Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1155/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 727/16 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

M. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres 03.2001 – 01.2009 z jednoczesnym umorzeniem odsetek od zaległych składek, opłat dodatkowych oraz kosztów upomnienia. W złożonym wniosku strona zaproponowała spłatę należności głównej wynoszącej 41.240,74 zł w 12 miesięcznych ratach, w wysokości 3,436,75 zł każda. Ze złożonego w dniu 18 marca 2016 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz uczącym się synem. Na stały miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej składa się jej wynagrodzenie w wysokości 1.355,69 zł brutto z tytułu wykonywanej umowy o pracę oraz świadczenie emerytalne matki skarżącej w wysokości 1.263, 93 zł netto. Strona nie podała żadnych informacji, co do otrzymywanych alimentów na rzecz syna. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego określiła na kwotę 220 zł. Zgodnie z jej oświadczeniem jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 38m2, położonego w Ł. przy ul. T., nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, praw majątkowych oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Wskazując na swoją sytuację zdrowotną określiła swój stan zdrowia jako dobry. Prognozując możliwość poprawy swojej sytuacji materialnej oświadczyła, że zaoferowana pomoc rodziny w spłacie zadłużenia, jak również możliwość awansu w obecnym miejscu zatrudnienia może znacznie wpłynąć na poprawę jej sytuacji majątkowej, co umożliwi spłatę zaległości głównej bez odsetek i kosztów pobocznych.

Na podstawie danych z Komputerowego Systemu Informatycznego ZUS ustalił, że wnioskodawczyni posiada tytuł do ubezpieczeń społecznych jako wspólnik jednoosobowej spółki A. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Wyjaśniając powyższą kwestię pełnomocnik skarżącej oświadczył, że spółka A. generuje dochody, które za rok 2015 kształtują się w kwocie około 190.000 – 200.000 zł. Środki te są księgowane w kapitale zapasowym spółki i w przypadku uwzględnienia przez ZUS przedmiotowego wniosku, zostaną one przeznaczone na spłatę należności głównej. Skarżąca z tytułu sprawowania funkcji w spółce uzyskuje dochód w kwocie najniższego wynagrodzenia. Natomiast, co do świadczenia alimentacyjnego pełnomocnik wyjaśnił, że ojciec dziecka skarżącej nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego, stąd nie otrzymuje żadnych kwot z tego tytułu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. D. umorzenia odsetek wyliczonych na dzień 16 lutego 2016 r., opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia w wysokości:

- 66.749 zł odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 03 – 06.2001, 08.2001 – 04.2002; 07 – 08.2002, 11.2002 – 06.2003, 01 – 05.2004, 08 – 12.2004, 03 – 06.2005, 10.2005 – 01.2009 w wysokości 59.793,47 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 1.580 zł, kosztów upomnienia w wysokości 264 zł;

- 32.869 zł odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03 – 07. 2001, 09.2001 – 08.2002, 11.2002 – 06.2003, 01.2004 – 11.2006, 01.2007 – 08.2012 w wysokości 33.859,77 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 710 zł, kosztów upomnienia w wysokości 343, 20 zł;

- 4.638 zł odsetek od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01 – 04. 2002, 07 – 08.2002, 11.2002 – 06.2003, 01 – 05. 2004, 08.20004 – 06. 2005, 10.2005 – 11.2006, 01.2007 – 01.2009 w wysokości 4.415,31 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 110 zł, kosztów upomnienia w wysokości 255,20 zł.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy tę decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie wyczerpał okresu dochodzenia należności stanowiących przedmiot złożonego wniosku, w celu wyegzekwowania których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponadto strona jest współwłaścicielem mieszkania, na którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo ustanowić hipotekę przymusową. W sprawie zdaniem organu nie wystąpiła także żadna z przesłanek umorzenia wskazanych należności.

Zdaniem organu z przedstawionego przez wnioskującą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, w szczególności z wysokości stałych miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego, braku dochodzenia alimentów od ojca dziecka, wysokości stałych kosztów utrzymania, deklaracji ratalnej spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach wynoszących ponad 3 000 każda, jak również z faktu, że skarżąca jest jednoosobowym wspólnikiem generującej dochody spółki kapitałowe, wynika, iż nie można było uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że strona deklarowała spłatę należności głównej, w przypadku uwzględnienia przedmiotowego wniosku, nie z dochodów rodziny, a z dochodów prowadzonej spółki. W ocenie organu strona nie wykazała, iż wskutek poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia opłacenie przedmiotowych należności mogłaby zostać pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca nie wykazała również, że z uwagi na przewlekłą chorobę lub też z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Przeciwnie ze zgromadzonego materiału dowodowego bezspornie wynika, że strona osiąga stały dochód, a swój stan zdrowia określa jako dobry. Mając powyższe na uwadze Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że uwzględnienie wniosku skarżącej z dnia 16 lutego 2016 r. byłoby niezasadne.

