Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 51/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. znak [...] Wojewoda P., po rozpoznaniu odwołania J. W. od decyzji Wójta Gminy S. z [...] września 2021 r. znak [...] o jego wymeldowaniu z pobytu stałego pod adresem M., S., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W piśmie z [...] czerwca 2021 r. M. T. wystąpiła do Wójta Gminy S. z wnioskiem o wymeldowanie J. W. z lokalu położonego w M., gmina S.. Wskazała, że od długiego czasu nie zamieszkuje on pod powyższym adresem, a z dniem [...] marca 2021 r. przestał być właścicielem nieruchomości wskutek licytacji komorniczej. Z dołączonego do wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w A. V Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w S. z [...] kwietnia 2021 r. sygn. akt [...] wynika, iż własność nieruchomości położonej w M. gmina S. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,2770 ha została po licytacji przysądzona M. T.

W związku z powyższym Wójt wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania J. W. z pobytu stałego w M., S.. Przeprowadził dowody z dokumentów urzędowych, zeznań i oświadczeń pisemnych świadków, tj.:

- oświadczenia Z. W. (żony J. W.) z [...] lipca 2021 r., w którym wskazała, że nie mieszka z mężem oraz nie ma żadnych informacji co do jego sytuacji mieszkaniowej i życiowej;

- oświadczenia J. W. z [...] czerwca 2021 r., który poinformował, że od 2015 r. prowadził działalność gospodarczą i mieszkał w M., jednak na początku 2020 r. uległ wypadkowi i od tego czasu przebywa na zasiłku chorobowym i świadczeniach rehabilitacyjnych, które kończą się [...] lipca 2021 r. Wskazał też, że po wypadku nie był zdolny do samodzielnej egzystencji, dlatego nieruchomość w M. wynajął M. T. za opłaty bieżące i czerpane korzyści. Wskutek choroby i różnych sytuacji życiowych został zlicytowany przez komornika, a nową właścicielką została M. T. W chwili obecnej korzysta z pomocy rodziny i bliskich. Nie zgodził się na pozbawienie go zamieszkania pod ww. adresem - ewentualnie oczekuje pomocy w znalezieniu tymczasowego mieszkania. Wskazał aktualny adres do doręczeń: ul. [...]. J. W. dołączył także do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o pobycie w szpitalu w okresie [...] luty 2020 r. i niezdolności do pracy [...] 4 maja 2020 r. oraz wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS-u z [...] marca 2021 r. o czasowej niezdolności do pracy z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy [...] lipca 2021 r.;

- informacji Kierownika Referatu Rolnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Gminy S. z [...] sierpnia 2021 r., z której wynika, że J. W. nigdy nie składał deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami pod adresem M.;

- pisma Komendy Powiatowej Policji w S. z [...] lipca 2021 r., zgodnie z którym aktualnie J. W. nie zamieszkuje pod ww. adresem, a jego obecne miejsce pobytu nie jest znane;

- zeznań M. M. i A. T., którzy stwierdzili, że zamieszkują pod adresem M. od marca 2020 r., J. W. nie mieszkał tam od co najmniej 4 lat gdy się wprowadzili, nie było tam jego rzeczy osobistych i nie bywał w M.; prawdopodobnie mieszka w S. przy ul. [...].

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Wójt ocenił wystąpienie przesłanek do wymeldowania.

Odwołanie od tej decyzji złożył J. W.. Wskazał, że od 1987 r. prowadził działalność, regularnie uiszczał zobowiązania. Obecnie jest schorowany, przebywa na zwolnieniu lekarskim, stał się bezdomny.

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. Wojewoda utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o wymeldowaniu. Wskazał mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.), dalej jako. u.e.l., tj. art. 28 ust. 4, art. 25 ust. 1 i art. 35. Zaakcentował wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy charakter meldunku, a także konieczność ustalenia do orzeczenia o wymeldowaniu, że opuszczenie miejsca pobytu stałego ma charakter trwały i dobrowolny. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiódł, że pojęcie "opuszczenia lokalu" należy każdorazowo odnosić do indywidualnej sytuacji. Zawsze jednak opuszczenie miejsca pobytu stałego powinno oznaczać wyzbycie się posiadania lokalu jako miejsca stanowiącego dotychczasowe centrum życiowe oraz konieczne jest ustalenie obiektywnych okoliczności towarzyszących opuszczeniu lokalu np. faktycznej możliwości realizacji woli przebywania w nim.

Organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie nie budzi wątpliwości fakt niezamieszkiwania J. W. w lokalu położonym w M.. Wynika to z jego wyjaśnień udzielonych w piśmie [...] czerwca 2021 r., zeznań świadków A. T. i M. M. oraz ustaleń Komendy Powiatowej Policji w S.. Wojewoda jako istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uznał też to, że z upływem czasu zmieniły się okoliczności stanu faktycznego. Pierwotnie J. W. wyzbył się posiadania przedmiotowego lokalu (przez jego wynajęcie), a następnie trwale utracił nad nim władztwo w wyniku egzekucji komorniczej. Dalsze utrzymywanie jego zameldowania pod ww. adresem byłoby fikcją meldunkową. Zdaniem Wojewody, wyłącznie sprzeciw wyrażony wobec wymeldowania nie może stanowić podstawy do dalszego utrzymywania meldunku, zwłaszcza że czynności meldunkowe mają charakter wyłącznie ewidencyjny - ich celem jest potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego.

Skargę do sądu administracyjnego wywiódł J. W.. Wskazał w szczególności na brak wystarczających możliwości (także finansowych, gdyż nie posiada oszczędności) do samodzielnego reprezentowania swoich interesów prawnych w przedmiotowej sprawie, która jest dla niego niezwykle istotna. Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślił swoją nieporadność, niezdolność do samodzielnego podejmowania czynności procesowych. Wskazał, że jest osobą schorowaną, a strata miejsca zamieszkania jest dla niego tragedią życiową. Toczą się wobec niego liczne postępowania sądowe z uwagi na nieregulowanie zobowiązań związanych z zaciągniętymi pożyczkami/kredytami. Utrzymuje się z zasiłku chorobowego z KRUS w kwocie 310 zł i pomocy rodziny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 16 maja 2022 r. ustanowiony z urzędu profesjonalny pełnomocnik skarżącego sformułował zarzuty naruszenia:

1) art. 35 u.e.l. przez uznanie, iż skarżący spełnił przesłanki do wymeldowania, podczas gdy w niniejszej sprawie brak było dobrowolności (wypadek drogowy i kłopoty ze zdrowiem), a zachowania obecnej właścicielki było bezprawne;

2) art. 7, 77, 80 K.p.a. przez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.

Podczas rozprawy w dniu 19 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, iż nie ma wiedzy, czy skarżący zamieszkuje pod adresem M. oraz czy podejmował on kroki prawne w celu przywrócenia posiadania nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l., zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Zasadniczym, normatywnym celem obowiązku meldunkowego określonego w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 e.u.l. (na pobyt stały lub czasowy), jest zatem potwierdzenie przez obywatela polskiego faktu swojego pobytu w określonym miejscu, a więc zamieszkiwania w określonej miejscowości pod określonym adresem. Innymi słowy, celem zameldowania jest dostarczenie organom władzy publicznej informacji w kwestii adresu, pod którym stale lub czasowo dana osoba przebywa, a więc miejsca, gdzie można ją zastać.

