Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 165/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 1, ust. 3 i ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 15zzzzzn2
journal: Dz.U. 2020 poz 2255
law: Ustawa z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem  COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 8, art. 61 par. 3, art. 61a par. 1, art. 75 par. 1 i 2, art. 77 par. 1, art. 80, art. 81a par. 1, art. 107 par. 3, art. 180
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 83b ust. 1, art. 123
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. sprostowaną postanowieniem z 1 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.) oraz 31zy ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm., dalej "ustawa o COVID-19"), utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

5 stycznia 2021 r. M.S. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "reklamacją" dotyczącą braku druku RDZ zawierającego jej wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Strona wskazała, że druk został złożony w jej imieniu przez Biuro Rachunkowe 15 maja 2020 r. na dowód czego załączyła kserokopię złożonego wniosku. O niezłożeniu wniosku strona dowiedziała się z pisma Zakładu dotyczącego jej zadłużenia w składkach. W piśmie strona wskazała osobę odpowiedzialna za złożenia jej dokumentów oraz jej dane kontaktowe.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]r. odmówił wszczęcia postępowania o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w organie zostało przeprowadzone postępowanie sprawdzające, w ramach którego ustalono, że wniosek strony nie został złożony do skrzynki podawczej Oddziału w P. Po zweryfikowaniu ustalono, że do Zakładu w ogóle nie wpłynął do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosek strony o zwolnienie z obowiązku z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r. W związku z tym, że wniosek o zwolnienie wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po upływie terminu, tj. po 30 czerwca 2020r., organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

27 sierpnia 2021 r. M.S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że została pozbawiona możliwości złożenia dokumentów osobiście i uzyskania potwierdzenia tego faktu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie wniosku M.S. z 5 stycznia 2021 r. w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r.

Zakład wyjaśnił, że korespondencja jest obsługiwana zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, procedurą o bezpośredniej obsłudze klientów, instrukcją obsługi korespondencji przychodzącej i wychodzącej, normatyw kancelaryjno-archiwalnych oraz wytycznych i komunikatów z Centrali oraz właściwych departamentów. Wprowadzone obostrzenia pandemiczne, przy niezbędnym zapewnieniu ciągłości obsługi klientów, wymusiły na Zakładzie szereg zmian technicznych i organizacyjnych. Korespondencja papierowa wpływa przez pocztę, skrzynkę wystawioną na Sali Obsługi Klienta, składana jest na Dzienniku Podawczym bądź bezpośrednio na stanowiskach obsługi klienta. Rejestracja odbywa się w aplikacji EPWD zgodnie z wytycznymi zawartymi w Procedurze Bezpośredniej obsługi klientów.

Organ wskazał, że na SOK w widocznym miejscu w strefie oczekiwania ustawione były 2 odrębne skrzynki na dokumenty. Zarówno skrzynki jak i szczeliny, przez które składane były dokumenty, były skonstruowane tak, aby mogły pomieścić dokumenty w formacie A-4, bez konieczności ich zginania podczas umieszczania dokumentów w skrzynkach. Nie było możliwości wyjęcia dokumentów ze skrzynki, bez jej otwarcia od spodu - co następowało w momencie wyjmowania dokumentów do rejestracji. Jedna skrzynka była przeznaczona dla zadań wynikających z realizacji regulacji będących elementem tarczy antykryzysowej - na tej skrzynce umieszczony był napis zgodnie z wytycznymi DOK - "wnioski przedsiębiorców - tarcza antykryzysowa" oraz data bieżąca, druga z nich była skrzynką ogólną - z datą bieżącą. Na skrzynkach nie było umieszczonej informacji o skutkach wrzucenia do niej pisma i ewentualnego ryzyka związanego z zaginięciem - nie było takich zaleceń. Obok skrzynek pozostawione były koszulki na dokumenty, które mogły być wykorzystywane przez klientów w celu zabezpieczenia przed ich rozkompletowaniem. Skrzynki były pod stałym nadzorem pracowników SOK oraz pracownika Ochrony. Korespondencja ze skrzynki wyjmowana była raz dziennie, poddawana kwarantannie i przekazywana do rejestracji w aplikacji EPWD. Natomiast korespondencja, która podawana była ozonowaniu, wyjmowana ze skrzynki dwa razy dziennie i przekazywana do rejestracji w aplikacji EPWD. Sprawadzono czy wszystkie wnioski złożone w ramach tarczy (RDZ, RSP) zostały zarejestrowane (czy na wniosku widnieje znak pisma). Wyniki weryfikacji najczęściej przekazywane były drogą mailową do osoby obsługującej wniosek reklamacyjny. Wnioski tarczowe były weryfikowane przez pracowników Koordynacji Usług Dochodowych oraz Obsługi Klientów i Korespondencji. Zweryfikowano zasoby wniosków papierowych RDZ oraz RSP. Nie inaczej było w okresie, w którym strona twierdzi, że złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek.

Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.S. podnosząc, że wszystkie wymagane dokumenty zostały złożone w terminie do skrzynki podawczej wystawionej przed oddziałem ZUS. Niestety poprzez decyzję o zamknięciu w tym czasie oddziałów organu, pozbawiona został możliwości złożenia dokumentów osobiście i uzyskania potwierdzenia tego faktu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, iż wydając zaskarżone rozstrzygnięciu wziął pod uwagę następujące fakty:

1/ o zwolnienie z opłaty składek występowała w roku 2020 nie tylko M.S., ale także przedsiębiorstwo A. s.c, którego strona jest wspólniczką;

2/ wniosek o takie zwolnienie został złożony za pośrednictwem operatora pocztowego i wpłynął 21 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. Inspektorat w Ł.;

3/ wniosek przedsiębiorstwa A. s. c. o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek, który wpłynął do Inspektoratu w Ł. był podpisany przez drugą wspólniczkę spółki E.S.;

4/ przedsiębiorstwo A. s.c. wydrukiem systemowym z 30 kwietnia 2020 r. otrzymało informację o tym, że zostało zwolnione z obowiązku zapłaty składek za marzec 2020 r., a wydrukiem systemowym z 10 czerwca 2020 r. o tym, że otrzymało zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za kwiecień 2020 r.;

5/ stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skutkujące brakiem przyznania przedsiębiorstwu A. s.c. zwolnienia z obowiązku opłacania składek za maj 2020 r. ze względu na spóźnione złożenie dokumentów rozliczeniowych za ten miesiąc, przedsiębiorstwo to otrzymało prawomocną decyzją z 19 sierpnia 2020 r., odebraną w K. w dniu 24 sierpnia 2020 r.

Analiza tych dokumentów, w ocenie organu, prowadziła do wniosku, że nieprawdopodobne jest, żeby M.S. złożyła w maju 2020 r. wniosek o zwolnienie jej z obowiązku zapłaty składek za okres marzec - maj 2020 r. Gdyby bowiem w rzeczywistości taki wniosek złożyła, to nie czekałaby ze złożeniem reklamacji do stycznia 2021 r. Wiedziała przecież, że kwestia zwolnienia z obowiązku zapłaty składek spółki, której jest wspólniczką, była załatwiana sukcesywnie, przy czym ostatnie stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pochodziło z sierpnia 2020 r. Zdaniem organu żadna racjonalnie działająca osoba w takim stanie rzeczy nie pozostawałaby bezczynna przez prawie pół roku wiedząc, że w sierpniu 2020 r. kwestia zwolnienia z obowiązku zapłaty składek przedsiębiorstwa A. s.c. była już ostatecznie zakończona. Nie bez znaczenia dla ostatecznego stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miało też to, że ani w roku 2020, ani wcześniej dokumenty ubezpieczeniowe przedsiębiorstwa A. s.c, a także dokumenty ubezpieczeniowe M.S., mimo że od 2019 r. podmioty te miały być rachunkowo obsługiwane przez biuro księgowe pod G., nie były składane za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. Wszystkie były kierowane albo do Inspektoratu w Ł. albo składane przy pomocy narzędzi elektronicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W związku z brakiem możliwości technicznych stron uczestniczenia w rozprawie zdalnej sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyżej wskazanych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 mającym zastosowanie wobec skarżącej, która - jak wynika z kserokopii formularza wniosku - jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, opłacającą składki wyłącznie za siebie, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321, dalej "u.s.u.s."), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że pomoc w postaci zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek przyznawana jest na wniosek strony. Zgodnie zaś z art. 61 § 3 k.p.a., który ma zastosowanie w przypadku omawianej pomocy, na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., który stanowił podstawę wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie jednak z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., do którego odsyła art. 31zt ustawy COVID-19, zamiast postanowienia w tym przedmiocie, ZUS wydaje decyzję.

