Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1145/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono decyzje II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 153,art.170
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1145/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r., sprawy ze skargi A.B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 maja 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

A.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem (z dnia 22 sierpnia 2012 r.) o umorzenie zaległych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych z uwagi na krytyczną sytuacją materialną, mieszkaniową i rodzinną. Wnioskodawca oświadczył, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem małoletnich dzieci, w wysokości 400 zł miesięcznie i aktualne zadłużenie z tego tytułu przekracza 18.000 zł. Na obecną chwilę sytuacja wnioskodawcy uległa pogorszeniu, gdyż stracił on pracę i nie ma z czego opłacać należności alimentacyjnych. Aktualnie przebywa w zakładzie karnym, nie jest zatrudniony i nie uzyskuje żadnych dochodów. Wnioskodawca nie dysponuje żadnym majątkiem ruchomym ani nieruchomym, nie posiada też żadnych oszczędności. Rodzice wnioskodawcy nie żyją i nie ma on nikogo, kto pomógłby mu uregulować zaległości.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 26 października 2012 r. odmówiono A.B. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 1.757,63 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca raz jeszcze przedstawił swoją sytuację finansową, życiową i rodzinną oraz zarzucił, że za późno został poinformowany o zaistniałym zadłużeniu. Gdyby wiadomość tę powziął w dniu wykreślenia działalności z ewidencji, byłby w stanie choć w części uregulować zaległości, co nie jest możliwe w obecnej chwili.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 stycznia 2013 r. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone przez wnioskodawcę do WSA w Krakowie.

Wyrokiem z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 254/13, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 października 2012 r.

Sąd podał, mając na uwadze treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który określa zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności, że wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone m. in. przez Dyrektora ZUS, które jednak do chwili obecnej nie przyniosło żadnych wymiernych rezultatów. Sąd zwrócił uwagę, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność prowadzonej egzekucji, co powoduje, że nie jest w stanie nawet skontrolować, czy rzeczywiście takie postępowanie się toczy (samo wystawienie tytułów wykonawczych nie świadczy bowiem jeszcze o wszczęciu egzekucji). Sąd za niezasadne uznał przekonanie organu, że samo wszczęcie takiej egzekucji powoduje brak spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Wskazał, że z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, gdzie wykazane zostało, że dłużnik nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Sąd wskazał, że okoliczność tę organ rentowy winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Organ

