Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 589/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-10-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 45, art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 45
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 24 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. J. i S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy B. J., 2. odmówić przyznania prawa pomocy S. J. /-/ B. Koś


UZASADNIENIE

W dniu [...] B. J. i S. J., działający przez pełnomocnika złożyli - za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej - skargę na decyzję tego organu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.

Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia [...], doręczonym w dniu [...], pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uiszczenia (solidarnie) wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu [...] złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, tj. wpisu od skargi z dnia [...], podnosząc iż nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania.

Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżący złożyli sprzeciw, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, tj. wpisu od skargi z dnia [...] w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący nie kwestionowali ustaleń faktycznych poczynionych w zaskarżonym postanowieniu, lecz dokonaną na ich podstawie ocenę ich sytuacji majątkowej pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy.

Skarżący podkreślili, iż do dnia wniesienia sprzeciwu złożyli łącznie [...] skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w tym w [...] sprawach przyznano im prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od - wpisu, a łączna suma wpisów od złożonych skarg po dokonaniu odliczeń z tytułu przyznanego prawa pomocy wynosi [...] zł. Zdaniem skarżących nie powinno być tak, iż na podstawie tego samego materiału dowodowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w niektórych sprawach uznaje, iż prawo pomocy jest odnośnie skarżących uzasadnione w części, a w niniejszej sprawie, że nie powinno mieć zastosowania.

W ocenie skarżących zachodzą w stosunku do nich przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniające zwolnienie od częściowego ponoszenia opłat sądowych i tym samym umożliwienie dalszego prowadzenia sprawy, gdyż wymóg wniesienia opłat sądowych nie może prowadzić do faktycznego pozbawienia prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Powołując się na wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r. w sprawie Kreuz v. Polska 28249/95 skarżący wskazali, iż "dostęp do wymiaru sprawiedliwości może podlegać ograniczeniom finansowym, ale takie ograniczenia nie mogą zamykać lub ograniczać dostępu skarżącemu w taki sposób lub do takiego stopnia, by uszczerbku doznała sama istota rozpatrywanego prawa".

Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy utraciło moc, a wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, podlegały rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.

We wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż w okresie od [...] do [...] prowadzili działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki A głównie w zakresie spedycji i obsługi odpraw celnych w charakterze agencji celnej. Działalność ta w ostatnim czasie nie przynosiła dochodów, pochłaniając wysokie koszty jej prowadzenia, a trudności w jej funkcjonowaniu były spowodowane sporami cywilnoprawnymi i administracyjnoprawnymi. Skarżący podali, iż w związku z postępowaniami sądowymi toczącymi się przed Sądem Apelacyjnym (sygn. akt [...], [...]), ponieśli koszty w wysokości [...] zł, wskazując jednocześnie, iż w sprawach tych zostali częściowo zwolnieni od wpisów od skargi kasacyjnej określonych na kwotę [...] zł (w sprawie [...]) oraz na kwotę [...] zł (w sprawie [...]), a mianowicie w części przekraczającej kwotę [...] zł w każdej z tych spraw. Ponadto skarżący podnieśli, iż na dzień złożenia przedmiotowych wniosków przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym toczy się łącznie [...] spraw z ich udziałem, w tym w [...] sprawach przyznano im prawo pomocy w części obejmującej zwolnienie od - wpisu, a przy uwzględnieniu tego zwolnienia łączna kwota wpisów wynosi ok. [...] zł, która przekracza możliwości finansowe skarżących.

Jak podali skarżący obecnie utrzymują się z emerytur, które wynoszą: [...] zł brutto dla B. J. i [...] zł brutto dla S. J. oraz wynagrodzeń za pracę w wysokości po [...] zł brutto z tytułu zatrudnienia w spółce B z siedzibą w P. Z dniem [...] świadczenie emerytalne B. J. zostało zajęte do wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu prowadzonej egzekucji sądowej, w związku z czym wysokość świadczenia emerytalnego do wypłaty wynosi [...] zł. Natomiast jak wynika z przedłożonych dokumentów świadczenie emerytalne S. J. od [...] wynosi [...] zł brutto i począwszy od [...] potrącana jest z niego kwota [...] zł miesięcznie z tytułu egzekucji sądowej.

Jako stałe wydatki miesięczne związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego skarżący wskazali natomiast: ok. [...] zł - koszty wyżywienia, ok. [...] zł - inne stałe opłaty, ok. [...] zł - koszty utrzymania córki studiującej na Uniwersytecie w E. ([...]).

