Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1444/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 31, art. 43 art. 860, art. 861,
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2010 r. sprawy ze skargi A. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 78 h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.-Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej skarżąca) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą z dnia [...] grudnia 2009 r., został ustalony negatywny wynik z egzaminu adwokackiego - skarżąca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dobrą, z drugiej i trzeciej części ocenę dostateczną, z czwartej – niedostateczną oraz z części piątej ocenę bardzo dobrą. W tej sytuacji, w myśl art. 78 f ust. 1 ustawy o adwokaturze, wynik końcowy był negatywny.

Od powyższej uchwały skarżąca wniosła odwołanie.

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania,Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, iż szczegółowe ustosunkowanie się Komisji winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu. Organ odwoławczy może także, działając na korzyść zdającego (arg. z art. 139 k.p.a.), objąć kontrolą także części "niezaskarżone" i podwyższyć przyznaną ocenę z danej części egzaminu.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, dotyczących kwestionowania oceny uzyskanej z pracy z zakresu prawa gospodarczego, Komisja uznała, iż egzaminatorzy wytknęli w sposób prawidłowy i zasadny następujące uchybienia:

a) brak opisu pozwalającego na identyfikację w przypadku wszystkich trzech wkładów powoduje, że nie można uznać ich za wniesione skutecznie, w konsekwencji w pracy nie przedstawiono prawidłowo wkładów jako istotnego postanowienia umowy,

b) nieuprawnione wskazanie siedziby spółki,

c) nieprawidłowo zdefiniowany majątek wspólny spółki w zakresie majątku przyszłego,

d) nieprawidłowe nadanie firmy spółce cywilnej,

e) brak trzech przyczyn rozwiązania umowy spółki (pomylenie trybu rozwiązania z przyczyną).

Ad a) Skarżąca nie zindywidualizowała wkładów wnoszonych przez wspólników; nie wiadomo zatem o jakie samochody i wierzytelności (z jakiego tytułu i od kogo) chodzi, co jest istotną nieprawidłowością. W przypadku samochodu oddanego do używania nie wskazano wartości wkładu (prawa używania), lecz wartość tego samochodu. Nie jest trafna argumentacja odwołania skarżącej, co do przyczyn niezindywidualizowania wkładów, bowiem zadanie było ściśle określone. Argument skarżącej, że w istocie określiła wartość prawa używania samochodu, skoro wskazał procentowy udział wspólnika, który go wnosił w spółce na 30 % , co w przeliczeniu wartości pozostałych wkładów daje wartość w postaci prawa używania na kwotę 30.000 zł, nie może być uznany za trafny, a to dlatego, iż wartość wkładu nie została wyraźnie określona, a fakt konieczności prowadzenia stosownych interpretacji, aby wartość tę określić, oznacza mankament projektu umowy. Jest również niepoprawne użycie przez skarżącą pojęcia "udziałów" w spółce cywilnej, bo wspólnicy nie nabywają "udziałów", a jedynie "udział" we wspólnym majątku wspólników (art. 863 § 1 k.c). Określenie, że wspólnicy mają: "50 % udziałów w spółce", "30% udziałów" i "20% udziałów" w spółce było błędem.

Ad. b) Określenie siedziby spółki nie było przez skarżącą kwestionowane jako błąd, jednak wyjaśnienia dotyczące "powielenia" błędu z opracowania dydaktycznego organ odwoławczy uznał za nieuprawnione, bowiem przygotowywanie do egzaminu adwokackiego winno bowiem opierać się na analizie obowiązujących przepisów prawa, a nie na "odwzorowaniu" czy uczeniu się na pamięć opracowań dydaktycznych.

Ad. c) Projekt skarżącej w ocenie organu odwoławczego nie zawierał postanowień definiujących - co wchodzi i będzie wchodzić w skład majątku wspólnego, a w zakresie majątku przyszłego - był niewystarczający. Chodziło bowiem o to, aby przez tzw. postanowienia definiujące określać jaki rodzaj majątku i z jakiego źródła pochodzący, będzie miał status majątku wspólnego i będzie miał status współwłasności łącznej. Odmienne twierdzenia skarżącej są nieuzasadnione, a zlecone w tym zakresie zadanie nie zostało wykonane.

