Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 517/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński – spr. Sędziowie WSA Ewa Janowska WSA Teresa Cisyk Protokolant St. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 9 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 stycznia 2013 r., nr [...], Kierownik Referatu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, odmówił przyznania J. S.: świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko M. S. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. (pkt I) oraz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko M. S. od dnia 1 lipca 2012 r. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 17, art. 21 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255, z późn. zm.), art. 68 ust. 1 lit. a oraz lit. b (i) oraz art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1, z późn. zm.) oraz art. 60 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE.L.09.284.1, z poźn. zm.) oraz Decyzji nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych. W ustaleniach stanu faktycznego organ podał, że wnioskiem z dnia 26 października 2011 r. J. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem M. S. Wskazał, że współmałżonek wnioskodawczyni G. S. od dnia 1 maja 2001 r. do nadal jest zatrudniony jako pracownik najemny w Niemczech, a będąc pracownikiem najemnym w Niemczech podlega pod zakres podmiotowy ww. rozporządzenia nr 883/2004 - zgodnie z art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3a tego rozporządzenia - i ma prawo do świadczeń rodzinnych w tym państwie na dziecko mieszkające w Polsce. Organ ustalił również, że wnioskodawczyni w okresie od 1 października 2011 r. do 7 czerwca 2012 r. nie jest zatrudniona, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej, a więc w okresie tym spełnia kryteria przewidziane przez ustawodawstwo polskie, uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że w omawianym okresie J. S. wnioskuje również o zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w łącznej miesięcznej wysokości 171,00 zł. Jednakże z uwagi na fakt, iż organ decyzją nr [...] z dnia 24 stycznia 2013 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe, wysokość świadczeń rodzinnych po stronie polskiej w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. w kwocie 673,00 zł (zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne w Polsce wynosi 520,00 zł, natomiast zasiłek pielęgnacyjny wynosi 153,00 zł) należy porównać z wysokością świadczeń rodzinnych przyznanych w Niemczech. Dalej organ obliczył, zgodnie z przelicznikiem Europejskiego Banku Centralnego, że 184 euro miesięcznie niemieckiego świadczenia rodzinnego stanowi równowartość 762,53 zł. Z uwagi na fakt, iż świadczenia zgodnie z ustawodawstwem niemieckim (tj. 762,53 zł) są wyższe od świadczeń, o które wnioskuje J. S. w Polsce (tj. łącznie 673,00 zł), organ uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. zostaje w całości zawieszone. Wobec tego w Polsce, jako państwie zobowiązanym do wypłaty świadczeń rodzinnych w drugiej kolejności nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości dodatku dyferencyjnego. Dalej organ podał, że od 1 lipca 2012 r. zmieniło się mające zastosowanie w pierwszej kolejności ustawodawstwo, bowiem J. S. w miejscu zamieszkania dziecka (tj. w Polsce) od 8 czerwca 2012 r. jest aktywna zawodowo w myśl ww. Decyzji nr F1, gdyż od 7 czerwca 2012 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik. Od 8 czerwca 2012 r. J. S. jest aktywna zawodowo w Polsce, a G. S. jest zatrudniony na terenie Niemiec i odprowadza tam składki na ubezpieczenie społeczne, stąd od 1 lipca 2012 r. zastosowanie ma art. 68 ust. 1 b (i) rozporządzenia nr 883/2004, zgodnie z którym w przypadku, gdy w dwóch państwach wykonywana jest praca, prawo do świadczeń udzielane jest w pierwszej kolejności na podstawie ustawodawstwa miejsca zamieszkania dzieci. Organ podał, że w niniejszym przypadku państwem zamieszkania dziecka jest Polska, a więc prawo do świadczeń udzielane jest w pierwszej kolejności w Polsce. Następnie organ stwierdził, odwołując się do uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, że J. S. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na córkę od 1 lipca 2012 r., ponieważ prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. S., wskazała, że otrzymała decyzję odmawiającą przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2012 r., tj. od momentu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, bowiem zgodnie z uchwałą NSA sygn. akt I OPS 5/12 świadczenie to jej nie przysługuje. Domagała się wyjaśnienia dlaczego, w okresie od 1 lipca 2012 r. do dnia wejścia w życie uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., jej wniosek nie został załatwiony, a tym samym nie zostało wypłacone jej świadczenie rodzinne. Podniosła również, że obecna decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, bowiem gdyby sprawa była załatwiona w terminie, a nie odwlekana w czasie, świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawne dziecko powinno być jej przyznane od dnia 1 lipca 2012 r. Zaznaczyła, iż jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, bo córka wyrokiem sądu zaliczona jest do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od 8 lipca 2010 r. na stałe i w związku z tym ponosi duże koszty związane z jej rehabilitacją, dowozem do różnych lekarzy specjalistów do [...], jak również do szkoły. Końcowo wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia, które w znacznym stopniu poprawiłoby jej sytuację materialną.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 9 sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odwołując się do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, stwierdził, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać łącznie wszystkie ustawowe przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, a jednocześnie nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 ustawy. