Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 859/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 1  art. 64 par. 1  pkt 4  art. 64 par. 3 art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Adam Nita, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017.1257, dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2017. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej organ nadzoru lub Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej także organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] o określeniu kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł i obciążeniu wierzyciela Burmistrza Miasta P. (dalej także wierzyciel) kwotą kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru przedstawił przebieg postępowania i wskazał, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A S.A. w K. (dalej Spółka) na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela. Organ egzekucyjny wyegzekwował w całości dochodzone powyższymi tytułami należności główne wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi poprzez pobranie należności u zobowiązanego oraz poprzez realizację zawiadomienia u dłużników zajętych wierzytelności. W związku z zaspokojeniem organ egzekucyjny uchylił dokonane zajęcia zawiadomieniem z dnia [...] r. W dalszej części uzasadnienia Dyrektor wskazał, że podstawą wystawienia wskazanych tytułów wykonawczych była decyzja z dnia [...] r. o nr [...], której postanowieniem z dnia [...] r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Pismem z dnia [...] r. Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, które powstały w związku z przedmiotową egzekucją administracyjną dołączając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej SKO) z dnia [...] r., mocą której uchylono wymiarową decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] r. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dalszej części uzasadnienia organ nadzoru wskazał, że po powzięciu przez organ egzekucyjny wiadomości o uchyleniu przez SKO decyzji będącej podstawą wydania tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] r. Na skutek złożonego przez wierzyciela zażalenia organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] r. uchylił wskazane postanowienie i umorzył postępowanie, co uzasadnił faktem, że postępowanie egzekucyjne zostało już wcześniej zakończone w sposób efektywny przez przymusowe ściągnięcie należności objętych tytułami wykonawczymi, co nie rodziło obowiązku wydawania żadnej decyzji. Dodatkowo postanowieniem z tego samego dnia organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł i obciążył nimi wierzyciela. Na to rozstrzygnięcie wierzyciel złożył zażalenie, w wyniku czego organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł, którymi ponownie obciążył wierzyciela. Wskazane postanowienie doręczono zarówno wierzycielowi jak i Spółce. Zostało ono zaskarżone zażaleniem wniesionym przez wierzyciela. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że organ egzekucyjny nie zastosował się do zaleceń organu nadzoru poprzez przyjęcie w podstawie prawnej innego przepisu u.p.e.a. tj. art. 64c § 4. Skarżący podniósł, że wystawienie tytułów wykonawczych przez wierzyciela i prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie było obarczone wadą niezgodności z prawem, a zatem w sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. Ponadto stwierdził, że organ egzekucyjny nie podjął próby uzasadnienia, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanej Spółki.

Następnie organ nadzoru wskazał, że postanowieniem z [...] r. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wyżej opisanego zażalenia wierzyciela do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie dotyczącej skargi kasacyjnej z dnia 11 października 2012 r. wniesionej przez Spółkę od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 30 lipca 2012 r. o sygn. akt I SA/Gl 1089/11. Na wskazane postanowienie o zawieszeniu postępowania Spółka wniosła zażalenie do Ministra Finansów, który to postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie zawieszenia postępowania. Po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela z 16 października 2012 r., organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kwotą kosztów egzekucyjnych i obciążył nimi Spółkę. Spółka wniosła skargę na to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Sąd ten wyrokiem z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 688/13 oddalił skargę. Od tego wyroku Spółka wywiodła skargę kasacyjną, a NSA w wyroku w dniu 27 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygnaturze akt II FSK 1200/14, uchylił zaskarżony wyrok w całości, a także postanowienie Dyrektora z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. W wyniku rozpoznania skargi wierzyciela na to postanowienie WSA w Gliwicach uchylił je wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r. I SA/Gl 1219/16, a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy wyrokiem NSA z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, którym oddalono skargę kasacyjną wierzyciela. Akta wraz z prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach zwrócono Dyrektorowi w dniu 7 maja 2018 r.