M. D. wniosła skargę na tę decyzję.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.).

Sąd I instancji nie stwierdził w sprawie naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: k.p.a.), ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 963, dalej: u.s.u.s.), oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 2003 r.).

Sąd I instancji powołał art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. wskazując , że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia wskazanej ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia.

Sąd I instancji uznał, iż organ w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącą wybiórczo zresztą okoliczności jej sytuacji życiowej i majątkowej, a mającej uzasadniać umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2001 r. do stycznia 2009 r., opłat dodatkowych oraz kosztów upomnienia, z uwagi na brak możliwości ich uregulowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, iż wobec tego, że skarżąca selekcjonowała okoliczności jej sytuacji eksponując jedynie te z nich, które przedstawiały jej sytuację w korzystniejszym świetle z punktu widzenia przesłanek umorzenia zaległości organ w istocie z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające aby ustalić rzeczywistą sytuację skarżącej. Z wniosku o umorzenie oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, wynika, iż strona skarżąca – uzasadniając swoje żądanie - wskazała, iż uzyskiwane przez nią stałe miesięczne dochody z tytułu wykonywanej umowy o pracę oraz dochody z tytułu świadczenia emerytalnego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, kształtujące się w łącznej kwocie około 2.619,62 zł netto, jak również podała, że wsparcie materialne rodziny pozwoli jedynie na spłatę należności głównej ( zaległych składek) w 12 miesięcznych ratach, wynoszących około 3.436,75 zł każda. Podała także, że w skład jej gospodarstwa domowego, oprócz matki wchodzi pobierający naukę i nieosiągający żadnych dochodów syn. Wskazując na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania określiła je ogólnie na kwotę około 220 zł. Oświadczyła nadto, że jest współwłaścicielem położonego w Łodzi mieszkania o powierzchni 38 m2. Nie posiada żadnego innego majątku trwałego ani ruchomego, jak również praw majątkowych. Odnosząc się zaś do poczynionych z urzędu ustaleń organu, co do prowadzenia przez skarżącą jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, pełnomocnik strony wyjaśnił, że spółka ta wygenerowała za rok 2015 zysk w kwocie około 190.000 – 200.000 zł. Środki te zostały zaksięgowane w kapitale zapasowym spółki i w przypadku uwzględnienia przez ZUS przedmiotowego wniosku, zostaną przeznaczone na spłatę należności głównej. Skarżąca z tytułu sprawozdania funkcji w spółce uzyskuje dochód w kwocie najniższego wynagrodzenia. Pełnomocnik oświadczył również, że ojciec dziecka skarżącej nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego, stąd syn wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych kwot z tego tytułu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że zważywszy na powyższe okoliczności, zwłaszcza zaś na dość powściągliwą postawę skarżącej w wyjaśnieniu okoliczności jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, nie sposób zarzucić organowi błędne poczynienie ustaleń faktycznych. Część istotnych ustaleń faktycznych, jak okoliczność posiadania udziałów w spółce, organ ustalił we własnym zakresie, bowiem skarżąca tej okoliczności nie ujawniła. Powołując się na poglądy judykatury Sąd I instancji podniósł, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Skuteczność wniosku w tym zakresie w dużej mierze zależy od aktywności wnioskodawcy w wykazaniu okoliczności uzasadniających to umorzenie. Od inicjatywy wnioskodawcy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które świadczą za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Tak rozumianej aktywności i zaangażowania skarżąca nie wykazała skoro podnosiła jedynie okoliczności wskazujące jej gorszą sytuację majątkową niż rzeczywista. Skarżąca w toku postępowania nie wnosiła też żadnego wniosku dowodowego, choć była szczegółowo poinformowana przez organ o takiej możliwości. Sąd I instancji wywodził, że z uwagi na charakter postępowania w sprawie umorzenia zaległości, jak i przesłanki umorzenia wszystkie okoliczności sprawy skarżąca mogła wyjaśnić z własnej inicjatywy, jak i w odpowiedzi na wezwania lub powiadomienia organów, a także złożyć do akt inne jeszcze dowody, potwierdzające sytuację majątkową. Wiedzę o określonych okolicznościach faktycznych i dowodach na ich potwierdzenie posiada wszak wnioskodawca i jedynie on może je udostępnić czy ujawnić. Sąd podkreślił, że pewnych okoliczności faktycznych, tj. np. podnoszony w skardze zarzut nieustalenia wysokości rzeczywistych obciążeń skarżącej związanych z kosztami utrzymania, leczenia czy też wynikających z konieczności spłaty innych zobowiązań strony strona nie wykazywała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że w niniejszej sprawie – co potwierdzają załączone akta administracyjne – organ każdą nawet ledwo zasygnalizowaną przez skarżącą informację zweryfikował, korzystając tak z własnych baz danych, choć wszystkie zgromadzone przez organ z urzędu dowody sama skarżąca mogła dostarczyć, tym bardziej, że była o tej możliwości informowana przez organ. Za istotne uznał Sąd I instancji, że skarżącą, wskazując na dobry swój stan zdrowia i nie wykazując wydatków na leczenie w oświadczeniu ani we wniosku, jednocześnie zarzuca organowi nie wyjaśnienie tych okoliczności faktycznych, niejako nie zauważając podanych przez siebie danych w tym zakresie. Tożsamo również oceniono zarzut w zakresie niewyjaśnienia czynionych przez skarżącą miesięcznych wydatków w relacji do osiąganego dochodu, wskazanych przecież przez skarżącą w oświadczeniu.

