Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA 3802/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Jakub Pinkowski (spr.), Protokolant - Katarzyna Kotulińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia .... sierpnia 2003 r. Nr ... w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza na rzecz D. O. od Dyrektora Izby Celnej w W. ... (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3) stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

W dniu ... kwietnia 2000 roku na wniosek L. O. i D. O. na podstawie zgłoszenia celnego wg SAD nr ... procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym objęto importowany z ... samochód osobowy marki ... ... o wartości .... marek ...kich. Do zgłoszenia dołączono rachunek nr ... z dnia ... kwietnia 2000 roku wystawiony przez sprzedawcę, tj. firmę ..., Firma ...GmbH z siedzibą w ..., Deklarację Wartości Celnej z dnia ... kwietnia 2000 roku oraz ocenę techniczną ... z dnia ...kwietnia 2000 roku.

W związku z ustaleniami Izby Celnej w W. dokonanymi w oparciu o weryfikację zgłoszeń celnych E13 na sprowadzane do Polski samochody osobowe marek ..., z których wynikało, że były one bezpodstawnie odprawiane jako samochody pochodzące z krajów Unii Europejskiej, Naczelnik Urzędu Celnego w P. wszczął i przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia prawidłowej stawki celnej pojazdu objętego zgłoszeniem z dnia ... kwietnia 2000 roku wg SAD nr ..., a następnie decyzją z dnia ... marca 2003 roku o nr ... uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie stawki celnej i kwoty długu celnego oraz - stosując stawkę celną autonomiczną w wysokości ... eur/szt - ustalił kwotę długu celnego w wysokości ... złotych oraz wymierzył odsetki wyrównawcze. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w wyniku kontroli ustalono, iż importowany samochód nie posiada preferencyjnego pochodzenia z krajów Unii Europejskiej, jak zostało to zadeklarowane przez strony w zgłoszeniu celnym. Jak podniósł organ celny w uzasadnieniu dowodem pochodzenia towaru w obrocie z krajami Unii Europejskiej może być albo dokument EUR.1 albo też deklaracja umieszczona na fakturze przez eksportera w przypadkach określonych w art. 21 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. W przedmiotowej sprawie organ natomiast ustalił, na podstawie numeru identyfikacyjnego pojazdu, tj. tzw. nr VIN, że pojazd został wyprodukowany w Japonii. Zdaniem organu wskazywała na to pierwsza litera nr VIN “J". Wobec wykluczenia pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej uzasadnione było, zdaniem Naczelnika Urzędu Celnego w Pruszkowie, zastosowanie stawki celnej autonomicznej w wysokości ... EUR/szt.