Ad. d) Nietrafne są także zarzuty skarżącej odnośnie uchybienia w postaci posłużenia się w umowie spółki cywilnej sformułowaniem, że spółka może działać pod firmą, bowiem nie jest prawidłowe w ocenie organu, po wprowadzeniu do kodeksu cywilnego tzw. "prawa firmowego" (art. 432 k.c. - art. 4310 k.c), tj. po dniu 25 września 2003 r., zamienne używanie pojęć "firma" i "nazwa". Nazwa to obecnie oznaczenie przedsiębiorstwa, które prowadzi przedsiębiorca (art. 551 pkt 1 k.c). W projekcie umowy skarżąca ujęła, w § 7, że " Spółka może działać pod firmą..". Tymczasem wspólnicy mogą oznaczyć jedynie nazwą prowadzone przez siebie przedsiębiorstwo, a nie spółkę. Przedsiębiorcami są wspólnicy (art.431 k.c.) i to oni w myśl przepisu art. 432 k.c. działają pod firmą. Powołane w odwołaniu orzeczenie Sądu Najwyższego pochodzi sprzed noweli k.c, wprowadzającej zasady prawa firmowego, aczkolwiek także w nim Sąd Najwyższy uznał, że wspólnicy spółki cywilnej mogą przybrać dowolna nazwę dla oznaczenia swego przedsiębiorstwa.

Ad. e) Z uwagi na to, iż w zadaniu nie wskazano że chodzi o podanie przyczyn rozwiązania spółki zależnych tylko od woli wspólników, to w ocenie organu odwoławczego skarżąca wykonała zalecenie wskazane w zadaniu.

Reasumując organ podniósł, że postawione zarzuty wskazują, iż skarżąca popełniła zasadnicze błędy w konstrukcji zadania, które zdyskwalifikowały tę pracę i uniemożliwiły podwyższenie, przyznanej przez Komisję I stopnia, oceny. Również argumenty dotyczące wpływu pozostałych ocen cząstkowych na ocenę z części dotyczącej prawa gospodarczego nie mogły znaleźć uzasadnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. G. zaskarżyła w całości uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Zarzuciła w niej

a) naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 139 k.p.a., poprzez wydanie uchwały na niekorzyść skarżącej przy uwzględnieniu w zaskarżonej uchwale przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia po raz pierwszy nowej okoliczności na niekorzyść skarżącej, a dotyczącej użycia w pracy z zakresu prawa gospodarczego sformułowania "udziały" zamiast "udział", której to okoliczności nie zakwestionowała Komisja Egzaminacyjna I stopnia;

- art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności dokonanie niesprawiedliwej, nazbyt surowej oceny pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego, przy zastosowaniu nieobiektywnych kryteriów oceny przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia w kwestii dotyczących braku wskazania wartości prawa używania samochodu, niezdefiniowania wkładów, niewłaściwej firmy spółki i przyszłego majątku wspólnego, bez uwzględnienia stanowiska doktryny oraz praktyki w zakresie funkcjonowania spółki cywilnej;

art. 6, 7 i 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej i pominięcie przy dokonywaniu oceny z zakresu prawa gospodarczego dowodu w postaci kserokopii książki Teresy Iwanek "Wzory umów i pism z zakresu obrotu prawnego z objaśnieniami", zawierającej wzór umowy spółki cywilnej oraz nakładu pracy, który skarżąca włożyła ćwicząc sporządzanie umów z zakresu prawa gospodarczego,

- art. 7 k.p.a., poprzez uznanie przez Komisję II stopnia za Komisją Egzaminacyjną I stopnia, że ustanowienie siedziby spółki cywilnej (§ 4 umowy) nie ma uzasadnienia prawnego, podczas gdy przepisy § 3 pkt 11 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 152, poz. 1475 ze zm.) wymagają od podatników — spółek cywilnych osób fizycznych, aby w księgach przychodów i rozchodów podawali siedzibę spółki cywilnej,

- art. 80 k.p.a., przez uznanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia — jako nieistotnej dla oceny pracy z prawa gospodarczego — okoliczności, że z pozostałych części pisemnych II, III, V(3,3, 5) oraz testu (4) skarżąca uzyskała pozytywne oceny.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego,

zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Nadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie następujących dowodów w postaci:

formularza opinii o skarżącej jako aplikancie i sprawozdania z przebiegu aplikacji składanego przez patrona po zakończeniu każdego roku szkoleniowego Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...], sporządzonego przez adwokata [...] — na okoliczność, że skarżąca jest wzorowym aplikantem adwokackim,

formularza opinii o aplikancie i sprawozdanie z przebiegu jego aplikacji składanego przez patrona po zakończeniu każdego roku szkoleniowego Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...], sporządzonego przez adwokat [...] — na okoliczność, że skarżąca jest wzorowym aplikantem adwokackim,

