Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1224/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2010 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] - po rozpoznaniu odwołania M. J. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. - z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję wydano w oparciu o następujący stan sprawy:

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. - działający z upoważnienia Burmistrza Miasta W. - decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznał M. J. zasiłek rodzinny na rzecz A. J. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz na rzecz P. J. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W dniu 6 stycznia 2009 r. (data prezentaty) do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynęła informacja [...] Centrum Polityki Społecznej (działającego w imieniu Marszałka Województwa [...]), z której wynika, że mąż M. J. podjął legalnie zatrudnienie na terytorium [...] od kwietnia 2005 r. i od tej daty mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej części pisma poinformowano, że wobec powyższego Ośrodek jest organem właściwym do uchylenia decyzji przyznających M. J. świadczenia rodzinne przewidziane w ustawodawstwie polskim w okresie od kwietnia 2005 r. do 28 lutego 2008 r.

W związku z tym Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (działający z upoważnienia Burmistrza Miasta W.) - postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. wznowił postępowanie z urzędu w sprawie decyzji przyznających M. J. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego na rzecz A. J. i P. J.

Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] postanowił z dniem 1 kwietnia 2005 r. uchylić własną decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznającą M. J. zasiłek rodzinny na rzecz A. J. w wysokości [...]zł. miesięcznie oraz na rzecz P. J. w wysokości [...] zł. miesięcznie.

Organ - jako na podstawę prawną rozstrzygnięcia - powołał się na art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowiący, że: "w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa ust. 2 (w przypadku wyjazdu członka rodziny po wydaniu decyzji do innego państwa), ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ".

Dodał, że dalszą procedurę reguluje ustęp 6 tego art. stanowiący, że: "w przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".

W momencie zaistnienia przesłanek koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego osoba przebywająca za granicą na mocy prawa wspólnotowego staje się uprawniona do świadczeń rodzinnych według ustawodawstwa innego państwa. Tym samym zachodzi zmiana właściwości pomiędzy organami administracji na terytorium RP. Do momentu zaistnienia uprawnienia w innym państwie zastosowanie ma wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co za tym idzie właściwość rzeczowa leży po stronie organu właściwego.

Wraz z pojawieniem się uprawnienia na obszarze innego państwa pojawia się właściwość rzeczowa marszałka województwa.

Wydana przez organ właściwy decyzja administracyjna przyznająca prawo do świadczeń rodzinnych - po otrzymanej informacji od marszałka województwa o dacie zaistnienia uprawnienia w myśl przepisów prawa wspólnotowego na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego - powinna zostać uchylona. Wyłączną kompetencję do uchylenia własnej decyzji administracyjnej posiada organ właściwy. Uchylenie powinno nastąpić ze skutkiem od dnia wskazanego w informacji marszałka województwa. Z kolei marszałek województwa powinien wydać decyzję administracyjną w trybie art.21 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze skutkiem od dnia zaistnienia właściwości rzeczowej samorządu województwa, tj. od momentu zaistnienia uprawnienia na terytorium innego państwa.

W związku z powyższym Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. uznał, że - działając zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa - jest on kompetentny jedynie do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (zgodnie z art.23a ust.5 ww. ustawy), nie zaś do ustalenia świadczeń nienależnie pobranych, które w niniejszej sprawie mogą nie mieć zastosowania. Natomiast dalsze rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie znajduje się w kompetencji marszałka województwa.

Odwołanie od decyzji złożyła M. J. Podniosła w nim zarzut, że brak jest dowodu potwierdzającego, iż jej rodzinie zostały przyznane jakiekolwiek świadczenia rodzinne w [...]. Sam zaś fakt podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczny z przyznaniem świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium przede wszystkim wskazało, iż zaskarżona decyzja nie jest decyzją uznaniową - podejmując ją organ administracji publicznej nie działa w sferze swobodnego uznania. Przesłanki jej wydania są bowiem ściśle określone przepisem art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 ze zm.).

W przepisie tym stanowi się: "W przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Natomiast ustęp 1 powołanego artykułu stanowi: "W przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa.

Zaś z ustępu 2 wynika: "W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W niniejszej sprawie - jak wynika z załączonej do akt sprawy informacji [...] Centrum Polityki Społecznej (działającego w imieniu Marszałka Województwa [...]) z dnia [...] stycznia 2009 r. - mąż M. J. podjął legalnie zatrudnienie na terytorium [...] w kwietniu 2005 r. i od tej daty mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. zobligowany był - stosownie do postanowień ww. art. 23a ust. 5 cyt. ustawy - uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Kolegium podkreśliło też, że podstawą (dowodem) - zarówno jeśli chodzi o stwierdzenie faktu podlegania osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak i określenie początku okresu (daty) podlegania temuż ustawodawstwu - jest informacja marszałka województwa dotycząca tych kwestii (w przedmiotowej sprawie ww. informacja z dnia 6 stycznia 2009 r. [...] Centrum Polityki Społecznej). W związku z tym organ właściwy związany jest ustaleniami zawartymi w rzeczonej informacji i nie dokonuje odnośnie tych kwestii ustaleń we własnym zakresie.