rentowy dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W chwili obecnej skarżący przebywa w zakładzie karnym, w którym zabezpieczone ma minimalne potrzeby bytowe, jednak z pola widzenia nie może umknąć fakt, że w związku z brakiem możliwości dalszego zatrudnienia w zakładzie karnym, a co za tym idzie brakiem jakichkolwiek środków materialnych stale rośnie zadłużenie skarżącego z tytułu alimentów względem małoletnich córek, a przede wszystkim nie jest on w stanie opłacać czynszu za komunalny lokal mieszkalny, do którego mógłby powrócić po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Dodatkowo skarżący jest obciążony zobowiązaniami na rzecz Straży Miejskiej Miasta K., MUW w K. i Urzędu Wojewódzkiego w K. (postępowanie egzekucyjne z wniosku powyższych wierzycieli prowadzone jest przez organ podatkowy). Sąd podał, że zasadnie zatem skarżący obawia się, że po wyjściu za dwa lata z zakładu karnego może się zdarzyć, że będzie osobą bezdomną, albowiem brak środków na spłatę zadłużenia i na regulowanie bieżących opłat za wynajmowany lokal komunalny spowoduje wypowiedzenie mu przez gminę umowy najmu. Skarżący nie ma bowiem żadnej rodziny, która mogłaby go wesprzeć, udzielić pomocy, czy dachu nad głową. Zatem twierdzenia organu rentowego, że taka sytuacja nie spełnia przesłanek do umorzenia należności składkowych pozostaje w całkowitej sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym, podobnie jak opieranie rozstrzygnięcia na niczym niepopartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że skarżący po wyjściu z zakładu karnego uzyska zatrudnienie i będzie zdolny do spłaty zadłużenia względem ZUS. Sąd zaznaczył, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło. Sąd podał, że na ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych nie mogą mieć też żadnego wpływu dywagacje organu o dochodach, jakie skarżący osiągał w latach 2009 do 2012. Istotne jest to, jakie obecnie posiada realne możliwości spłaty. Na gruncie niniejszej sprawy organ nie pokusił się o wskazanie jakie to dochody, bądź jaki majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie wierzyciela, jakim jest ZUS. Istotna w sprawie jest również okoliczność, całkowicie i w sposób nieuprawniony pominięta przez organ rentowy, że zaległość składkowa nie powstała z winy skarżącego. Prowadząc działalność gospodarczą opłacał należności bez opóźnień i w odpowiedniej wysokości. Kłopoty pojawiły się wraz z zatrzymaniem i aresztowaniem skarżącego. Ta sytuacja, jak również wskazywana przez skarżącego opieszałość w działaniu ZUS (podjęcie kroków w celu wyegzekwowania zaległości dopiero po upływie dwóch lat od zaprzestania jej prowadzenia, co miało wpływ na naliczenie odsetek), prowadząca do naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów administracji, winna być wzięta pod uwagę przez organ rentowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd zaznaczył także że wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać. W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w ww. przepisach, a zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy taka okoliczność miała miejsce, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Końcowo Sąd stwierdził, że trudno w takiej sytuacji życiowej i materialnej A.B. doszukać się realnych możliwości pozyskania środków finansowych, czy majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Końcowo Sąd podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie wzięcie pod uwagę wszystkich wskazywanych wyżej okoliczności oraz dokonanie kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Rozpatrując ponownie sprawę, ZUS ustalił, że A.B. w ramach działalności gospodarczej prowadził sklep odzieżowy i z tego tytułu w okresie od 22 października 2009 r. do 26 lutego 2010 r. był zgłoszony jako płatnik składek ubezpieczeniowych. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS postały zaległości, które zostały objęte przymusowym dochodzeniem. Za zaległości obejmujące okres od 11/2009 r. do 02/2010 r. wystawiono zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zatrudnienia w Zakładzie Karnym w T. , gdzie dłużnik przebywał jako osadzony. Ponadto uzyskano informację o zbiegu tej egzekucji z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. W piśmie z dnia 6 lipca 2012 r. Zakład Karny, w którym przebywa wnioskodawca do 11 lutego 2015 r. poinformował, że od kwietnia do czerwca 2012 r. wnioskodawca był zatrudniony i uzyskał wynagrodzenie odpowiednio w kwotach: 507,04 zł, 557,87 zł oraz 546,94 zł. Po dokonaniu zajęcia komorniczego, do dyspozycji wnioskodawcy pozostało odpowiednio 160,75 zł, 188,88 zł i 182,32 zł. Wnioskodawca za lata 2010 i 2011 w zeznaniach PIT-37, wykazał dochód w wysokości odpowiednio 768,35 zł i 7.232,98 zł. Z przedłożonych do wniosku o umorzenie informacji o dochodach PIT-11 za lata 2009-2010 wynika, że osiągnął on dochód odpowiednio w kwotach 2178,10 zł oraz 768,35 zł, zaś w rocznym obliczeniu podatku od dochodu PIT-40 za 2011 r. wykazał dochód w kwocie 5 932,96 zł. Zobowiązany nie posiadał zaległości z tytułu podatków. Jest natomiast względem niego prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne na wniosek Straży Miejskiej Miasta K., Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. i Urzędu Wojewódzkiego w K

Organ ustalił także, że wnioskodawca jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletnich córek w kwocie 400 zł miesięcznie. Zaległości z tytułu alimentów przekraczają kwotę 20.000 zł i są dochodzone przez komornika sądowego. Wnioskodawca nie figuruje w operacie ewidencji gruntów Miasta K. jako właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty nieruchomości. Nie jest właścicielem pojazdów. Nie korzysta z pomocy społecznej. W postępowaniu ustalono także, że A.B. zajmuje mieszkanie komunalne w Krakowie, a miesięczne opłaty z nim związane wynoszą 453.99 zł. Wnioskodawca zalega z opłatami wobec Zarządu Budynków Komunalnych, w 2011 r. zadłużenie wynosiło 13.646,39 zł. Sytuacja zdrowotna wnioskodawcy jest dobra.

