Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 386/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział ZUS w W. z dnia ... listopada 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia ... listopada 2012 r. nr ... utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia ... sierpnia 2012 r. nr ... odmawiające umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł.

W uzasadnieniu decyzji z dnia ... listopada 2012 r. organ przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne:

J.S. wnioskiem złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w dniu ... czerwca 2012 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz pracy. W przedmiotowym wniosku wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która wynika z problemów związanych z funkcjonowaniem działalności gospodarczej. Wskazał także na trudną sytuację zdrowotną oraz potrzebę opieki nad matką. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz pozostaje na utrzymaniu matki.

Organ przypomniał, że wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie organizacji wydarzeń kulturalnych i integracyjnych w okresie od ... października 2001 r. Z dniem ... września 2012 r. wykreślił działalność gospodarczą z ewidencji. W trakcie prowadzenia działalności nie zatrudniał pracowników.

Obecnie prowadzi ... gospodarstwom domowe. Oświadczył, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 r. nie uzyskał dochodu. Dochód w jego gospodarstwie domowym stanowi świadczenie emerytalne matki, które wynosi ok. ...0 zł netto miesięcznie. Z przedstawionych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu wynika, że w latach 2009-2011 uzyskał dochód odpowiednio: w 2009 r. ok. ... zł, w 2010 r. ok. ... zł oraz w 2011 r. ok. ... zł. W powyższym okresie generował wysokie koszty przychodów, które wynosiły odpowiednio: w 2009 r. ok. ... zł, w 2010 r. ok. ... zł oraz w 2011 r. ok. ... zł.

Jak wynika z oświadczenia z tytułu miesięcznych opłat ponosi koszty w wysokości ok. ... zł. W tym z tytułu wyżywienia ok. ... zł, leczenia ok. ... zł, czynszu ok. ... zł, energii ok. ... zł, gazu ok. ... zł, telefonu matki wraz z telewizją kablową ok. ... zł, telefonu i Internetu ok. ... zł. Poza zobowiązaniami wobec Zakładu posiada zobowiązanie z tytułu debetu, którego wysokości nie wskazał. Powyższe zobowiązanie spłaca w miesięcznej kwocie w wysokości ... zł. Zgodnie z oświadczeniem zobowiązania wobec osób fizycznych na koniec 2011 r. wynosiły ok. ... zł. Ponadto wskazał, iż zobowiązania wobec instytucji, a także z tytułu podatków oraz kredytów i pożyczek, które posiadał w latach 2009-2011 zostały spłacone.

Z przedstawionego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, iż nie posiada nieruchomości oraz majątku ruchomego.

Zgodnie z oświadczeniem opiekuje się samotną, niewidomą matką. Z załączonych w sprawie zaświadczeń lekarskich wynika, iż matka H. S. ma problemy ze wzrokiem oraz wykonywaniem codziennych czynności życiowych. Od dnia 1 października 2012 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stale, z którego wynika konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Następnie organ zacytował treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, że żadna z przesłanek tego artykułu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Wprawdzie z dniem ... września 2012 r. wnioskodawca zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednakże Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Również nie jest, oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przewyższa kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Wobec zaistniałego stanu faktycznego należy stwierdzić, że w przypadku strony nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ nie dotyczą one sytuacji prawne i faktycznej, w której obecnie strona się znajduje.

Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). W myśl § 3 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Zakład wyjaśnił, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Natomiast ich umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie wskazał istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie można również stwierdzić, iż spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla strony oraz pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo, iż aktualnie strona nie prowadzi działalności gospodarczej i nigdzie nie pracuje, dochód w gospodarstwie domowym zapewnia świadczenie emerytalne matki wynoszące ok. ... zł netto miesięcznie. Stale miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą natomiast łącznie ok. ... zł.

Wnioskodawca wskazał, iż poza zadłużeniem wobec ZUS posiada również zobowiązania wobec osób fizycznych na łączną kwotę ok. ... zł. Ponadto, iż posiada debet na rachunku bankowym, który spłaca po ok. ... zł miesięcznie.

Nie wskazał, jakoby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, ze opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Oświadczył, iż opiekuje się ...-letnią matką, która ma problemy ze zdrowiem. Z dokumentacji medycznej dołączonej do wniosku wynika, iż leczy się ona na ..., stwierdzono u niej ... i ... Legitymuje się poza tym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zgodnie z orzeczeniem wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielne egzystencji.