Zauważyło również że ustawodawca przy określaniu daty, od której podlega uchyleniu decyzja przyznająca świadczenia, posługuje się sformułowaniem "od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa..."., a zatem od momentu legalnego jej zatrudnienie w tym państwie.

Skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. J. – podtrzymując swoje dotychczasowe zarzuty.

Podniosła, że jej mąż nie otrzymał żadnej pomocy finansowej w [...] – wobec czego nie podlegał ustawodawstwu państwa niemieckiego. Zaś sam fakt podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczny z przyznaniem świadczenia. Ponadto, art. 23 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie w lipcu 2007 r. i nie może mieć zastosowania do wcześniej wydanych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania postanowienia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie - ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta W.) z dnia [...] lipca 2009 r., którą to decyzją uchylił on własną decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznającą M. J. zasiłek rodzinny na rzecz A. J. i P. S. – powołując się na treść art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny właściwego zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz prawidłowości zastosowania ww. art. 23a.

Sąd w całości podzielił stanowisko i argumentację organów orzekających w niniejszej sprawie odnośnie prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ww. art. 23a.

Z informacji [...] Centrum Polityki Społecznej wynika, że mąż M. J. podjął legalnie zatrudnienie na terytorium [...] od kwietnia 2005 r. Fakt ten przesądza o tym, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z przemieszczaniem się osób w granicach Wspólnoty Europejskiej w związku z podjęciem przez członka rodziny aktywności zawodowej w innym kraju członkowskim. To z kolei oznacza, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmujące także dział świadczeń rodzinnych w ramach Wspólnoty Europejskiej.

W przypadku wystąpienia takiej sytuacji mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z dnia 5 lipca 1971 r., str. 2, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, ze zm.) oraz rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 74 z dnia 27 marca 1972 r., str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, ze zm.). Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71, pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Oznacza to, że obowiązuje zasada, że świadczenia rodzinne są należne na mocy ustawodawstwa tego państwa, którego ustawodawstwem objęty jest pracownik, nawet jeżeli członkowie jego rodziny mieszkają w innym państwie.

W przypadku decyzji przyznającej zasiłek rodzinny istnieje konieczność wzruszenia tej decyzji na mocy przepisów szczególnych, o czym stanowi art. 163 kpa - tj. w związku z zaistnieniem konieczności zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co przewiduje art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Art. 23 a ww. ustawy stanowi:

1. W przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa.

2. W przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

2a. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4. W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.

5. W przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

7. W przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego:

1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1;

2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2.

8. Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt. 1, ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1.

9. Marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

10. W przypadku zwrotu przez instytucję państwa, o którym mowa w ust. 1, nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, marszałek województwa może umorzyć pozostałą kwotę nienależnie pobranych świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami w całości lub w części, w szczególności jeśli pozostała kwota wynika z różnicy kursowej.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy podnieść, że w dniu 6 stycznia 2009 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynęła pismo [...] Centrum Polityki Społecznej (działającego w imieniu Marszałka Województwa [...]), w którym jednoznacznie stwierdzono, iż w tym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ I instancji był więc zobligowany regulacją zawartą w art. 23a ust. 5 ustawy do wydania decyzji uchylającej z dniem 1 kwietnia 2005 r. własną decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. przyznającą M. J. zasiłek rodzinny na rzecz A. J. i P. J.

Organem właściwym do wydania decyzji jest bowiem w takim przypadku wyłącznie marszałek województwa, który w oparciu o art. 23a ust 6 ustawy rozstrzyga - zgodnie z art. 21 - o świadczeniach rodzinnych od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wszelkie zatem podnoszone przez skarżącą okoliczności, w tym fakt, że ojciec dzieci nie otrzymywał świadczeń na terenie [...], będą mogły być brane pod uwagę przez Marszałka Województwa w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji zgodnie z art. 23a ust. 6 ustawy. Organ ten winien także zbadać, jakie w ogóle świadczenia przysługiwały ojcu dzieci w [...] i czy pokrywają się one z zasiłkiem rodzinnym oraz dodatkami do zasiłku rodzinnego otrzymywanymi przez skarżącą na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, decyzja organu I instancji prawidłowo uchyla decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego od daty wskazanej w informacji [...] Centrum Polityki Społecznej jako daty zaistnienia - w myśl przepisów prawa wspólnotowego - uprawnienia do świadczeń rodzinnych na podstawie ustawodawstwa innego państwa.

Do wyłącznej kompetencji Marszałka Województwa należy bowiem wydanie decyzji administracyjnej w trybie art. 21 ustawy - dotyczącej sytuacji opisanej w art. 23 a ust 6 ustawy.

Podobnie orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny Łodzi w wyroku (prawomocnym) z dnia 17 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 646/09 w którym stwierdził, że: "Ojciec dziecka, niezależnie od faktu utrzymywania z dzieckiem kontaktów i przyczyniania się do jego utrzymywania uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia w kraju, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwy organ zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r. zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".

Podsumowując, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem zaś zarzuty skarżącej są niezasadne. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco swoje decyzje nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów – zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.