Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1961/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 158 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
law: Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 153, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt: IV SA/Wa 2165/19 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] czerwca 2019 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt: IV SA/Wa 2165/19 oddalił skargę W.W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] czerwca 2019 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Dzielnicy [..] decyzją z [..] grudnia 1976 r. przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne położone w K. b. gm. kat. [..], składające się z działek nr [..]-[..] o łącznej pow. [.] ha, stanowiące własność A.W. Decyzja ta została uzupełniona decyzją Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] marca 1978 r. w zakresie prawa byłego właściciela dożywotniego użytkowania gruntów obejmujących działki nr: [..], [..], [..], [..] i [..] oraz zabudowań na działkach nr [..], [..],1[..] i [..].

A.W. (spadkobierca A.W.) wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r. w części dot. działki nr [.] (obecnie działki nr [..] i nr [..]) z obrębu [..], powstałej z przejętej działki nr [..]. Skarżący podniósł, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż to on był właścicielem przejętego gospodarstwa, a nie A.W. Wniosek ten został podtrzymany przez spadkobiercę wnioskodawcy – W.W.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [..] września 2018 r. stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego własność A.W. położonego w K. b. gm. kat. [..] w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obr. [..], jedn. ewid. [..], powstałej z przejętej działki nr [..] i wydanie z naruszeniem prawa ww. decyzji w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obr. [..], jedn. ewid. [..], powstałej z przejęcia działki nr [..].

Od powyższej decyzji odwołało się Miasto Kraków.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [..] czerwca 2019 r. uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [..] września 2018 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że akta sprawy zawierają wypis z rejestru gruntów [..] poz. rej. [..] (według stanu na dzień 18 października 1976 r.) oraz zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w Krakowie z [..] grudnia 1976 r. potwierdzające, że przejmowane gospodarstwo rolne objęte było Księgą Wieczystą Nr [..] i stanowiło własność A.W.

Organ podniósł, że w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji z 1976 r. Naczelnik stwierdził, że produkcja rolna gospodarstwa pozostaje na poziomie niższym niż średnia na terenie b. gm. kat. [..]. Zadłużenie A.W. wobec Państwa, mające związek z prowadzonym gospodarstwem wynosi [..] zł, co stanowi 42% jego wartości. Jednocześnie organ wskazał, że wysokość renty wynosi [..] zł.

Wskazano, że w aktach sprawy znajduje się arkusz inwentaryzacyjny "nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych" spisany w dniu 18 kwietnia 1974 r. Z dokumentu tego wynika, że A.W. miał wówczas [..] lat, był samotny ([..] mieszkał w mieście). Gospodarstwo posiadało ogółem pow. [..] ha, w tym grunty orne stanowiły pow. [..] ha. Na jego terenie znajdował się zniszczony dom (bez dachu), stanowiący jednocześnie budynek gospodarczy dla zwierząt. Zespół kontrolny określił stan zamieszkania jako krytyczny. Stwierdził brak maszyn. Kontrolerzy wskazali, że właściciel jest chory i "nie rokuje nadziei na poprawę". Złe zagospodarowanie gruntów trwa od 1969 r. Poziom gospodarowania jest niższy od średniego poziomu we wsi o 80%. W ocenie zespołu kontrolnego gospodarstwo powinno być przejęte na rzecz Państwa za rentę, ponieważ właściciel osiągną wiek emerytalny, a gospodarstwo wykazuje bardzo niski poziom produkcji rolnej.

Minister podkreślił, że Naczelnik Dzielnicy [..] przy wydaniu decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r. brał pod uwagę istniejący ówcześnie stan rzeczy, znajdujący potwierdzenie w istniejącym materiale dowodowym. Ocena tego materiału nie pozwala obecnie na twierdzenie, że organ ten dopuścił się naruszenia prawa. W szczególności w świetle wskazanych dokumentów jako właściciel spornej nieruchomości figurował A.W.. W chwili wydania kwestionowanej decyzji nie istniał jakikolwiek dokument, który wskazywałby, że prawo własności nieruchomości przysługuje komuś innemu.