Sąd I instancji uznał, że nie bez znaczenia jest okoliczność, iż skarżąca od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak również miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji, a także zgłoszenia dowodów na podnoszone we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne. Miała więc stworzoną obiektywnie to oceniając możliwość wszechstronnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i przedstawienia dowodów ja potwierdzających.

Zdaniem Sądu I instancji, w tej sprawie podstawę ustaleń faktycznych mógł stanowić materiał dowodowy obejmujący: wniosek skarżącej o umorzenie należności wraz z oświadczeniem o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącej, wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej na okoliczność powiązań strony z A. Sp. z o.o., oraz własna dokumentacja organu co do zaległości z tytułu składek społecznych i dowody uzyskane przez organ z urzędu, a dokonaną przez organ ocenę tych okoliczności w kontekście wystąpienia przesłanek materialnych zastosowania instytucji umorzenia należało uznać za prawidłową .

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracji w sposób prawidłowy przyjął, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w szczególności w pkt 1- 4b. Natomiast, co do wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności składek, wymienionych w pkt 5 -6 powołanego przepisu, fakt nieskuteczności prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, co tak akcentuje pełnomocnik skarżącej, nie jest równoznaczne z uznaniem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym bardziej, że w ocenie Sądu I instancji fakt, iż skarżącą z tytułu pełnienia funkcji w jednoosobowej spółce kapitałowej, której jest jedynym właścicielem, otrzymuje wynagrodzenie na poziomie wynagrodzenia minimalnego, niepodlegającego zajęciu egzekucyjnemu, i to w sytuacji, gdy spółka za rok poprzedzający złożenie przedmiotowego wniosku wypracowała zysk rzędu 190.000 – 200.000 zł (zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej), może świadczyć o zamierzonym działaniu zobowiązanej, mającym na celu uniemożliwienie skutecznego wyegzekwowania należności. Ponadto zdaniem Sądu I instancji podkreślenia wymaga, iż skarżąca jest współwłaścicielem mieszkania zlokalizowanego w Ł., posiada udziały w spółce, co pozwala na przyjęcie, że w sprawie nie znajdzie zastosowanie przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., tj. stwierdzenie majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z tego też względu za niezasadny uznano zarzut skargi, co do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i pkt 6 polegający na nieuchyleniu decyzji wydanej w I instancji, pomimo ustalenia nieskuteczności prowadzonego przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego, obejmującego swoim przedmiotem niniejsze należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał za zasadne również stanowisko organu, co do braku możliwości umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r., czyli sytuacji gdy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Sąd I instancji wskazał, że poza sporem pozostaje, iż skarżąca nie wykazała okoliczności poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r.). Nie wykazała także, że z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r.). Wręcz przeciwnie w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym, w rubryce dotyczącej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, skarżąca określiła swój stan zdrowia jako dobry. Nie przedstawiła również jakichkolwiek okoliczności, z których wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego opłacenie należności. Wręcz przeciwnie skarżąca jest aktywna zawodowo, a ponadto, jak oświadczyła w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym, w aktualnym miejscu zatrudnienia ma możliwość awansu, co wiąże się ze wzrostem otrzymywanego wynagrodzenia. Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, tj. za zaistniała w sprawie przesłanka umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. W ocenie Sądu I instancji łączna suma dochodów osiąganych przez gospodarstwo domowe skarżącej, wskazana przez skarżąca, wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, bierność skarżącej w dochodzeniu obowiązku alimentacyjnego od ojca jej dziecka, zaproponowane przez stronę warunki spłaty należności głównej w 12 ratach w wysokości ponad 3.000 zł każda, jak również zadeklarowana gotowość spłaty tej należności z środków zgromadzonych w kapitale zapasowym spółki skarżącej, pod warunkiem uwzględnienia wniosku w zakresie umorzenia części należności, pozwalają przyjąć, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na opłacenie tych zaległości, bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych swoich i jej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że pośrednio potwierdzają to dopuszczone na wniosek skarżącej dowody z załączonych do skargi dokumentów, których analiza prowadzi do wniosku, że skarżąca wbrew informacjom podanym w oświadczeniu z dnia 18 marca 2016 r. o stanie rodzinnym i majątkowym, posiada inne zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym i – pomimo podnoszenia zagrożenia jej egzystencji – spłaca sukcesywnie zobowiązania prywatnoprawne (wobec [...]). To czyni zasadnym stanowisko ZUS, co do możliwości skarżącej uregulowania zaległych należności wraz z dodatkowymi kosztami, wynikającymi z faktu braku terminowej wpłaty tych należności, bez uszczerbku na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony oraz jej rodziny.

