Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3108/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, ust. 4 pkt 3, ust. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Dorota Apostolidis (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia na rzecz L. K. i M. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia [...] r. L. K. wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy w T. o ekwiwalent za pozostawione poza obszarem Rzeczypospolitej Polskiej mienie należące do jej dziadków, na terenie ZSRR, w miejscowości N. K. – P., powiat [...], woj. [...], w [...] r. Wskazała, że właścicielem była M. R. (z d. R.), zaś w skład gospodarstwa wchodziły grunty o pow. [...] dziesięcin, zabudowania gospodarskie, a także sad i ogród.

W dniu [...] r. przesłuchano W. W. i A. Ł. na okoliczność pozostawionego mienia poza granicami RP przez M. R. Ze sporządzonego protokołu wynika, że M. R. pozostawiła na [...] w [...] r. w miejscowości P., pow. [...], woj. [...] budynek mieszkalny, stodołę, oborę oraz [...] dziesięcin gruntu ornego i sad o pow. [...] ha.

Pismem z dnia [...] r. L. K. wystąpiła do Kierownika Organu Rządowej Administracji Ogólnej w G. o sprzedaż na jej rzecz nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] w ramach odszkodowania za mienie pozostawione poza granicami RP, dołączając opis i wycenę mienia pozostawionego przez M. R., sporządzonego przez biegłego Z. M. W opisie tym stwierdzono, że wartość mienia wyniosła [...] zł ustalając m.in. powierzchnię gruntów ornych na [...] ha oraz powierzchnię gruntów zadrzewionych na [...] ha.

Pismem z dnia [...] r. Urząd Rejonowy w G. przekazał wniosek z dnia [...] r. do Urzędu Miasta i Gminy w T.

Pismem z dnia [...] r. działająca w imieniu K. S. córka L. K. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji uprawniającej do "realizacji uprawnień przesiedleńczych" wskazując, że wniosek w tym przedmiocie został złożony w [...] r. w Urzędzie Rejonowym w G..

W dniu [...] r. K. S. złożyła do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, tj. nieruchomości pozostawionych w [...] r. w P., powiat [...], województwo [...], których właścicielem była M. R. dołączając m.in. opis i wycenę nieruchomości oraz protokół z przesłuchania świadków z [...] r.

Pismem z dnia [...] r. L. K. poinformowała o śmierci K. S.