Z powyższego wynika, iż konieczność stałej, nieprzerwanej opieki nad przewlekle chorą matką może ograniczyć pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, iż powyższe utrudnienia uniemożliwiają całkowicie uzyskiwanie dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia.

Przedstawione okoliczności nie są zatem samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji.

Poza tym, umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o sus, zakład stosuje jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie dodatkowych wpłat dokonanych w dłuższym okresie czasu.

Umorzenie jest zatem nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymaganych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (m. in. w zakresie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne) wynikającej z art. 2a ustawy o sus.

Decyzję opisywaną powyżej zaskarżył J. S. podkreślił, iż wskazał, że znajduje się w beznadziejnej sytuacji finansowej, która została spowodowana problemami w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej.

Sytuacja taka została spowodowana "zapaścią" na rynku, błyskawicznie powiększającą się konkurencją oraz dodatkowo pogarszającym się w bardzo szybkim tempie stanem zdrowia ... letniej niepełnosprawnej i niewidomej matki, wymagające stałej opieki.

Skarżący podniósł, że po przepracowaniu .. lat na scenie jako ... i po rozwiązaniu Operetki w W., zdobycie dalszego angażu na terenie W. zaczęło graniczyć z cudem. Innego zawodu nie posiada. Ma ... lat.

Natomiast perspektywa pojęcia pracy w innym mieście albo kraju pozbawiłaby go możliwości sprawowania obowiązku stałej opieki nad kompletnie osamotnioną niewidomą własną matką.

Jedynym ratunkiem dla skarżącego było samo-zatrudnienie, gdzie pomimo początkowych sukcesów i perspektyw, zyski z prowadzonej działalności (organizacja wydarzeń kulturalnych) bardzo szybko i drastycznie zmalały.

Brak możliwości zawieszenia działalności gospodarczej w ZUS w latach poprzednich przy zaledwie dwóch zleceniach rocznie, wpętliło go w sytuację praktycznie bez wyjścia.

Natomiast całkowite wyrejestrowanie działalności byłoby krokiem wręcz samobójczym pozbawiającym nadziei na bardzo skromną egzystencję.

Zdaniem skarżącego przedstawiony materiał dowodowy został przez ZUS oceniony jednostronnie i arbitralnie. Organ nie wziął pod uwagę, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności. Nic nie zarabia, nie ma najmniejszych oszczędności ani perspektyw na pracę, przez co jest w stanie skrajnej depresji psychicznej, a jego 88 letnia matka wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby.

Skarżący powołał się również na treść art. 28 ust. 3 a sus oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje :

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585 – tekst jedn., dalej u.s.u.s.) oraz § 33 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 z 2003 r. poz. 1365).

Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego art., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze.

3) Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję.

6) jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w cytowanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog przypadków których zaistnienie powoduje iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s zostały uregulowane w przywoływanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie (...)

Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże że ze względu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) Poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty a zatem uzasadniający jej ostateczne rozstrzygnięcie:

Wątpliwości budzi w szczególności teza organu, której istotą jest uznanie, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek przewidzianych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Zważywszy na stan zdrowia matki skarżącego udokumentowany m.in. dokumentacją lekarską której organ nie kwestionuje wyjaśnić należało w sposób bardziej dogłębny czy w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją o której mowa w pkt 3 ww. przepisu.

H. S. legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Stwierdzono u niej bowiem zwyrodnienie obu siatkówek i zaćmę. Z orzeczenia tego wynika także, iż wymaga ona stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z tym organ podnosi, że wprawdzie matka skarżącego wymaga stałej nieprzerwanej opieki innej osoby i że ta opieka może ograniczać go w możliwości pozyskania niezbędnych do spłaty zadłużenia dochodów, jednak jednocześnie wskazuje, iż nie może jednoznacznie stwierdzić czy choroba matki uniemożliwia skarżącemu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia.

W ocenie sądu powyższe wskazuje na sprzeczność w rozumowaniu organu. Z jednej strony mówi on bowiem o konieczności stałej nieprzerwanej opieki nad matką, z drugiej zaś podnosi, iż nie może stwierdzić czy taki stan rzeczy uniemożliwia uzyskanie jakiegokolwiek dochodu. Zdaniem sądu wobec takiego stanowiska obowiązkiem organu było ustalenie czy i jakie dochody oraz z jakiego tytułu skarżący mógłby uzyskać zważywszy na konieczność sprawowania ciągłej opieki nad matką oraz jego wykształcenie, kompetencje i umiejętności.

Powyższe oznacza, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uzupełni postępowanie w powyższym zakresie.

Podstawę wyroku stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c.