Po opisaniu przebiegu postępowania w sprawie oraz mając na uwadze prawomocny wyrok WSA w Gliwicach, organ nadzoru przeszedł do rozważań prawnych i wskazał, że nie jest już sporne, iż koszty egzekucyjne wygenerowane na podstawie spornych tytułów wykonanych ma ponieść wierzyciel na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej. Sporna natomiast jest wysokość tych kosztów z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Następnie Dyrektor zacytował obszerny (kilkustronicowy) fragment uzasadnienia prawnego wyroku WSA w Gliwicach oraz przytoczył treść wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) wraz z fragmentami jego uzasadnienia, by stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny naliczył do każdego tytułu wykonawczego osobną opłatę manipulacyjną w wysokości 1% egzekwowanych należności, zgodnie z art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej. Natomiast koszty zajęcia wierzytelności i pobrania pieniędzy zostały naliczone do każdego tytułu wykonawczego z osobna zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 tej ustawy – w wysokości 5% egzekwowanych należności. W ocenie organu nadzoru kwota kosztów do każdego z tytułów wykonawczych z osobna nie jest nadmiernie wygórowana, mając na uwadze wysokość należności, na które opiewały tytuły wykonawcze oraz fakt, że koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora w niniejszej sprawie uznać należało, że zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Dokonując analizy uzasadnienia wyroku T.K. wskazał na 100% skuteczności egzekucji, krótki czas jej prowadzenia oraz na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny ograniczający się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu i delegacji pracownika. Dlatego też stwierdził, że nieuzasadnionym byłoby obciążenie do tytułów wykonawczych opłatą za pobranie pieniędzy czy zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200 zł, określonej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną. Zauważył, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż 34.200 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż 34.200 zł. Wedle zaś art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc zarówno dla zajęcia nieruchomości, jak zajęcia innych wierzytelności), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat, i zdaniem Dyrektora mechanizm ten należy zastosować w sprawie.

Skoro zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego, iż przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, zasadnym było według Dyrektora obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi z tytułu opłaty za zajęcie innej wierzytelności do spornych tytułów wykonawczych kwotą [...] zł, za pobranie pieniędzy kwotą [...] zł, a z tytułu opłaty manipulacyjnej kwotą [...] zł, dla wszystkich tytułów wykonawczych, skutkiem czego obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. Zdaniem Dyrektora za powyższym przemawia przyjęcie, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy takim zajęciu. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to Dyrektor przyjął, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności lub pobranie pieniędzy może wynosić maksymalnie [...] zł. Jego zdaniem organ egzekucyjny uwzględnił przy tym to, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłaty na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłaty przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ, zachowując ustawową proporcję, doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności lub za pobranie pieniędzy. Z tego względu uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie innej wierzytelności i opłaty za pobranie pieniędzy do kwoty [...] zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania zajęcia innych wierzytelności niż zajęcia nieruchomości. Z kolei przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł, organ nadzoru przyjął, że maksymalna opłata manipulacyjna, w związku z treścią ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż [...]zł. Kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Z uwagi na powyższe Dyrektor stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty [...] zł. Zatem organ nadzoru z uwzględnieniem przeprowadzonego wywodu stanął na stanowisku, iż koszty dla przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały określone prawidłowo i odzwierciedlają zasady wyszczególnione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dodał, że zastosowaną metodę odzwierciedla sporządzona tabela, w której uwzględnił powołany również powyżej art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Z tabeli tej wynika, iż zarówno opłata manipulacyjna, jak i koszty zajęcia wierzytelności oraz koszty pobrania pieniędzy są kilkukrotnie niższe niż maksymalna wysokość zajęcia wierzytelności tj. [...] zł oraz maksymalna opłata manipulacyjna tj. [...] obliczona w proporcji do opłaty za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem maksymalnej stawki, tj. 34.200 zł.

Z uwzględnieniem 100% skuteczności egzekucji, a także okoliczności, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Dyrektor uznał, iż w przedmiotowym przypadku zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący wierzyciel zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 64 § 1 pkt 1 i 4 ustawy egzekucyjnej poprzez jego błędną wykładnię, pomijającą wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 1 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/GI 1219/16, polegającą na obciążeniu skarżącego - wierzyciela opłatą za dokonanie czynności egzekucyjnej, która jest całkowicie nieadekwatna do nakładu i efektów pracy organu pierwszej instancji, jak również stopnia jej skomplikowania, a także przyjęciu, że "100% skuteczność egzekucji" może stanowić kryterium ustalania wysokości opłaty egzekucyjnej, podczas gdy ze skuteczną egzekucją związany jest obowiązek zapłaty opłaty komorniczej oraz dopuszczalności wydania w tym przedmiocie postanowienia w oparciu o zasady analogii do art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, a nie w oparciu o przepisy prawa;