Do postępowania w dniu [...] r. przystąpiła M. R. składając właściwy wniosek.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił M. R. i L. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości P., w powiecie [...], województwie [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że materiał zgromadzony w aktach sprawy potwierdza, że M. R. w dniu 1 września 1939 r. była obywatelką polską, miała miejsce zamieszkania na były terytorium RP oraz, że opuściła je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014, poz. 1090, dalej jako "ustawa z 8 lipca 2005 r."). Wojewoda wskazał, że pomimo wielokrotnych prób nie udało się uzyskać dokumentu w postaci urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Jednocześnie poszukiwania stosownego dokumentu w Archiwum Państwowym w S., Archiwum Akt Nowych w W. oraz w archiwum państwowym [...] nie przyniosły rezultatu. Z dokumentów otrzymanych przez wnioskodawczynię przy pismach od Konsula Generalnego we L. wynika, że brak jest dokumentów dotyczących posiadania nieruchomości, a także brak w dokumentach znajdujących się w Archiwum Obwodu [...] informacji na temat składu i własności nieruchomości M. i M. R., bądź rodziny R. W tych okolicznościach organ odstąpił od dalszych poszukiwań dokumentów potwierdzających prawo własności M. R. do nieruchomości pozostawionych w [...]. Tym samym stosownie do treści art. 6 ust. 5 w zw. z art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. głównym dowodem potwierdzającym fakt pozostawienia mienia przez M. R. są zeznania świadków, przesłuchiwanych w Urzędzie Gminy i Miasta T. Wojewoda wskazał, że ww. zeznania należało ocenić w kontekście złożenia ich pod rygorem odpowiedzialności karnej, zamieszkiwania świadków w miejscowości [...] lub w miejscowości sąsiedniej oraz czy świadkowie Ci byli osobami bliskimi w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przedłożonego protokołu przesłuchania z dnia [...] r. wynika, że świadkowie zostali przesłuchani w Urzędzie Gminy i Miasta T., a także, iż zostali pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jednocześnie protokół ten nie zawiera informacji o miejscu zamieszkania świadków oraz czy świadkowie Ci byli osobami bliskimi. Wojewoda podjął zatem próbę konwalidacji ww. braków. Ustalono, że W. W. zmarł w [...] r., a zatem konwalidacja jego zeznań nie była możliwa. Pozyskano jednak dokument potwierdzający, że świadek mieszkał na byłych terenach RP w miejscowości S.Z., gmina [...], pow. [...], województwo [...]. Ponadto zwrócono się do A. Ł. o złożenie zeznań, bądź złożenie oświadczenia przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej czy mieszkała we wsi [...] lub miejscowości sąsiedniej, czy jest osobą bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami M. R. lub jej spadkobierców, czy M. R. była jedyną właścicielką nieruchomości oraz skąd posiada wiedzę w ww. zakresie. Z pisma A. Ł. wynika, że wiek (lat [...]) i choroba nie pozwalają na osobiste złożenie zeznań przed wskazanymi organami, wobec tego do protokołu z dnia [...]r. dołączyła wyjaśnienie. Świadek podała, że przed wojną i w jej czasie mieszkała w miejscowości W., w niedalekim sąsiedztwie K. P., gdzie mieszkała rodzina R. Ponadto oświadczyła, że nie jest osobą bliską dla M. R. i jej spadkobierców. Wskazała również, że M. R. była jedyną właścicielką nieruchomości pozostawionej w P. oraz, że bywała w domu u R. w P. Wiedzę odnośnie składników posiada zaś z faktu, że obie wsie leżały niedaleko siebie, a także z rozmów czasie wspólnego przesiedlenia. Wskazała, że W. W. był również osobą obcą w stosunku do M. R. i jej spadkobierców. Ponadto na podstawie całości materiału zgromadzonego w sprawie, w tym aktów prawnych dotyczących utworzenia gmin wiejskich K. i K. w powiecie łuckim oraz gromady wiejskiej [...], ustalono, że wieś [...], jako utworzona w [...] r. nie była wykazana w Skorowidzu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie ich właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych. Jednakże z mapy wojskowej obejmującej okolice miejscowości K., K., R., a dostępnej na stronie internetowej wynika, że miejscowości K. i K. nie są położone w sąsiedztwie miejscowości S. Z. i W. tj. miejsc zamieszkania świadków. Tym samym zeznania świadków nie spełniają wymogu art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wojewoda stwierdził również, że zeznania świadków pozostają w sprzeczności z oświadczeniem M. R. co do powierzchni, albowiem świadkowie zeznali o pozostawieniu nieruchomości o pow. [...] ha, zaś M. R. oświadczyła, że pozostawiła [...] ha gruntów. Jednocześnie zastrzeżenia organu budził fakt, że świadkowie nie potwierdzili, że nieruchomość ta stanowiła własność M. R., a także, że wiedzę czerpali z rozmów nie zaś z ich własnych spostrzeżeń. Tym samym nie zostało potwierdzone pozostawienie nieruchomości stanowiącej własność M. R. poza obecnymi granicami RP.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. złożyła L. K.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Minister Skarbu Państwa podtrzymał ustalenia Wojewody i stwierdził, że prawidłowo organ ten zakwestionował moc dowodową oświadczeń świadków W. W. i A. Ł. spisanych do protokołu z dnia [...] r. dokonując uprzednio oceny, że miejscowości S. Z. oraz W. nie były miejscowościami sąsiednimi, albowiem nie były położone blisko siebie, a także wobec faktu, że oddzielało je szereg miejscowości. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że świadkowie ci mieli wiedzę z rozmów prowadzonych z matką wnioskodawczyni. Oznacza to, że wiedza jaką posiadali nie wynika z własnych spostrzeżeń.

Pismem z dnia [...] r. L. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] r.