- z przesłuchania stron, z ograniczeniem do przesłuchania strony skarżącej — na okoliczność sporządzenia przez skarżącą w dniu [...] grudnia 2009 r. jako drugiej i zarazem ostatniej tego dnia pracy z zakresu prawa gospodarczego podczas egzaminu adwokackiego, co mogło mieć wpływ na jakość pracy pisemnej z części IV egzaminu adwokackiego oraz na okoliczność sposobu, długości, materiałów służących do przygotowywania się do egzaminu adwokackiego, aktualnego miejsca pracy i zakresu obowiązków.

Dodatkowo skarżąca wniosła na podstawie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a w zw. z art. 208 § 1 pkt 2 k.p.c o zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości do wskazania, jakimi kryteriami kierowali się członkowie Komisji Egzaminacyjnej I i II stopnia przy dokonywaniu oceny prac z egzaminu adwokackiego i czy istnieje dokument, tzw. "klucz prawidłowych odpowiedzi", określający jakie elementy powinny zawierać prace z poszczególnych części egzaminu i jak powinny być oceniane, a jeżeli taki klucz prawidłowych odpowiedzi istnieje wniosła o zażądanie od Ministra Sprawiedliwości na rozprawę dokumentu "klucza prawidłowych odpowiedzi" z zakresu prawa gospodarczego. Dowód taki miałby zostać przeprowadzony na okoliczność kryteriów oceny pracy zakresu prawa gospodarczego, stosowanych przez Komisję Egzaminacyjną I i II stopnia.

W uzasadnieniu skargi, podtrzymała argumenty odwołania a nadto wskazała, że z 6 założeń zawartych w zadaniu z IV części egzaminu adwokackiego bezbłędnie wykonała aż 5 założeń - w tym najtrudniejsze dotyczące reprezentacji spółki oraz odmiennego udziału wspólników w zyskach i stratach.

W odpowiedzi organ zajął stanowisko, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wystarczający zestaw argumentów o charakterze prawnym dotyczący prawidłowości kwestionowanej oceny pracy z części czwartej egzaminu adwokackiego i stanowiących jednocześnie odpowiedź na pozostałe twierdzenia skarżącej. Jednocześnie wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawne, w tym artykuł ustawy — Prawo o adwokaturze stanowiące podstawę prawną uchwały. Uzasadnienie spełnia więc konieczne przesłanki wymagane prawem.

Odnośnie kwestionowanej oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu Komisja Egzaminacyjna II stopnia szczegółowo wyjaśniła powody, dla których uznała, że projekt umowy sporządzony przez skarżącą został oceniony negatywnie. Organ odwoławczy prawidłowo i wnikliwie ocenił materiał dowodowy, dokonując szczegółowej analizy przepisów prawnych, będących podstawą kwestionowanych przez skarżącą zasad oceny jej pracy egzaminacyjnej i w konsekwencji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, czemu dał wyraz w szczegółowym uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Egzamin został zatem przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i zachowane zostały wszelkie wymogi formalne dotyczące jego organizacji. Organ działał natomiast na podstawie przepisów prawa. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zaskarżona uchwała w pełni realizuje zasadę praworządności, a ponadto została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Podjęta uchwała w pełni realizuje również zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli, a ponadto pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa, oraz świadomości kulturę prawną obywateli. W ocenie organu odwoławczego brak jest zatem podstaw do uznania, iż przy podejmowaniu uchwały organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracyjnych oraz zasadę prawdy obiektywnej poprzez niewystarczające uzasadnienie przytoczonych argumentów, pomijanie argumentacji korzystnej dla skarżącej i nie odniesienie się do twierdzeń przez nią wskazanych. Nie sposób zgodzić się z zarzutem skarżącej dotyczącym naruszenia przez organ odwoławczy art. 139 k.p.a. Przy podejmowaniu uchwały utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nie doszło bowiem do pogorszenia sytuacji skarżącej, nie nastąpiło naruszenie zakazu reformationis in peius. Wytknięcie bowiem dodatkowo innych błędów skarżącej popełnionych w pracy egzaminacyjnej, przy utrzymaniu w mocy niekorzystnej dla niej decyzji, w żadnym razie nie jest działaniem organu wbrew wskazanemu przepisowi art. 139 k.p.a. Niezależnie od powyższego, w ocenie organu odwoławczego, dowody z dokumentów o których przeprowadzenie skarżąca wniosła, dotyczące opinii o skarżącej jako o aplikancie adwokackim, nie mają znaczenia w niniejszej sprawie albowiem kryterium przydatności do wykonywania zawodu jest przede wszystkim pozytywny wynik egzaminu, a takiego wyniku skarżąca nie uzyskała.

