeczywisty przepływ wody w miejscowości S. i wyżłobiony przez wodę rów, uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być zasadna.

Przed omówieniem powodów rozstrzygnięcia należy jeszcze wskazać, że skarżąca wniosła o przeprowadzenie na rozprawie dowodu z płyty zawierającej nagranie programu "Interwencja". Jednakże zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z cytowanego przepisu, sąd nie prowadzi innych dowodów poza dowodem z dokumentu. Wobec tego sąd nie przychylił się do wniosku skarżącej.

Przechodząc do istoty rozstrzygnięcia: w ocenie Sądu doszło w kontrolowanej sprawie do naruszenia przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez brak ustosunkowania się przez organy do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, a zwłaszcza do opinii biegłych, a nadto dopuszczenie do zaistnienia braku w opiniach biegłych, co spowodowało brak czytelności opinii, przez co nie poddają się one kontroli. W konsekwencji tego ostatniego nie poddaje się kontroli sama sprawa, z uwagi na trudności w zreasumowaniu stanu faktycznego, a co za tym idzie, kontroli prawidłowości subsumpcji tego stanu pod normę prawną. Jest to istotne naruszenie przepisów procedury, które prowadzi do uchylenia decyzji organów obu instancji.

Przede wszystkim należy zauważyć, że zarówno organ I jak i II instancji pominęły zupełnie materiał dowodowy, a to materiał zdjęciowy oraz protokoły oględzin, zgromadzony w trakcie trwającego postępowania. Nie dokonano wobec tego ustaleń faktycznych w oparciu także o ten materiał (por. m.in. protokoły oględzin T.1, k.178, T.2 z 2, k. 37, T. 3z5 , k.11 oraz zdjęcia – T. 1 k. 150, , t.4z5 k.88,skoroszyt zielony k. 51-71. ), nie dokonując uprzednio oceny dowodów.

Tymczasem nadmienić należy, że dopuszczając dowód z opinii biegłego organ musi mieć na względzie, że biegły nie jest powołany do ustalania stanu faktycznego sprawy, lecz do naświetlania i wyjaśniania okoliczności wskazanych przez organ administracji publicznej z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 708/13). "Oprócz wniosków koniecznych, opartych na wyniku oględzin i badań przeprowadzonych przez samego biegłego – opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska z odniesieniem się nie tylko do własnych ustaleń dokonanych przez tegoż biegłego ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny" (tak wyrok z dnia 20 kwietnia 2000 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Białymstoku SA/Bk 1236/99, publ. Lex/el.). Teza ta wymaga uzupełnienia o tyle, że odniesienie się przez biegłego do materiału dowodowego następuje jedynie w zakresie jego weryfikacji z punktu widzenia wiadomości specjalnych. Z pewnością biegły nie jest uprawniony do oceny materiału dowodowego zebranego przez organ administracji według kryterium wiarygodności oraz do sugerowania sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu wyjaśnienie tych okoliczności należy do organów administracji, a opinia biegłego może być tylko pomocna w zakresie wiadomości specjalnych. W sytuacji sprzecznych stanowisk (jak w niniejszej sprawie na temat szkód wyrządzanych przez wody opadowe), gdy okoliczności sprawy nie wykluczają stanowczo jakiejś wersji, organ albo musi wybrać wersję stanu faktycznego przed skierowaniem opinii do biegłego, wskazując ewentualnie na potrzebę jej weryfikacji z punktu widzenia wiadomości specjalnych i dokonując uzasadnienia swojego stanowiska w decyzji poprzez ocenę dowodów, albo winien zwrócić się do biegłego o sporządzenie opinii wariantowo, wskazując warianty i wnosząc o wskazanie wniosków odnoszących się do przyjętych wariantów, a następnie zdecydować o przyjęciu konkretnej wersji po dokonaniu oceny dowodów, analizie całości materiału i przyjęciu którejś z nich za wiarygodną. Może być również i tak, że organ przed skierowaniem zlecenia biegłemu nie przywiązał wagi do pewnych okoliczności, a tym samym do ich oceny i wyboru jakiejś wersji; niemniej wobec faktu zwrócenia przez biegłego uwagi na ich istotność należy się do nich ustosunkować, ewentualnie zlecając biegłemu na tym etapie wykonanie opinii wariantowej.