Podniosła, że przesłuchani świadkowie mieszkali w tym samym powiecie, na tym samym terenie i mieli wspólne sprawy prywatne, urzędowe i kościelne. Spotykali się na targach, odpustach i odwiedzali towarzysko.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zeznania świadków nie pokrywają się z treścią dokumentów uzyskanych z zagranicznych instytucji, w których nie ma zapisu odnoszącego się do rodziny R. Również istnieje wątpliwość co do powierzchni pozostawionej nieruchomości, albowiem świadkowie zeznali o [...] ha, zaś M. R. wskazała na powierzchnię [...] ha pozostawionego gospodarstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na wstępie należy podkreślić, że w postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Przepisy k.p.a. nie definiują pojęcia środka dowodowego, natomiast przepis art. 75 § 1 stanowi jedynie, że " jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy , a nie jest sprzeczne z prawem". Wobec tego przez pojęcie środka dowodowego w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć wszelkie źródła prawdziwych informacji umożliwiających dowodzenie. Rezultatem procesu dowodzenia uzyskanym na podstawie określonych środków dowodowych jest dowód istnienia lub nie istnienia określonego faktu albo prawdziwości lub nieprawdziwości określonego twierdzenia o tym fakcie. (Kodeks Postępowania Administracyjnego – Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski, s. 315 "Zarys procesu administracyjnego, Dawidowicz s.109-110). W przepisach k.p.a. brak podstaw do wprowadzania zróżnicowania środków dowodowych, gdyż przyjmuje on zasadę równej mocy środków dowodowych. Nie można pominąć w rozważaniach, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, mająca kapitalny wpływ na ukształtowanie całego postępowania oraz rozłożenia ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym. Z zasady tej, ustanowionej w przepisie art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu administracji publicznej, wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. (Dawidowicz, Ogólne postepowanie administracyjne s.108).

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej była ustawa z dnia 18 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014, poz. 1090, dalej jako "ustawa z 8 lipca 2005 r."). Zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

W niniejszej sprawie prawidłowo organy ustaliły, że M. R. była w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także że opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy z 28 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzanie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Przepis art. 6 ust. 1 ww. ustawy wskazuje natomiast niezbędne dokumenty, które należy dołączyć do przedmiotowego wniosku. Do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć:

1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;

2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3;

3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3; w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;

4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1;

5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.

W sytuacji natomiast jeżeli złożony wniosek zawiera braki w tym zakresie, Wojewoda, jako organ właściwy do rozpoznania sprawy, zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3 wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania i dopiero wówczas zgodnie z art. 7 przedmiotowej ustawy, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa kolejno w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2.

Z przytoczonych regulacji prawnych wynika jednoznacznie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Stosownie do art. 6 ust. 4 ustawy dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, a więc potwierdzającymi pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być w szczególności:

1) urzędowy opis mienia;

2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;

3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw;

4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego.

W niniejszej sprawie bezsprzecznym jest, że nie uzyskano dokumentów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w szczególności wymienionych w pkt. 1-2 art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 2005 r.

Brak takich dokumentów nie stanowi przy tym podstawy do wydania decyzji odmownej, albowiem ustawodawca w ust. 5 art. 6 przedmiotowej ustawy uregulował możliwość przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. W myśl art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 18 lipca 2005 r. "W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518, z późn. zm.) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty".

Powyższe regulacje wskazują zatem, że w przypadku braku dokumentów możliwym jest ustalenie istnienia lub nie prawa własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP na podstawie zeznań świadków, spełniających powyższe warunki, jeżeli dowód taki nie może zostać przeprowadzony na podstawie dokumentów.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni przedstawiła protokół z przesłuchania świadków w Urzędzie Miasta i Gminy w T. z dnia [...] r. na okoliczność pozostawienia przez jej poprzedniczkę prawną nieruchomości we wsi [...] w powiecie [...] w woj. [...]. Oryginał tego protokołu znajduje się na k. 10-10 v. akt administracyjnych. Wynika z niego, że w dniu [...] r. do Urzędu Miasta i Gminy T. zgłosili się W. W. – urodzony [...] r. w W., pow. [...], woj. [...] oraz A. Ł. – urodzona [...] r. w W., pow. [...], woj. [...] celem złożenia zeznań w charakterze świadka na okoliczność pozostawionego mienia poza granicami RP przez M. R. Z protokołu tego wynika, że świadkowie znali M. R. osobiście. W odniesieniu do nieruchomości wskazali, że pozostawiono [...] dziesięcin gruntu ornego oraz sad o pow. [...] ha. Powyższe zeznania zostały złożone po pouczeniu o odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 247 kk za składanie fałszywych zeznań. Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument w postaci "Ankieta [...]... (nieczytelne)" złożona celem wydania dowodu osobistego przez W. W. (k. 504-504v.). Z ankiety tej wynika, że do 1939 r. oraz w czasie wojny W. W. mieszkał w Z., gm. [...], powiat [...], woj. [...]. W odniesieniu do A. Ł. należy stwierdzić, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się je oświadczenie z dnia [...] r., w którym poinformowała, że przed wybuchem wojny światowej oraz w jej trackie mieszkała w miejscowości W., powiat [...], woj. [...]. Ponadto świadek oświadczyła, że nie jest osobą bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami dla M. R. i jej spadkobierców. Również w oświadczeniu tym wskazane jest, że "M. R. była jedyną właścicielką nieruchomości położonej w [...] na [...]". Jednocześnie pismo to zawiera stwierdzenie, że "odnośnie składników nieruchomości pozostawionej przez M. R. w [...] znam stąd, że nasze wsie leżały niedaleko siebie. Ja i W. W. oraz K. córka R. byliśmy w podobnym wieku, spotykaliśmy się w kościele, na jarmarkach, zabawach wiejskich. R. mieli w W. rodzinę i tu przyjeżdżali w odwiedziny. Bywałam w domu R. w [...], nasze rodziny przyjaźniły się". Ostatecznie należy wskazać, że w piśmie tym znajduje się również oświadczenie, że W. W. mieszkał w jednej miejscowości z A. Ł., a później jego rodzina przeprowadziła się do Z. oraz, że był osobą obcą względem M. R. i jej spadkobierców oraz dla tego świadka.