Organ rentowy odmawiając decyzją z dnia 19 lutego 2014 r. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest możliwe tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 tej ustawy. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ rentowy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Zdaniem organu w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ odnosząc się do stanowiska wyrażonego w wyroku WSA w Krakowie z 17 września 2013 r. podał, że zobowiązany jest osoba młodą, w 2014 r. ukończy 35 lat, pracował zawodowo, dlatego w opinii organu po wyjściu z Zakładu Karnego z pewnością będzie starał się podjąć zatrudnienie, które pozwoli mu na poprawę sytuacji materialnej i tym samym będzie w stanie uporać się z problemami finansowymi, które posiada. Organ przyznał, że zdarzenia przyszłe i niepewne nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, niemniej jednak kierując się zasadami logiki, dostępnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego można stwierdzić, że zobowiązany ma szanse po wyjściu z Zakładu Karnego podjąć zatrudnienie. W ocenie ZUS nie można jednoznacznie stwierdzić, że zostanie on wykluczony ze społeczeństwa i skazany na pomoc ze strony Państwa. Zaangażowanie zobowiązanego oraz chęć poprawy swojej sytuacji z pewnością wpłyną na możliwość zmiany sytuacji materialnej na lepsze.

ZUS wskazał także, że organ prowadzący postępowanie egzekucyjne do tej pory nie stwierdził całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. Nie wyczerpano więc przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ rentowy zaznaczył także, że informacje będące w posiadaniu organu o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego lub wartościowego majątku ruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zaznaczył także, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

Oceniając zaistnienie przesłanek umorzenia określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, organ podał, że aktualnie zobowiązany odbywa karę pozbawienia wolności, w związku z tym nie ponosi żadnych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem, ponieważ cały jego koszt utrzymania w zakładzie karnym jest pokrywany z budżetu państwa. Tym samym nie można zgodzić się z twierdzeniem zobowiązanego, że jego potrzeby życiowe nie są zaspokajane. Oceniono, że sytuacja wnioskodawcy, przebywającego w zakładzie karnym, pozbawionego zatrudnienia i obciążonego świadczeniami alimentacyjnymi jest trudna, zwłaszcza, że wnioskodawca nie ma oparcia w nikim bliskim, jego rodzice nie żyją, a wnioskodawca jest po rozwodzie. Zdaniem organu nie jest jednak wykluczone, że w dłuższej perspektywie czasowej wnioskodawca podejmie pracę czy to w zakładzie karnym, czy na otwartym rynku pracy po wyjściu na wolność. Przemawia za tym młody wiek wnioskodawcy oraz brak stwierdzonej niezdolności do pracy, które to okoliczności nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę możliwości podjęcia spłaty. Po wnikliwym przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego, organ doszedł do przekonania, że w dalszej perspektywie czasowej przystąpienie do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległości ZUS w mniejszych kwotach nie pociągnie za sobą ciężkich skutków dla płatnika i nie przyczyni się do pozbawienia możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych.

Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny, rozumiany nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, ale również zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa i ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca zarzucił lekceważenie wyroku WSA w Krakowie, w którym wskazano, że zachodzą przesłanki do umorzenia należności składowych.

Decyzją z 6 maja 2014 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia 19 lutego 2014 r., zgodnie z którym w niniejszej sprawie nie została zrealizowana przesłanka całkowitej nieściągalności. Również w ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwia mu spłacenie zadłużenia. Organ podał, że nie kwestionuje faktu, że jednorazowa wpłata zaległych należności może być dla zobowiązanego trudna, jednakże nie ma przeciwwskazań, aby spłata odbywała się dobrowolnie, stopniowo oraz w mniejszych kwotach. Za bezpodstawne uznane zostały twierdzenia zobowiązanego odnoszące się do braku poinformowania przez ZUS o figurującym na jego koncie zadłużeniu z tytułu nieopłaconych składek. Organ podał, że w świetle art. 46 u.s.u.s. każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do samodzielnego obliczania, rozliczania i opłacania w określonych terminach należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Oznacza to, że zapłata składek następuje bez uprzedniego wzywania organu rentowego do ich zapłaty. ZUS zaakcentował także, że zasadą jest opłacanie składek a nie ich umarzanie.