Skarżący podali, iż nie posiadają żadnych nieruchomości ani oszczędności, a dom, w którym mieszkają, stanowi własność ich córki M. J. Ponadto prowadzone są wobec nich egzekucje administracyjne oraz cywilna na wniosek wierzyciela spółki C, w której zajęto wszystkie pięć posiadanych przez nich samochodów, które zostały oddane im pod dozór.

Z dołączonych do wniosków dokumentów wynika, iż w 2005 r. spółka cywilna skarżących uzyskała przychód w wysokości [...] zł oraz poniosła koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł, a zatem osiągnięto zysk w kwocie [...] zł. W 2006 r. przychód spółki wyniósł [...] zł, a koszty jego uzyskania wyniosły [...] zł.

B. J. i S. J. zostali wykreśleni z ewidencji działalności gospodarczej w [...] Skarżący oświadczyli, iż na dzień likwidacji ([...]) spółka cywilna nie posiadała zapasów materiałów i towarów; część środków trwałych zakupionych w okresie działalności została sprzedana (faktury Vat nr [...] i [...]), część została zajęta i zabrana przez Izbę Celną, pozostałą cześć zajął Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym. Jak wynika z przedłożonych dokumentów faktura VAT nr [...] opiewająca na kwotę [...] zł została wystawiona na A. J., a fakturę VAT nr [...] na kwotę [...] zł wystawiono na M. J.

Z załączonego odpisu aktu notarialnego wynika, że na podstawie darowizny z dnia [...] własność nieruchomości o pow. [...] ha położonej w P. przy ul. [...] wraz z domem mieszkalnym o pow. [...] m- o łącznej wartości [...] zł została przekazana przez skarżących: B. i S. J. ich córce M. J., a na rzecz skarżących ustanowiono nieodpłatne prawo użytkowania tejże nieruchomości na czas nieoznaczony, nie krótszy niż 45 lat. Za wynajem pomieszczenia części biurowej budynku M. J. otrzymuje czynsz w wysokości [...] zł miesięcznie. Natomiast lokal przy ul. [...], który był siedzibą spółki cywilnej skarżących, należy obecnie do córki skarżących A. J., a B. J. jest w tym lokalu zameldowana.

Jak wynika z przedłożonego odpisu KRS w dniu [...] została zawarta umowa spółki B z siedzibą w P., której wspólnikami są córki skarżących: M. J. i A. J. Skarżący S. J. pełni funkcję wiceprezesa zarządu tej spółki, a B. J. - prezesa zarządu. W związku z powyższym skarżący są zatrudnieni w tejże spółce na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem zasadniczym po [...] zł brutto miesięcznie plus premia uznaniowa.

W 2006 r. spółka cywilna B. i S. J. wystawiła faktury sprzedaży na powyższą spółkę z o.o. w łącznej kwocie [...] zł. Należności z tytułu tych faktur są wpłacane bezpośrednio na rachunek bankowy skarżących. W okresie od 28 marca 2006 r. do 24 lipca 2007 r. skarżący uzyskali z tego tytułu kwotę [...] zł. Na koniec lipca 2007 r. pozostała do zapłaty kwota [...] zł.

Z przedłożonych dokumentów wynika, iż w ostatnim czasie zostały zamknięte dwa rachunki bankowe skarżących prowadzone w banku D oraz jeden w banku E. Natomiast pozostałe dwa rachunki są nadal czynne - rachunek prowadzony w banku D, którego posiadaczami są B. J. i S. J. oraz rachunek prowadzony w banku F, którego posiadaczem jest S. J. Na wspólny rachunek skarżących w okresie od 8 stycznia 2007 r. do 31 lipca 2007 r. wpłynęły środki finansowe w wysokości [...] zł, czyli średnio miesięcznie kwota [...] zł. Wpłaty w wysokości [...] zł pochodziły od spółki B. Środki w wysokości [...] zł wpłaciła A. J. Na osobny rachunek bankowy S. J. w okresie od 20 lutego 2007 r. do 2 sierpnia 2007 r. wpłynęło [...] zł. Skarżący dysponowali środkami w łącznej wysokości [...] zł. Z rachunków bankowych nie są prowadzone egzekucje. Ponadto z dokumentów przedłożonych przez skarżących w innych sprawach wniesionych do tutejszego Sądu, wynika, że w okresie od 5 września 2006 r. do 1 marca 2007 r. skarżący swobodnie dysponowali środkami finansowymi w wysokości [...] zł., czyli średnio miesięcznie kwotą ponad [...] zł. Sąd uwzględnił również oświadczenia skarżących złożone w sprawie [...], z których wynika, iż od [...] orzeczono w stosunku do nich rozwód. Jak podali skarżący od tego czasu zamieszkują w tym samym domu, lecz prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z eksploatacją lokalu dzielą po połowie.