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że w przypadku J. S. mają zastosowanie nie tylko przepisy krajowe, ale także przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak bowiem wynika z akt sprawy G. S. mąż wnioskodawczyni od 1 maja 2001 r. do nadal jest zatrudniony jako pracownik najemny w Niemczech i tam też opłaca składki na ubezpieczenia społeczne, a ponadto instytucja niemiecka przyznała mężowi strony świadczenie rodzinne na córkę M. S., w wysokości 184,00 euro miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2010 r. do nadal. Jest zatem uprawniony w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium Polski, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie, tak jakby osoby te mieszkały na terytorium Niemiec. Równocześnie J. S., która w miejscu zamieszkania dziecka (w Polsce) nie była aktywna zawodowo w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r., przysługują uprawnienia do świadczeń rodzinnych w Polsce zgodnie z ustawodawstwem miejsca zamieszkania, tj. zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej organ, na podstawie art. 67 i 68 rozporządzenia nr 883/2004, uznał, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Skoro zatem J. S. w miejscu zamieszkania dziecka (w Polsce) w okresie od 1 października 2011 r. do 7 czerwca 2012 r. nie była nigdzie zatrudniona, ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej, to nie była wtenczas aktywna zawodowo w Polsce, więc na zasadach pierwszeństwa ustawodawstwo niemieckie ma zastosowanie do 30 czerwca 2012 r., a instytucja polska zobowiązana jest w drugiej kolejności do udzielenia świadczeń w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. Dalej, Kolegium uznając za prawidłowe, dokonane przez organ pierwszej instancji, porównanie kwot świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie i polskie oraz ustalenie, że kwota świadczeń rodzinnych pobranych w Niemczech przez G. S. na M. S. jest wyższa od kwoty świadczeń opiekuńczych w Polsce, stwierdziło, że zawieszenie wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce musiało nastąpić w całości. Kolegium wyjaśniło również, że gdyby kwota świadczeń w państwie zamieszkania członka rodziny (w Polsce) była wyższa od kwoty należnej w państwie zatrudnienia ojca strony (w Niemczech), J. S. byłaby uprawniona do otrzymania nadwyżki od państwa polskiego, tzw. dodatku dyferencyjnego, a więc różnicy pomiędzy kwotami tych świadczeń. Jednakże w niniejszej sprawie nie istnieje taki obowiązek, gdyż miesięczna kwota świadczeń rodzinnych pobranych na M. S. przez jej ojca G. S. w Niemczech jest wyższa od polskich świadczeń opiekuńczych. Z kolei odnosząc się do odmowy przyznania J. S. prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko M. S. od dnia 1 lipca 2012 r. z powodu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni w miejscu zamieszkania dziecka (tj. w Polsce) od 8 czerwca 2012 r. jest aktywna zawodowo w myśl ww. Decyzji nr F1, gdyż zgodnie z zaświadczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opolu z dnia 27 lipca 2012 r., nr [...], J. S. od 8 czerwca 2012 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik. Tym samym od tego okresu zastosowanie w pierwszej kolejności ma ustawodawstwo polskie, a nie niemieckie. Zgodnie bowiem z art. 68 rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku, gdy w dwóch państwach wykonywana jest praca, prawo do świadczeń udzielane jest w pierwszej kolejności na podstawie ustawodawstwa miejsca zamieszkania dzieci. W niniejszym przypadku Państwem zamieszkania dziecka jest Polska, a więc prawo do świadczeń udzielane jest w pierwszej kolejności w Polsce. Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 ustawy, organ stwierdził, że przesłanką niezbędną do przyznania danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czyli rezygnacja z aktywności zawodowej. W tym zakresie Kolegium uznało, przytaczając stanowisko i argumentację zawartą w uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że okolicznością bezsporną jest, że od dnia 8 czerwca 2012 r. wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i wypadkowemu, jako domownik w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291, z późn. zm.) ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek obejmuje się innego rolnika lub domownika, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, a także osobę, która będąc rolnikiem przeznaczyła grunty prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Co oznacza, że strona prowadzi działalność rolniczą, która stanowi jej stałe źródło utrzymania i dlatego - zgodnie z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie można go zaliczyć do osób rezygnujących z zatrudnienia, czy też nie podejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu, sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza bowiem daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że gdyby sprawa była załatwiona w terminie, a nie odwlekana w czasie (a więc zanim zapadła uchwała NSA), to świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawne dziecko byłoby przyznane wnioskodawczyni od dnia 1 lipca 2012 r., Kolegium wyjaśniło, że już wcześniejsze wyroki NSA potwierdzały stanowisko, wyrażone później w uchwale NSA. Tym samym wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji we wcześniejszym terminie nie skutkowałoby odmiennym rozstrzygnięciem. Poza tym, w ocenie organu, odmienne stanowisko, stawiłoby w pozycji uprzywilejowanej rolników, którzy nie muszą rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ideą tego świadczenia jest bowiem rekompensata za rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielniej egzystencji. Nadto dochód z gospodarstwa rolnego stanowi dochód w rozumieniu przepisu art. 5 ust. 8 ustawy, tymczasem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w warunkach nie uzyskiwania żadnych dochodów. Końcowo organ stwierdził, że ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.