Od powyższej decyzji A.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie prosząc o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Wskazał, że ZUS podchodzi obojętnie do wyroku WSA w Krakowie z dnia 17 września 2013 roku oraz przedstawionych przez skarżącego okoliczności, z których wynika, że nie posiada on żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Podkreślił, że organ rentowy nie pokusił się nawet o wskazanie jakie to dochody, bądź majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie zaległości. Skarżący jeszcze raz przedstawił swoją sytuację, podkreślając, że przebywa w Zakładzie Karnym i nie ma żadnych realnych szans na odpłatne zatrudnienie, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, jest osobą samotną, pozbawioną wsparcia i ewentualnej pomocy ze strony rodziny.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga zaznaczenia, że przedmiotowa sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który wyrokiem z dnia 17 września 2013 r., (sygn. akt I SA/Kr 254/13) uchylił poprzednią decyzję ZUS z dnia 7 stycznia 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 26 października 2012 roku. W wyroku tym Sąd stwierdził naruszenie przez organ szeregu przepisów postępowania (tj. art. 7, art. 11 i art. 77§1 k.p.a.) w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z powyższym, orzekający obecnie Sąd zauważa, że skoro powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). A zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy ZUS, a na obecnym etapie postępowania także i Sąd orzekający w niniejszej sprawie muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak zostało to stwierdzone w ww. prawomocnym wyroku. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 p.p.s.a. – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza zatem kierunek postępowania Sądu, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

W świetle wyroku WSA w Krakowie z dnia 17 września 2013 r., należy stwierdzić, że ZUS nie wykonał zawartych w nim dyrektyw. Po pierwsze Sąd zauważa, że w wyroku tym uznano, odnosząc się do określonego w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przypadku całkowitej nieściągalności (gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne), że ZUS, jako wierzyciel, ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, gdzie wykazane zostało, że dłużnik nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Z uzasadnienia wydanych w toku ponownego rozpoznania sprawy decyzji nie wynika, aby ZUS oceny takiej dokonał i wziął okoliczność tę pod uwagę. Sam fakt prowadzenia egzekucji nie oznacza bowiem, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie została spełniona.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd zauważa, że przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność w następujących sytuacjach: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd zaznacza, że należało skonfrontować sytuację skarżącego w odniesieniu do poszczególnych przypadków świadczących o całkowitej nieściągalności i analiza taka powinna znaleźć się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Jeśli natomiast chodzi o przesłanki umorzenia uregulowane w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zm.), to należy podkreślić, że organ rentowy przecież dokładnie wie, że skarżący przebywa w zakładzie karnym i nie osiąga żadnych dochodów. Nie jest właścicielem, bądź współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym żadnych nieruchomości, a także ruchomości o znacznej wartości, a przy tym zadłużoną także z innych tytułów, w szczególności z tytułu alimentów względem małoletnich córek, z tytułu zaległego czynszu za mieszkanie komunalne, i zadłużenie to stale rośnie. Skutkować to może utratą lokalu mieszkalnego i bezdomnością skarżącego po wyjściu z zakładu karnego. Nie ma on bowiem żadnej rodziny (jest rozwiedziony; rodzice nie żyją), która mogłaby mu udzielić wsparcia. Fakty te powinny być dogłębnie rozważone w kontekście przesłanek warunkujących umorzenie. Sąd stwierdza, że sytuacja skarżącego wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu musi prowadzić do wniosku, że ocena tej sytuacji została przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy i w tym zakresie należy organom postawić zarzut naruszenia art. 80 k.p.a., wyznaczającego granice swobodnej oceny dowodów. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i to niezależnie od specyfiki spraw z zakresu umorzenia należności składkowych, w których główny ciężar dowodzenia przerzucony jest co prawda na stronę wnioskującą, nie mniej jednak ZUS winien był w okolicznościach przedmiotowej sprawy mieć cały czas na względzie wcześniejszy wyrok tutejszego Sądu.

Sąd zauważa także, że fakt, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, nie oznacza dowolności organu w tym zakresie. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i powinien dać temu wyraz w sposób jasny i zrozumiały dla strony w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaakcentować należy, że uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a ("należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności"). W art. 28 ust. 3b ustawodawca zawarł z kolei delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, postanowił w § 3 ust. 1, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie takie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Jak to już zostało wyżej wspomniane, decyzja uznaniowa, z charakteru której wynika, że organ może a nie musi udzielić ulgi, nie oznacza dowolności w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że artykuł 28 u.s.u.s., regulujący kwestie umarzania należności z tytułu składek, w tym również ust. 2 tego artykułu, oparty jest na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 199/07, LEX Nr 334073). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają one uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1421/08, LEX nr 484073). Aby zatem decyzja w przedmiocie umorzenia należności składkowych nie była dowolna, organ jest zobowiązany zebrać materiał dowodowy, ustalić stan faktyczny sprawy i dokonać jego oceny pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia zarówno tych z ustawy, jak i z § 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślenia wymaga to, iż decyzja, która należy do kategorii uznania administracyjnego, musi być także zgodna z obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że organ uchybił powyższym zasadom.