Dopiero postanowieniem z dnia 15 października 1993 r., sygn. akt: I Ns 392/93/K, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodzy w Krakowie stwierdził, że A.W. (syn A.) stal się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [..] (powstałą z działki nr [..]). Okoliczność ta może być ewentualnie rozpatrywana w kontekście przesłanki wznowienia postepowania z art. 145 S 1 pkt 5 k.p.a. (jako nowy dowód, nieznany organowi, który wydał decyzję), nie zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności. Niewątpliwie zatem w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

W.W. w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] czerwca 2019 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania [..] S.A. z siedzibą w W. w piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2020 r. wniosły o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Działanie organu w trybie art. 156 k.p.a. wymagało innego podejścia do sprawy niż w postępowaniu zwykłym. Ponadto zaistnienie wad nieważności ocenia się według stanu faktycznego oraz prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji i nie można ich domniemywać. Oceniając sprawę z punktu zaistnienia przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, Sąd podkreślił, że nie każde naruszenie prawa ma charakter rażący. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mogące mieć istotny wpływ i mające wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa.

Sąd podzielił stanowisko Ministra, że takiego stopnia "rażącego" naruszenia prawa nie można przypisać decyzji z 1976 r. Dokonując oceny zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ rozstrzygający w tym zakresie był obowiązany ustalić zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny na dzień wydania decyzji, w stosunku do której toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji. Istotą kontrolowanego przez Sąd postępowania nieważnościowego była ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu zwykłym zakończonym decyzją z dnia [..] grudnia 1976 r., organ je prowadzący - mógł na gruncie obowiązujących przepisów prawa, czyli ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, podjąć rozstrzygnięcie o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego A.W. za rentę. Momentem czasowym oceny zaistnienia przesłanki nieważnościowej wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. była zatem data wydania decyzji o przejęciu, czyli dzień [..] grudnia 1976 r.

Podstawę materialną decyzji z 1976 r. był art. 9 ust. 2 ustawy z 1974 r. Przepis ten stanowił, że gospodarstwo rolne może być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidzkich.

Sąd wskazał, że z akt sprawy (archiwalnych) wynika, że A.W., który zainicjował postępowanie nieważnościowe był synem M. i A. (zamiennie: J.) małż. W.. M.W. zmarła w 1965 r. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 21 listopada 1969 r. (l Ns.1107/69) spadek po M.W. nabyli łącznie z gospodarstwem rolnym mąż A.W. i syn A.W. po połowie. A.W. był też odrębnym właścicielem nieruchomości objętej [..] położonej w gm. Kat. [..] składającej się z działek: [..], [..], [..], [..], [..], [..], [..], [..], [..],[..], [..] i [..]. Jako że w spadku po M.W. pozostało gospodarstwo rolne położone w O. składające się z nieruchomości obj. [..] gm. kat. [..] – "[..] o łącznej powierzchni [..]" i "[..] o powierzchni [..]" - to zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy Wydział I Cywilny z dnia 18 kwietnia 1979 r. (...Ns 2393/78/K) o dziale spadku i zniesieniu współwłasności – całą nieruchomość spadkową stanowiącą ww. gospodarstwo rolne przydzielono na wyłączną własność A.W. W międzyczasie, na podstawie Aktu własności ziemi z dnia [..] grudnia 1976 r. ([..]) A.W. stał się z mocy prawa właścicielem działek wymienionych w powyższym postanowieniu o dziale spadku ([..], [..], [..], [..], [..],[..], [..], [..], [..],[..], [..],[..], [..], [..], [..]), a nadto i działek [..],[..],[..],[..] i [..] - o łącznej powierzchni [..] ha. Według rozstrzygnięcia decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r. "przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne położone w K. b. gm. kat. [..] obejmujące działki z: [..]-[..] wraz z zabudowaniami o łącznej powierzchni [..] ha stanowiące własność Ob. A.W., syna K., ur. [..] listopada 1901 r., zam. [..]".

