Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 329/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: starszy sekretarz sądowy Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu IV raty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2018 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z [...] listopada 2018 r. nr [...] ([...]).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. W. (dalej: Strona, Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, organ odwoławczy) we W. z [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy D. z [...] listopada 2018 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu IV raty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2018 r.

Z przyjętego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wnioskiem z 29 października 2018 r. (wpływ: 30 października 2018 r.) Strona zwróciła się do Wójta Gminy D. (dalej: Wójt Gminy, organ I instancji) o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi, stanowiącej: IIV ratę za 2018 r. w kwocie 36 zł - powołując się na trudną sytuacją materialną spowodowaną złym stanem zdrowia – niepełnosprawnością, która uniemożliwia podjęcie pracy. Termin płatności należności upłynął w dniu 15 października 2018 r.

Z treści wniosku i zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym spisanego ze Stroną protokołu w sprawie opisu warunków gospodarstwa domowego wynika, że Strona samotnie wychowuje dorosłego niepełnosprawnego syna całkowicie ubezwłasnowolnionego, który obecnie przebywa w zakładzie karnym. Strona nie pracuje zawodowo, ma orzeczoną niezdolność do pracy, będąc osobą niepełnosprawną ma problemy z poruszaniem się, a nie stać jej na zakup dostosowanego do jej niepełnosprawności wózka elektrycznego. Dodała, że jej choroba ma charakter postępujący i wymaga zwiększonych wydatków na leki i niezbędne środki opatrunkowe. Jak ustalił organ w postępowaniu – do końca sierpnia 2018 r. zasiłek stały przyznany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. w wysokości 481 zł miesięcznie, natomiast do końca czerwca 2018 r. pobierała rentę socjalną w kwocie 724, 40 zł na syna. Wypłata renty została wstrzymana w związku z przebywaniem syna w areszcie śledczym. Skarżąca ma przyznany zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe od dzieciństwa. W orzeczeniu wskazano, że może podjąć pracę w warunkach chronionych. Skarżąca od 1 lipca 2018 r. mieszka sama, a jej miesięczny dochód wynosi łącznie 634 zł, na który składa się przyznany zasiłek stały zasiłek pielęgnacyjny. Opłaty miesięczne Strony wynoszą łącznie 389, 88 zł, zatem do dyspozycji Skarżącej pozostaje kwota 244, 12 zł. W nawiązaniu do powyższego strona podniosła, że zarówno jej sytuacja zdrowotna oraz rodzinna, jak i trudności finansowe winny zostać wzięte pod uwagę przy ocenie zasadności zgłoszonego wniosku.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Wójt Gminy odmówił umorzenia objętej wnioskiem zaległości. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ podatkowy powołał się na regulację art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: O.p.) uznając, że w sprawie nie występują okoliczności szczególne lub wyjątkowe, które wskazywałyby, że zapłata łącznie kwoty 36 zł (12 zł miesięcznie) wpłynie w sposób istotny na warunki egzystencji wnioskodawczyni. W uzasadnieniu decyzji (k. 26-odwrót akt administracyjnych) Wójt Gminy zaproponował Skarżącej rozłożenie w dogodnych ratach powstałej zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jak pozostała część społeczeństwa. Rozłożenie na raty nawet po 10 zł miesięcznie na pewno, zdaniem organu I instancji, nie wpłynie w sposób istotny na warunki egzystencji Skarżącej. Wskazał dalej, że nie jest szczególnie uzasadniającą umorzenie okoliczność, ze Skarżąca pozostaje bez pracy w sytuacji, gdy zgodnie z wydanym orzeczeniem o niepełnosprawności – może podjąć pracę w warunkach chronionych. Powołał się też na przyznawaną we wcześniejszych latach systematyczną pomoc, jakiej Gmina udzielała rodzinie Strony w formie umorzenia opłat za gospodarowanie odpadami Organ odwołując się do "ważnego interesu podatnika" uznał, że musi on wynikać z wyjątkowej sytuacji, w jakiej znalazł się podatnik na skutek zaistnienia przyczyny losowej, niezależnej od jego postępowania. Natomiast zaległości Strony i ich rozmiar nie wynikają z nagłych losowych okoliczności, stąd ciężar ich spłaty nie może być przerzucany na budżet Gminy. Odnosząc się do "interesu publicznego" organ wskazał na konieczność respektowania wartości wspólnych dla ogółu mieszkańców gminy (takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy) a w interesie publicznym jest aby wszyscy zobowiązani w sposób terminowy i sumienny wywiązywali się z zapłaty swoich zobowiązań wobec budżetu, który zapewnia funkcjonowanie istotnych instytucji społecznych. Przyznanie ulgi, która jest odstępstwem od zasady równości i powszechności musi być uzasadnione względami istotnymi z punktu widzenia danej społeczności a nie tylko wynikającymi z subiektywnego przekonania wnioskodawcy.