b) art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez jego błędną wykładnię, pomijającą wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017r., sygn. akt I SA/GI 1219/16, polegającą na obciążeniu skarżącego — wierzyciela opłatą manipulacyjną w nadmiernej wysokości i przyjęciu, że "100% skuteczność egzekucji" może stanowić kryterium ustalania wysokości opłaty manipulacyjnej, podczas gdy ze skuteczną egzekucją związany jest obowiązek zapłaty opłaty komorniczej oraz dopuszczalności postanowienia w oparciu o zasady analogii do art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, a nie w oparciu o przepisy prawa;

c) art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie dla oceny i wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, mimo obowiązku wynikającego z art. 8 Konstytucji, i niedokonanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wynikało, że ich wysokość pozostaje w całkowitym oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności;

d) art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, które narusza standardy uznane przez Trybunał Konstytucyjny oraz zaniechanie miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny.

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 1 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/GI 1219/16, poprzez pominięcie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w tym wyroku, w szczególności co do zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a czynnościami organów, w związku z podjęciem których zostały naliczone oraz bezpośredniego zastosowania art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

b) art. 6 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez ich niezastosowanie i wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w oparciu o zasady analogii do art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, a nie w oparciu o przepisy prawa, w sytuacji gdy odpowiednie przepisy prawa w zakresie stawek minimalnych opłat nadal obowiązują i powinny mieć zastosowanie zwłaszcza w sytuacji gdy koszty postępowania egzekucyjnego ma ponieść wierzyciel będący jednostką samorządu terytorialnego;

c) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez utrzymanie w mocy postanowienia pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

Wskazując na powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 145a § 1 p.p.s.a skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

2) zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł,

3) zasądzenie od organu nadzoru na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę skarżący przedstawił przebieg postępowania i podjęte w jego toku rozstrzygnięcia, a następnie wskazał, że organ nadzoru zastosował błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 ustawy egzekucyjnej pomijającą wytyczne wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/GI 1219/16 oraz okoliczność, że skarżący uiścił na rzecz organu opłatę komorniczą. Dodał, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ całkowicie pomija wytyczne wynikające z tego wyroku. W szczególności organ nie wyjaśnił czy stawki procentowe wskazane w ustawie przystają do wymienionych w wyroku Sądu wzorców konstytucyjnych. Organ nie podjął rozważań w przedmiocie miarkowania kosztów, przyjmując, że kwota kosztów z każdego z tytułów wykonawczych z osobna nie jest nadmiernie wygórowana i że zastosowane stawki nie powodują zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności kosztów. Jednocześnie organ wskazuje na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny ograniczający się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu i delegacji pracownika. Okoliczności tych organ jednak w ogóle nie wziął pod uwagę, ustalając koszty zajęcia na kwotę [...] zł oraz koszty pobrania na kwotę [...] zł. Jest przy tym oczywiste, że taka wysokość kosztów egzekucyjnych, łącznie z opłatą manipulacyjną w kwocie [...] zł przewyższa rzeczywiste wydatki poniesione przez organ w związku z dokonaniem czynności zajęcia i pobrania o kilkaset razy.