Orzekając w sprawie na skutek odwołania wniesionego tylko przez D. O., Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia ... sierpnia 2003 roku o nr ... uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej D. O. i w tym zakresie umorzył postępowanie, w pozostałej części zaś utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ celny II instancji w pełni podzielił uzasadnienie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. w części dotyczącej ustalenia pochodzenia towaru i zastosowania stawki celnej autonomicznej. Organ odwoławczy podniósł jednakże, iż jak wynika z akt, w sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania jednej ze stron, tj. D. O. O ile w aktach znajduje się potwierdzenie doręczenia postanowienia drugiej stronie, tj. L. O., o tyle w przypadku D. O. przesyłka została zwrócona przez pocztę z adnotacją "mieszkanie zamknięte". W związku z nieskutecznym wszczęciem postępowania w stosunku do D. O. Dyrektor Izby Celnej postanowił postępowanie wobec niego umorzyć.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając organom celnym naruszenie art. 210 §4 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uzasadnienie, art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej oraz przepisu §1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 roku w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania. Skarżący podniósł także, że organ niesłusznie uchylił decyzję i umorzył postępowanie w stosunku do niego, utrzymując jednocześnie w mocy decyzję w odniesieniu do L.a O., ponieważ jako współwłaściciele pojazdu byli stroną postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. argumentując jak w uzasadnieniu decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Organ celny II instancji wskazał nadto, że niesłuszny jest zarzut skarżącego, iż uznał ,że ma do czynienia z jednym podmiotem, zamiast dwoma, połączonymi współwłasnością", albowiem cały czas organy celne uznawały, że w sprawie występują dwa podmioty, odrębnie oznaczone jako strony postępowania, solidarnie odpowiedzialne za istniejące zobowiązanie wynikające z długu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z 30.08.2002r. (Dz. U. 153 poz. 1271 z późn. zm.) - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przedmiotowa sprawa jako nie rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny przed dniem 1.01.2004r. podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 13 §3 pkt 4 Kodeksu celnego Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczpospolitą Polska z innymi państwami bądź grupami państw. Stawki te są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towar importowany spełnia warunki ich zastosowania. W omawianym przypadku właściwe będą, obowiązujące do 1 maja 2004 roku porozumienia zawarte ze Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi. Art 13 i 16 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 107, poz. 1217) uzależniały możność zastosowania obniżonych stawek celnych od wystąpienia następujących przesłanek: importowany towar pochodzi z obszaru Wspólnot Europejskich, pochodzenie to zostało udokumentowane w przewidziany sposób i został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Zgodnie z art. 16 Protokołu nr 4 produkty pochodzące ze Wspólnot Europejskich korzystały przed 1 maja 2004 roku w imporcie do Polski (i odwrotnie) z obniżonych stawek celnych pod warunkiem przedłożenia jako dowodu pochodzenia świadectwa przewozowego EUR 1 albo deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym. Stosownie do postanowień art. 21 protokołu nr 4 deklaracja na fakturze, o której mowa w artykule 16 może zostać sporządzona przez upoważnionego eksportera lub przez każdego eksportera dla każdej przesyłki składającej się z jednego lub wielu opakowań zawierających produkty pochodzące, których łączna wartość nie przekracza 6.000 ECU. Deklaracja taka może być złożona przez eksportera w formie pisma maszynowego, stempla bądź nadruku na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym. Deklaracja, której tekst zamieszczony został w załączniku IV, musi zostać sporządzona w jednej z wersji językowych określonych w tym załączniku oraz zgodnie z przepisami prawa krajowego państwa eksportu. Jeżeli deklaracja jest napisana ręcznie, to powinna być napisana atramentem i drukowanymi literami.

W omawianej sprawie wraz ze zgłoszeniem celnym przedłożony został wystawiony przez sprzedawcę, firmę ... GmbH, rachunek o numerze ... z dnia ... kwietnia 2000 roku na którym, zgodnie z wymogami określonymi w art. 21, zamieszczono deklarację o pochodzeniu towaru, tj. objętego zgłoszeniem celnym samochodu marki ... .... Zgodnie z deklaracją samochód stanowił towar o preferencyjnym pochodzeniu z krajów Unii Europejskiej. Protokół nr 4 w artykule 32 ustanowił też właściwy tryb weryfikacji dowodów pochodzenia. Zgodnie z art. 32 dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. W tym celu władze celne kraju importu zwracają świadectwo przewozowe EUR.1 i fakturę, jeśli była przedłożona, deklarację na fakturze lub fotokopie tych dokumentów władzom celnym kraju eksportu, podając w razie potrzeby przyczyny wnioskowania o weryfikację. Każdy dokument i każda informacja zawierające sugestię, że informacje podane w świadectwie przewozowym EUR.1 lub deklaracji na fakturze są nieprawidłowe, dostarczone zostaną wraz z wnioskiem o weryfikację. Weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu. W tym celu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą. Władze celne, które wystąpiły z wnioskiem o weryfikację powinny być poinformowane o wynikach weryfikacji najszybciej, jak to możliwe, a wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub Polski lub z innego kraju wymienionego w artykule 4 i czy spełniają inne wymogi Protokołu. Art. 32 ust 6 przewiduje odpowiednią sankcję w przypadku bezczynności organów celnych kraju eksportu, w przypadkach bowiem uzasadnionej wątpliwości, jeżeli brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, władze celne kraju importu mają prawo odmówić importowanym towarom wszelkich preferencji.