Oceniając zatem zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało ocenić prawidłowość zawartych w niej stwierdzeń, dotyczących możliwości uznania ww. zeznań w świetle art. 6 ust. 5 ww. ustawy. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu świadkowie winni byli zamieszkiwać w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej. Należy podkreślić, że rozumienie pojęcia "nieruchomość sąsiednia" w rozumieniu tego przepisu nie może być utożsamiana z pojęciem nieruchomości sąsiedniej w rozumieniu współczesnym. Nie ulega wątpliwości, ze pojęcie sąsiedztwa musi być oceniane w realiach odnoszących się do stanu faktycznego sprawy. Niezwykle istotne są także realia oceny istnienia lub nieistnienia sąsiedztwa w kontekście stosunków społecznych istniejących na wschodnich terenach Polski pod koniec XIX i na początku XX wieku. Ówczesny rytm i styl życia determinował istnienie takich form kontaktów i rozrywek, które nie są obecnie praktykowane, a realia życia społecznego przesądzały o utrzymywaniu stosunków towarzyskich nie tyle z osobami z najbliższego sąsiedztwa, co z wiodącymi ten sam styl życia, z tej samej grupy społecznej, a zatem w szczególności z osobami ze środowiska ziemiańskiego. W wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 1742/13, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że ustawodawca nie zawarł żadnej definicji tego określenia w przepisach analizowanej ustawy. Rozstrzygając zatem ten problem Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że nie można na tle omawianej regulacji wyinterpretować jednej, uniwersalnej, pasującej do wszystkich spraw definicji tego pojęcia. Niewątpliwie w pojęciu tym nie chodzi o konkretnie określoną w jednostce miary odległość miejscowości, w której pozostawiono nieruchomość od miejscowości zamieszkiwanej przez osobę składającą oświadczenie. Ustawodawca nie zawarł bowiem takiego warunku w analizowanym przepisie. Nie można też uznać, jak chciałby tego skarżący kasacyjnie, że w pojęciu "miejscowości sąsiedniej" mieszczą się tylko takie miejscowości, które bezpośrednio graniczyły z miejscowością, w której znajdowała się nieruchomość pozostawiona, bądź też, jak chciałyby tego organy rozpatrujące sprawę, tylko takie nieruchomości, które znajdowały się w obrębie tego samego powiatu co nieruchomość pozostawiona. Taka zawężająca wykładnia art. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej nie znajduje w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żadnego uzasadnienia prawnego. W ocenie Naczelny Sąd Administracyjny pojęcie "miejscowości sąsiedniej" winno być rozumiane w zależności od konkretnego stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej przez organ sprawie. Celem użycia przez ustawodawcę tego pojęcia było bowiem zagwarantowanie faktycznej i obiektywnej możliwości posiadania przez osoby składające oświadczenia w trybie omawianej ustawy wiedzy dotyczącej faktu pozostawienia oraz stanu pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej nieruchomości, czyli wiedzy, która w przypadku braku odpowiednich dokumentów, może je zastąpić i stanowić podstawę orzekania przez organ rozpatrujący sprawę. Pojęcie "miejscowości sąsiedniej" musi wynikać z zaistniałego w konkretnej, indywidualnej sprawie stanu faktycznego. Będzie ono zależne zarówno m.in. od areału pozostawionej nieruchomości, ukształtowania terenów, na których znajdowała się pozostawiona nieruchomość, jak i ukształtowanych na danym obszarze stosunków sąsiedzkich i koligacji rodzinnych. Nie można też a priori deprecjonować znaczenia pojęcia nieruchomości sąsiedniej dalszej i bliższej, które również może się okazać przydatne przy dochodzeniu przez organ do prawdy materialnej i rozstrzyganiu konkretnej sprawy. Oznacza to, że nie da stworzyć się jednej, uniwersalnej definicji tego pojęcia, która pasowałaby do wszystkich spraw. Pojęcie to musi być każdorazowo weryfikowane przez organ prowadzący postępowanie za pomocą wszystkich dostępnych w sprawie środków dowodowych". W niniejszej sprawie z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika wprost, że zarówno miejscowość, w której położona była nieruchomość M. R., jak i miejscowości zamieszkania świadków – W. i Z. – Z. S. znajdowały się w tym samym powiecie - powiecie [...], województwa [...].

