Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1868/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bożena Dziełak, , po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej S. P. sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 147/17 w sprawie ze skargi S. P. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 grudnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od S. P. sp. z o.o. w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 lipca 2017 r., I SA/Kr 147/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy oddalił skargę S. P. Spółka z o.o. z siedzibą w K. (dalej: spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) z 14 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 tego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powołany artykuł kreuje zatem cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przesłanką budzącą najwięcej wątpliwości w niniejszej sprawie jest przesłanka braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z 28 czerwca 2016 r. określającej skarżącej rozliczenie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2012 r. (dalej: decyzja DUKS).

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej osoba zainteresowana winna uprawdopodobnić, tj. stosowną argumentacją powinna wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie poddanej osądowi, przyczyną dla której uchybiono terminowi do złożenia odwołania była choroba prezesa spółki. S. R. przebywał na zwolnieniu lekarskim w Niemczech. Zdaniem spółki, w czasie jego choroby, tj. od 30 czerwca do 30 sierpnia 2016 r. w spółce nie było osoby uprawnionej do podejmowania czynności w imieniu spółki w tym upoważnionej do odbioru korespondencji. Spółka powzięła wiadomość o wydaniu decyzji dopiero 7 września 2016 r. kiedy otrzymała pismo z organu informujące o wydaniu decyzji. Spółka zapoznała się z decyzją 28 czerwca 2016 r. Choroba prezesa miała charakter nagły i nie był on w stanie wyznaczyć pełnomocnika.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji sama choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest przy tym wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu pierwszej instancji spółka nie uprawdopodobniła, iż S. R. nie mógł wyręczyć się inną osobą w celu dochowania terminu do wniesienia odwołania, a wiedziała, że w sprawie toczy się postępowanie wymiarowe.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z zaświadczenia lekarskiego (tłumaczenia przysięgłego z j. niemieckiego) wynika, że w dniu 30 czerwca 2016r. lekarz ogólny-akupunktura, medycyna naturalna,chiroterapia dr S. S. z Praktyki Lekarskiej S. w B., wydała zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że ,,S. R. z powodów zdrowotnych jest niezdolny do pracy na okres 2 miesięcy. Pacjent wymaga zdrowotnej rekonwalescencji i absolutnego spokoju." Z treści tegoż zaświadczenia w ogóle nie wynika na co jest chory pacjent i jaki charakter ma dolegliwość (czy pacjent ma leżeć, czy może chodzić czy wymaga rehabilitacji itp.). Nie wiadomo też czy choroba miała istotnie nagły charakter. Czy pacjent przebywał w Niemczech przed 30 czerwca 2016r. a dopiero w tym dniu zgłosił się do lekarza, czy też mamy do czynienia z dolegliwościami, które pojawiły się niespodziewanie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że z odpisu z KRS sporządzonego na dzień 9 września 2016r. (znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy) wynika, że w spółce ustanowiony był prokurent samoistny P. B., a więc w spółce były podmioty, które były umocowane do działania w imieniu spółki pod nieobecność Prezesa Zarządu w tym do odbioru korespondencji z organów podatkowych, a osobą tą niewątpliwie był prokurent samoistny

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że twierdzenia spółki, że A. F. nie była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do Spółki zdają się przeczyć okolicznościom wielokrotnego odbioru korespondencji dedykowanej spółce, właśnie przez tę osobę. A. F. odbierała korespondencję kierowaną przez organ kontrolny zarówno przed wydaniem decyzji jak i po jej wydaniu. Incydentalna odmowa odbioru korespondencji nie świadczy o tym, że osoba ta była nieuprawniona do odbioru przesyłek.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z reguły upoważnienie do odbioru pism wynika z zakresu zadań pracownika lub też funkcji, jaką pełni w danej jednostce organizacyjnej. W sytuacji, gdy jednostka organizacyjna nie posiada obsługi, która zwyczajowo zajmuje się wysyłaniem i odbiorem korespondencji (sekretariat, biuro), a żaden z pracowników funkcjonujących w siedzibie jednostki organizacyjnej nie został formalnie upoważniony do odbioru korespondencji, za prawidłowe należy uznać doręczenie pisma do rąk pracownika uprawnionego do sprawowania bieżącej obsługi firmy, załatwiania zwykłych spraw związanych z funkcjonowaniem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. To obowiązkiem jednostki organizacyjnej jest takie zorganizowanie odbioru pism, by odbioru dokonywała osoba upoważniona.

Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że pismo z 14 lipca 2016r. zawierające informację o niemożności podjęcia korespondencji zawiera jedynie pieczątkę firmy S. P. Sp z o.o. i nieczytelną parafę, która nie pozwala na identyfikację podmiotu, który ją naniósł. Nie wiadomo zatem kto (z imienia i nazwiska) złożył parafę i czy ta osoba, była w ogóle uprawniona do składania pism w imieniu spółki a w szczególności pisma o tej treści. Spółka nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że A. F. była osobą której w sposób nieuprawniony przekazano korespondencję kierowaną do strony.

Dodatkowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że w okresie pobytu poza Polską, obowiązkiem strony skarżącej było takie zorganizowanie pracy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w okresie nieobecności, aby w należyty sposób zabezpieczyć swoje interesy.

1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia DIS w całości; ewentualnie, uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego wniesieniem niniejszej skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 162 § 1 O.p. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w z w. z art. 151 O.p. (w brzmieniu obowiązującym w chwili wszczęcia postępowania kontrolnego) poprzez uznanie, że osobą uprawnioną do odbioru korespondencji jest prokurent podczas gdy przepis art. 151 O.p. nie zawierał zapisu o prokurencie, a zapis ten został wprowadzony dopiero nowelizacją z dnia 10 września 2015, więc nie mógł mieć zastosowania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania prawidłowości wyroku Sądu pierwszej instancji odnośnie do dwóch kwestii: po pierwsze, spółka kwestionuje, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nie nastąpiło z jego winy oraz po drugie: spółka kwestionuje uznanie, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo doręczono spółce decyzję DUKS.

W tym miejscu należy wskazać, że niezasadność drugiego z w. zarzutów została przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie skarżącej w wyroku z dnia 15 lutego 2018 r., I FSK 1875/17. Wyrażone tam poglądy w kwestii niezasadności zarzutów dotyczących prawidłowości doręczenia skarżącej decyzji i braku osoby uprawnionej do odbioru korespondencji w imieniu spółki, skład orzekający NSA w niniejszej sprawie w pełni akceptuje i podziela.

Także zarzut naruszenia prawa procesowego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 2 O.p.) poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji , iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka egznoeracyjna w postaci braku winy spółki w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, w ocenie NSA nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie skarżącej Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy skarżąca nie uprawdopodobniła, że upływ terminu na wniesienie odwołania od decyzji DUKS nastąpił bez jej winy.

Zasadniczym argumentem przemawiającym w ocenie spółki za brakiem winy spółki w dokonaniu czynności procesowej jest fakt nagłej choroby prezesa spółki – a w konsekwencji – brak możliwości dokonania czynności procesowej w terminie, co wynikać ma z załączonego do akt sprawy zaświadczenia lekarskiego wskazującego na niezdolność prezesa spółki do pracy na okres 2 miesięcy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie zasadnie przyjęto, że spółka nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że podana we wniosku przyczyna uchybienia terminu, tj. choroba prezesa spółki, nie może stanowić o braku winy Spółki, a tym samym nie uzasadnia uwzględnienia wniosku.

WSA stwierdził ponadto powołując się na poglądy doktryny i orzeczenia NSA, które Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela, że "kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (B. Adamiak. J. Borkowski. R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, UNIMEX Oficyna Wydawnicza). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 1999 r. II SA/Wa 45/99). Zawarte w zacytowanym wyroku przykładowe wyliczenie okoliczności, które mogą usprawiedliwiać przywrócenie terminu ma na celu wskazanie, że muszą to być okoliczności o określonej wadze, a nie jakiekolwiek przeszkody utrudniające dokonanie czynności w terminie.