Decyzją z dnia [..] marca 1987 r., Nr [..] stwierdzono nieważność ww. Aktu własności ziemi - jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, z racji uznania, zgodnie z postanowieniem z dnia 21 października 1969 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M.W., że część gospodarstwa odziedziczył syn (A.), co oznacza, że A.W. (ojca A.) nie można było uznać za samoistnego posiadacza nieruchomości spadkowych po żonie, na których został uwłaszczony. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia 15 października 1993 r. stwierdził, że A.W. (syn A. i M.) stal się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości położonej w Krakowie – [..] składającej się m. in. z działki nr [..] obr. [..] o pow. [..] m2, która powstała z części dawnej działki nr [..].

Sąd stwierdził, że z przedstawionej dokumentacji sprawy wynika, że w chwili wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa, działka nr [..] stanowiła odrębną własność A.W., zatem nie była objęta Aktem własności ziemi z dnia [..] grudnia 1976 r. (unieważnionym później). Fakt bycia jej właścicielem przez A.W. potwierdzają dokumenty w postaci: zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w Krakowie z dnia 16 grudnia 1976 r., Dz. Ko. [..] (dot. Lwh. [..]); wypis z rejestru gruntów Krakowskiego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego w Krakowie - jednostka ewid. M. Kraków, obręb [..], nr jedn. rej. [..], według stanu na dzień 18 października 1976 r. wraz z pismem Krakowskiego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego w Krakowie z dnia [..] października 1976 r. znak [..]; arkusz inwentaryzacyjny nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych z dnia [..] kwietnia 1974 (77) r., protokół przejęcia gruntów rolnych we władanie Skarbu Państwa z dnia [..] stycznia 1978 r. znak [..] - wchodzące w zakres materiału ówcześnie zgromadzonego w sprawie. Przed wydaniem decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r. nie było zatem dokumentu, który wskazywałby, że właścicielem ww. działki zamiast A.W. był A.W..

Powyższe oznacza, że ówcześnie rozstrzygający w sprawie organ nie zadziałał wbrew temu co wynikało z materiału sprawy, którym dysponował w 1976 r. Rozstrzygnął sprawę opierając się na okolicznościach wówczas wynikających z akt sprawy. Przedstawiony materiał jako materiał dowodowy zgromadzony przez organ w toku postępowania zwykłego, kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym, był miarodajny dla oceny legalności decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym. Zdaniem Sądu, ocena tego materiału, która doprowadziła organ do uznania, że właścicielem gospodarstwa rolnego (rolnikiem) w zakresie ww. jego części był A.W., była prawidłowa, co obecnie nie pozwala na twierdzenie, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Późniejsze zaistnienie nowych okoliczności faktycznych czy prawnych, które - gdyby zaistniały wcześniej - mogłyby doprowadzić do wydania w postępowaniu zwyczajnym decyzji o innej treści, nie spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w dacie wydania wymienionej decyzji. Zatem stwierdzenie postanowieniem z dnia 15 października 1993 r. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie, że A.W.(syn A.) stał się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [..] (powstałą z działki nr [..]), choć ma charakter deklaratoryjny, to nie mogło doprowadzić do przeciwnego rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można bowiem zarzucić organowi, który wydał decyzję z 1976 r., że działał w warunkach rażącego naruszenia prawa, tym samym wydał decyzję o przejęciu m. in. działki nr [..] ewidentnie sprzecznie ze stanem sprawy wynikającym z dokumentacji wtedy zgromadzonej i wbrew obowiązującym przepisom prawa. Organ wydający decyzję z dnia [..] grudnia 1976 r. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, gdyż - jak zostało wykazane - nie miał wiedzy, że A.W. przysługuje prawo własności do działki [..] (potwierdzone w 1993 r.). Okoliczność ta - jako istotna, nowa, nieznana organowi w dniu rozstrzygania sprawy ([..] grudnia 1976 r.), bo niewynikająca z ówcześnie zgromadzonego materiału dowodowego, może być ewentualnie rozpatrywana w kontekście przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a nie nieważnościowej z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia art. 153 p.p.s.a. Wskazał, że skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2004 r. (sygn. akt IV SA 4767/03) uchylający zaskarżoną decyzję z dnia [..] grudnia 2002 r. nr [..], którą uchylono decyzję Wojewody Małopolskiego o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. w części dotyczącej działki nr [..] i odmówiono wszczęcia postępowania nieważnościowego na wniosek A.W.. Sprawa rozstrzygnięta tym wyrokiem dotyczyła decyzji o charakterze procesowym i Sąd skierował uwagę organu na fakt, że ww. decyzja była już przedmiotem kontroli wojewodów i Ministra Rolnictwa i zawarte w nich ustalenia faktyczne oraz oceny prowadziły do wydania decyzji stwierdzających jej nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa w części określonych parcel. W ocenie Sądu I instancji powyższego stwierdzenia Sądu nie można było jednak traktować jako wiążącej oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania, według skarżącego obejmujących i przedmiotowe postępowanie. Sąd w tym stwierdzeniu zwrócił uwagę na ustalenia faktyczne i oceny, które doprowadziły do wydania decyzji stwierdzających nieważność czy z naruszeniem prawa w sprawach dotyczących innych działek jako składowych przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zatem to te elementy miały decydować o takim, a nie innym rozstrzygnięciu. Natomiast w przedmiotowym postępowaniu obejmującym kontrolą decyzję z 1976 r. w zakresie dotyczącym działki nr [..] (obecnie nr [..] i [..]), powstałej z przejętej działki nr [..], stan faktyczny i związana z nim ocena prawna nie dały podstaw organowi do jednego z powyższych rozstrzygnięć. Wskazano, że decyzje, na które zwrócił uwagę ww. Sąd nie były poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Skargą kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł W.W. zaskarżając ten wyrok w całości, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy (w piśmie z dnia 11 sierpnia 2020 r.), wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania oraz zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania, błędną interpretację i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. znak: [..] w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obręb [..], jednostka ewidencyjna [..], powstałej z przejętej działki nr [..], z uwagi na fakt, iż w sprawie nie doszło do "rażącego" naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji;