W tym zakresie wskazał, że organ nie wyjaśnił w jakikolwiek sposób jak niski stopień skomplikowania czynności oraz niski nakład pracy związany z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi przełożyły się na ustaloną przez niego wysokość kosztów egzekucyjnych. Organ winien wprost wskazać w uzasadnieniu postanowienia jakie czynności wykonał, kiedy oraz jakie poniósł w związku z tym wydatki i koszty. Organ nie przedstawił zaś ani kwot rzeczywistych wydatków, ani kwot rzeczywistych kosztów związanych z dokonaniem poszczególnych czynności. Gdyby organ egzekucyjny przedstawił rzeczywiste wydatki poniesione w związku z niniejszym postępowaniem egzekucyjnym, okazałoby się najprawdopodobniej, że zamykają się one kwotą kilkuset złotych — opłat pocztowych i za przekazanie środków oraz kosztów delegacji pracownika (koszty biletu bądź paliwa). Dodał, że organ egzekucyjny przyznał, że nakład pracy był stosunkowo niski, ale nie rozliczył szczegółowo czasu pracy pracowników zaangażowanych w dokonanie czynności. Gdyby rozliczenia takiego dokonał, okazałoby się, że całość czynności nie przekracza łącznie jednej dniówki. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 2015 (w roku kiedy prowadzono egzekucję) wynosiło 3.899,78 zł, a więc przy 20 dniach roboczych w miesiącu dawało wynagrodzenie w kwocie 195 zł/dzień. Przy założeniu, że na wykonanie czynności w niniejszej sprawie przeznaczono dzień roboczy, kwota kosztów egzekucyjnych (bez opłaty komorniczej) stanowi [...]% tej kwoty. Zdaniem skarżącego organ w uzasadnieniu postanowienia podnosi, że Sąd w wyroku wskazał, iż wysokość i zasady pobierania opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Organ nie wziął jednak pod uwagę, że Sąd podkreślił również, że tak rozumiana funkcja fiskalna sprowadza się do uzyskania przynajmniej częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu (niekoniecznie nawet całości kosztów jego funkcjonowania). Koszty egzekucyjne określone w zaskarżonym postępowaniu nie spełniają zatem zdefiniowanej przez Sąd funkcji fiskalnej, a pełnią nieuzasadnioną rolę represyjną wobec wierzyciela oraz stanowią dodatkowy dochód organu nieuzasadniony dokonanymi czynnościami. Ponadto odnośnie opłaty manipulacyjnej organ w ogóle nie podał ustawowych przesłanek jej obliczania. Zgodnie z art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej ustawowe kryteria ustalania wysokości tej opłaty zostały ograniczone do zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. W tym kontekście przyjęcie jako miernika wartości 1% opłaty manipulacyjnej kwoty obliczonej proporcjonalnie od opłaty za egzekucję z nieruchomości jest zupełnie nieadekwatne.

Organ egzekucyjny zupełnie pominął także okoliczność, którą nakazał mu wziąć pod uwagę Sąd, iż w niniejszej sprawie koszty obciążają wierzyciela, i to wierzyciela będącego podmiotem publicznym. Sytuacja, w której koszty egzekucji obciążają wierzyciela stanowi wyjątek od reguły, zgodnie z którą koszty ponosi zobowiązany. Organ egzekucyjny nie podał, czy i w jaki sposób uwzględnił fakt, że koszty obciążają wierzyciela. W szczególności organ egzekucyjny nie wskazał, jaka w jego ocenie byłaby wysokość kosztów, gdyby w niniejszej sprawie obciążały one zobowiązanego i w jakim zakresie koszty te obniżył uwzględniając, że ma je ponieść wierzyciel. Dla skarżącego wydaje się oczywiste, że organ egzekucyjny nie uwzględnił tej okoliczności w ogóle — tzn. ustalił kwotę kosztów postępowania w dokładnie tej samej wysokości, jaką obciążyłby również zobowiązanego. Skarżący podniósł, że oprócz opłat stanowiących przedmiot niniejszego postępowania, w związku z egzekucją została od niego pobrana oplata komornicza w łącznej kwocie [...] zł. Na wypadek gdyby w aktach egzekucyjnych nie było dowodów na tą okoliczność, skarżący załączył 22 potwierdzenia operacji — przelewów, z których opisów wynikają kwoty potraconych opłat komorniczych (opisane jako "OK"). Dodał, że opłata komornicza jest specyficzną instytucją postępowania egzekucyjnego w administracji, która obciąża wierzyciela 5% prowizją na rzecz organu egzekucyjnego nawet w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest w całości skuteczne i kwota ta mogłaby zostać ściągnięta od zobowiązanego. Na gruncie prawa cywilnego kwestia ta jest uregulowana odmiennie - koszty związane ze skuteczną egzekucją ponosi zawsze w całości dłużnik. W związku z przytoczoną regulacją ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skarżący podniósł, że powołana przez organ egzekucyjny okoliczność "100% skuteczności egzekucji" jest brana pod uwagę przy obciążaniu wierzyciela opłatą komorniczą. Oznacza to, że okoliczność ta nie powinna być brana po raz kolejny pod uwagę, przy ustalaniu wysokości kosztów za poszczególne czynności oraz przy ustalaniu wysokości opłaty manipulacyjnej. Nie można bowiem brać pod uwagę tych samych kryteriów przy ustalaniu wysokości opłaty komorniczej, opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej. Co do opłaty manipulacyjnej, to z art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej wprost wynika, że jest ona pobierana "z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych", a więc nie ma nic wspólnego ze skutecznością postępowania egzekucyjnego.

