Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1813/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. C. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia dyscyplinarnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania 1. uchyla zaskarżone orzeczenie, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej na rzecz M. C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Dyscyplinarna przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] (dalej: "KD", "Komisja I instancji") orzeczeniem z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt [...] uniewinniła [...] M. C. (dalej: "obwiniony"), od zarzucanego mu czynu z art. 115 ust. 1 w zbiegu z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1313 ze zm.), dalej: "u.p.s.p.", tj. o to, że w dniu [...] grudnia 2017 r. pełniąc służbę na stanowisku kierowania Komendanta Powiatowego PSP w [...] w sposób sprzeczny ze złożonym ślubowaniem nienależycie wykonywał obowiązki służbowe podczas prowadzenia zdarzenia: pożar budynku mieszkalnego w [...] (nr informacji ze zdarzenia: [...]) i odstąpiła od wymierzenia kary dyscyplinarnej upomnienia.

Komisja Dyscyplinarna I instancji uznała, że obwiniony nie dopuścił się czynu niezgodnego ze złożonym ślubowaniem, tj. nienależytego wykonywania obowiązków służbowych jako dyżurny stanowiska kierowania w Komendzie Powiatowej PSP w [...] podczas prowadzenia ww. zdarzenia.

KD nie uwzględniła również zarzutu, iż błędy i nieprawidłowości popełnione przez dyżurnego na etapie przyjęcia zgłoszenia i związane z niedopełnieniem procedur przyjęcia oraz dysponowania sił i środków, a także brak inicjatywy podczas trwania akcji gaśniczej, znalazły swoje odzwierciedlenie w przebiegu akcji i wpłynęły na ogólny obraz prowadzonych działań, w tym na rozwój pożaru oraz ostateczną wielkość strat powstałych w jego wyniku. Zdaniem KD, powyższe stwierdzenie stanowić może jedynie domniemanie, a zatem nie może być uznane za pewnik z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających taką tezę.

Nadto KD nie uwzględniła zarzutu, iż w sytuacji, w której nałożyłyby się niekorzystne okoliczności (osoby uwięzione w pomieszczeniach, wystąpienie potrzeby dysponowania większym zapasem sił i środków gaśniczych, przerzut pożaru na sąsiednie budynki, wystąpienie zdarzeń wymagających interwencji w innym rejonie powiatu itp.), dyżurny nie byłby w stanie zapewnić optymalnej koordynacji działań i obsługi zdarzenia.

Jednocześnie KD stwierdziła, że podczas przyjęcia pierwszego zgłoszenia dotyczącego pożaru obwiniony nie zrealizował wszystkich zapisów Procedury P-17. Jak sam stwierdził, niewypełnienie całej procedury w pierwszej fazie zgłoszenia było podyktowane zamiarem najszybszego zadysponowania zasobów ratowniczych. Dyżurny nie przekazał informacji o możliwych osobach zagrożonych będącym w trakcie dojazdu do miejsce zdarzenia siłom i środkom. Jednakże dowódca zmiany, który był w drodze, również nie próbował takich informacji powziąć, a w trakcie rozprawy dyscyplinarnej oświadczył, że nie potrzebował tych informacji, ponieważ i tak zdobyłby je na miejscu. W ocenie KD przyjęcie zgłoszenia, powzięcie jak największej liczby informacji oraz przekazanie informacji do dowódcy zmiany było nieprawidłowe. Niemniej jednak błędy te nie kwalifikowały się do wymierzenia kary dyscyplinarnej upomnienia.

Dalej KD stwierdziła, iż trudno jest jednoznacznie ocenić, że obwiniony, kierując się zasadą czasu dojazdu, nie zachował procedury dotyczącej alarmowania zastępów straży pożarnej. W pierwszym rzucie zostały zadysponowane zastępy z KP PSP w [...] oraz najbliższa jednostka OSP w [...] (ok. 5,5 km). W swoich zeznaniach dyżurny stwierdził, że zadysponował zastępy według znanych mu zasad opartych na wytycznych Komendanta Głównego PSP oraz że nie znał istniejącego Zarządzenia [...] KW PSP w [...] w sprawie ustalenia obszarów chronionych dla Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych PSP województwa [...]. W procesie samokształcenia, jakiemu został poddany w trakcie przygotowania do pełnienia służby jako dyżurny operacyjny powiatu, nie spotkał się z tym dokumentem, nie został też z nim zapoznany. Brak jest dowodów potwierdzających zapoznanie się z dokumentem. Zdaniem KD, trudno orzec o winie w przypadku naruszenia procedur, których obwiniony nie znał.