W piśmie z dnia [...] października 2010 r. skarżąca cofnęła zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z "klucza prawidłowych odpowiedzi", z uwagi na otrzymanie przez nią z Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi Ministerstwa Sprawiedliwości "opisu istotnych zagadnień do zadania z części czwartej egzaminu adwokackiego", który odbył się w dniach [...] grudnia 2009 r., jednocześnie wnosząc o dopuszczenie ww. dokumentu, jako dowodu w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ze zm.). Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie:

Art. 78d. 1. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

2. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych.

3. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt.

4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego.

5. Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

6. Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

7. Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

8. Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Art. 78e. 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

3. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego.

Art. 78f. 1. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Art. 78h. 1. Od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2.

9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stwierdzić należy, iż uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, a także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów, które podzieliła.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do każdego zarzutu podnoszonego w odwołaniu od Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego Pani A. G. Wbrew przekonaniu skarżącej sporządzona przez nią w części czwartej egzaminu adwokackiego umowa spółki cywilnej zawiera wady w zakresie tak prawa procesowego jak i materialnego. Pracę egzaminowanej z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów: adwokat [...] oraz sędzia Sądu Okręgowego w [...] [...]. Obydwaj egzaminatorzy ocenili pracę na ocenę niedostateczną. Egzaminatorzy wytknęli pracy zdającej następujące uchybienia:

1/ brak opisu pozwalającego na identyfikację w przypadku wszystkich trzech wkładów powoduje, że nie można uznać ich wniesienia za skuteczne, w konsekwencji w pracy nie przedstawiono prawidłowo wkładów jako istotnego postanowienia umowy,

2/ nieuprawnione wskazanie siedziby spółki,

3/ nieprawidłowo zdefiniowany majątek wspólny spółki w zakresie majątku przyszłego,

4/ nieprawidłowe nadanie firmy spółce cywilnej,

5/ brak trzech przyczyn rozwiązania umowy spółki (pomylenie trybu rozwiązania z przyczyną).

W wyniku rozpatrzenia odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że ostatni zarzut egzaminatorów dotyczył punktu umowy przewidującego przyczyny rozwiązania spółki zasługuje na uwzględnienie. Według wymogów zadania należało wskazać trzy takie przyczyny. Zdająca w § 20 podała następujące powody rozwiązania spółki: ogłoszenie upadłości wspólnika, jednomyślna uchwała wspólników, prawomocne orzeczenie sądu. Według egzaminatora orzeczenie sądowe leży poza zakresem dyspozycji stron w umowie i stąd wskazanie go jako przyczyny rozwiązania spółki jest błędne. Skarżąca podniosła, iż w zadaniu nie wskazano, że chodzi o podanie przyczyn rozwiązania spółki zależnych tylko od woli wspólników, stąd wytkniętego przez egzaminatorów uchybienia nie można uznać za minus omawianej pracy. Pozostałe zarzuty dotyczące egzaminu z prawa gospodarczego zostały podtrzymane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia.

Wojewódzki Sad Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w zakresie uchybień część IV egzaminu adwokackiego.

Przechodząc do omówienia zarzutów skargi na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 860 kc wspólnicy spółki cywilnej zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności poprzez wniesienie wkładów (art. 861 kc). Z powyższego wynika, że minimalny zakres uzgodnień warunkujących powstanie spółki cywilnej ogranicza się do oznaczenia celu gospodarczego spółki cywilnej oraz oznaczenia wkładów poszczególnych wspólników.