W odwołaniu Strona powtórzyła okoliczności na jakie wskazała składając wniosek o umorzenie zaległości dodając, że z uwagi na trudności finansowe nie jest w stanie wykupić wszystkich wypisywanych jej leków, których miesięczny koszt to ponad 300 zł. Wskazała, że są miesiące, gdy w jej gospodarstwie domowym brakuje prądu i gazu. Nie stać jej też na zakup wózka elektrycznego, którego koszt to kwota ok. 10.000 zł, ani nawet na zakup butów i ich przystosowanie do schorzenia jej nóg co kosztuje od 600 zł do 3.000 zł. Nadmieniła również, że zarówno ona, jak i syn, nie nadają się do pracy. Podniosła, że Urząd Gminy D. zna dobrze jej sytuację materialną i jest w posiadaniu całości dokumentów obrazujących jej życiowe problemy.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu powołało się na art. 67a O.p., przepisy ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r. poz. 545 ze zm.) i uchwały nr VIII/108/15 Rady Gminy D. z 31 lipca 2015 r. w sprawie terminu, częstotliwości i trybu uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (Dz. Urz. Woj. D. poz. 3390) oraz Nr XV/194/14 z dnia 16 marca 2016 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości stawki takiej opłaty (Dz. Urz. Woj. D. poz. 1510) wywodząc, że w sprawie zaistniała przesłanka "ważnego interesu podatnika" , natomiast nie wystąpiła przesłanka "interesu publicznego". Wskazało na brak definicji ustawowej obu pojęć, tj.: "ważny interes podatnika" i "interes publiczny", od spełnienia których zależy udzielnie ulgi w spłacie. Stwierdziło, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do uznania, by sytuacja ekonomiczna podatnika miała charakter nadzwyczajny, czy też, by względy społeczne przemawiały za wystąpieniem w sprawie przesłanki "interesu publicznego". Dokonując analizy zdolności płatniczych strony organ odwoławczy wyliczył, że miesięczny dochód Skarżącej od 27 czerwca 2018 r. wynosi 634 zł, na którą składają się zasiłek pielęgnacyjny o socjalny. Dochód ten nie przekracza progu interwencji socjalnej, tj. 701 zł. Wskazał, że miesięczne opłaty Strony wynoszą łącznie około 311, 73 zł. W wyliczeniu tym nie uwzględniono kosztów opału, żywności, butów i leków "ze względu na brak dowodów poniesienia wydatków oraz brak regularności i stałości tego wydatku". Brak uwzględnienia w wydatkach kosztów zakupu leków i żywności organ tłumaczył brakiem dowodów na ich poniesienie. Analizując sytuację finansową Strony uznał, że do dyspozycji Strony pozostaje miesięcznie kwota ok. 322, 27 zł, co uwzględniając wydatki na podstawową egzystencję (żywność, leki, środki czystości i nieprzewidziane wydatki) – do jej dyspozycji pozostaje kwota poniżej 11 zł dziennie. Nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej Strony, organ uznał, że nie jest to jednak samoistna podstawa do umorzenia wnioskowanej zaległości. Zdaniem organu odwoławczego, za szczególną okoliczność nie może w sprawie zostać uznany fakt pozostawania strony i jej syna bez zatrudnienia jak również przebywanie syna w zakładzie karnym nie są okolicznościami, które są do zaakceptowania ze względów społecznych. Organ podkreślił, że podejmując decyzję w zakresie ulg podatkowych, mającą charakter uznaniowy, ma obowiązek ustalenia nie tylko czy zachodzą przesłanki "ważnego interesu podatnika " lub "interesu publicznego", lecz do wyważenia tych interesów, zatem nawet zaistnienie któregoś z tych interesów nie obliguje organu do zastosowania ulgi. Według organu odwoławczego, z instytucji umorzenia zaległości nie można czynić środka prowadzącego generalnie do zwolnienia od zapłaty zaległych opłat w tym opłaty za gospodarowanie odpadami. Organ wskazał na ulgi z jakich Strona korzystała wcześniej (w latach 2013 – 2017) i uznał, że stosowanie kolejnych ulg stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie Strony w stosunku do pozostałych właścicieli nieruchomości, którzy terminowo regulują swoje zobowiązania. W konkluzji rozważań organ odwoławczy uznał, że choć w przedmiotowej sprawie, nie zachodzi ważny interes publiczny, to zachodzi ważny interes Strony, który daje organowi możliwość umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wobec jednak przedstawionego bezsprzecznego prymatu interesu publicznego nad interesem Strony – na podstawie luzu decyzyjnego organ uznał, że w badanej sprawie nie ma podstaw do umorzenia powstałej zaległości podatkowej w łącznej kwocie 36 zł. Jednocześnie SKO wskazało, ze Skarżąca może złożyć wniosek o rozłożenie na raty zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami.