Komisja I instancji stwierdziła, że zarzut braku inicjatywy ze strony obwinionego w zakresie dokładnego rozpoznawania sytuacji na miejscu pożaru oraz informowania odpowiednich służb i instytucji w pierwszej fazie pożaru jest częściowo uzasadniony. Dyżurny mógł powziąć więcej informacji oddzwaniając do osób zgłaszających, jednakże po zadysponowaniu przyjmował zgłoszenia telefoniczne od osób prywatnych i instytucji oraz wykonywał czynności służbowe związane z obsługą urządzeń i ewidencją zdarzenia. Dyżurny czekał na informacje od pierwszego KDR i o godz. 02:32 uzyskał informacje od KDR z OSP [...] o podaniu prądu wody w natarciu na dach budynku (przeprowadzane jest rozpoznanie wodne; brak jest osób poszkodowanych; potrzebne dodatkowe siły; zasilanie energetyczne w budynku odłączone; brak istniejącej instalacji gazu ziemnego). Tym samym, w ocenie KD, nie było podstaw do wzywania Pogotowia Energetycznego. Potwierdza to fakt, że drugi KDR z JGR w [...] również nie wnioskował o Pogotowie Energetyczne.

W ocenie KD nieuzasadniony jest zarzut, że obwiniony nie wykonał polecenia KDR, który zgłosił potrzebę zadysponowania ciężkiego samochodu specjalnego typu "cysterna". Dyżurny, kierując się kryterium czasu, poprosił o wsparcie i otrzymał dwa ciężkie samochody gaśnicze, które wyjechały natychmiast. Uzasadniając swoją decyzję dyżurny stwierdził jednoznacznie, że to rozwiązanie było właściwe, ponieważ aby zadysponować "cysternę" musiał wezwać kierowcę-operatora z dyżuru domowego i sprawić sprzęt, ponieważ naczepa była w garażu, a ciągnik siodłowy na zewnątrz ze względu na warunki pogodowe (zima). KD zgodziła się z przedstawionym uzasadnieniem.

Dalej KD stwierdziła, iż trafny jest zarzut nierzetelnego sporządzenia przez dyżurnego karty manipulacyjnej, w której występują niespójności lub braki. Dyżurny ma bowiem obowiązek prawidłowo prowadzić dokumentację zdarzenia, która w swojej rozbudowanej postaci musi być spójna. Niemniej jednak zarzut ten nie kwalifikował się do wymierzenia kary dyscyplinarnej upomnienia. Błędy te mogły być bowiem usunięte w regulaminowym czasie w ramach nadzoru.

Uzasadniony jest również zarzut zbyt późnego zabezpieczenia operacyjnego rejonu po zadysponowaniu sił i środków do zdarzenia. Dyżurny powinien dokonać zabezpieczenia rejonu poprzez zadysponowanie dyżuru domowego oraz przywrócić gotowość operacyjną jednostki na poziomie co najmniej jednego zastępu ratowniczego. Powinien również prawidłowo zaewidencjonować zabezpieczenie. Jednakże w ocenie KD zarzut ten nie kwalifikuje się do wymierzenia kary dyscyplinarnej upomnienia.

Podsumowując, Komisja I instancji stwierdziła, że błędy popełnione przez obwinionego wynikały z braku odpowiedniego przygotowania do pełnienia samodzielnej funkcji dyżurnego operacyjnego powiatu. Z opinii służbowej sporządzonej w 2016 r. jednoznacznie wynika, że obwiniony - jako dowódca zastępu - realizuje zadania służbowe w stopniu dostatecznym, cechuje go niska inicjatywa oraz niskie zaangażowanie podczas doskonalenia zawodowego. Ponadto, podczas działań ratowniczych nie przejawiał większego zaangażowania, w sposób opieszały realizował czynności ratownicze. Powierzenie obwinionemu samodzielnego prowadzenia działań powinno być zatem poprzedzone wielogodzinnym kształceniem pod ścisłym nadzorem przełożonych i objęte wnikliwym sprawdzeniem umiejętności i wiedzy. Tymczasem, jak zeznał obwiniony, jego przygotowanie polegało na samokształceniu poprzez udostępnienie dokumentacji stanowiska kierowania. Ponadto KD stwierdziła niekonsekwencję, bowiem jeśli głównym kryterium w formułowaniu oskarżenia było kryterium czasu i możliwość podjęcia działań ratowniczych na miejscu zdarzenia w jak najkrótszym czasie, co zarzucono obwinionemu jako błąd w chwili dysponowania, to nie można mu zarzucać błędnego działania w niedysponowaniu "cysterny" (poprzez ściągnięcie z dyżuru domowego kierowcy operatora do JRG w [...], sprawienie sprzętu i dojazd 27 km), jeżeli dyżurny stosując najważniejsze kryterium jakim jest czas zadysponował poprzez SKKW dwa ciężkie samochody gaśnicze z sąsiednich powiatów, które przyjechały w bardzo krótkim czasie.

Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł Rzecznik Dyscyplinarny przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w [...] (dalej: "Rzecznik", "RD") wnosząc o:

- ponowne przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego z uwzględnieniem nowych dowodów (dokumentów) świadczących o spełnieniu wszelkich przesłanek mających wpływ na jakość szkolenia oraz posiadanie wiedzy i umiejętności obwinionego pozwalających na samodzielne pełnienie służby na stanowisku dyżurnego stanowiska kierowania,

- przesłuchanie świadka [...] R. B. bezpośrednio nadzorującego cykl przygotowania obwinionego do samodzielnego pełnienia służby w SKKP PSP w [...].

W uzasadnieniu RD wskazał, iż KD zaniechała weryfikacji wyjaśnień złożonych przez obwinionego podczas rozprawy, co doprowadziło do wypaczenia obrazu wszystkich aspektów sprawy, a w konsekwencji do przyjęcia błędnego kierunku oceny co do jego niewinności. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia stoi w sprzeczności względem dokumentów załączonych do odwołania, które poddają w wątpliwość wiarygodność zeznań obwinionego.

Rzecznik zauważył, iż KD potwierdziła zasadność pięciu spośród sześciu wykazanych nieprawidłowości. Dodatkowo KD stwierdziła, że błędy popełnione przez obwinionego wynikały z nieznajomości dokumentacji będącej na wyposażeniu SKKP w [...]. Stwierdzenie, iż obwiniony nie zapoznał się lub też nie został zapoznany ze stosowną dokumentacją - jest nieprawdziwe. Załącznik nr 2 do niniejszego odwołania "Plan Szkolenia Dyżurnego Stanowiska Kierowania" stanowi wykaz dokumentów regulujących działalność SKKP, gdzie własnoręcznym podpisem obwiniony potwierdził, że zapoznał się z dokumentem regulującym dysponowanie sił i środków w dniu [...] listopada 2016 r., czyli ponad 12 miesięcy przed zdarzeniem.

Zdaniem Rzecznika bezsprzecznym jest, że błędy i zaniechania popełnione w pierwszej fazie prowadzenia działań - niezastosowanie zasad ujętych w Procedurze P-17 oraz niezadysponowanie zastępów z jednostki PSP oddalonej o 6 km od miejsca zdarzenia, a zarazem dysponowanie w pierwszym rzucie tylko zastępów z JRG PSP [...] z odległości ok. 27 km oraz zastępu OSP z KSRG z pobliskiej miejscowości oddalonej o 5,5 km, którego rozwinięcie taktyczne opisane w analizie było zachowawcze (nie podjęto natarcia wewnętrznego, które było możliwe), w przypadku obecności osób w pomieszczeniach budynku mogłoby doprowadzić w konsekwencji do innych skutków pożaru. Brak wiedzy na temat ilości osób w budynku oraz przyjęcie założenia, że jest to pożar "niepewny", na co wskazał sam obwiniony w notatce stanowiącej załącznik nr 1 do odwołania, miały duży wpływ na realizowane rozwinięcie taktyczne pierwszych przybyłych sił i środków. Dodatkowo brak zabezpieczenia rejonu działania poprzez zaniechanie przywrócenia gotowości operacyjnej jednostki - dyżury domowe oraz zadysponowanie jednostki OSP, uniemożliwiłyby w krótkim czasie interwencję związaną z wystąpieniem innego równoległego zdarzenia w powiecie.

W ocenie Rzecznika, błędy popełnione przez obwinionego nie wynikały z braku odpowiedniego przygotowania do pełnienia samodzielnej funkcji dyżurnego operacyjnego powiatu. Obwiniony pełni służbę w KP PSP w [...] od dnia [...] kwietnia 1999 r. W 2012 r. ukończył Szkołę [...] w [...], posiada więc wykształcenie pożarnicze oraz doświadczenie. Jest ono na wystarczającym poziomie aby móc pełnić służbę na każdym stanowisku w korpusie aspiranckim bez dodatkowego obowiązkowego i specjalistycznego przeszkolenia w tym także na stanowisku dyżurnego operacyjnego powiatu. Podjęto odpowiedne kroki w celu przygotowania do pełnienia służby na stanowisku kierowania KP PSP w [...].