Analogicznie jest w przypadku instytucji wymeldowania z art. 33 ust. 1 u.e.l. Zgodnie z tym przepisem obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu, obowiązany jest wymeldować się. W ewidencji ludności znajdować się bowiem powinny informacje aktualne i wiarygodne. W przypadku zaniedbania tego obowiązku, organ ewidencyjny wydaje decyzję w sprawie wymeldowania. Jak wynika z art. 35 u.e.l., organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego uprawnionego podmiotu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. (tak też WSA we Wrocławiu w wyroku z 18 czerwca 2020 r., II SA/Wr 198/20 – wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych wskazywane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem sądu, okoliczności niniejszej sprawy wskazują jednoznacznie, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem M., gmina S., a utrzymywanie meldunku pod tym adresem prowadziłoby do utrzymania w ewidencji ludności stanu niezgodnego z rzeczywistością. Fakt niezamieszkiwania strony wynika bezsprzecznie z jej wyjaśnień udzielonych w piśmie z [...] czerwca 2021 r., z zeznań świadków A. T. i M. M. oraz ustaleń Komendy Powiatowej Policji w S.. Jak trafnie ustalił na podstawie ww. materiału dowodowego organ odwoławczy, skarżący po wypadku samochodowym na początku 2020 r. wynajął nieruchomość w M. M. T.. Ustalenie to koresponduje z treścią zeznań przesłuchanych świadków wskazujących, iż zamieszkują na nieruchomości od marca 2020 r. Z zeznań tych dodatkowo wynika, że skarżący nie mieszkał pod tym adresem i nadal nie mieszka od około czterech lat, a więc zanim jeszcze uległ wypadkowi. Oznacza to, że przed wynajęciem lokalu skarżący oddał go w posiadanie zależne (najem), gdyż faktycznie od dłuższego czasu już tam nie przebywał. W istocie więc dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego. Zdarzenia, które miały miejsce później świadczą zaś o tym, iż nieprzebywanie skarżącego w lokalu przerodziło się, obiektywnie rzecz ujmując, w opuszczenie lokalu mające charakter nie tylko trwały, ale i dodatkowo potwierdzający dobrowolność.

Istotną, a wręcz przesądzającą okolicznością uzasadniającą przyjęcie spełnienia przesłanek wymeldowania (w ujęciu obiektywnym), jest późniejsza utrata własności nieruchomości przez skarżącego i brak informacji o tym, że dostępnymi prawnie środkami uzewnętrznił on zamiar powrotu do lokalu. Jak wynika z materiału dowodowego, utrata tytułu prawnego do nieruchomości nastąpiła z dniem [...] maja 2021 r. czyli z dniem uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w A.V Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w S. z [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] (k. 2 akt admin.). Z postanowienia tego wynika, że własność nieruchomości położonej w obrębie [...] – M., gm. S., powiat s., woj. P., oznaczonej nr [...] o pow. 0,2770 ha, dla której Sąd Rejonowy w A. VIII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą [...]) – została przysądzona po licytacji M. T. w trybie art. 998 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Stosownie do postanowień art. 999 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności jest tytułem wykonawczym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości i opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. Z przepisu tego wynika, iż jednym ze skutków procesowych prawomocnego postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości jest powstanie tytułu wykonawczego do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości, opróżnienia znajdujących się na nieruchomości pomieszczeń, a także eksmisji osób zajmujących te pomieszczenia (vide: komentarz do art. 999 K.p.c. pod kierunkiem Zbigniewa Szczurka, Wydanie IV, Currenda 2013 r. oraz vide WSA w Olsztynie w wyroku z 5 marca 2019 r., II SA/Ol 830/18).

W tych okolicznościach należy podkreślić następujące kwestie. To nie utrzymana przez organ odwoławczy decyzja Wójta Gminy S. o wymeldowaniu J. W. z pobytu stałego miała wpływ na utratę prawa własności do nieruchomości, ale nastąpiło to w trybie egzekucji komorniczej. Po wtóre, przysądzenie własności innej osobie niż skarżący jest obiektywną okolicznością wskazującą na brak możliwości władania przez skarżącego tą nieruchomością, w wyniku czego jego przebywanie na niej jest w istocie uzależnione od woli osoby trzeciej. Ta zaś osoba, w sprawie niniejszej jest nią wnioskodawczyni M. T., składając wniosek o wymeldowanie jednoznacznie wyraziła stanowisko, iż wobec niezamieszkiwania skarżącego w lokalu (co wynika również z pozostałego materiału dowodowego) dotychczasowy meldunek nie odpowiada stanowi rzeczywistemu, co powinno ulec zmianie. Zdaniem sądu, organu trafnie przyjęły, że wniosek jest uzasadniony.