Wnosząc skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Skarżąca nawiązała do swojej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej wskazując, że jej miesięczny dochód wynosi łącznie 634 zł. Wskazała na swój ogólny stan zdrowia, uniemożliwiający jej całkowicie podjęcie jakiejkolwiek pracy, m.in. ze względu na trudności w poruszaniu się i konieczność zmiany opatrunków kilkakrotnie w ciągu dnia. Zarzuciła również, że stanowisko organu podatkowego nie uwzględnia ponoszonych przez nią wydatków na opał, leki, środki czystości i żywność. Na tej całościowej podstawie Strona wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Na rozprawie wyznaczony dla Strony pełnomocnik z urzędu poparł skargę, którą Strona wcześniej sporządziła osobiście i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Podniósł, że organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, wynikającą z art. 191 O.p.. Wskazał, że połowa dochodów Skarżącej przeznaczona jest na opłaty, natomiast 300 zł miesięcznie pozostaje na jej utrzymanie, w tym na wyżywienie – 10 zł dziennie. W związku z tym Skarżąca żyje na granicy ubóstwa. Nie posiada wolnych środków w celu uiszczenia należności, nawet jeżeli należność byłaby rozłożona na raty. Podniósł też, że w latach poprzednich Skarżącej została udzielona ulga, a jej dochody były wówczas większe. Brak jest zatem podstaw do odmowy udzielenia ulgi, kiedy sytuacja Strony się pogorszyła. Wskazał na niezasadne nadanie przez organ prymatu interesowi publicznemu poprzez jego ograniczenie do zasady powszechności opodatkowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu jest zagadnienie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz zastosowanie uznania administracyjnego.

Sąd zauważa w pierwszej kolejności, że należność z tytułu ww. opłaty stała się zaległością z dniem 16 października 2018 r., zatem wniosek z 29 października 2018 r. o umorzenie zaległości był dopuszczalny w kontekście art. 67a § 1 pkt 3 O.p.

Stanowiska organów w przedmiocie istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. różniły się. Wójt Gminy nie wskazał wyraźnie, czy te przesłanki zaistniały w sprawie, ale odmówił zastosowania ulgi powołując się na luz decyzyjny. Organ odwoławczy stwierdził istnienie przesłanki ważnego interesu podatnika i brak przesłanki interesu publicznego.

Skarżąca zaś przedstawiła trudną sytuację życiową, zdrowotną i finansową.

W opinii Sądu, przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia klauzuli generalnej z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., tj. "interesu publicznego" jest wadliwa i nie zasługuje na akceptację zarówno z punktu widzenia okoliczności, jakie wynikają z akt sprawy, wartości konstytucyjnych oraz ochrony praw podstawowych. Dotyczy to także, niczym nieuzasadnionego wartościowania przez SKO przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" przez przyznanie prymatu tej ostatniej. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja narusza art. 67a § 1 pkt 3 O.p., art. 2, art. 67, art. 68 ust. 3, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1, art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 europejskiej Karty praw podstawowych.