W skardze na powyższą decyzję J. S. wskazała, że decyzje wydane w obu instancjach są dla niej krzywdzące i wniosła o ponowne przenalizowanie sprawy i pozytywne jej załatwienie. Podtrzymała argument odwołania, że przedmiotowa sprawa nie została załatwiona w terminie ze względu na opieszałość organu. Stwierdziła także, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest bardzo obszerne i poparte wieloma przepisami, co powoduje, że jest ono dla skarżącej niezrozumiałe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej skarżąca sprecyzowała, że przedmiotem jej skargi jest decyzja Kolegium z dnia 9 sierpnia 2013 r. w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na M. S. od dnia 1 lipca 2012 r. Domagała się również wyjaśnienia dlaczego za okres, kiedy podlegała ubezpieczeniu w KRUS nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu.

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Referatu Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wykazała, że wydane akty odpowiadają przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania J. S.: świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko M. S. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. oraz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko M. S. od dnia 1 lipca 2012 r.

Kwestią bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko M. S. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2012 r. W ocenie Sądu, organy dokonując porównania kwot świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie i polskie, prawidłowo ustaliły, przedstawiając w tym zakresie szczegółowe wyliczenie, że kwota świadczeń rodzinnych pobranych w Niemczech przez G. S. na M. S. jest wyższa od kwoty świadczeń opiekuńczych w Polsce. Powyższe musiało zaś skutkować zawieszeniem wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce w całości. Zgodzić się również należało z organem odwoławczym, że tylko w sytuacji, gdyby kwota świadczeń w państwie zamieszkania członka rodziny w Polsce była wyższa od kwoty należnej w państwie zatrudnienia ojca strony w Niemczech, J. S. byłaby uprawniona do otrzymania nadwyżki od państwa polskiego, tzw. dodatku dyferencyjnego, a więc różnicy pomiędzy kwotami tych świadczeń. Natomiast istota sporu w rozpoznawanej sprawie, zważywszy na żądanie skargi, sprowadza się do kwestii czy z powodu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko M. S. od dnia 1 lipca 2012 r.

W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na tle wykładni powyższego przepisu, co również dostrzegły orzekające w sprawie organy, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, stwierdzając, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.). W tym miejscu odnotowania wymaga, że w myśl art. 187 § 2 P.p.s.a., uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie wiążąca. Związanie uchwałą odnosi się przy tym również do innych spraw sądowoadministracyjnych, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje ocenę oraz argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w powołanej uchwale, uznając, że zaprezentowany pogląd znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Wyjaśnić również należy, w związku z argumentacją skargi, że uchwała NSA miała na celu jednie ujednolicić występującą w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozbieżność. Natomiast treść przepisu, na podstawie którego odmówiono przyznania skarżącej świadczenia nie uległa zmianie i była taka sama zarówno przed podjęciem przedmiotowej uchwały, jak i po jej podjęciu. Dlatego nie można zgodzić się stanowiskiem skarżącej, że wnioskowane świadczenie nie zostało jej przyznane z związku z podjęciem spornej uchwały.