Wobec treści skargi podkreślenia wymaga, że nawet zrozumienie sądu dla prawdopodobnie trudnej sytuacji życiowej skarżącego wynikającej z wypadku samochodowego, uszczerbku na zdrowiu i utraty zdolności zarobkowej nie może podważyć ustaleń i oceny prawnej organów obydwu instancji o wystąpieniu podstaw do wymeldowania. Stwierdzenie faktu opuszczenia lokalu, tj. opuszczenia o charakterze trwałym i dobrowolnym, może wynikać z okoliczności obiektywnych, do których podważenia nie wystarczy wyłącznie werbalny brak zgody strony na wymeldowanie. Zwłaszcza gdy strona nie wykazuje jakichkolwiek innych okoliczności świadczących o przebywaniu w lokalu bądź będących realną podstawą do zrealizowania zamiaru powrotu do lokalu. Z materiału dowodowego zaś wynika, że skarżący w lokalu nie przebywa od co najmniej kilku lat, zaś jego pełnomocnik nie wskazał aby skarżący podjął jakiekolwiek, poza skargą na decyzję o wymeldowaniu, środki prawne aby do lokalu powrócić. Poza tym, decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a co wskazał również organ odwoławczy, postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym skarżący faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową. Byłoby to sprzeczne z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem (por. np. wyrok NSA z 8 września 2021 r., II OSK 3074/18 i przytoczone tam orzecznictwo).

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty sformułowane w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z 16 maja 2022 r. Ani organy, ani sąd nie kwestionują, że skarżący mógł opuścić lokal z uwagi na okoliczności życiowe związane z wypadkiem samochodowym, choć w istocie z zeznań świadków wynika, że nie mieszkał pod spornym adresem już wcześniej. Jednak kluczowe znaczenie w sprawie mają okoliczności obiektywne, które nastąpiły później, w szczególności pozbawienie skarżącego prawa własności do lokalu, brak podjęcia jakichkolwiek środków prawnych celem powrotu do lokalu oraz uzewnętrznienie woli aktualnego właściciela do niepodtrzymywania fikcji meldunkowej (co znajduje potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym). W tej zatem sytuacji uprawniony jest wniosek, że subiektywnie dobrowolne opuszczenie lokalu przerodziło się w opuszczenie obiektywnie dobrowolne i trwałe, wynikające z nieprzebywania faktycznego, połączonego z utratą własności do nieruchomości i uzewnętrznioną wolą aktualnego właściciela doprowadzenia stanu faktycznego (niezamieszkiwania skarżącego) do stanu zgodnego z prawem (wymeldowanie). Podzielić należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wedle którego jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem działania stosownych organów bądź właściwych sądów. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2019 r., II OSK 2025/17, a także wyrok WSA w Gdańsku z 20 lutego 2020 r., III SA/Gd 622/19). Jak zaś trafnie wskazał WSA w Olsztynie w cytowanym już wyroku II SA/Ol 830/18, w przypadku prawomocnego postanowienia o przysądzeniu własności mamy do czynienia ze skutkiem tożsamym z wyrokiem eksmisyjnym.

Zdaniem sądu, w tych okolicznościach nawet wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Deklaracja chęci powrotu przez skarżącego do lokalu nie przesądza o charakterze pobytu w innym miejscu (lokalu) (vide: wyrok NSA z 30 maja 2019 r., II OSK 1331/18). Należy również pamiętać, że zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. A zatem organy administracji nie miały podstaw kwestionowania prawa własności M. T. do spornej nieruchomości. Nie sposób w szczególności zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, iż zachowanie obecnej właścicielki było bezprawne, tym bardziej że w żaden sposób nie zostało to wykazane.

Reasumując, organy administracji publicznej bez naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, tzn. w zakresie wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia o wymeldowaniu skarżącego. Na podstawie zebranych dowodów prawidłowo ustaliły stan faktyczny, który potwierdza zaistnienie materialnych przesłanek wymeldowania. Bez naruszenia art. 35 u.e.l. dokonały również wykładni tego przepisu i go zastosowały. Nie doszło również do naruszenia zasady przekonywania, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zwięzłe, klarowne i jasno z niego wynikają przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu (art. 107 § 3 K.p.a.)

W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 poz. 329), orzekł o oddaleniu skargi.