Z analizy operacji finansowych na wspólnym rachunku bankowym skarżących wynika, że skarżący osiągali wpływy na tenże rachunek z niewskazanych we wniosku przychodów oraz środków otrzymywanych od spółki B oraz od A. J. Dochód z tytułu umowy o pracę i emerytury zaewidencjonowany na wyciągu za okres od stycznia do czerwca 2007 r. wyniósł ok. [...] zł. W tym samym okresie wydatki osiągnęły poziom ponad [...] zł. Pomimo takiej różnicy saldo końcowe na dzień 31 lipca 2007 r. było dodatnie i wynosiło [...] zł. Wpływy netto na osobny rachunek bankowy skarżącego w okresie od 21 lutego 2007 r. do 2 sierpnia 2007 r. również przewyższały deklarowane dochody brutto, a saldo końcowe wyniosło [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wnioski B. J. i S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.)

Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanym art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż skarżący nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/2004, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W przedmiotowej sprawie skarżący posiadają stałe źródła dochodów w postaci wynagrodzeń za pracę z tytułu zatrudnienia w spółce B w wysokości po [...] zł brutto plus premia uznaniowa oraz emerytury w wysokości [...] zł (B. J.) i [...] zł (S. J.). Ponadto skarżący posiadają pięć samochodów (o łącznej wartości oszacowanej przez Komornika Sądowego - [...] zł), które wprawdzie są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, jednakże z uwagi na to, że zostały oddane pod dozór skarżących mogą być przez nich wykorzystywane, a w przypadku zaspokojenia wierzytelności, zostaną zwolnione od zajęcia. Już te okoliczności pozwalają na przyjęcie, iż skarżący posiadają realną możliwość uiszczenia należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi, który wynosi [...] zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i to przy uwzględnieniu dokonywanych ze świadczeń emerytalnych potrąceń z tytułu egzekucji sądowej oraz ponoszonych przez skarżących stałych kosztów utrzymania, które określili miesięcznie na [...] zł (koszt wyżywienia i inne stałe opłaty).

Wskazane natomiast przez skarżących koszty utrzymania córki M. J. studiującej w W. nie znajdują oparcia w dokumentach i oświadczeniach złożonych w sprawie. Na ponoszenie tych kosztów przez skarżących nie pozwalają ujawnione przez nich źródła dochodów przy uwzględnieniu dokonywanych potrąceń egzekucyjnych oraz ponoszonych kosztów utrzymania. Z drugiej strony należy zwrócić uwagę, iż M. J. jest wspólnikiem spółki B z [...] % udziałów, a ponadto posiada otrzymany nieodpłatnie od skarżących majątek w postaci nieruchomości o wartości [...] zł, który także przynosi dochód w postaci czynszu za wynajem lokali biurowych - ok. [...] zł miesięcznie. O tym, iż M. J. dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi świadczy również fakt zapłaty za fakturę VAT nr [...] wystawioną na kwotę [...] zł. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, by okoliczność utrzymywania córki, będąca przy tym wysoce wątpliwą, mogła przemawiać za przyznaniem skarżącym prawa pomocy.

Wymaga także szczególnego podkreślenia, iż skarżący w złożonych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach nie ujawnili wszystkich źródeł dochodów. Nie wspomnieli o premiach uznaniowych z tytułu zatrudnienia przewidzianych w umowach o pracę. Przede wszystkim zaś pominęli całkowicie znaczne wpływy otrzymane w związku z likwidowanym majątkiem spółki cywilnej oraz wpłaty otrzymywane od spółki B oraz A. J. bez określenia tytułów tych wpłat. Okoliczności te zostały ujawnione dopiero w trybie art. 255 p.p.s.a. na podstawie dokumentów i informacji zebranych od skarżących na wyraźne zarządzenie Referendarza sądowego oraz ustalone w oparciu o dokumenty zgromadzone w innych sprawach toczących się w tutejszym Sądzie. Powyższe okoliczności mają przy tym niebagatelne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, biorąc pod uwagę wysokość środków, którymi dysponowali skarżący niezależnie od stałych źródeł dochodu. Jak ustalono powyżej, w okresie od 8 stycznia 2007 r. do 31 lipca 2007 r. na wspólny rachunek skarżących wpłynęły środki finansowe w kwocie [...] zł., czyli średnio miesięcznie [...] zł, także na osobnym rachunku bankowym skarżącego w okresie od 21 lutego 2007 r. do 2 sierpnia 2007 r. zaewidencjonowane wpływy znacznie przekraczały deklarowane dochody, a - co wymaga podkreślenia - z rachunków bankowych - nie były prowadzone egzekucje. Z powyższego wynika, że w dniu wniesienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. [...] skarżący dysponowali kwotami znacznie przewyższającymi wpis od skargi, które mogli przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych.