- art. 158 § 1 i 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania, błędną interpretację i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, iż decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. znak: [..] w części dotyczącej przejęcia nieruchomości odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obręb [..], jednostka ewidencyjna [..], powstałej z przejętej działki nr [..] została wydana z naruszeniem prawa;

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w sprawie zachodzą przesłanki do wznowienia postepowania, podczas kiedy to postępowanie winno dotyczyć stwierdzenia nieważności wydanej decyzji administracyjnej;

- art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn.zm.) poprzez brak uznania, iż nabycie przez A.W. nieruchomości położonej w K.-[..], składającej się m.in. z działki nr [..], nastąpiło z mocy prawa w dniu [..] listopada 1971 r., a późniejsze postanowienie z 15 października 1993 r. Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza, że A.W. stał się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 właścicielem ww. nieruchomości;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 153 p.p.s.a. poprzez brak uwzględnienia oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku z dnia 21 września 2004 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt: lV SA 4767/03, zgodnie z którym organ ponownie rozpatrując sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z [..] grudnia 1976 r. powinien mieć na uwadze fakt, iż przedmiotowa decyzja była wielokrotnie kontrolowana przez wojewodów oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i za każdym razem ustalenia faktyczne i oceny prawne prowadziły do wydania decyzji stwierdzających jej nieważność w części określonych działek lub uznających, iż została ona wydana z naruszeniem prawa odnośnie innych działek;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu obowiązkowi na mocy art. 77 § 1 k.p.a. i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż w dniu [..] grudnia 1976 r. właścicielem działki [..] w części odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obr. [..], jedn. ewid. [..] był A.W. w sytuacji, gdy był nim A.W. co jasno wynika z wcześniejszych ostatecznych i prawomocnych decyzji administracyjnych oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt IV SA 4767/03.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jest oczywistym, że organ nie mógł wiedzieć w 1975 r. jakie rozstrzygnięcie zapadnie w 1993 r., jednak zarówno organy, jak i Sąd były związane postanowieniem z 15 października 1993 r. wydanym przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie dotyczącym nabycia z dniem [..] listopada 1971 r. nieruchomości przez A.W..