Pamiętać należy, że Protokół nr 4 dotyczący definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej jako załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 roku (Dz.U. z 1999 roku nr 11, poz. 38), jako umowa międzynarodowa ratyfikowana na mocy przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie Konstytucji i opublikowana w Dzienniku Ustaw, jest umową, która z mocy art. 241 ust. 1 w zw. z art. 91 Konstytucji stanowi część krajowego porządku prawnego a jej postanowienia są bezpośrednio stosowane, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Nadto umowa ta, ponieważ z mocy powołanych przepisów konstytucyjnych wywołuje skutki takie jak umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Powoduje to zdaniem Sądu, że organy celne są zobligowane podejmować działania na podstawie jej postanowień, między innymi zaś nie mogą dowolnie kwestionować pochodzenia towaru, o ile przedłożone zostały dowody pochodzenia określone w art. 16 Protokołu nr 4. Wynika to jednoznacznie z brzmienia tego artykułu, który stanowi, że “produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Polski, a produkty pochodzące z Polski korzystają w imporcie do Wspólnoty, z postanowień Umowy", o ile przedłożone zostały przewidziane protokołem dokumenty. Jeżeli organy podważają czy to pochodzenie towaru, czy to autentyczność dokumentów, muszą skorzystać z trybu weryfikacji określonego w art. 21 protokołu. W opinii Sądu przemawia za tym nie tylko ranga przepisów, ich brzmienie, lecz również cel dla którego zostały ustanowione.

Te względy zresztą powodują, że w sytuacji odwrotnej, kiedy w trybie określonym w protokole podważone zostaną czy to pochodzenie towaru, czy to autentyczność załączonych do zgłoszenia celnego dokumentów, weryfikacja przeprowadzona w trybie art. 21 ma dla organów celnych charakter wiążący a uzyskane informacje i ustalenia władz celnych państwa eksportu nie wymagają przeprowadzania dodatkowych dowodów. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2000 roku o sygn. I SA/Ka 1082/99, w którym podkreślono, że środki dowodowe określające pochodzenie towaru ze Wspólnot Europejskich zostały ograniczone do form przewidzianych w Układzie Europejskim a ich wiarygodność może być zakwestionowana wyłącznie w trybie tamże przewidzianym, tj. w drodze urzędowej weryfikacji dokumentu. Także NSA w wyroku z dnia 3 marca 2000 roku o w sprawie I SA/Lu 1330/98 stwierdził, że podczas oceny wiarygodności i autentyczności świadectwa pochodzenia jedynymi wiarygodnymi dla władz celnych kraju importera są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportu.

Ustalenia organu celnego, szczególnie na podstawie nr VIN pojazdu, uzasadniały wątpliwości co do autentyczności statusu pochodzenia i stanowiły podstawę wszczęcia postępowania weryfikacyjnego w trybie art. 32 Protokołu nr 4, nie mogły natomiast stanowić podstawy do samodzielnego zakwestionowania pochodzenia towaru. Miał tę świadomość jeszcze organ I instancji, który postanowieniem bez daty (k.27 akt celnych) wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy – do dnia otrzymania odpowiednich dokumentów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, ani nie powołał się na ustalenia ...kich władz celnych, ani nie podniósł, że nie otrzymał odpowiedzi w ciągu dziewięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzenia, ani nie wskazał, że odpowiedź ta nie zawierała wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów. Co więcej w aktach sprawy brak jest, oprócz wspomnianego postanowienia, jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, że organ I instancji podjął działania w celu weryfikacji statusu towaru w trybie art. 32. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że dopiero w przypadku uprawnionej odmowy przyznania importowanym towarom wszelkich preferencji na mocy art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4, nr VIN pojazdu stanowiłby dla organów celnych dowód wystarczający dla określenia pochodzenia towaru.

Zdaniem Sądu wobec okoliczności, iż w sprawie organ ani nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, ani nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przy czym uchybienia te w opinii Sądu mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, Dyrektor Izby Celnej w W., rozpatrując sprawę, powinien uzupełnić braki w tym zakresie i wyjaśnić w szczególności, czy odmowa przyznania importowanemu pojazdowi wszelkich preferencji była zgodna z art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 roku. Ustalenia te dopiero pozwolą na ocenę, czy decyzja organu I instancji podjęta została z naruszeniem prawa, a jeśli tak się stało pozwolą także na ocenę charakteru tych naruszeń, także w świetle przepisu art. 247 Ordynacji podatkowej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w oparciu o przepisy art. 145 §1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z 30.08.2002r. Ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji wyroku.