W tym miejscu należy również zaznaczyć, iż strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04 niepubl.).

Na ocenę sytuacji majątkowej skarżących w aspekcie zasadności przyznania prawa pomocy nie wpływa natomiast ujawniona w sprawie okoliczność, iż skarżący po rozwodzie prowadzą osobne gospodarstwo. Nadal bowiem zamieszkują oni w domu przekazanym córce M. J., do którego przysługuje im nieodpłatne prawo użytkowania na czas nieoznaczony.

Wbrew stanowisku skarżących fakt, iż w innych sprawach toczących się w tutejszym Sądzie skarżący zostali częściowo zwolnieni od kosztów sądowych, nie może przesądzać o przyznaniu im prawa pomocy także w niniejszej sprawie. Powołany art. 246 p.p.s.a., będący podstawą przyznania prawa pomocy, nie przewiduje bowiem generalnego rozstrzygania w tym przedmiocie we wszystkich sprawach wnoszonych przez stronę. Stąd też sąd administracyjny nie jest związany stanowiskiem wyrażonym przez inny skład orzekający tego sądu co do przyznania prawa pomocy w innych sprawach, lecz w każdej indywidualnej sprawie samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie (zob. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 18.08.2005 r., II SA/Bk 132/05, Lex nr 173755). Z tych też względów dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie mogły być miarodajne powoływane przez skarżących postanowienia Sądu Apelacyjnego wydane w sprawach cywilnych z ich udziałem, a zwalniające ich częściowo od wpisów od skarg kasacyjnych, tym bardziej, że w tych sprawach zostali oni zwolnieni od wpisów częściowo, tj. ponad kwotę [...] zł. Z drugiej zaś strony fakt częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach oznacza zmniejszenie obciążeń skarżących.

Nie mają także racji skarżący, twierdząc, iż odmowa przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w niniejszej sprawie pozbawi ich prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, iż koszty sądowe są odmianą danin publicznych, a obowiązek ponoszenia tychże wynika wprost z art. 84 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Natomiast jak już wyżej wskazano instytucja prawa pomocy obejmująca całkowite bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też może być stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby lub osób na współobywateli (zob. cyt. postanowienie NSA z 10.01.2005 r., FZ 478/2004, niepubl. oraz postanowienie WSA w Olsztynie z 7.09.2006r., II SA/OI 588/06, LEX nr 191863). Ponadto dostępność do sądu z natury rzeczy wymaga posiadania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od tych kosztów może być więc stosowana wyłącznie wówczas, gdy szczególnie trudna sytuacja majątkowa strony faktycznie uniemożliwiałaby jej prawo do sądu zagwarantowane w art. 45 Konstytucji RP.

W tym duchu wypowiedział się na tle art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Europejski Trybunał Praw Człowieka w powołanym przez skarżących wyroku z dnia 19 czerwca 2001 r. (28249/95, Lex nr 47549), wydanym w sprawie Kreuz v. Polska, w którym podkreślono, iż prawo do sądu nie ma charakteru nieograniczonego; może ono podlegać ograniczeniom objętym domniemaniem wynikającym z faktu, że prawo dostępu wymaga ze swej natury regulacji ze strony Państwa. Takie ograniczenia nie mogą jednak zamykać lub ograniczać dostępu skarżącemu w taki sposób lub do takiego stopnia, by uszczerbku doznała sama istota rozpatrywanego prawa. Z drugiej strony z art. 6 ust. 1 Konwencji nie można wywnioskować ani bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w sporze cywilnym ani prawa do zwolnienia od kosztów postępowania w sprawach cywilnych. Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, czy osoba mogła korzystać z prawa dostępu i czy miała prawo rozpatrzenia swojej sprawy przez sąd jest oszacowanie wysokości opłat w świetle szczególnych okoliczności danej sprawy, w tym między innymi zdolności skarżącego do ich uiszczenia oraz fazy postępowania, w której nałożono omawiane ograniczenia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, nie ulega wątpliwości, iż wysokość wpisu od skargi w kwocie [...] zł nie stanowi dla skarżących - przy uwzględnieniu ich sytuacji majątkowej - nadmiernego obciążenia, które ograniczałoby im dochodzenie swych praw przed sądem.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd doszedł do wniosku, iż w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżących pozwala im na uiszczenie solidarnie wpisu od skargi w kwocie [...] zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

/-/ B. Koś

K.P.d