Jeżeli chodzi o brak zindywidualizowania wkładów wnoszonych przez wspólników Sąd orzekający w tym składzie przychyla się do stanowiska organów egzaminacyjnych, że wkłady nie zostały w należyty sposób określone. Samo wskazania przez Skarżąca samochodów i wierzytelność bez bliższej ich indywidualizacji jest istotną nieprawidłowością. W przypadku samochodu oddanego do używania nie wskazano wartości majątkowej wkładu (prawa używania), lecz wartość tego samochodu. W ocenie Sądu wkłady powinny mieć wartość majątkową. Powoływanie się w odwołaniu przez Skarżącą, że przecież można wartość tego wkładu obliczyć, nie zmienia faktu, że wartość tego wkładu nie została określona, a można ją co najwyżej wyinterpretować z wskazanych przez Skarżąca pozostałych udziałów wspólników w spółce.

W tym miejscu należy ponadto zauważyć, że Skarżąca błędnie posługuje się nomenklaturą związaną ze spółką cywilną. Jak słusznie zauważyła Komisja Egzaminacyjna II stopnia "wspólnicy spółki cywilnej nie nabywają "udziałów" w spółce, a jedynie "udział" we wspólnym majątku wspólników (art. 863 § 1 k.c). Określenie zatem, że wspólnicy mają: "50% udziałów w spółce", "30 % udziałów spółce" i "20 % udziałów w spółce" było błędem. Przepis art. 863 kc ma charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cognes), reguluje skutki powstania wspólnego majątku wspólników, który tworzy współwłasność łączną. Źródłem tego majątku są pierwotne wkłady wspólników, a następnie pozytywne efekty działalności majątkowej spółki. Nie jest to majątek spółki, ponieważ spółka cywilna nie tworzy podmiotowości, jest to majątek wspólny wspólników wyodrębniony od ich majątku indywidualnego. Każdy z wspólników ma udział, który jednak nie jest oznaczony ułamkowo. Zasadniczą cechą współwłasności łącznej jest brak czy też ściślej zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów "nieoznaczalność" ułamkowa udziałów. Oznaczenie ułamkowe udziału może nastąpić tylko w wypadku rozwiązania spółki cywilnej. Z powyższych wywodów jasno wynika, że Skarżąca dokonując określenia procentowego udziałów w spółce cywilnej naruszyła art. 863 kc. co stanowi w ocenie składu orzekającego bardzo istotne uchybienie ocenianej pracy, gdyż świadczy o tym, że Skarżąca pomyliła reżim majątkowy spółki cywilnej z reżim majątkowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym miejscu należy zauważyć: że Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując odwołanie jeszcze raz dokonuje oceny pracy Skarżącej w całości i zwracając uwagę na uchybienie przeoczone przez Komisję Egzaminacyjną I Stopnia nie wydaje decyzji mniej korzystnej dla Skarżącej w związku z czym nie narusza art. 139 k.p.a.

Wracając do argumentów Skarżącej podnoszonych w skardze, że brak indywidualizacji wkładów, czego Skarżąca nie neguje, był wynikiem ogromnego zmęczenia i stresu spowodowanego brakiem czasu na sporządzenie projektu ostatniej pracy. Należy uznać, że są to argument nie mające najmniejszego znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż nie odnoszą się do problemu tj. braku indywidualizacji wkładów. Nie przekonuje również składu orzekającego argument skarżącej, że sporządzając umowę spółki w oparciu o dokumenty przedłożone przez klienta majątek, wkłady byłyby w sposób należyty zindywidualizowane. Z polecenia 4 części egzaminu adwokackiego wynika wprost, że skarżąca miała obrać samodzielnie brakujące elementy stanu faktycznego.

Przechodząc do omówienia kwestii związanych z siedziba spółki cywilnej należy wskazać, że spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej. Za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w ramach wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Przepisy konstytuujące byt prawny spółki cywilnej określone zostały w kodeksie cywilnym. Skoro w brak jest przepisów określających siedzibę spółki należy się posiłkować przepisami ogólnymi. Przepisy ogólne kodeksu cywilnego wskazują jedynie na miejsce zamieszkania osoby fizycznej (25 kc) i siedzibą osoby prawnej (art. 41 kc), z powyższego jasno wynika że brak jest podstawy prawnej do ustalania siedziby spółki cywilnej jako podmiotu pozbawionego osobowości prawnej.