Mianowicie, w dniu [...] listopada 2016 r. [...] M. C. został przeniesiony na mocy decyzji POK nr [...] z dnia [...] października 2016 r. ze stanowiska dowódcy zastępu w KP PSP w [...] do pełnienia służby na stanowisku dyżurnego stanowiska kierowania w tejże jednostce organizacyjnej. Decyzja ta podjęta została ze względu na orzeczenie Komisji Lekarskiej [...] z dnia [...] września 2016 r. stwierdzające u wymienionego kategorię zdolności do służby "B" - niezdolny do służby na dotychczasowym stanowisku; wskazana praca typu biurowego. Skutkowało to przeniesieniem wymienionego na jedyne możliwe i wakujące stanowisko dyżurnego operacyjnego powiatu w KP PSP w [...]. Od dnia przeniesienia obwiniony pełnił służbę w podwójnej obsadzie stanowiska kierowania pod okiem doświadczonych dyżurnych przez okres trzech miesięcy. Przygotowanie do pełnienia samodzielnych służb odbywało się w formie "uczeń - mistrz". Obwiniony otrzymał Plan szkolenia (załącznik nr 2 do odwołania), w którym zawarto 50 zagadnień - tematów z którymi sukcesywnie się zapoznawał pod okiem doświadczonych dyżurnych. Każdorazowo wpisywał datę oraz potwierdzał własnym podpisem fakt zapoznania się z tematem szkolenia (kolumna nr 4 Planu). W każdym momencie miał możliwość i mógł poinformować o problemach lub zgłosić prośbę o wyjaśnienie zagadnień ujętych w Planie szkolenia.

Z informacji uzyskanych od [...] R. B. - Naczelnika Wydziału Operacyjno-kontrolno-rozpoznawczego, który nadzorował ww. przygotowanie wynika, iż nie było informacji o jakichkolwiek kłopotach z realizacją Planu Szkolenia, stąd nie było podstaw do ingerencji czy modyfikacji procesu przygotowania do pełnienia samodzielnych służb. Obwiniony pełnił służby pod nadzorem doświadczonych dyżurnych w okresie od listopada 2016 r. do końca stycznia 2017 r. i łącznie odbył 378 godzin praktycznego przygotowania. Po upływie trzech miesięcy, podczas których zostało zrealizowanych 50 rzeczywistych zdarzeń (19 pożarów, 24 miejscowe zagrożenia, 7 alarmów fałszywych), dokonano sprawdzenia wiadomości i umiejętności obwinionego. Sprawdzenie to odbyło się w formie standardowej inspekcji gotowości operacyjnej przeprowadzanej w SKKP przez [...] R. B. oraz [...] M. M. - dyżurnego operacyjnego (Protokół z inspekcji - załącznik nr 4 do odwołania). Osiągnięta ogólna ocena z inspekcji: 38 punktów - ocena 4 (dobry). Sprawdzian wiedzy i umiejętności obejmował w swym zakresie test wiedzy dla dyżurnych stanowiska kierowania, ćwiczenia praktyczne z symulowanym zdarzeniem, sprawdzenie umiejętności w zakresie obsługi sprzętu i urządzeń SKKP. Symulowane zdarzenie zawierało wariant dysponowania sił i środków z obszaru chronionego (powiat krośnieński), w czasie którego obwiniony zrealizował zasadę kryterium czasowego i zgłosił prośbę o dysponowanie SiS z sąsiedniego powiatu. Stoi to w sprzeczności z przyjętym założeniem, że obwiniony nie posiadał wiedzy o Zarządzeniu [...] KW PSP w sprawie ustalenia obszarów chronionych dla JRG PSP województwa [...].

Rzecznik wskazał, iż przedstawione przez niego dowody - załączniki do odwołania - przeczą argumentacji leżącej u podstaw orzeczenia. Jest to wystarczający powód aby wszcząć ponownie postępowanie włączając do sprawy nowe dokumenty oraz przesłuchać świadka [...] R. B. bezpośrednio nadzorującego cykl przygotowania obwinionego do samodzielnego pełnienia służb w SKKP PSP w [...].

Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt [...], Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP (dalej: "OKD", "Komisja II instancji"), powołując w podstawie prawnej art. 437 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2018 poz. 1987 ze zm.). dalej: "k.p.k." w związku z art. 124n u.p.s.p., uchyliła orzeczenie KD z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt [...] w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na przedstawienie nowych dowodów nierozpatrywanych przez Komisję I instancji.