Ponadto należy zauważyć, że kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 162 § 1 O.p. należy wiązać z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie należy przypomnieć, że stosownie do art. 162 § 1 O.p. to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie SN z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98), a samo działanie strony należy oceniać według obiektywnego miernika staranności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Przede wszystkim choroba ta musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. W świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu słusznie przyjęto, iż przedstawione przez spółkę zaświadczenie lekarskie nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, jaki jest charakter choroby prezesa spółki, czy choroba ta wystąpiła nagle i w sposób nie dający się przewidzieć oraz czy choroba ta uniemożliwia mu podejmowania jakichkolwiek czynności w imieniu spółki.

Ponadto, na co słusznie zwraca uwagę Sąd pierwszej instancji, w okresie choroby prezesa, w którym – w ocenie spółki – nie mogła ona być skutecznie reprezentowana – spółka wystosowała pismo z 14 lipca 2016 r. zawierające informację o niemożności podjęcia korespondencji zawierającą jedynie pieczątkę firmy S. P. Sp z o.o. i nieczytelną parafę, która nie pozwala na identyfikację podmiotu, który ją naniósł. W istocie więc skarżąca przeczy sama sobie bowiem, gdyby uznać za zasadne jej stanowisko w kwestii braku reprezentacji spółki w spornym okresie, pismo takie nie mogłoby w ogóle zostać wysłane w imieniu spółki.

Należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się odpis KRS spółki, z którego wynika, iż w kontrolowanym okresie spółka posiadała prokurenta samoistnego w osobie P. B. Trafnie w tym zakresie uznał Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nawet w przypadku nieobecności (choroby) prezesa, spółka mogła być skutecznie reprezentowana.

Ustanowienie prokurenta przez spółkę należy uznać za właściwe zabezpieczenie na wypadek czasowej nieobecności prezesa, wynikające m.in. z faktu iż prezes spółki nie jest obywatelem polskim, co z oczywistych względów powoduje, że spółka powinna liczyć się z możliwością wystąpienia sytuacji, w której prezes spółki okresowo nie będzie przebywał na terenie Polski. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego staranny przedsiębiorca powinien zadbać o zapewnienie możliwości prowadzenia interesów spółki oraz reprezentowania jej przed właściwymi organami państwa także w przypadku nieobecności prezesa – co w niniejszej sprawie skarżąca uczyniła ustanawiając prokurenta samoistnego.

Jednocześnie odnosząc się do zarzutu spółki dotyczącego braku możliwości doręczenia pisma prokurentowi, ze względu na przepisy intertemporalne, należy wskazać, że nie są one uzasadnione. Po pierwsze, w rozpatrywanej sprawie w ogóle nie mamy do czynienia z faktem próby doręczenia pisma prokurentowi (a więc w sposób przewidziany w znowelizowanym brzmieniu art. 151 O.p.). Po drugie, skoro spółka twierdzi, że pomimo posiadania prokurenta samoistnego niemożliwe było doręczenie mu pism w trakcie nieobecności prezesa spółki, w jej interesie należało zadbanie o wyznaczenie osoby właściwej do odbioru korespondencji. Fakt, iż prokurent, zgodnie z oświadczeniem spółki miał przebywać w kontrolowanym okresie na urlopie, nie zwalniał spółki od zapewnienia właściwego funkcjonowania na okres nieobecności osób uprawnionych do jej reprezentacji.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała, iż podjęła jakiekolwiek kroki zapewniające realizację interesów spółki – w kontekście zapewnienia możliwości skutecznego odbioru pism w razie nieobecności jej prezesa lub/oraz prokurenta – niezależnie od powodu, powodującego taką nieobecność. Kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 162 § 1 O.p. należy wiązać z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie należy przypomnieć, że stosownie do art. 162 § 1 O.p. to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie wykazała, iż fakt niedotrzymania terminu na wniesienie odwołania w rozpatrywanej sprawie, spowodowany był nagłym zdarzeniem, którego nie można było uniknąć przy zachowaniu odpowiedniego stopnia staranności, jakiego wymaga się od profesjonalnego przedsiębiorcy, zwłaszcza uwzględniając fakt posiadania przez spółkę prokurenta samoistnego.

W świetle powyższego, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za pozbawione uzasadnionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).