Nie ulega wątpliwości, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. (w niniejszej sprawie decyzja) jest aktem formalnym, nie merytorycznym, zaś organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty. W wyroku z 13 lutego 2018 r., sygn. akt

II OSK 1824/17 (LEX nr 2477162) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że celem postępowania administracyjnego jest, co do zasady, skonkretyzowanie sytuacji prawnej, tj. praw i obowiązków, oznaczonego podmiotu, w drodze decyzji. Realizacja tego zadania wymaga istnienia kompletnego stosunku administracyjnoprawnego, na który składają się podmioty (organ administracji publicznej oraz strona), a także przedmiot (prawa i obowiązki, wynikające z określonej normy prawnej). Jeżeli brakuje któregokolwiek z tych elementów i organ administracji publicznej nie może podjąć działań zmierzających do usunięcia tego stanu, wspomniana konkretyzacja jest wykluczona, a prowadzenie postępowania administracyjnego staje się zbędne. Jedynie w przypadku, gdy zbędność ta ma charakter oczywisty i niebudzący wątpliwości już na etapie wnoszenia podania, organ administracji publicznej stosuje art. 61a § 1 k.p.a. Jeżeli natomiast zachodzą wątpliwości co do zupełności stosunku administracyjnoprawnego, organ administracji publicznej powinien podjąć określone działania zmierzające do usunięcia tej niejasności. W sytuacji zatem, gdy we wstępnej fazie postępowania, w ramach badania dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego, powstaną jakiekolwiek wątpliwości co do podstawowych elementów stosunku prawnego, może okazać się konieczne przeprowadzenie postępowania mającego na celu ich wyjaśnienie. Obowiązkiem organu będzie wówczas podjęcie odpowiednich kroków mających na celu ustalenie, czy to treści żądania, podmiotu od którego ono pochodzi, czy też innych kluczowych kwestii. Okolicznością uzasadniającą takie działanie organu będzie także to, czy podanie zostało przez stronę w ogóle złożone – w sytuacji, gdy wszczęcie postępowania administracyjnego następuje na żądanie strony (art. 61 § 3 k.p.a.), a strona twierdzi, że złożyła stosowne podanie, zaś organ utrzymuje, że nie zarejestrował jego wpływu.

W rozpoznawanej sprawie zarówno w decyzji z [...] r., jak i w decyzji z [...] r. jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania należnych składek za okres marzec-maj 2020 r. organ wskazał brak złożenia przez skarżącą wniosku o takie zwolnienie we wskazanym w przepisach w terminie tj. do 30 czerwca 2020 r. Na uzasadnienie tego stanowiska organ podał, że nie odnotował wpływu takiego wniosku. Skarżąca twierdzi natomiast, że wniosek o zwolnienie złożyła do skrzynki wystawionej w siedzibie organu w przewidzianym przepisami terminie.

W tym miejscu podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s, miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

W ocenie sądu działanie organu narusza powyższe zasady postępowania administracyjnego.

Bezsporne w sprawie pozostaje, że z uwagi na trwający od 20 marca 2020 r. stan epidemii (zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), ZUS – jak wynika z komunikatów z 3 i 24 kwietnia 2020 r. oraz z 7 maja 2020 r. zamieszczonych na stronie internetowej - www.zus.pl – umożliwił płatnikom składek składanie przedmiotowych wniosków w następujących formach: 1) drogą elektroniczną – przez PUE ZUS, 2) drogą elektroniczną przez PUE ZUS, za pośrednictwem strony gov.pl (link do strony zewnętrznej), 3) w formie papierowej – za pośrednictwem poczty, a także 4) osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (bez kontaktu z pracownikiem ZUS). Oznacza to, że organ dopuścił w stanie epidemii możliwość osobistego złożenia wniosku o zwolnienie bądź innych dokumentów w placówce ZUS do stosownej skrzynki (urny, pojemnika). Dlatego też w przypadku włożenia wniosku do urny, a następnie zaginięcia wniosku (np. przypadkowe dołączenie do akt innego płatnika) sytuacja procesowa wnioskodawcy jest bardzo utrudniona.