Z uzasadnienia treści decyzji wynika, że ZUS dostrzega szansę wyegzekwowania zaległych składek w przyszłości, gdyż nie można wykluczyć, że skarżący podejmie pracę przebywając w zakładzie karnym, a następnie po jego opuszczeniu w 2015 r. podejmie pracę na otwartym rynku pracy. Organ ponownie zatem, mimo wyraźnego wytknięcia przez Sąd w poprzednim postępowaniu błędu w tym zakresie, opiera rozstrzygnięcia na niczym niepopartym, hipotetycznym twierdzeniu, pomijając zupełnie realia panujące na rynku pracy. Pomija także wskazywany już fakt rosnącego zadłużenia i zasadnych obaw skarżącego, że po wyjściu z więzienia może się zdarzyć, że będzie osobą bezdomną (gmina może wypowiedzieć umowę najmu z uwagi na nieregulowanie opłat za lokal). Nie dostrzega także, ze skarżący nie ma żadnej rodziny, która mogłaby go wesprzeć, udzielić pomocy, czy dachu nad głową. Należy zatem powtórzyć ocenę Sądu zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 września 2013 r., że przyjęcie przez organ rentowy, że taka sytuacja nie spełnia przesłanek do umorzenia należności składkowych pozostaje w całkowitej sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym. Należy ponownie zaznaczyć, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Na ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych nie mogą mieć też żadnego wpływu dywagacje organu o dochodach, jakie skarżący osiągał w poprzednich latach. Istotne jest to, jakie obecnie posiada realne możliwości spłaty. Sąd zauważa także, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS, organ ustalając sytuację majątkową strony winien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną osoby zobowiązanej z wysokością zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (zob. wyrok NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Na gruncie niniejszej sprawy organ nie pokusił się o wskazanie jakie to dochody, bądź jaki majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie wierzyciela, jakim jest ZUS. Organ w toku ponownie prowadzonego postępowania, mimo wyraźnego wskazania w wyroku z dnia 17 września 2013 r., ponownie pominął okoliczność, że zaległość składkowa nie powstała z winy skarżącego. Prowadząc działalność gospodarczą opłacał on należności bez opóźnień i w odpowiedniej wysokości. Kłopoty pojawiły się wraz z zatrzymaniem i aresztowaniem skarżącego. Z oczywistych przyczyn nie był wówczas w stanie zajmować się prowadzeniem firmy, podjął jednak kroki w kierunku zawieszenia działalności i wykreślenia jej ze stosowanego rejestru. Ta sytuacja, jak również wskazywana przez skarżącego opieszałość w działaniu ZUS (podjęcie kroków w celu wyegzekwowania zaległości dopiero po upływie dwóch lat od zaprzestania jej prowadzenia, co miało wpływ na naliczenie odsetek), prowadząca do naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów administracji, nie została rozpatrzenia i oceniona przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Należy na koniec ponownie wskazać, że wprawdzie, jak to wspomniano wcześniej, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314). Należy w związku z tym jeszcze raz podkreślić, że w wyroku z dnia 17 września 2013 r. Sąd uznał, że na gruncie niniejszej sprawy zostały przez wnioskodawcę spełnione przesłanki wskazane w ww. przepisach, co powinno skutkować rozważeniem przez organ możliwości przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W wyżej opisanej sytuacji życiowej i materialnej A.B. trudno bowiem doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności.

Podsumowując Sąd stwierdza, że przeprowadzona przez sąd kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ nie wykonał wskazań wyrażonych w cytowanym wyżej wyroku. Ponownie więc należało uznać zaskarżoną decyzję za wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, tj. w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Pierwszy z tych przepisów stanowi o obowiązku przestrzegania prawa w toku postępowania, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Natomiast art. 77 § 1 kpa obliguje organ do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, przy czym ocena tego materiału powinna być dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażonej w art. 80 kpa.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tutejszego Sądu z dnia 17 września 2013 r., oraz stosownie do wskazań zawartych w uzasadnieniu tego wyroku weźmie pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności oraz dokonana kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W związku z tym należało w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylić decyzję ZUS z dnia 6 maja 2014 roku. Działając zaś na zasadzie art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 152 p.p.s.a.