Wskazując na błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 1 i 4 ustawy egzekucyjnej polegającą na przyjęciu dopuszczalności wydania w tym przedmiocie postanowienia w oparciu o zasady analogii do art. 64 § 1 pkt 6 tej ustawy, a nie w oparciu o przepisy prawa, skarżący podniósł, że oprócz braku podstaw formalnoprawnych do stosowania analogii w niniejszej sprawie, zastosowana przez organ analogia do kosztów egzekucji z nieruchomości jest nieuzasadniona pod względem merytorycznym. Nie jest bowiem uprawniony sposób, w jaki organ egzekucyjny na potrzeby opłaty za zajęcie wierzytelności zaadoptował stawkę maksymalną ustaloną w oparciu o przepis dotyczący egzekucji z nieruchomości. Wskazał na istotne różnice w zakresie czynności egzekucyjnych pomiędzy egzekucją z nieruchomości, a innymi rodzajami egzekucji, uniemożliwiają przyjęcie, tak jak to uczynił organ egzekucyjny, że wartość kwotowa 1% opłaty za egzekucję z nieruchomości będzie adekwatna i ekwiwalentna do wartości 1% opłaty za egzekucję z wierzytelności.

Co do niezastosowania art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP dla oceny i wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, mimo obowiązku wynikającego z art. 8 Konstytucji, skarżący zauważył, powołując się na wyrok WSA w Gliwicach wydany w sprawie, że do dzisiaj, mimo upływu ponad 2 lat, przepisy uznane za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, nie zostały zmienione. Powyższe nie tylko prowadzi do konieczności bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji w wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej przez organ, ale również pokazuje brak zaangażowania organu mającego inicjatywę ustawodawczą w doprowadzeniu przepisów do stanu zgodnego z Konstytucją. Dodał, że w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/OI 286/17, wskazano, iż bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Tym bardziej zaś nie może powodować negatywnych konsekwencji dla wierzyciela jako strony postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego organ nie wyjaśnił, czy określając wysokość kosztów egzekucyjnych zastosował art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP dla oceny i wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, skarżący podkreślił, że pomimo szerokiego odesłania do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, organ pominął w swoim rozstrzygnięciu argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej. Brak interwencji ustawodawcy nie może skutkować tym, że dotychczasowe przepisy i tym samym opłaty mogą być stosowane bez uwzględnienia analizy prawnej Trybunału Konstytucyjnego. Organ w żaden sposób nie wyjaśnił czy, i ewentualnie w jaki sposób uwzględnił standardy wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W kwestii wpływu naruszenia przepisów prawa materialnego na wynik sprawy, skarżący stwierdził, że gdyby organ nadzoru dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, z uwzględnieniem wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Trybunału Konstytucyjnego oraz zastosował art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP dla ich oceny, doszedłby do wniosku, ze określona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych powoduje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie czynności opłat. Powyższe doprowadziłoby organ do uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego i ustalenia kosztów na poziomie stawek minimalnych - wobec braku uzasadnienia dla ich podwyższenia.

Wskazując na naruszenie art. 153 p.p.s.a. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/GI 1219/16, skarżący powoływał treść tego przepisu podnosząc, że organ pomimo wyraźnego wskazania Sądu w ogóle nie zweryfikował wysokości kosztów egzekucyjnych, a ponowne postępowanie ograniczało się wyłącznie do przytoczenia treści wyroku Sądu i Trybunału, przy powieleniu dotychczasowych obliczeń. Gdyby organ odwoławczy prawidłowo zastosował wytyczne Sądu, to kwota kosztów egzekucyjnych z całą pewnością byłaby znacznie niższa od poprzednio ustalonej wysokości.