Ponadto w trakcie całego postępowania, w tym zwłaszcza na oględzinach, odbierano od stron względnie osób obecnych jedynie oświadczenia, nie prowadząc dowodów z zeznań świadków czy stron. Prawdą jest, że w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Niemniej kodeks wymienia w szczególności zeznania świadków (art. 75 § 1 zd. drugie) oraz w dalszej kolejności zeznania stron (art.86 k.p.a.). Oznacza to, że nie powinien organ zastępować tych dowodów poprzez "oświadczenia" świadków i stron, skoro K.p.a. normuje dowody z ich przesłuchania z odpowiednimi rygorami. "Należy pamiętać, że nie są środkiem dowodowym wyjaśnienia czy oświadczenia strony składane przez nią w toku postępowania w odniesieniu do wcześniej zgromadzonego materiału dowodowego lub w trakcie przeprowadzania środków dowodowych. Stanowią one realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wyjaśnienia strony mogą się przyczynić do uporządkowania lub usystematyzowania zgromadzonego materiału dowodowego, nie stanowią jednak odrębnego środka dowodowego (por. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, s. 267)". Zaowocowało to tym, że decyzje organów obu instancji opierają się wyłącznie na opiniach biegłych, cytując je in extenso.

Nawiązać teraz trzeba do kluczowej kwestii, to jest merytorycznych braków obu sporządzonych opinii, będących, jak już wskazano, podstawą i istotą ustaleń organów. Pierwsza opinia była sporządzona przez biegłego z zakresu gospodarki wodno – ściekowej M. K.. Druga opinia została sporządzona przez uprawnionego z zakresu geologii i hydrologii /k.32, zeszyt czerwony/ T. C.. Istotną kwestią jest ustosunkowanie się przez organy do tej ostatniej opinii biegłego. Organy uznały ją za rzetelną i wyczerpującą. Wedle Sądu ocena ta jest co najmniej przedwczesna, gdyż, jak to zostanie wyjaśnione, opinia stanowczo wymaga uzupełnienia. Tym samym aktualnie, w odniesieniu do takiej opinii, jak przedstawiona w sprawie – ocena ta nie jest trafna. Nie odnosząc się w tym miejscu do kwestii jej rzetelności, z całą pewnością powiedzieć można, że nie jest ona wyczerpująca.

Należy rozpocząć od pewnych uwag natury ogólnej. "Fakt, że organ nie posiada wiedzy specjalistycznej (...), nie prowadzi automatycznie do obowiązku bezkrytycznego akceptowania konkluzji biegłego. Opinia sporządzona przez niego stanowi tylko jeden ze środków dowodowych i jako taka podlega swobodnej ocenie co do posiadanej przez nią mocy dowodowej. Ponieważ organom administracji publicznej została przypisana czynna rola w prowadzeniu postępowania dowodowego, to fakt bezkrytycznego akceptowania opinii biegłego stanowi naruszenie art.7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 (...)." (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 kwietnia 2011 r. II SA/Po 47/11, LEX nr 1097032, por. też WSA w Lublinie w wyroku z dnia 30 września 2015 r. II SA/Lu 127/15, LEX nr 1945054). Podobnie też WSA w Kielcach wskazał, że "Możliwość zwrócenia się przez organ administracji publicznej do biegłego nie oznacza bezkrytycznego przyjęcia przez organ ustaleń biegłego za własne. Sporządzona opinia winna być spójna i wskazywać na przeprowadzony proces wyciągania wniosków. Omawiany środek dowodowy nie może zawierać niejasności, pomyłek, braków, a w tym zakresie organ ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadania, czy przedłożona mu opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna oraz ewentualnie żądać jej uzupełnienia przez biegłego" (wyrok z dnia 6 kwietnia 2011 r. LEX nr 950520, por. też wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2009 r. II SA/Kr 1292/09 LEX nr 573752). Podobne obowiązki spoczywają na sądzie administracyjnym. "W związku z wprowadzeniem sądowej kontroli decyzji administracyjnych Sąd nie może ograniczać się jedynie do powołania na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł tę konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. Kontrola opinii biegłego polega więc na sprawdzeniu prawidłowości - z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego - rozumowania przeprowadzonego w opinii, które doprowadziło do wydania przez biegłego opinii o takiej, a nie innej treści. Uzasadnienie konieczne jest więc po to, by Sąd mógł dokonać wspomnianej wyżej oceny (tak wyrok NSA (do 2003.12.31) w Katowicach z dnia 6 maja 1998 r. I SA/Ka 1604/96, LEX nr 33410). Jest jasnym, że organy (ani Sąd administracyjny) nie mają wiedzy specjalistycznej i nie mogą z tego punktu widzenia kontrolować opinii biegłego ( choć mogą i powinny formułować pytania i prosić o weryfikację wniosków czy hipotez, które im się nasuwają). Wobec tego wydana w sprawie prawidłowa opinia biegłego powinna tak wskazywać i wyjaśniać przesłanki, które doprowadziły do przedstawionej nią konkluzji, żeby umożliwić organom i sądowi, czyli decydentom bez wiedzy fachowej, dokonania oceny jej motywów (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 marca 2012 r. II SA/Rz 1172/11, LEX nr 1145858). Innymi słowy, jak trafnie podsumowuje to zagadnienie wyrok NSA (do 2003.12.31) w Warszawie (IV SA 1061/97, LEX nr 47251) "Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Nie może zatem sprowadzać się tylko do zdania biegłego, ale musi przekonywać jako logiczna całość. Biegły winien zatem wskazać i wyjaśnić przesłanki, które doprowadziły go do przedstawionych konkluzji. Brak fachowego uzasadnienia wniosków końcowych uniemożliwia ocenę jej mocy dowodowej".