Bez znaczenia zatem pozostaje kwestia okoliczności, iż postanowienie o nabyciu nieruchomości zapadło w roku 1993 i nie było znane organowi wydającemu decyzję w 1976 r., bo nabycie nieruchomości nastąpiło z mocy prawa z dniem [..] listopada 1971 r. Skoro tak było, to oczywistym jest, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej właścicielem gospodarstwa rolnego. Co do A.W., który był wówczas właścicielem przedmiotowej nieruchomości nie zostały spełnione przesłanki z art. 9 ust. 2 o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, bo urodził się on [..] października 1929 r. i w dniu wydania zaskarżonej decyzji miał 47 lat, co powoduje, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [. .] grudnia 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa.

Wynika to także z prawomocnych i ostatecznych decyzji administracyjnych wydawanych w wyniku rozpatrzenia wniosków A.W. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z [..] grudnia 1976 r., a dotyczących innych przejętych na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości niż nieruchomość, będąca przedmiotem niniejszego postępowania:

- decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [..] lutego 1993 r. stwierdzającej, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z [..] grudnia 1975 r. została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej działek nr [..], [..], [..],[..], [..], [..], [..], [..],[..], [..],[..], [..], [..], [..], [..],[..], [..] i [..];

- decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [..] marca 1999 r. stwierdzającej nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z [..] grudnia 1976 r. w części dotyczącej działek nr [..], [..], [..], [..], [..], [..] i [..];

- decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [..] maja 2001 r., stwierdzającej, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z [..] grudnia 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej działek nr [..], [..], [..], [..] i nr [..];

- decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] lipca 2006 r. uchylającej decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie skarżącego kasacyjnie przy wydaniu decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. nastąpiło zatem rażące i kwalifikowane naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego, gdyż organ przy wydaniu decyzji działał wbrew nakazowi wynikającemu z normy prawnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania [..] S.A. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej nie sprzeciwiając się rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty w ramach obydwu podstaw kasacyjnych.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności zaakceptowania przez Sąd I instancji stanowiska o braku podstaw do stwierdzenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., że decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..] została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Strona skarżąca kasacyjnie upatruje naruszenia prawa materialnego w zaakceptowaniu przez Sąd I instancji braku podstaw do stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..] o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w konsekwencji w braku podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji w części dotyczącej aktualnej działki ewidencyjnej nr [..] oraz w braku podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta w części dotyczącej aktualnej działki ewidencyjnej nr [..], obręb [..] została wydana z naruszeniem prawa, w sytuacji gdy decyzję tę skierowano do A.W., a nie do A.W., który od dnia [..] listopada 1971 r. był właścicielem nieruchomości położonej w [..] w zakresie m.in. działki nr [..], a w dalszej kolejności w niezasadnym przyjęciu, że w sprawie zachodzą przesłanki do wznowienia postepowania, a nie przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..]. W ten sposób – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 158 § 1 i 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn.zm.)

W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu należy w pierwszej kolejności podkreślić, że naruszenie prawa materialnego może nastąpić bądź przez jego błędną wykładnię bądź przez jego niewłaściwe zastosowanie, gdzie błędna wykładnia jako przedmiot zarzutu dotyczy niewłaściwego zrozumienia normy prawnej wynikającej ze stosowanych przepisów prawa materialnego, a niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego jako przedmiot zarzutu oznacza, że doszło w sprawie do błędu subsumcji, czyli niewłaściwego uznania, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada (nie odpowiada) stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej. Naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie może być zatem również konsekwencją błędnej wykładni tego prawa.

Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – zarówno samodzielnie, jak i w powiązaniu z innymi wskazanymi wyżej przepisami – "poprzez brak zastosowania, błędną interpretację", co w konsekwencji doprowadziło – w przekonaniu strony skarżącej kasacyjnie - do wadliwego rozstrzygnięcia sprawy. Analiza treści podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi przy tym do wniosku, że nie podważono w niej prawidłowości wykładni ustawowego pojęcia "rażącego naruszenia prawa" użytego w treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dokonanej przez Sąd I instancji, ani też wykładni pozostałych wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. Stwierdzenie zawarte na stronie 4 uzasadnienia skargi kasacyjnej, zgodnie z którym "brak jest jakichkolwiek podstaw do odstąpienia od utrwalonej praktyki orzeczniczej (...) i w świetle powyższego należy podnieść, iż przy wydaniu decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r. znak: [..] nastąpiło rażące naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego, gdyż organ przy wydaniu decyzji działał wbrew nakazowi wynikającemu z normy prawnej" jest niewystarczające do podważenia dokonanej przez Sąd I instancji wykładni przesłanki rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd I instancji wyraźnie wskazał, że "rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (...). Zatem, naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mogące mieć istotny wpływ i mające wpływ - na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą. Ponadto rażące naruszenie prawa to taki stan, w którym przy prawidłowym zastosowaniu danych przepisów nie byłoby możliwym wydanie decyzji o danej treści, mając na uwadze stan faktyczny i prawny z daty wydania takiej decyzji" (strona 6-7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Sąd I instancji stwierdził również, że "późniejsze zaistnienie nowych okoliczności faktycznych czy prawnych, które - gdyby zaistniały wcześniej - mogłyby doprowadzić do wydania w postępowaniu zwyczajnym decyzji o innej treści, nie spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa" (strona 10 uzasadnienia). Strona skarżąca kasacyjnie nie podważyła powyższego stanowiska Sądu I instancji. Jedynym argumentem mającym przemawiać za rażącym naruszeniem prawa w decyzji administracyjnej jest w ocenie strony skarżącej "wsteczny" skutek deklaratoryjnego prawomocnego orzeczenia sądu, który należy traktować jako określający stan prawny obowiązujący w chwili wydawania decyzji administracyjnej niezależnie od tego, że deklaratoryjne orzeczenie sądowe zapadło już po wydaniu decyzji ostatecznej. Stanowisko takie nie znajduje jednak podstaw prawnych. Istotą każdego rozstrzygnięcia deklaratoryjnego jest bowiem nie tylko to, że potwierdza ono określony stan wynikający z mocy samego prawa i to z mocą wsteczną, lecz również to, że na to potwierdzenie dokonane rozstrzygnięciem deklaratoryjnym można skutecznie powoływać się dopiero od momentu, gdy rozstrzygnięcie to wchodzi do obrotu prawnego, a zatem nie wcześniej niż po dniu jego wydania. Orzeczenie (rozstrzygnięcie) deklaratoryjne, czy to sądowe, czy administracyjne, kreuje prawo do korzystania z prawa, które to orzeczenie potwierdza i tym przede wszystkim różni się od zwykłego zaświadczenia. Trafnie zatem przyjął Sąd I instancji, że brak było podstaw do kwestionowania stanu prawnego sprawy z dnia [..] grudnia 1976 r. w oparciu o orzeczenie sądowe, które zapadło dopiero w 1993 r. i z istoty rzeczy dopiero od tego momentu dopuszczalne było powoływanie się na jego "wsteczne" skutki. Właśnie m.in. w związku z takimi sytuacjami ustawodawca przewidział dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego. Niewątpliwie fakt wydania w dniu 15 października 1993 r. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie postanowienia o sygn. akt: I Ns 392/93/K stanowi taką nową okoliczność faktyczną, która nie mogła być znana organowi wydającemu decyzję w 1976 r., a zatem jej wyjście na jaw uzasadnia ponowne przeprowadzenie (wznowienie) postępowania zakończonego decyzją ostateczną w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Skoro zarzut błędnej wykładni przesłanki rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. okazał się nietrafny, to rozumienie tej przesłanki przyjęte przez Sąd I instancji stanowiło punkt odniesienia w procesie kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca brak zastosowania w sprawie normy wynikającej z tego przepisu. Zarzut ten jest nietrafny, bo właśnie w wyniku zastosowania tego przepisu wobec stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z 1976 r. Podkreślić przy tym należy, że strona skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy – o czym mowa w dalszej części uzasadnienia, co oznacza, że również te ustalenia i oceny są wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego w procesie kontroli instancyjnej. Zestawienie przyjętej przez Sąd I instancji treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ze stanem faktycznym sprawy, w tym przede wszystkim stwierdzeniem wydania w dniu 15 października 1993 r. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie postanowienia o sygn. akt: I Ns 392/93/K, wykazuje, że w sprawie prawidłowo zastosowano art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przyjmując brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..]. W związku z tym nie mogły odnieść skutku podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia pozostałych przepisów k.p.a. Zarówno bowiem norma zawarta w art. 156 § 2 k.p.a., jak i w art. 158 § 1 i 2 k.p.a. w kwestionowanym w skardze kasacyjnej zakresie odnoszą się do negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Skoro trafne było stanowisko Sądu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia wydania decyzji z 1976 r. z rażącym naruszeniem prawa, to zarzuty naruszenia art. 158 § 1 i 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. nie mogły odnieść skutku. Z kolei norma zawarta w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie była stosowana przez Sąd I instancji, a zatem zarzut naruszenia tego przepisu nie mógł odnieść skutku. Sąd I instancji odwołał się do treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedynie w celu wykazania braku podstaw do uwzględniania okoliczności wydania w dniu 15 października 1993 r. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie postanowienia o sygn. akt: I Ns 392/93/K w ocenie przesłanki rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie mógł także odnieść skutku zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn.zm.). Naruszenia tego przepisu strona skarżąca kasacyjnie upatruje w "braku uznania, iż nabycie przez A.W. nieruchomości położonej w [..], składającej się m.in. z działki nr [..], nastąpiło z mocy prawa w dniu [..] listopada 1971 r., a późniejsze postanowienie z 15 października 1993 r. Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza, że A.W. stał się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 właścicielem ww. nieruchomości". Zarzut powyższy nie mógł odnieść skutku, bowiem Sąd I instancji w żadnym miejscu uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wyraził przypisywanego mu wyżej stanowiska. Wręcz przeciwnie, na stronie 10 uzasadnienia wyroku Sąd I instancji potwierdził, że zgodnie z "postanowieniem z 15 października 1993 r. (sygn. akt I Ns 392/93/K) przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie, A.W.(syn A.) stał się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [..] (powstałą z działki nr [..])". Sąd jednak powiązał z tym orzeczeniem inne skutki niż strona skarżąca kasacyjnie, tj. przyjął, że choć stwierdzenie to "ma charakter deklaratoryjny, to nie mogło doprowadzić do przeciwnego rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można bowiem zarzucić organowi, który wydał decyzję z 1976 r., że działał w warunkach rażącego naruszenia prawa, tym samym wydał decyzję o przejęciu m. in. działki nr [..] ewidentnie sprzeczną ze stanem sprawy wynikającym z dokumentacji wtedy zgromadzonej i wbrew obowiązującym przepisom prawa". Niezależnie od powyższego omawiany zarzut odnosi się w istocie do oceny treści i charakteru postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie z dnia 15 października 1993 r., sygn. akt: I Ns 392/93/K, a zatem do oceny jednego z istotnych w sprawie dokumentów, który stanowi element stanu faktycznego sprawy. Kwestionowaniu oceny stanu faktycznego służą zarzuty podnoszone w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, a nie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Przez określoną ocenę postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie z dnia 15 października 1993 r., sygn. akt: I Ns 392/93/K nie mogło dojść ani do błędnej wykładni ani do niewłaściwego zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zgodnie z którym "Nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku".