Odnosząc się do naruszenia art. 6 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej skarżący wskazał, że naruszenie to wpłynęło w sposób istotny na wynik

postępowania, bowiem doprowadziło organ do błędnego przekonania o prawidłowości ustalonych przez organ kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem skarżącego całość powyższych rozważań prowadzi również do wniosku, że organ błędnie utrzymał w mocy postanowienie skoro było obarczone szeregiem wad w postaci naruszeń zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Organ winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

Uzasadniając wniosek z art. 145a § 1 p.p.s.a. skarżący wyjaśnił, że organ nie zastosował się do wytycznych Sądu, co więcej w ogóle nie zweryfikował wysokości kosztów egzekucyjnych, a ponowne postępowanie ograniczało się wyłącznie do przytoczenia treści wyroku Sądu i Trybunału, przy powieleniu dotychczasowych obliczeń, co uzasadnia zastosowanie przez Sąd art. 145a § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o określenie kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł, tj. według stawek minimalnych z uwzględnieniem przeciętnego wynagrodzenia. Za ustaleniem opłat na minimalnym poziomie przemawia zdaniem skarżącego, również fakt uzyskania przez organ egzekucyjny opłaty komorniczej w kwocie [...] zł. Zatem organ egzekucyjny otrzymał w ramach postępowania egzekucyjnego środki pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej rzeczywisty koszt i nakład pracy.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko i jego argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego orzeczenia należy zauważyć, że dotyczyło ono określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela w sytuacji, gdy organ egzekucyjny wyegzekwował całą dochodzoną należność wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi poprzez pobranie należności u zobowiązanego oraz realizację zawiadomienia u dłużników zajętych wierzytelności co oznacza, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w sposób efektywny poprzez przymusowe ściągnięcie egzekwowanych należności.

Poza sporem było, że NSA w prawomocnym wyroku z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1200/14 stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej. Poza sporem było także, że prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1219/16, wydanym w wyniku rozpatrzenia skargi na postanowienie Dyrektora wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy (po uchyleniu jego wcześniejszego postanowienia wskazanym wyżej wyrokiem NSA), Sąd uchylił to orzeczenie wskazując na niezasadność zarzutu naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018. 1302 ze zm.) dalej p.p.s.a. oraz stwierdzając zasadność zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14. Sąd zauważył, że stan faktyczny i prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiłyby przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, zaś jego nieuwzględnienie stanowiło naruszenie art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 ustawy egzekucyjnej w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145a § 1 K.p.a. i art. 18 ustawy egzekucyjnej. Wskazał, że realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie aspektów wynikających z uzasadnienia wyroku Trybunału doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Zdaniem Sądu w postępowaniu ponownym organ egzekucyjny powinien, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę te argumenty. Sąd wyraził pogląd, że w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy egzekucyjnej przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeżeli nie to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Sąd ustalił, że czynności faktyczne jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się w istocie do wysłania kilku pism, co jest oczywiście naturalne przy zajęciu prawa majątkowego, a zatem czynności egzekucyjnej nie wymagającej szczególnych nakładów pracy czy obarczonej wysokim poziomem skomplikowania. Takie dokonanie pobrania u zobowiązanego nie stanowiło większego nakładu pracy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd nakazał organowi uwzględnić to, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Wskazał, że istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W wyroku z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17 NSA oddalił skargę kasacyjną wierzyciela od wyroku tut. Sądu z dnia 11 kwietnia 2017 r. wskazując na brak zasadności zarzutów skargi kasacyjnej co do konieczności stosowania stawek minimalnych czy też odnoszący się do przyszłej, ewentualnej regulacji ustawowej spornego zagadnienia. Sąd kasacyjny w pełnym zakresie podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji w przedmiocie dalszego postępowania organów przy ponownym rozstrzyganiu sprawy.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "Oddziaływaniem art. 153 p.p.s.a. objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania" (tak wyrok NSA z dnia 12 września 2018 r. sygn. akt I FSK 1821/16).