Jak chodzi o opinie specjalistyczne z zakresu szeroko rozumianych stosunków wodnych na gruncie, to charakteryzują się one znacznym powiązaniem opisu stanu faktycznego i wywiedzionych wniosków. Ma to określone konsekwencje dla możliwości prawidłowego odczytania opinii. Istotne jest zauważenie oczywistej okoliczności, że biegły ( czy nawet organ I instancji), mają możliwość naocznego obejrzenia terenu i znajdujących się tam elementów urządzeń, które następnie opisują. Tymczasem organ II instancji najczęściej, a sąd administracyjny – nigdy, nie mają możliwości zapoznania się bezpośrednio z faktorami faktycznymi sprawy. Zatem, aby opinia specjalistyczna, o której mowa, była zrozumiała i weryfikowalna nie tylko dla osób, które były w terenie i widziały przedmiot opinii, ale i dla pozostałych organów orzekających oraz sądu - musi ona zawierać jasne zobrazowanie stanu faktycznego nie tylko poprzez opis, który w tych sprawach – nadmiernie skomplikowany - potrafi niejednokrotnie bardziej zaciemnić, niż wyjaśnić stan sprawy, ale i poprzez szkic sytuacyjny, często z mapą wysokościową z naniesionymi niezbędnymi elementami topografii, o której mowa w części opisowej opinii oraz nadto zdjęciami, z których każde winno być opisane osobno tak, aby nie trzeba się było domyślać, co przedstawiają. W niniejszej sprawie opinia M. K. zawierała materiał opisowy, materiał zdjęciowy, przy czym zdjęcia były opisane w opinii zbiorczo, a nie pojedynczo, co bardzo utrudnia zapoznawanie się z tym materiałem. Jako załącznik 2 dołączona była mapa ewidencyjna (prawdopodobnie), oraz wydruk z geoportalu mapy wysokościowej. Do opinii biegłego T. C. dołączona była mapa ewidencyjna, oraz mapa geologiczna i hydrologiczna, a także materiał zdjęciowy na płycie CD, który nie został opisany. Opinie nie zawierały natomiast szeregu elementów ujętych w części tekstowej opinii, mapy nie były zorientowane co do kierunków świata, nie zawierały rzędnych terenu dla udokumentowania jego spadków oraz nie wskazywały kierunków spływu wody. Podobnie zdjęcia nie były opisane, ( opinia T..C.) a tylko zbiorczo wymienione przy opisie różnych elementów sytuacyjnych (opinia M..K.). Wobec powyższego powzięcie wyobrażenia o stanie faktycznym sprawy i prześledzenie rozumowania i wniosków biegłych jest utrudnione, a w niektórych aspektach niemożliwe.