W uzasadnieniu OKD wskazała, że zgodnie z treścią art. 427 § 3 k.p.k. prawo wskazania nowych faktów i dowodów przysługuje osobie odwołującej się od rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Jednakże Sąd Najwyższy - Izba Karna wskazał w pkt 3 postanowienia z dnia 1 marca 2007 r. sygn. akt III KK 493/06, iż: "art. 427 § 3 k.p.k. określający, że odwołujący się może również wskazać nowe fakty i dowody, nie oznacza wcale zakazu składania wniosku dowodowego przez stronę, która nie wnosiła środka odwoławczego (...)", a zatem nie jest niedopuszczalne złożenie w toku postępowania odwoławczego nowego wniosku dowodowego przez stronę postępowania, która nie jest podmiotem odwołującym się od orzeczenia Sądu I instancji. Potwierdza to art. 453 § 2 k.p.k. regulujący kwestię przebiegu postępowania apelacyjnego, wedle którego: "strony mogą składać wyjaśnienia, oświadczenia i wnioski ustnie lub na piśmie (...)". Nie sposób jednak nie wspomnieć, że strony nieodwołujące się od rozstrzygnięcia Sądu I instancji mogą składać nowe wnioski dowodowe tylko w granicach kontroli odwoławczej, a dokładniej w granicach podniesionych w apelacji zarzutów, gdyż wedle zasady określonej w art. 433 § 1 k.p.k. Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w graniach zaskarżenia. Powyższe potwierdza postanowienie SN z dnia 19 marca 2009 r. sygn. akt III KZ 17/09, zgodnie z którym: "w środku odwoławczym można wskazywać na nowe fakty lub dowody (art. 427 § 3 k.p.k.), ale skutecznie jedynie wtedy, gdy zostaną one nie tylko podane, ale i wykazane, a przy tym muszą mieć znaczenie dla kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia". Pojęcie "nowe fakty lub dowody" oznacza nieznane okoliczności faktyczne bądź nowe źródła lub środki dowodowe.

Dokonując dogłębnej analizy zgromadzonego materiału OKD stwierdziła, że zasadnym jest przeprowadzenie postępowania w oparciu o pełny materiał dowodowy.

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. obwiniony, reprezentowany przez obrońcę - adw. P. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe orzeczenie OKD z dnia [...] kwietnia 2019 r. zarzucając naruszenie:

- art. 427 § 3 k.p.k. w zw. z art. 124n u.p.s.p. poprzez zaniechanie rozważenia, czy w realiach niniejszej sprawy rzecznik dyscyplinarny miał możliwość powołania wskazanych w odwołaniu oraz w toku rozprawy odwoławczej wniosków dowodowych jeszcze przez Komisją I instancji, a w konsekwencji,

- art. 433 § 1 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p. poprzez zaniechanie rozpoznania odwołania w granicach podniesionych w nim zarzutów i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie

- art. 167 k.p.k. w związku z art 458 k.p.k. w związku z art 124n u.p.s.p. poprzez zaniechanie uzupełnienia przewodu sądowego w toku postępowania odwoławczego poprzez przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez rzecznika dyscyplinarnego,

W związku z powyższymi zarzutami obrońca obwinionego wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy OKD do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W motywach skargi obrońca obwinionego wskazał, iż jedyną przesłanką leżącą u podstaw uchylenia orzeczenia Komisji I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania był fakt zgłoszenia przez Rzecznika nowych wniosków dowodowych. Rozstrzygnięcie to nie zasługuje na aprobatę z następujących powodów:

Zagadnienie powoływania nowych dowodów w środku odwoławczym reguluje art. 427 § 3 k.p.k., który (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r.) stanowi, iż "odwołujący się może również wskazać nowe fakty lub dowody, jeżeli nie mógł ich powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji". Przepis ten w aktualnym brzmieniu statuuje instytucję prekluzji wniosków dowodowych, warunkowaną możliwością ich powołania w dotychczasowym toku postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że OKD nie dostrzegła powyższej zmiany normatywnej i zastosowała art. 427 § 3 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2015 r., kiedy to nie była przewidziana ww. reguła prekluzyjna.

Mając na względzie stanowisko Rzecznika i zgłoszone przez niego wnioski dowodowe OKD powinna w pierwszej kolejności rozważyć, czy są one dopuszczalne w świetle art. 427 § 3 k.p.k., zwłaszcza w sytuacji gdy u.p.s.p. w rozdziale 11 nie zawiera żadnych regulacji o charakterze systemowym, które na gruncie postępowania dyscyplinarnego strażaków mogłyby uzasadniać odstąpienie od prekluzji przewidzianej w k.p.k. Powyższe zaniechanie OKD mogło mieć wpływ na treść zapadłego w sprawie orzeczenia, bowiem w przypadku uznania, że Rzecznik miał możliwość powołania wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu już przed KD (np. poprzez wnioskowanie o odroczenie rozprawy), konieczne byłoby ich pominięcie, a co za tym idzie OKD winna rozpoznać sprawę wyłącznie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku dotychczasowego postępowania.