Dla porządku, Sąd podkreśla, że organy miały kompetencje do rozstrzygnięcia sprawy. Na podstawie art. 6 ust. 12 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018, poz. 1454 ze zm.; dalej: u.c.p.g.) do opłat za gospodarowanie odpadami stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W dziale tym mieści się przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną

Charakter kontrolowanej przez Sąd sprawy jest szczególny. Decyzje w przedmiocie ulg w spłacie zaległości jako decyzje uznaniowe podlegają bowiem kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sadową kontrolą legalności nie jest objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru opcji decyzji: udzielić ulgi czy odmówić udzielenia ulgi (w kontrolowanej sprawie: umorzyć zaległość czy odmówić umorzenia zaległości). Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA 7 lutego 2001r. sygn. akt I SA/Gd 1507/00, wyrok NSA z 15 lipca 2008r. sygn. akt II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013r. sygn. akt II FSK 2148/11 , CBOSA).

W postępowaniu w przedmiocie ulgi podatkowej wyróżnia się dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch ww. przesłanek ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Co oznacza, że organ nie może udzielić ulgi w spłacie, jeżeli nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 67a § 1 O.p.( (ważny interes podatnika/strony, interes publiczny) Postępowanie wchodzi w drugi etap wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki z art. 67a O.p. Etap ten polega służy wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanek, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten właśnie drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Art. 67a § 1 O.p. nie określa kryteriów wyboru opcji decyzji (udzielenie lub odmowa udzielenia ulgi w spłacie zaległości). Użyte w tym przepisie pojęcie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru ustalonego alternatywnego rozwiązania, co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Etap ten, jak Sąd wyżej wskazał, podlega ograniczonej kontroli sądowej w tym znaczeniu, że Sąd nie ma kompetencji, by badać sam wynik uznania administracyjnego.

Przechodząc do oceny, czy organ odwoławczy prawidłowo przeanalizował przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", Sąd stwierdza, że ustalony stan faktyczny, przedstawiona przez Skarżącą sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna w pełni uzasadnia ocenę organu odwoławczego co do spełnienia przez Skarżącą przesłanki "ważnego interesu podatnika". Istnieje, wątpliwość, czy ocena ta jest drugą oceną, jak wymaga tego art. 127 O.p. w związku z art. 6q ust. 1 u.c.p.g. Wójt Gminy odmówił umorzenia zaległości, ale w istocie nie wiadomo, czy w wyniku zastosowania uznania administracyjnego, czy z uwagi na brak przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy wynika bowiem, że korzysta on z tzw. luzu decyzyjnego, co wskazywałoby na ocenę że co najmniej jedna z przesłanek zaistniała w sprawie. Decyzja nie powinna jednak pozostawiać żadnego pola do domysłów. W przeciwnym razie narusza art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 O.p.

SKO nieprawidłowo odkodowało pojęcie "interesu publicznego" i w konsekwencji nieprawidłowo uznało brak tej przesłanki w sprawie. Przesłankę "interesu publicznego" charakteryzuje pogląd wyrażony w wyroku NSA z 12 lutego 2003 r., sygn. akt III SA 1838/01 (CBOSA), w którym interes ten określono jako "dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp.". Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia gminy, a w rezultacie jej mieszkańców kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulgi nie udzielać. Unika się w ten sposób obniżenia potencjalnych wpływów 9w tym przypadku - z opłat za gospodarowanie odpadami), jak i nie wprowadza się różnic w traktowaniu poszczególnych zobowiązanych, w szczególności zaś - nie premiuje się tych osób, które zaniechały regulowania opłaty. Organy, ustalając istnienie przesłanki "interesu publicznego" nie może też abstrahować od innych wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11, CBOSA).

Z ustaleń organów wynika, że Skarżąca jest osobą niepełnosprawną (niepełnosprawność istniejącą już od dzieciństwa), schorowaną, ma ograniczone możliwości poruszania się, a co za tym idzie, także zdolności do pracy. Dochody Skarżącej nie przekraczają progu interwencji socjalnej. Ustalone źródła dochodów Skarżącej wskazują jedynie środki z pomocy społecznej, tj. zasiłek stały (481 zł miesięcznie) oraz zasiłek pielęgnacyjny (153 zł miesięcznie) w sumie dają kwotę 634 zł. Perspektywa poprawy sytuacji finansowej Skarżącej nie jest realna w tej sytuacji. Okoliczności analizowanej sprawy stanowią bardzo dobry przykład tego, że kategoria "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. powinna być oceniania wielopłaszczyznowo, tj. nie tylko z punktu widzenia interesu fiskalnego, ale także z uwzględnieniem następstw odmowy udzielenia ulgi zarówno w sferze życia społecznego, jak i indywidualnego (por. wyroki NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13 oraz z 3 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 1026/06, CBOSA).