Dla lepszego zrozumienia opinii, a w niektórych fragmentach, dla zrozumienia ich w ogóle, konieczne zatem jest sporządzenie na bazie mapy wysokościowej – szkicu z przedstawieniem następujących elementów: kierunków świata, kierunków spływu wody na całym terenie, którego dotyczy sprawa, rowu z betonowym przepustem na działce nr [...], wałów ziemnych wzdłuż drogi gminnej, wąwozu na działkach nr [...] i [...], oraz na działce nr [...], hałdy z gliny pylastej, o ile istnieje, oraz transformatora. Dopiero uwidocznienie tych elementów wraz z kierunkami świata oraz kierunkami spływu wody pozwoli na właściwe odczytanie opinii biegłych oraz pozostałego materiału zebranego w sprawie. Bez wskazanego szkicu opinie nie poddają się kontroli, a pozostały materiał weryfikacji.

W sprawie nie ma sporu, że trzeba usunąć wały ziemne wzdłuż drogi gminnej, o czym orzekł organ I instancji. Spór dotyczy zakresu nakazu wystosowanego w oparciu o art.29 ust. 3 p.w. Mianowicie, T. P. twierdzi, że jej działka nr [...] i [...] zalewane są wodą odprowadzaną z działki nr [...] P. J., po wybudowaniu przez niego urządzeń chroniących jego posesję. W tej kwestii biegli wypowiedzieli się następująco. Biegły K. stwierdził, że do kolejnej zmiany na gruncie doprowadził P. J. przez kierowanie strumienia wody na swoją działkę nr [...], która to woda wyżłobiła duży wąwóz w tej działce, co było niekorzystne m.in. dla działki nr [...]. Dalszą zmianę stosunków wodnych uczynił P. J., wykonując rów odwadniający wyłożony elementami betonowymi i biegnący po prawej stronie drogi gminnej, który odpycha wodę powierzchniową spływającą z dużego obszaru terenów położonych powyżej drogi gminnej oraz terenów położonych po przeciwnej stronie stoku ( w pobliżu transformatora) i odprowadza te wody po działce nr [...] należącej do p. K. . Kolejną zmianą było wyłożenie podwórka posesji nr [...] kostką brukową i wykonanie rowu odprowadzającego wodę z drenażu w stronę działki nr [...] i dalej w stronę lokalnego obniżenia terenu. Zmiany te, z wyjątkiem pierwszej, zdaniem biegłego były obojętne dla działek T. P. /str. 20-22 opinii biegłego K. /. W dniu 20.11.2015r. biegły ustalił, że w dacie oględzin rowem odwadniającym wyłożonym elementami betonowymi i biegnącym po prawej stronie drogi gminnej, po wschodniej stronie jak i po zachodniej stronie wjazdu z wylotem na teren działki P. K. nie płynęła woda, podobnie z wylotu drenażu odwadniającego posesję nr [...], wobec tego zdaniem biegłego, roboty te ( rów i drenaż) pozostają obojętne dla działki T. P.. Biegły wskazał, że w dniu oględzin brak było śladów spływu wody z terenu działki p. K. i p. J. . Jednakże biegły stwierdził, że nie było opadów, co stanowi potwierdzenie zarzutu T. P., że oględzin nie przeprowadzono po deszczu (str. 24 opinii uzupełniającej). Co do drugiej opinii T. C., to w kwestii spornej wskazał on, że kolejną zmianą niekorzystną było wykonanie przy posesji nr [...] rowu odwadniającego z przepustem, która to zmiana jest niekorzystna, bo wody odprowadzane są w kierunku zachodnim, a dalej północnym na działki, na których jest znacznej głębokości i szerokości rów, który powoduje ograniczenie uprawy na tych polach /k.8 opinii biegłego T..C./. Można przypuścić zatem, że jest to skierowanie wody w końcowym etapie przepływu w stronę działek T. P., jakkolwiek nie jest to zaznaczone na żadnej mapie, o czym już wyżej była mowa. Zmianą niekorzystną było również wykonanie i utwardzenie nawierzchni na posesji nr [...], skąd wody są odprowadzane przez drenaż do granicy działki /k.10 opinii/. Niemniej biegły stwierdził, że w jego ocenie nie stwierdza się bezpośredniego wpływu rowu przydrożnego na działkach [...] na powstanie wąwozu na działkach nr [...] i [...] z uwagi na znaczną odległość ( ok. 80 m). Biegły nie stwierdził śladów szkód spowodowanych przepływem wód opadowych. Jednakże z opinii biegłego nie wynika, aby opinia była sporządzona po opadach deszczu, co podnosi skarżąca. W ocenie Sądu sama odległość nie świadczy jeszcze o niemożliwości przepływu, skoro woda przepływać może po innych działkach do działki skarżącej. Mówiąc krótko, sama odległość 80 m nie czyni niemożliwym takiego przepływu. Ponadto biegły T. C. skazał, że na posesji P. po północnej stronie drogi jest wykonany rowek odwadniający o wymiarach 20 razy 30 cm. Rowek ten istniał w czasie wykonania pierwszej opinii przez biegłego K. /prawdopodobnie k. 38 opinii, zdjęcie nr [...]/ Odnośnie tej kwestii T. P. wskazała, że rowek ten został zasypany 4 lata przed wydaniem opinii przez T..C.. Istotnie, w aktach sprawy zalega pismo procesowe skarżącej z 2014r., gdzie wskazano, że rowek ten został zasypany /T. 2 z 5, k.24/. Wobec tak przeciwstawnych stanowisk, weryfikację stanowiłoby zdjęcie. Jednak jedyne zdjęcie z materialu zdjęciowego dołączone przez biegłego do opinii, które prawdopodobnie ( brak opisu) jest wykonane przed domem P..P., na istnienie takiego rowka nie wskazuje.