Zdaniem obrońcy, z ww. uchybieniem nierozerwalnie związany jest zarzut naruszenia art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 124n u.p.s.p. W przypadku bowiem uznania, że niedopuszczalne było złożenie przez Rzecznika nowych wniosków dowodowych, OKD byłaby zobowiązana rozpoznać odwołanie nie tylko bez ich uwzględnienia, ale również w granicach określonych w k.p.k., tj. nie wykraczając poza postawione zarzuty. Te zaś były nakierowane przede wszystkim na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Zatem powyższe uchybienie również mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Jednakże nawet w przypadku uznania, że dopuszczalne było przedstawienie w ramach odwołania i rozprawy odwoławczej nowych wniosków dowodowych, uchylenie zaskarżonego orzeczenia jest co najmniej przedwczesne. W postępowaniu odwoławczym nie obowiązuje zakaz prowadzenia postępowania dowodowego co do istoty sprawy. Przeciwnie, uzupełnienie przewodu sądowego stanowi zasadę, od której wyjątki przewidziane są w art. 452 § 2 k.p.k. i wiążą się z zaistnieniem sytuacji opisanych w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. Oczywistym jest, że wobec wydania przez KD orzeczenia uniewinniającego, uwzględnienie odwołania nierozerwalnie wiązało się z koniecznością wydania rozstrzygnięcia wynikającego z dyspozycji art. 454 k.p.k. Jednak w niniejszej sprawie załączone do odwołania dowody uzasadniały uzupełnienie przewodu sądowego na etapie odwoławczym, choćby dla weryfikacji, czy rzeczywiście zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Dodatkowo obrońca zauważył, iż z załączonego do odwołania Protokołu inspekcji gotowości operacyjnej z dnia [...] stycznia 2017 r. wynikało, że obwiniony miał istotne problemy z prawidłowym i terminowym dysponowaniem sił i środków oraz kwalifikowaniem zdarzeń (w tej części ćwiczenia uzyskał 19 punktów na 30 możliwych), co zakończyło się wskazaniami co do uzupełnienia wiedzy w przedmiotowym obszarze. Tym samym już przedłożony przez Rzecznika materiał dowodowy wskazywał, że obwiniony mógł być nienależycie przygotowany do służby, co powinno być wzięte pod uwagę przez OKD, choćby pod kątem oceny prawidłowości orzeczenia KD i ewentualnego wpływu na treść orzeczenia zeznań wnioskowanych świadków.

W odpowiedzi na skargę OKD wniosła o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Dodatkowo wyjaśniła, że orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. działając na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p. uchyliła w całości orzeczenie KD z dnia [...]października 2018 r., sygn. akt [...] i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu orzeczenia OKD wskazała, iż przedstawione zostały nowe dowody nierozpatrywane w postępowaniu prowadzonym przez Komisję I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem orzeczenie OKD z dnia [...] kwietnia 2019 r. zostało wydane z naruszeniem prawa.

Odpowiedzialność dyscyplinarna strażaków została uregulowana w Rozdziale 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej "Odpowiedzialność dyscyplinarna strażaków".

Zgodnie z art. 115 ust. 1 u.p.s.p. strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem. Strażak odpowiada dyscyplinarnie również za popełnione przestępstwa lub wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej (ust. 2). Przepis art. 117 u.p.s.p. wymienia następujące kary dyscyplinarne: 1) upomnienie, 2) naganę, 3) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 4) obniżenie stopnia, 5) wydalenie ze służby.

Stosownie do art. 121 ust. 1 pkt 2 u.p.s.p. w sprawach dyscyplinarnych - dla strażaków pełniących służbę przygotowawczą i strażaków mianowanych na stałe - orzekają w I instancji komisje dyscyplinarne działające przy komendantach wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej, zaś w drugiej instancji Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP. Komisja dyscyplinarna orzeka w składzie trzech członków, a odwoławcza komisja dyscyplinarna w składzie pięciu członków (art. 122 ust. 1 u.p.s.p.).

Oskarżycielem w postępowaniu dyscyplinarnym jest rzecznik dyscyplinarny. Rzecznika dyscyplinarnego wyznacza w danej sprawie komendant, przy którym działa komisja dyscyplinarna pierwszej instancji, spośród oficerów pełniących służbę w kierowanej przez niego jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej (art. 123 ust. 1 i 2 u.p.s.p.).

Zgodnie z art. 124 ust. 1 i 2 u.p.s.p. wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego składa rzecznik dyscyplinarny na żądanie przełożonego dyscyplinarnego, po uprzednim przeprowadzeniu czynności sprawdzających. Rzecznik jest związany wskazaniami przełożonego dyscyplinarnego.