Sąd orzekający, będąc związany art. 153 p.p.s.a. stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w powołanych wyżej wyrokach wydanych w rozstrzyganej sprawie, a w szczególności nie uwzględnił poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu spornych należności, co doprowadziło do braku zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością przedmiotowych kosztów, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone. Organ nadzoru uznał bowiem, że skoro opłata manipulacyjna oraz koszty zajęcia wierzytelności i pobrania pieniędzy są kilkakrotnie niższe niż maksymalna wysokość zajęcia nieruchomości oraz maksymalna opłata manipulacyjna obliczona w proporcji do opłaty za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem maksymalnej stawki, to tym samym sporne koszty odzwierciedlają zasady wyszczególnione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dyrektor nie odniósł się przy tym ani do stwierdzonej przez Sąd rozpoznający sprawę poprzednio okoliczności, że czynności faktyczne podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadziły się w istocie do wysłania kilku pism co nie wymagało szczególnych nakładów pracy, ani nie było skomplikowane, podobnie jak dokonanie pobrania u zobowiązanego. Nie zbadał sprawy w sposób indywidualny lecz ustalił kwotowo górną granicę spornych opłat stwierdzając, że skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności lub pobrania pieniędzy może wynieść maksymalnie [...] zł, zaś wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie propozycji od maksymalnej stawki (egzekucji z nieruchomości) z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności lub za pobranie pieniędzy. Stosując tą samą metodę uznał, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż [...] zł. Skoro zaś w niniejszej sprawie opłaty nie przekraczały tak ustalonych kwot, to wypełniają kryterium ich miarkowania z uwzględnieniem zasad opisanych w powołanym wyroku Trybunału. Nie odnosząc się do zasadności przyjętego przez organy mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, należy stwierdzić, że mechanizm ten nie jest wystarczający i wyłączny dla miarkowania spornych kosztów w okolicznościach niniejszej sprawy i zaleceń wynikających z wyroków w sprawie tej wydanych, a wiążących organy i Sąd ponownie sprawę rozpoznający.

Sąd zauważa, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie ma rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone na kwotę [...] zł za podjęcie, kilku nieskomplikowanych czynności, pozostają w "racjonalnej zależności", o której mowa w wyroku tut. Sądu z dnia 11 kwietnia 2017 r., a organ nie rozważył wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy. Uwzględnienie zaś realiów tej sprawy wymagało między innymi:

- odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego;

- uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, to jest podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy, określonej jedną decyzją organu podatkowego;

- egzekwowana należność mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, na skutek czego egzekucja byłaby prowadzona na podstawie jednego, a nie 12 tytułów wykonawczych, co wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, lecz również na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi, kwotowymi limitami tychże opłat;

- podejmowane czynności egzekucyjne w większości przypadków dotyczyły łącznie wielu tytułów wykonawczych (np. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności dotyczące sześciu i czterech tytułów wykonawczych fizycznie stanowiło jedno pismo i zostało zrealizowane jedną przesyłką).

Zatem okoliczności tej sprawy powinny skłonić organy do poddania ocenie przez pryzmat standardów wynikających z orzeczenia TK z dnia 28 czerwca 2016 r. także treści art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. Brak rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. Nie dostrzegły, że mechaniczne odnoszenie ustalonych na podstawie wykładni prokonstytucyjnej limitów opłat do każdego tytułu wykonawczego z osobna (niezależnie od przyczyn wystawienia wielu, a nie jednego tytułu), może prowadzić do praktycznego braku stosowania standardów wynikających z wyroku Trybunału. Zaaprobowanie toku rozumowania, pomijającego ten aspekt sprawy, prowadziłoby do tego, że wystarczy wystawienie wielu tytułów wykonawczych w miejsce możliwego jednego, aby ominąć górne limity opłat egzekucyjnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy wystawcą tytułów wykonawczych jest wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym, czy też nim nie będący, chociaż ryzyko nadużyć w tej materii dotyczy szczególnie pierwszego przypadku.