Reasumując, biegli stwierdzili niekorzystną zmianę na skutek sposobu odprowadzania wody z działki P. J., jednak wykluczyli, że ma to związek z zalewaniem działki T. P.. Taki wniosek w ocenie Sądu jest przedwczesny. Należy bowiem przeprowadzić oględziny po większych opadach, albowiem wówczas będzie można albo wykluczyć to oddziaływanie, albo przeciwnie. Należy też zauważyć, że sam fakt ochrony swojej nieruchomości przed zalewaniem, jak to ma miejsce w przypadku P. J., nie uniemożliwia nałożenia na niego obowiązku, o którym mowa w art. 29 ust. 3 p.w. Jak bowiem wynika z art. 29 ust. 1 p.w., właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, przy czym stwierdzenie "grunty sąsiednie" należy rozumieć szeroko.

Należy przy tym zaznaczyć, że nie ma racji T. P., gdy twierdzi, że w takiej sytuacji należałoby zobowiązać P. J. do zakopania rowu na jej działce. Przepis art. 29 ust. 3 mówi bowiem o nakazaniu właścicielowi gruntów, który spowodował zmianę stanu wody na gruncie, przywrócenie stanu poprzedniego na tej nieruchomości, której jest właścicielem. Pozostałe roszczenia wiążą się już ze sferą naprawienia szkody w wymiarze cywilnym. "Przepis art. 29 ust. 3 ustawy z 2001 r. Prawo wodne daje organowi administracji publicznej kompetencję do władczego wkraczania w sferę stosunków cywilnoprawnych, co stanowi pewien wyjątek od zasady, zgodnie z którą spory w tym zakresie należą do właściwości sądów powszechnych. Wobec tego wykorzystanie jurysdykcji administracyjnej do tego rodzaju spraw wymaga stosowania ścisłej wykładni wskazanych regulacji prawnych. Co za tym idzie, wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom będzie możliwe jedynie po wykazaniu (ustaleniu), iż w sposób nie budzący wątpliwości przesłanki zastosowania tego przepisu zostały spełnione"(wyrok WSA w Gliwicach, z dnia 2 lutego 2018 r. , II SA/Gl 1104/17, LEX nr 2468055).

Należy jeszcze wskazać, że organ II instancji nie wypowiedział się odnośnie zarzutów T. P. podniesionych w odwołaniu, czym naruszył art. 107 § 3 w zw. z art.140 k.p.a.

Reasumując: przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji uzupełni materiał dowodowy, a to opinię biegłego w sposób wskazany wyżej, który pozwoli na jej skontrolowanie. Rozważy organ przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, w miejsce odbierania od nich oświadczeń. Następnie wyda decyzję, w uzasadnieniu której ustosunkuje się do całości materiału dowodowego, mając na względzie zasadę aktualności.

Z wymienionych przyczyn na zas. art..145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.