Zważywszy zatem, że w dniu 15 maja 2020 r., w którym strona (według jej twierdzeń) miała wnieść stosowne podanie, nie istniała możliwość uzyskania potwierdzenia dokonania tej czynności na piśmie, postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia złożenia danego dokumentu, winno być przeprowadzone przez ZUS szczególnie wnikliwie, w sposób budzący zaufanie obywateli do organu. Tymczasem, w ocenie sądu, w sprawie nie zostało należycie ocenione twierdzenie skarżącej o dotrzymaniu wskazanego w przepisach prawa terminu warunkującego uzyskanie ulgi w zakresie opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Złożona przez skarżącą "reklamacja" nie stanowi bowiem potwierdzenia uchybienia terminu, jest jedynie podjętą przez stronę próbą wykazania złożenia wniosku w dniu 15 maja 2020 r. poprzez dołączenie zawierającego tę datę formularza RDZ oraz wskazanie osoby dokonującej tej czynności za stronę. W tej sytuacji za niewystarczające należało uznać stwierdzenie ZUS, poczynione w ramach własnych wyjaśnień organu, że "po ponownym sprawdzeniu dokumentów, które zostały złożone w dniu 15 maja 2020 r., nie odnaleziono wniosku RDZ strony". Stwierdzenie to nie zostało bowiem poparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, przez co uznać należy je za gołosłowne. Zakład nie przesłuchał pracowników wykonujących tego dnia czynności związane z rejestracją korespondencji i opróżnianiem skrzynek na dokumenty, nie ustalił czy na sali był monitoring czy zachowały się z niego zapisy, nie przeprowadził tez żadnego postępowania dowodowego z udziałem strony czy też zaoferowanych przez nią świadków – pracownika biura rachunkowego dokonującego spornej czynności, nie odniósł się wreszcie do dołączonej do pisma z 5 stycznia 2021 r. kopii wniosku RDZ datowanej na dzień 15 maja 2020 r. Wskazać należy także, że zgodnie z art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Stosownie do art. 75 § 2 k.p.a. jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio. Organ tymczasem nie skorzystał z takiej możliwości odebrania od skarżącej oświadczenia, nie przesłuchał również pracownika biura rachunkowego, który według twierdzeń skarżącej złożył przedmiotowy dokument do skrzynki. Za dowolne uznać także należy ustalenia faktyczne, które nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że brak możliwości udokumentowania złożenia wniosku do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" nie przesądza a priori o zaistnieniu przesłanek odmowy wszczęcia postępowania. W ocenie sądu wobec tego, że skarżąca wnosząc bezpośrednio podanie (wniosek) do organu nie miała możliwości otrzymania potwierdzenia tego faktu, niedopuszczalnym jest przyjmowanie, że niewykazanie przez nią wniesienia dokumentu, musi pociągać za sobą niekorzystne dla strony konsekwencje procesowe (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 459/21, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 675/21). W przypadku, gdy nie ma bowiem możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. W sytuacji wątpliwej, jeżeli strona nie mogła uzyskać potwierdzenia złożenia wniosku organ, nie będąc w stanie przedstawić jednoznacznych ustaleń na poparcie swojego stanowiska, nie może obciążać jej negatywnymi konsekwencjami niepewności ustaleń co do faktów. Skoro ZUS przyjął określony tryb wnoszenia wniosków, mogący wywoływać tego rodzaju wątpliwości, to nie może ich skutków przenosić na strony.

Końcowo wskazać także należy, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ obszernie ustosunkował się do kwestii związanej ze złożeniem przez skarżącą wniosku RDZ, jednakże wątpliwości przedstawione przez organ w tym zakresie winny być rozważone w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym z wykorzystaniem środków dowodowych przewidzianych przepisami k.p.a. W przeciwnym wypadku stanowią tylko niczym niepoparte insynuacje organu pod adresem skarżącej, która w toku postępowania nie miała możliwości aby się do nich ustosunkować.

Przywołane wyżej okoliczności uzasadniają twierdzenie, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i decyzja ZUS z [...] r., są rozstrzygnięciami wadliwymi, a co najmniej przedwczesnymi. Z powodu naruszenia wskazanych wcześniej przepisów postępowania, a to art. 7, art. 8 § 1, art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., doszło do naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W konsekwencji, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżona decyzje poprzedzającej ją decyzję ZUS z [...] r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ dostosuje się do przedstawionych wskazań, przeprowadzi wnikliwe postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia istotnych okoliczności, oceni zebrany materiał dowodowy, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. W razie ustalenia, że strona faktycznie spóźniła się ze złożeniem wniosku o zwolnienie organ uwzględni także art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (dodany przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255) zobowiązujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zawiadomienia skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo, wyznaczenia terminu na złożenie wniosku do przywrócenia terminu.

bg