Organ odwoławczy nie uwzględniając ostatnio zarysowanego aspektu sprawy naruszył art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 w zw. z art. 140 i 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nienależyte uzasadnienie rozstrzygnięcia jest dowodem na nieprawidłowy proces stosowania prawa, poprzedzający samo wydanie decyzji czy postanowienia. W tym przypadku stanowi o nierozważeniu przez organ zagadnienia prokonstytucyjnej wykładni art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie ustawy egzekucyjnej w świetle standardów wynikających z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji przy zastosowaniu z art. 8 ust. 2 Konstytucji, skonkretyzowanych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. oraz wyroku WSA z 11 kwietnia 2017 r. i NSA z dnia 6 marca 2018 r. Jednocześnie jest wysoce prawdopodobne, że prawidłowe rozważenie tej problematyki doprowadziłoby organ do innego rozstrzygnięcia badanej przez Sąd sprawy, to jest ustalenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w innej, niższej wysokości, co zostało dostrzeżone w powołanym wyżej wyroku tutejszego Sądu. Koszty egzekucyjne ustalono na kwotę [...] zł. Stanowi ona sumę: opłaty manipulacyjnej ([...] zł), opłaty za zajęcie wierzytelności ([...] zł) i opłaty za pobranie ([...] zł). Uczyniono tak, pomimo przyjętych górnych limitów poszczególnych opłat (manipulacyjnej [...] zł oraz za zajęcie wierzytelności i pobranie [...] zł). Było to możliwe, ponieważ poszczególne opłaty, naliczone odniesieniu do jednego tytułu wykonawczego, nie przekroczyły wskazanych limitów. Tymczasem, gdyby okazało się, że realizacja standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału i zaleceń WSA i NSA, a także przy interpretacji art. 64 § 3 i § 6 ustawy egzekucyjnej, wymaga - w realiach tej sprawy zbiorczego odniesienia poszczególnych kategorii opłat do adekwatnych limitów, to mogłoby się okazać, że koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela w tej sprawie byłyby niższe.

W postępowaniu ponownym organ nadzoru oceni, czy w realiach tej konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne w ustalonej kwocie, realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi czynnościami organów. Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował Trybunał w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w badanej sprawie. Co prawda wyrok Trybunału bezpośrednio odnosił się do art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 (w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości danej opłaty) oraz art. 64 § 8 u.p.e.a. (w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych), to jednak nie ulega wątpliwości, że przeprowadzona w nim analiza instytucji kosztów postępowania egzekucyjnego oraz zakres dopuszczalnej (nie nadmiernej) ingerencji ustawodawcy w nakładanie tego rodzaju ciężarów publicznych, muszą pozostać w polu widzenia, przy interpretacji innych przepisów, odnoszących się do wysokości tychże kosztów.

W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy, spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ podda art. 64 § 1 pkt 1 i 4, § 3 i § 6 zdanie drugie ustawy egzekucyjnej wykładni prokonstytucyjnej. Jak już tutejszy Sąd zauważył (w powołanym wyroku) - na tle art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama konstytucja stanowi inaczej. Sąd wskazał również na przypadki oczywistej niekonstytucyjności oraz konieczność przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa.

Warto przy tym zauważyć, że w myśl art. 64 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej opłata za dokonane tam czynności wynosi 5% kwoty pobranej należności, a nie należności egzekwowanej, a nadto, że pobranie tej kwoty wyłącza możliwość jej dalszej egzekucji przy zastosowaniu zajęcia w tym z art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy. Oznacza to niemożność pobrania opłaty od tej samej kwoty dwukrotnie raz od pobranej, a raz od egzekwowanej należności. Ponadto należy mieć na względzie to, że opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej) dotyczy zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne i zależy od kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Opłata ta nie obejmuje wydatków egzekucyjnych opisanych w art. 64b § 1 ustawy egzekucyjnej w tym przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora czy sporządzania dokumentów. Należność pobrana (art. 64 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) nie może być jednocześnie należnością egzekwowaną (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej).

Sąd odmówił zastosowania przepisu art. 145 a § 1 p.p.s.a., gdyż naruszałoby to przepis art. 153 p.p.s.a. skoro w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., rozpoznając skargę kasacyjną strony skarżącej, NSA wyraził pogląd prawny, w którym zanegował stanowisko skarżącej co do konieczności stosowania stawki procentowej w powiązaniu z jej minimalną wysokością. Ponadto Sąd nie orzekał na podstawie opisanych w art. 145 a § 1 p.p.s.a. przepisów.

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania orzekł zgodnie z art. 200 i art. 205 tej ustawy przy zastosowaniu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (t.j. Dz. U. 2018. 265).

ec