Nieskuteczne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Podobnie, jak w przypadku wyżej omówionego zarzutu naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, również w przypadku zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji nie doszedł do konkluzji przypisywanych mu przez stronę skarżącą kasacyjnie. W treści zarzutu wskazano bowiem na nieuzasadnione przyjęcie przez Sąd I instancji, że "w dniu [..] grudnia 1976 r. właścicielem działki [..] w części odpowiadającej aktualnej działce ewidencyjnej nr [..], obr. [..], jedn. ewid. [..] był A.W. w sytuacji, gdy był nim A.W., co jasno wynika z wcześniejszych ostatecznych i prawomocnych decyzji administracyjnych oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt IV SA 4767/03". Tymczasem Sąd I instancji przyjmując, jak wyżej już wskazano, że "postanowieniem z 15 października 1993 r. (sygn. akt I Ns 392/93/K) przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie, A.W. (syn A.) stał się z mocy samego prawa z dniem [..] listopada 1971 r. właścicielem nieruchomości stanowiącej m. in. działkę nr [..] (powstałą z działki nr [..])" wskazał jednocześnie, że z dokumentacji istniejącej w chwili podejmowania decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r. właścicielem przedmiotowej działki był A.W. – "przed wydaniem decyzji z [..] grudnia 1976 r. nie było dokumentu, który wskazywałby, że właścicielem ww. działki zamiast A.W. był A.W." (strona 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Sąd I instancji wyraźnie stwierdził, że "organ wydający decyzję [..] grudnia 1976 r. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, gdyż - jak zostało wykazane - nie miał wiedzy, że A. przysługuje prawo własności do działki [..] (potwierdzone w 1993 r.)" (strona 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku)". Sąd I instancji nie wyraził zatem stanowiska przypisywanego mu przez stronę skarżącą kasacyjnie, a zatem nie mógł w ten sposób naruszyć jakichkolwiek przepisów prawa, w tym również art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Naruszenia art. 153 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie upatruje w braku uwzględnienia oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt: lV SA 4767/03.