Stosownie do art. 124b ust. 1 i 2 u.p.s.p. komisja dyscyplinarna wydaje orzeczenie po przeprowadzeniu rozprawy oraz po wysłuchaniu głosów rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego lub jego obrońcy. Po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przewodniczący komisji wyznacza termin rozprawy i zawiadamia o nim rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego oraz obrońcę, a w razie potrzeby wzywa świadków i biegłych.

Uzasadnienie orzeczenia komisji dyscyplinarnej sporządza się na piśmie w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia. Orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy (art. 124e ust. 1 i 2 u.p.s.p.).

Od orzeczenia komisji dyscyplinarnej I instancji przysługuje odwołanie obwinionemu lub jego obrońcy i rzecznikowi dyscyplinarnemu. Odwołanie powinno być rozpoznane w terminie 7 dni od dnia jego wpływu do odwoławczej komisji dyscyplinarnej (art. 124f u.p.s.p.).

Zgodnie z art. 124j u.p.s.p. na orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne w II instancji stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego

Stosownie do art. 124n u.p.s.p. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale, w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.

W podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] kwietnia 2019 r. OKD powołała art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p. Przepisy te stanowią, iż po rozpoznania środka odwoławczego sąd orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części. Dotyczy to odpowiednio rozpoznania środka odwoławczego od uzasadnienia orzeczenia. Sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty, lub uchyla je i umarza postępowanie; w innych wypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Przepis art. 439 § 1 k.p.k. określa tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, które nie zaistniały w przedmiotowej sprawie. Natomiast przepis art. 454 § 1 k.p.k. formułuje reguły ne peius stanowiąc, że sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w I instancji lub co do którego w I instancji umorzono lub warunkowo umorzono postępowanie.

Zaskarżonym orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. OKD uchyliła orzeczenie KD z dnia [...] października 2018 r. w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania "z uwagi na przedstawienie nowych dowodów nierozpatrywanych przez Komisję I instancji". W uzasadnieniu OKD wskazała na art. 427 § 3 k.p.k., zacytowała fragmenty orzeczeń Sądu Najwyższego nie wyjaśniając czy w jakim zakresie mają one zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie stwierdziła, iż "dokonując dogłębnej analizy zgromadzonego materiału (...) zasadnym jest przeprowadzenie postępowania w oparciu o pełny materiał dowodowy".

Wobec tak skonstruowanego uzasadnienia orzeczenie OKD w istocie nie poddaje się kontroli Sądu, z jego treści nie wynika bowiem, iż taka właśnie "dogłębna" analiza i ocena zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego została przez OKD przeprowadzona oraz, że owa analiza i ocena legła u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem art. 457 § 3 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.a.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, w uzasadnieniu orzeczenia sąd odwoławczy zobowiązany jest do zaprezentowania argumentacji odzwierciedlającej tok rozumowania poprzedzającego wydanie wyroku oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia zawartego w części dyspozytywnej. Zrealizowanie ww. obowiązków świadczy o zachowaniu standardu rzetelnego procesu. Sąd odwoławczy ma obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów i wniosków wskazanych w środku odwoławczym, przy czym ocena zarzutów środka odwoławczego nie może sprowadzać się do ogólników, lecz powinna wskazywać na konkretne powody, dla których poszczególne zarzuty uznano na trafne bądź niezasadne (por. wyrok SN z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt III KK 338/11, LEX nr 1215356; wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt V KK 304/11, LEX nr 1163973).

Powyższe uwagi mają tym większe znaczenie, że jedyną w istocie przesłanką uchylenia orzeczenia Komisji I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania był fakt zgłoszenia przez Rzecznika Dyscyplinarnego nowych wniosków dowodowych w rozumieniu art. 427 § 3 k.p.k. Przepis ten stanowi (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia) iż odwołujący się może również wskazać nowe fakty lub dowody, jeżeli nie mógł ich powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

Nowe fakty lub dowody to nowe okoliczności faktyczne oraz nowe źródła lub środki dowodowe, których odwołujący nie mógł powołać przed Komisją I Instancji. W tym zakresie ustawodawca wprowadził ograniczoną prekluzję dowodową, co nakłada na strony obowiązek przedstawienia wszystkich faktów i dowodów możliwych do wskazania lub przeprowadzenia w I instancji pod warunkiem utraty tego uprawnienia w późniejszym terminie, tj. w postępowaniu odwoławczym. Warunek w postaci "możliwości" powołania nowego faktu lub nowego dowodu powinien zostać oceniony w aspekcie obiektywnej możliwości podjęcia przez stronę aktywności dowodowej w I instancji. Należy uznać, iż nie będzie on spełniony, gdy odwołujący się wiedział o źródle dowodowym lub o nowym fakcie, ale nie złożył wniosku o dopuszczenie tego dowodu lub nie przedstawił tego faktu w postępowaniu przed I instancją.