W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06, CBOSA). W argumentacji przedstawionej przez organy podatkowe obu instancji takiej refleksji zabrakło. W ocenianej sprawie doszło do paradoksalnej i kuriozalnej sytuacji, w której gmina wypłaca Skarżącej środki z pomocy społecznej (zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny), by następnie z tych wypłaconych środków w sumie 634 zł (bo innych dochodów Skarżąca nie posiada) domagać się zapłaty 12 zł opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W sytuacji Skarżącej 11 zł dziennie musi wystarczyć jej żywność, leki, środki czystości i inne nieprzewidziane wydatki, o czym sam wspomniał organ odwoławczy (str. 4 zaskarżonej decyzji). A trzeba tu podkreślić, że wydatków tych organy w ogóle nie ujęły w kosztach miesięcznych Skarżącej (żywność i leki) z powodu braku dowodów ich poniesienia.

W tym stanie rzeczy Skarżąca została postawiona przed wyborem: zakup żywności (lub realizacja innej podstawowej potrzeby życiowej) czy realizacja obowiązku z tytułu opłaty "śmieciowej". Przeprowadzone postępowanie, argumentacja organów i taki właśnie wniosek nie pozwala na inną ocenę jak naruszenie godności, o której mowa w art. 30 Konstytucji RP, której szanowanie i ochrona należy do obowiązków władzy publicznej.

Z jednej strony, organ gminny stwierdza, że Skarżąca spełnia kryteria przyznania zasiłku stałego (które określa art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) i wydaje decyzję bezterminową w tej sprawie nadając jej, co więcej, rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na konieczność zapewnienia środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Z drugiej zaś strony, te same okoliczności inaczej ocenia w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie. W pierwszym przypadku – pozwalają one na przyznanie zasiłku, w drugim- nie pozwalają na umorzenie zaległości. A trzeba podkreślić, że są to okoliczności ustalone i obiektywne.

Ponadto, trzeba mieć na uwadze, że zobowiązanie Skarżącej do zapłaty zaległości może spowodować w konsekwencji obciążenie społeczeństwa dodatkowym kosztem. Kwota zaległości podlega bowiem oprocentowaniu i z czasem, hipotetycznie może być przedmiotem przymusowego wyegzekwowania. Niewątpliwie nie leży w interesie publicznym zwiększenie pomocy finansowej (a pewnie i rzeczowej) oraz zwiększenie zaangażowania służb społecznych dla niezbędnej ochrony bytu Skarżącej, która utrzymuje się z pomocy społecznej i nie ma perspektyw na poprawę swojej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Argumentacja organu odwoławczego, że Skarżąca już otrzymywała ulgi w spłacie w postaci umorzenia zaległości za wcześniejsze okresy tym bardziej uzasadnia istnienie "interesu publicznego" w obecnej sprawie – gdy sytuacja Skarżącej uległa pogorszeniu (brak wsparcia budżetu domowego rentą socjalną, którą uzyskiwał niepełnosprawny dorosły syn).

W rezultacie, ocena organów co do nieistnienia w sprawie "interesu publicznego" oraz powodów odmowy umorzenia zaległości pominięto także regulacje konstytucyjne z art. 68 ust. 3, art. 69 oraz art. 67 Konstytucji RP, z których wynikają szczególne obowiązki władz publicznych wobec osób chorych i niepełnosprawnych, a także wobec osób, które pozostają bez pracy i bez środków utrzymania bez własnej winy. Nie ulega wątpliwości, że obowiązki te mieszczą się w pojęciu "interesu publicznego", który nie może przecież abstrahować od pewnych wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak zaufanie do organów Państwa, sprawiedliwość społeczna, czy zasady etyki (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06 oraz z 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11, CBOSA).

Ponadto, przez fakt, ze opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi należą do kategorii regulacji unijnych – ocenę zawartą w decyzjach organów można też odnieść do Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

W kontekście okoliczności faktycznych sprawy zaskakujące jest stanowisko organów podatkowych, które za wykraczającą poza zakres "interesu publicznego" uznały w rozważanych okolicznościach faktycznych możliwość przyznania ulgi w stosunku do osoby pozostającej bez zatrudnienia, która dodatkowo, korzystała już wcześniej z tego rodzaju pomocy ze strony Państwa.