W odniesieniu do powyższego zarzutu należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie", co oznacza, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu są wiążące w granicach sprawy, w której zapadło to orzeczenie. Prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt: lV SA 4767/03 zapadł w sprawie ze skargi na decyzję o charakterze procesowym, tj. decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [..] z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..]. W postępowaniu tym nie była analizowana norma z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..], lecz norma wynikająca z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jako podstawa mająca – w ocenie organu – wyłączać procedowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..], a WSA w Warszawie nie rozpoznawał sprawy "stwierdzenia nieważności decyzji" lecz orzekał w granicach sprawy o charakterze procesowym "odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji" wyraźnie podkreślając, że "uchybienia natury procesowej, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, spowodowały uchylenie wadliwej decyzji organu II instancji". Już z tego względu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt: lV SA 4767/03 nie mogły być wiążące w granicach sprawy, w której zapadł zaskarżony wyrok. Ponadto, w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt: lV SA 4767/03 stwierdzono jedynie, że "ponownie rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji, Minister winien dokonać jej oceny pod kątem istnienia podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [..] z dn. [..] 12.1976 r. Przy czym winien mieć na uwadze fakt, iż przedmiotowa decyzja była wielokrotnie kontrolowana przez wojewodów oraz Ministra Rolnictwa i za każdym razem ustalenia faktyczne i oceny prawne prowadziły do wydania decyzji stwierdzających jej nieważność w części określonych parcel lub uznających, iż została ona wydana z naruszeniem prawa odnośnie innych działek". Powyższe ogólne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie uprawnia do twierdzenia, że – nawet gdyby było ono wiążące w sprawie – wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [..] grudnia 1976 r., znak: [..] zostało wykluczone przez ten Sąd, a tylko wtedy zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. mógłby odnieść skutek. Należy przypomnieć, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może odnieść skutek, jeżeli uchybienie tym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 153 p.p.s.a. dotyczy granic związania sądu i organu oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego toku postępowania, zawartą w wyroku sądowym wydanym poprzednio w danej sprawie i mógłby być zatem naruszony jedynie w przypadku przekroczenia tych granic albo niewykonania owych wskazań (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2016 r., I OSK 2137/14), co nie miało miejsca w realiach niniejszej sprawy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.