Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 998/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Towarzystwa [...] w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2284/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Towarzystwa [...] w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

[...] Towarzystwo [...] w K. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Następnie pismem z dnia 15 grudnia 2014 r. [...] Towarzystwo [...] w K. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez obniżenie kosztów wpisu od skargi do kwoty 50 zł. Z treści złożonego wniosku, statutu Stowarzyszenia oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów (uchwały walnego zebrania z 11 czerwca 2014 r. określającej wysokość składek członkowskich, listy członków), a także oświadczenia z 18 maja 2015 r. wynika, że Skarżący jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym, które posiada osobowość prawną. Jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu). W myśl § 8 pkt 8 statutu swoje cele Stowarzyszenie realizuje m in. poprzez występowanie w procesach sądowych związanych z ochroną środowiska.

W styczniu bieżącego roku na liście członków Stowarzyszenia figurowało 29 osób oraz czterech członków wspierających (k. 63). Wedle powołanej uchwały, wysokość podstawowej składki opłacanej w cyku miesięcznym wynosi 5 zł, natomiast składki ulgowe wynoszą 3 zł dla studentów i uczniów lub 1,50 zł dla emerytów, rencistów, osób bezrobotnych, a także innych osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Z kolei w cyklu rocznym podstawowa składka wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowe odpowiednio 25 zł lub 12 zł. Uchwała przewiduje także składkę rodzinną płatną wyłącznie w cyklu rocznym w wysokości 80 zł. Wedle informacji widniejących na liście członków Stowarzyszenia, cztery osoby uiszczają składkę ulgową, jedna studencką, a dwie rodzinną. Trzy osoby zalegają z płatnościami składek za 2014 r. W przypadku jednej z nich, Stowarzyszenie czeka na wniosek o wykreślenie. W 2015 r. planowane jest podniesienie składki do 60 zł (większa kwota jest nieakceptowana przez członków). Planowane jest również ujednolicenie składki ulgowej do 50% składki normalnej. Ustalona wysokość składki nie odbiega od typowych składek członkowskich innych organizacji o profilu przyrodniczym.

Następnie Skarżący wywiódł, że teoretyczny roczny budżet Stowarzyszenia wynosi 1.253 zł. Dochód w 2014 r. wyniósł 1.900 zł i był najwyższy od momentu rozpoczęcia działalności. Łączna kwota wydatków poniesionych na opłaty bankowe, opłaty administracyjne, opłaty pocztowe, opłaty sądowe i bilety komunikacyjne wyniosła natomiast 1.918,35 zł. Dodatkowe koszty poniesiono w związku z wykorzystywaniem prywatnego samochodu. Aktualne zobowiązania Stowarzyszenia przekraczają 25.000 zł. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku, że działalność Stowarzyszenia z założenia opiera się na pracy społecznej - jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania, czego przejawem są straty finansowe. Składki członkowskie są jedynym źródłem dochodów, które nie pokrywają kosztów funkcjonowania Stowarzyszenia. Kwota uzyskana ze składek w skali roku starcza na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Skarżący nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki zmierzające do pozyskiwania darowizn. Towarzystwo eliminuje koszty zatrudniania ekspertów zewnętrznych. Produktem jego pracy są ekspertyzy. Ich rynkowa wartość przekracza ponoszone koszty funkcjonowania. Nie przynoszą one jednak realnego przychodu. Jak wskazał Skarżący, ze względu na ideowy charakter jego działań, nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej. Stowarzyszenie zaznaczyło też, że w przedmiotowej sprawie poniosło duże koszty dokumentacji terenowych, a występuje w niej, reprezentując interes społeczny, jakim jest ochrona przyrody.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu, z stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Stowarzyszenie może prowadzić działalność jedynie w takim zakresie, w jakim jest to możliwe w ramach posiadanych środków. Działalność ta nie może być subsydiowana z budżetu Państwa. Zgodnie z § 8 pkt 8 statutu Wnioskodawcy, działa on m. in. poprzez występowanie w procesach sądowych związanych z ochroną środowiska. Chcąc realizować działalność musi się on więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Wnioskodawca, będący stowarzyszeniem rejestrowym, może uzyskiwać środki finansowe nie tylko ze składek członkowskich, lecz również z innych źródeł - darowizn, spadków i zapisów - oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach; Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.). Niepodejmowanie wystarczających działań zmierzających do uzyskania środków z tych źródeł powoduje, że zakres jego działalności musi podlegać określonym ograniczeniom, zważywszy że stowarzyszenia działające w interesie publicznym nie są generalnie zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

[...] Towarzystwo [...] w K. pismem z dnia 18 września 2015 r. wniosło zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu podniosło, że z uwagi na brak wystarczających środków Towarzystwo wnioskuje o obniżenie wysokości wpisu o połowę. Stowarzyszenie zwróciło uwagę, że w sprawie nie działa w swoim interesie, ale dotyczącym środowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504).

W przedmiotowej sprawie skarżące Towarzystwo nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (§ 8 Statutu Towarzystwa), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.

Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem, [...] Towarzystwo [...] w K., którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Towarzystwo powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).

WSA w Warszawie, wskazując na przedmiot działalności Stowarzyszenia, słusznie zauważył, że z akt sprawy nie wynika, aby Towarzystwo podjęło działania w celu zgromadzenia innych niż składki członkowskie środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym.

Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Ponadto na obecnym etapie postępowania, celem zagwarantowania realizacji statutowej działalności Stowarzyszenia, wymagany koszt sądowy to 100 zł wpisu sądowego od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżące Towarzystwo nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty.

Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem zażalenia nie może być również podnoszony przez Stowarzyszenie argument, że zaangażowanie w realizację statutowych celów Towarzystwa powoduje niemożność działania organizacji celem pozyskania środków na prowadzoną działalność.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.