Tego rodzaju argumentacja pomija też okoliczność, że ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 O.p. nie stanowią przywileju samego w sobie. W świetle orzecznictwa sądowego – podjętego na gruncie zaległości w podatkach - jest to forma pomocy udzielonej przez Państwo po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie zaległości) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od podatnika. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, Państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., sygn. akt. II FSK 1351/11, CBOSA). Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że sama okoliczność wcześniejszego umarzania Stronie zaległości podatkowych jedynie potwierdza, że sytuacja życiowa Strony jest trudna, a trudności te mają charakter trwały.

Akceptacji dla stanowiska organów podatkowych nie zyskuje również podniesiony w zaskarżonej decyzji argument co do obowiązującej w prawie ochrony środowiska zasady "zanieczyszczający płaci", jak również, rozbudowana argumentacja na temat sposobu przeznaczania opłat uiszczanych przez właścicieli nieruchomości. Sąd zauważa, ze gmina na możliwość systemowego rozwiązania problemu Skarżącej i podobnych osób. Na gruncie art. 6k ust. 4 u.c.p.g. ustawodawca dopuścił możliwość zwolnienia właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, w części dotyczącej gospodarstw domowych, w których dochód nie przekracza kwoty uprawniającej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, umocowując radę gminy do wprowadzenia tego rodzaju zwolnień w drodze uchwały. Akcentowana przez organ odwoławczy zasada "zanieczyszczający płaci" nie ma więc na gruncie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach charakteru absolutnego, niezależnie od potrzeb na które przeznaczane są opłaty z tytułu wytwarzania odpadów. Wprawdzie, z treści obowiązującej uchwały Rady Gminy D. z dnia 16 marca 2016 r. Nr XV/194/16 w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustalenia wysokości stawki takiej opłaty nie wynika, by tego rodzaju zwolnienie zostało wprowadzone przez Gminę na terenie której zamieszkuje Strona, niemniej, możliwość ubiegania się o tego rodzaju ulgę stwarzają Stronie przepisy Ordynacji podatkowej (art. 67a § 1 pkt 3 O.p.), która znajduje zastosowanie także do opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi. Takie rozwiązanie wydaje się gwarantem woli ustawodawcy aby w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (do jakich należy niewątpliwe zaliczyć sytuację Skarżącej) istniała możliwość zwolnienia od ponoszenia ww. opłat osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, której uzdrowienie wykracza poza możliwości samodzielnego działania danego podmiotu. Wydaje się, że to zaniechanie prawodawcy lokalnego winno być sanowane przez instytucję przewidzianą w art. 67a O.p., czego w ogóle nie rozważyły organy podatkowe.

Poza granicami tej sprawy leżą zagadnienia mające wsparcie w powołanych normach konstytucyjnych, które nakładają na właściwe organy państwowe i samorządowe obowiązek udzielania pomocy i wsparcia osobom niepełnosprawnym, w zakresie wykraczającym poza stwierdzenia informujące, że możliwość podjęcia pracy przez osobę niepełnosprawną wymaga jedynie przystosowania miejsca i warunków pracy.

Końcowo Sąd zauważa, że wzajemna relacja przesłanek – "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" nie pozwala w żadnym stopniu na przyjęcie klasyfikowania ich wg hierarchii. Obie dyrektywy są równorzędne. Ustawodawca żadnej z nich nie przyznał prymatu.

W sprawie, nie dostrzegając związku pomiędzy "interesem publicznym" a zastosowaniem ulgi, a przy tym błędnie interpretując te dyrektywę - organy podatkowe naruszyły treść przepisu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. poprzez wadliwą wykładnię przesłanki, w oparciu o które organ – na zasadzie uznania administracyjnego – uprawniony jest orzec o przyznaniu ulgi podatkowej lub o jej odmowie.

Skutkiem stwierdzonego naruszenia prawa było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a., oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a., wyeliminowanie z obrotu prawnego także poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy.

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy zobowiązany jest uwzględnić zaprezentowaną w wyroku – na tle okoliczności faktycznych sprawy – wykładnię pojęć "interesu publicznego" oraz rozważyć wzajemną, niesprzeczną relację obu ww. przesłanek pod kątem ewentualnej zasadności umorzenia wnioskowanej zaległości podatkowej z uwagi na całokształt życiowej sytuacji Strony i przedstawioną ocenę prawną Sądu.