W świetle powyższego zgodzić należy się z argumentacją skargi, że biorąc pod uwagę stanowisko Rzecznika Dyscyplinarnego i zgłoszone przez niego wnioski dowodowe, OKD powinna w pierwszej kolejności rozważyć, czy są one dopuszczalne w świetle art. 427 § 3 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p. Tego jednak, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, OKD nie uczyniła pomimo argumentów przedstawionych przez obrońcę obwinionego w toku odwoławczej rozprawy dyscyplinarnej (s. 2 Protokołu z odwoławczej rozprawy dyscyplinarnej). Nie wyjaśniła też z jakich powodów uznała, że zasadnym jest przeprowadzenie postępowania w oparciu o pełny materiał dowodowy i co należy rozumieć przez sformułowanie "pełny materiał dowodowy". Uchybienie to mogło mieć wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Z ww. uchybieniem związany jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 124n u.p.s.p. W przypadku bowiem uznania, że niedopuszczalne było złożenie przez Rzecznika nowych wniosków dowodowych, OKD byłaby zobowiązana rozpoznać odwołanie nie tylko nie uwzględniając tychże wniosków dowodowych, ale również w granicach określonych w k.p.k., tj. nie wykraczając poza postawione zarzuty. Te zaś były nakierowane przede wszystkim na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Zatem powyższe uchybienie również mogło mieć wpływ na treść podjętego przez OKD rozstrzygnięcia.

Zaznaczyć należy, że nawet gdyby OKD uznała, że przedstawienie przez Rzecznika w ramach odwołania nowych wniosków dowodowych było uzasadnione zgodnie z art. 437 § 2 in fine k.p.k. (co nie było przedmiotem rozważań OKD), rozstrzygnięcie podjęte przez OKD należałoby ocenić jako przedwczesne. Obowiązkiem OKD jest dokonanie oceny nowych dowodów, bowiem w postępowaniu odwoławczym nie obowiązuje zakaz prowadzenia postępowania dowodowego co do istoty sprawy. Niewątpliwie OKD była zobowiązana do uwzględnienia treści art. 454 k.p.k., jednak powinna złożone przez Rzecznika wnioski dowodowe poddać analizie i ocenie w celu weryfikacji, z jakich powodów wniosek obrońcy o utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia nie zasługiwał na uwzględnienie, a tym samym z jakich konkretnie powodów należało uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Komisji I instancji.

W toku odwoławczej rozprawy dyscyplinarnej obrońca obwinionego wskazywał m.in. na załączony do odwołania Protokół inspekcji gotowości operacyjnej z dnia [...] stycznia 2017 r. Z dokumentu tego wynikało, że obwiniony miał problemy z prawidłowym i terminowym dysponowaniem sił i środków oraz kwalifikowaniem zdarzeń (w tej części ćwiczenia uzyskał 19 punktów na 30 możliwych), co zakończyło się wskazaniami co do uzupełnienia wiedzy w przedmiotowym obszarze. OKD powinna powyższe argumenty wziąć pod uwagę właśnie pod kątem oceny prawidłowości orzeczenia KD i ewentualnego wpływu na treść orzeczenia wnioskowanych dowodów.

Konkludując stwierdzić należy, że wskazane powyżej uchybienia o charakterze procesowym skutkowały uchyleniem zaskarżonego orzeczenia.

OKD będzie zobowiązana uwzględnić dokonaną ocenę prawną i podjąć rozstrzygniecie stosownie do przepisów u.p.s.p. oraz mających odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.k.

Końcowo wskazać należy, iż wbrew stanowisku zawartemu w odpowiedzi na skargę, podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego stanowił art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p., nie zaś art. 438 pkt 3 k.p.k. w związku z art. 124n u.p.s.p. Przepis art. 438 pkt 3 k.p.k. nie został w ogóle powołany w zaskarżonym orzeczeniu. Zgodnie z jego treścią orzeczenie ulega uchyleniu lub zmianie w razie stwierdzenia błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia. Przy czym z treści odpowiedzi na skargę nie wynika z jakich względów ww. przepis powołany został na tym etapie. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że braki prawidłowego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie mogą być konwalidowane na etapie odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę jest bowiem pismem procesowym odrębnym do zaskarżonego aktu i nie podlega kontroli Sądu. Nie jest bowiem środkiem wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia, które powinny znaleźć się w jego uzasadnieniu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w stawce minimalnej (480 zł) wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), Sąd postanowił jak w punkcie 2 sentencji wyroku.