Co więcej organy rozstrzygające w niniejszej sprawie pominęły zupełnie oświadczenie M. R. zawarte we wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych z dnia [...] r. Z wniosku tego wynika, że miejsce zamieszkania M. R. w dniu 1 września 1939 r. stanowiła wieś P., gm. (nieczytelne), powiat [...], zaś przed przybyciem na Ziemie Odzyskane była nim miejscowość S. Z., gm. [...], powiat [...], a zatem właśnie miejscowość zamieszkania świadka W. W. Fakt ten winien zostać uwzględniony w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji przy ocenie zeznań świadków. Powyższe w zestawieniu z twierdzeniem organu, że nie były to miejscowości sąsiednie w rozumieniu art.. 6 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2005 r. nie znajduje uzasadnienia. Dokonując oceny zeznań świadków należy zwrócić organom uwagę, że z protokołu z dnia [...] r. wynika jednoznacznie, że zostały one złożone w wymaganej przez art. 6 ust. 5 pkt 2 formie, tj. po pouczeniu o odpowiedzialności karnej. Wynika to wprost z treści protokołu przesłuchania znajdującego się w aktach sprawy. Powyższe oznacza, że zeznania te spełniały przesłanki dowodu w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy.

Odnosząc się do twierdzeń organów, że zeznania świadków są niewiarygodne, albowiem są za dokładne, oraz, że pojawia się rozbieżność pomiędzy powierzchnią nieruchomości wskazywaną przez nich a tą wskazaną przez M. R. w ww. wniosku. Stwierdzić należy, że świadkowie Ci operowali pojęciem dziesięcin, a nadto nie znając dokładnej powierzchni podali tę z ich punktu widzenia najbardziej prawdopodobną. Tymczasem pojęcie dziesięciny nie jest jednoznacznym pojęciem odnoszącym się do miar powierzchni gruntu. Nawet gdyby uznać w ślad za złożonym do akt dokumentem "Opis i wycena mienia pozostawionego, właściciel M. R.", że zdaniem świadków było to ok [...] ha oraz sad o pow. [...] ha, to zeznanie takie nie może powodować całkowitego zakwestionowania ww. zeznań. Organ uprawniony był jedynie do oceny, czy przyjąć ww. wielkość powierzchni, czy też wielkość wskazaną we wniosku M. R. o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na [...] z dnia [...] r. tj. [...] ha.

Ostatecznie należy wskazać, że zupełnie niezrozumiałym jest odwoływanie się przez organ do innego postępowania – tj. prowadzonego na wniosek K. S., który to wniosek dotyczy innych nieruchomości.

Dokonując ponownej oceny organy zobowiązane są uwzględnić wytyczne zawarte w niniejszym wyroku zarówno w zakresie pojęcia nieruchomości sąsiedniej na tle niniejszej sprawy przy uwzględnieniu wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych, jak i kwestii oceny wielkości nieruchomości.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.