W tym miejscu zasadnym jest odwołanie się do uzasadnienia omawianej uchwały, w której w szczególności stwierdzono, że jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy, które zastąpiło dodatek stały regulowany art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. NSA stwierdził również, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w postanowieniach art. 17 ust. 5 określa katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprost nie wymieniono w nim osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, jako rolnicy. Wyłączenia zawarte w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odnoszą się do jakiś określonych grup zawodowych czy społecznych, lecz ograniczają dostępność świadczenia pielęgnacyjnego dla podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy z uwagi na posiadanie przez nie różnego rodzaju dochodów z tytułu ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, bądź umieszczenia w rodzinie zastępczej lub pobytu w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Jest to rozwiązanie w pełni racjonalne, jako że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić dla sprawującego opiekę rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tak więc, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, a po drugie nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tegoż przepisu. Treść art. 17 ust. 5 ustawy pozwala także skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest uprawnione na gruncie logicznych i systemowych reguł wykładni postanowień ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, w wypadku rolników ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi. Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne jest formą świadczeń niepieniężnych. Należy ono do nielicznych form wsparcia z pomocy społecznej, które poddano kazuistycznej regulacji. W myśl art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: "Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę, jednak nie dłużej niż przez 20 lat". Zgodnie z art. 16 ust. 6b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń wskazują, że organ wykonawczy gminy nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy systemowej lub na podstawie odrębnych przepisów (art. 6 ust. 2b), ale nie znosi to warunku całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Opłacanie zatem ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe także może stanowić uzasadnione kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizując przedstawione w petitum zagadnienie prawne skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wziął pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Rozporządzenia Rady nr 883/2004 i nr 987/2009 zawierają normy kolizyjne stosowane w przypadku konfliktów narodowych systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy w nich zawarte mają na celu wyłącznie zapewnienie koordynacji między krajowymi ustawodawstwami zabezpieczenia społecznego, z których każde określa warunki objęcia ochroną i przystąpienia (afiliacji) do określonego systemu zabezpieczenia społecznego włącznie z warunkami, w których obowiązek ochrony lub pozostawania w systemie ustaje. Ustalając reguły koordynacji krajowych ustawodawstw państw członkowskich w tych rozporządzeniach, Rada kierowała się fundamentalną zasadą wpisaną w materię Traktatu o UE, według której prawo unijne musi gwarantować pracownikom przemieszczającym się w obrębie Unii całość świadczeń nabytych z tytułu zatrudnienia w różnych państwach członkowskich, w granicach najwyższego poziomu tych świadczeń. Powołane rozporządzenia stosuje się do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami, bądź uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin. Pod pojęciem pracy najemnej w ujęciu postanowień rozporządzenia należy rozumieć wszelkie formy aktywności zawodowej, przy czym, należy dodać, że chodzi o formy zatrudnienia niesamodzielnego. Pojęcie pracownika ma zatem szerokie znaczenie. Za pracownika należy również uważać każdą osobę, która wykonuje czynności rzeczywiste i efektywne, przy czym bez znaczenia są czynności wykonywane na tak niewielką skalę, że można je uznać za marginalne i pomocnicze. Zgodnie z orzecznictwem cechą charakterystyczną stosunku pracy jest to, że przez pewien okres jedna osoba wykonuje świadczenia na rzecz innej osoby pod jej kierownictwem, w zamian za co otrzymuje wynagrodzenie. Pracownikiem w rozumieniu prawa UE jest osoba fizyczna, która świadczy na rzecz innego podmiotu określoną pracę, mającą wymiar ekonomiczny, pozostając pod kierownictwem tego podmiotu i otrzymując w zamian wynagrodzenie. Postanowienia o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego oraz ich wykładnia dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości UE, niewątpliwie wzmacniają argumentację przemawiającą za tym, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z punktu widzenia koncepcji zatrudnienia przyjętej w rozporządzeniu, za wykonującego pracę najemną należy bowiem uznać każdego, kto z racji podejmowania aktywności zarobkowej podlega systemowi zabezpieczenia społecznego danego państwa i nie może być uznany za osobę wykonującą pracę na własny rachunek. Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne do takiej kategorii nie należy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 27 lipca 2012 r., nr [...], jednoznacznie wynika, że skarżąca od dnia 8 czerwca 2012 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik. Organy uwzględniając tę okoliczność prawidłowo zatem uznały, że wnioskodawczyni prowadzi działalność rolniczą, która stanowi jej stałe źródło utrzymania i dlatego - zgodnie z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie można jej zaliczyć do osób rezygnujących z zatrudnienia, czy też nie podejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji powyższego zasadnie odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2012 r.

Powyższej oceny Sądu, nie może również zmienić okoliczność, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS jako domownik. Stosownie bowiem do treści art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Zatem skarżąca nie pracowała poza gospodarstwem rolnym i jako rolnik nie posiada statusu osoby bezrobotnej (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 3053/12, zamieszczony na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, skonstatować należy, że organy orzekające wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej, a więc zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Z uwagi na poczynione ustalenia prawidłowo też odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, dokonując trafnej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie. Natomiast wydane akty zostały wyczerpująco uzasadnione, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Odnotowania także wymaga, że organ odwoławczy, stosownie do wymogów ostatnio wskazanego przepisu, odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania i zajął w tym zakresie trafne stanowisko. Ponadto z uzasadnienia wydanych aktów wyraźnie wynika, z jakich przyczyn brak było możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.

-----------------------

13