Jeżeli chodzi o przywołane przez skarżącą w skardze Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U nr 152 poz. 1475 ze zm.) to należy zauważyć, że rozporządzenie to nie tworzy bytu prawnego spółki cywilnej a jedynie określa warunki jakie spółka cywilna musi spełnić dla celów podatkowych.

Podnoszona przez skarżącą w skardze okoliczność, że błąd w ustaleniu siedziby spółki cywilnej wynikał z faktu, iż materiały dydaktyczne z jakich korzystała zawierały powyższy błąd, jest w ocenie Sądu argumentem poza merytorycznym. Skarżąca sama wybrała powyższe materiały dydaktyczne tj. książkę T. Iwanek, nie były to materiały w żaden sposób zalecane, czy też dostarczone przez Komisję, w związku z powyższym przed przystąpieniem do nauki skarżąca winna zweryfikować treści zawarte w powyższej publikacji, gdyż przygotowanie do egzaminu adwokackiego, zdaniem składu orzekającego w tej sprawie winno opierać się na analizie obowiązujących przepisów i wyciąganiu odpowiednich wniosków.

W ocenie składu orzekającego w tej sprawie skarżąca również w sposób niewystarczający zdefiniowała majątek przyszły Spółki. Zgodnie z poleceniem (pkt 2 k 141 akt osobowych) umowa spółki będzie zawierać postanowienia definiujące – co wchodzi i będzie wchodzić w skład majątku wspólnego. Majątek wspólny spółki został określony w § 9 umowy sporządzonej przez skarżącą. "Majątek wspólny spółki stanowi wkład wniesiony przez wspólników oraz zysk osiągnięty w przyszłości z prowadzenia przez spółkę działalności gospodarczej". Projekt sporządzony przez Skarżącą, w ocenie Sądu nie zawiera postanowień definiujących zwłaszcza w odniesieniu do majątku przyszłego spółki. Skład orzekający w tej sprawie stoi na stanowisku, iż w celu prawidłowego wypełnienia powyższego założenia umowy należało określić jaki rodzaj majątku i z jakiego źródła pochodzący będzie miał status majątku wspólnego i co za tym idzie status współwłasności łącznej.

Jeżeli chodzi o zarzut skarżącej dotyczący uchybienia w postaci posłużenia się w umowie spółki cywilnej sformułowaniem, że spółka może działać pod firmą, należy wskazać, że skarżąca nie ma w tym zakresie racji.

Do spółki cywilnej nie znajdują bowiem zastosowania przepisy kc dotyczące oznaczenia przedsiębiorców (art. 431 – 4310 kc – firma). Zasady te regulują firmę wspólników jako przedsiębiorców.

Z perspektywy podmiotowej potencjalnie zaliczono w art. 431 do kategorii przedsiębiorców osoby fizyczne, osoby prawne i ułomne osoby prawne – jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 311 § 1 kc. Spółka cywilna nie stanowi de lege jednostki organizacyjnej kwalifikowanej do przedsiębiorców, nie może więc działać pod firmą, chociażby wspólnicy prowadzili działalność gospodarczą. Spółki cywilnej nie można bowiem zaliczyć do ułomnej osoby prawnej.

W praktyce nie da się wykluczyć, że spółka cywilna będzie w obrocie posługiwać się oznaczeniem pełniącym analogiczną funkcję jak firma – "nazwą handlową". Jednak w żadnym razie "nazwy handlowej" nie należy utożsamiać z "firmą" co wyżej wykazano. Wobec powyższego zarzuty skarżącej dotyczące "firmy" należy uznać za bezpodstawne.

W ocenie składu orzekającego w tej sprawie okoliczność, że skarżąca z pozostałych części egzaminu otrzymała oceny pozytywne nie może mieć wpływu na ocenę z prawa gospodarczego. Zgodnie bowiem z art. 78 f ust. 1 prawa o adwokaturze pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą umowy uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu adwokackiego.

Zdaniem Sądu, skoro zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata zatem sporządzany na tym egzaminie projekt umowy winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny.

Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu umowy sporządzonej przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnej umowy została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Sąd stoi na stanowisku, iż opis istotnych zagadnień, na które powołuje się skarżąca, jest dokumentem kierowanym do egzaminatorów, a przedmiotem odwołania są wystawione przez te osoby oceny oraz ich poprawność. Tym samym opis istotnych zagadnień w kontekście odwołania nie ma jakiegokolwiek znaczenia.

W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.