Sąd I instancji uznał za niezasadny zarzut skargi, co do naruszenia art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.i.o.), poprzez, jak argumentował pełnomocnik skarżącej, przyjęcie przez organ administracji, iż za odmową umorzenia zaległości przemawiał brak formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego względem syna skarżącej oraz fakt, iż obowiązek ten ustanie z chwilą ukończenia przez syna wnioskodawczyni 18 lat, co umożliwi jej spłatę dochodzonych należności. Odnosząc się do powyższego zarzutu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że przepis ten nie stanowił podstawy materialnoprawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, a tym samym nie mogło dojść do jego naruszenia. Po drugie, wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, zarówno z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i z uzasadnienia decyzji wydanej w pierwszej instancji nie wynika, iż brak formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka skarżącej, czy też wiek dziecka, które co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w lipcu 2016 r. ukończyło 18 lat, nie stanowiły jednej z przesłanek odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej. Co więcej z uzasadnień tych nie wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych sformułował twierdzenia o treści wskazanej przez pełnomocnika skarżącej. Odniesienie się przez organ do wieku dziecka skarżącej, jak również stwierdzenie, iż okoliczność braku ustalenia formalnego obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka, nie zwalnia go od obowiązku łożenia na utrzymanie syna miało jedynie na celu wykazanie, że w sprawie nie wystąpiły określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. przesłanki umorzenia należności, wskazane we wniosku strony z dnia 16 lutego 2016 r.

Za nietrafny Sąd I instancji uznał także zarzut naruszenia art. 140 w zw. z art. 7, art. 7 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. poprzez brak podstaw do stwierdzenia, że skarżąca jako jedyny właściciel spółki kapitałowej uzyskuje dochód z tytułu wypracowanych zysków spółki, jak i ustalenia woli dysponowania tym zyskiem, księgowanym w kapitale zapasowym spółki. To wynika wprost z zawartej w aktach sprawy notatki urzędowej z przeprowadzonej rozmowy z pełnomocnikiem skarżącej, który deklarował przeznaczenie tych środków na ratalną spłatę zaległości głównej, pod warunkiem uwzględnienia wniosku skarżącej, co do umorzenia pozostałych należności, tj. odsetek od zaległości, kosztów wystosowanych upomnień oraz naliczonych opłat dodatkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi za prawidłowe uznał również rozważania organu co do ważenia interesu skarżącego i interesu społecznego. Sąd I instancji uznał, że słusznie podnosi ZUS, iż trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności, bowiem skarżąca jako płatnik składek powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością w regulowaniu swoich zobowiązań publicznoprawnych. Dodał, iż obiektywnie oceniając okoliczności sprawy skarżąca ma możliwość pozyskania środków na spłatę spornego zadłużenia. Jest osobą młodą, aktywną zawodowo, posiadająca stałe zatrudnienie w prowadzonej przez siebie jednoosobowej spółce kapitałowej, która to spółka jak już wskazano generuje zyski. Podkreślenia także wymaga, że każdy wierzyciel ma prawo, a wierzyciel publicznoprawny wręcz obowiązek dochodzenia swoich wierzytelności. ZUS żadnym przepisem prawa nie został z tego obowiązku zwolniony, jak też nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. Niewątpliwa uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych należności są naturalną konsekwencją jej nieuregulowania w terminie. Z reguły bowiem zapłata jakichkolwiek zobowiązań rodzi pewne niedogodności dla zobowiązanego i ma wpływ na wysokość faktycznie pozostających do jego dyspozycji środków pieniężnych. Skarżąca jako profesjonalny podmiot gospodarczy powinna była liczyć się z koniecznością jej zapłaty, gdyż ciążył na niej taki obowiązek, jak też powinna wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Każdy bowiem podmiot podejmujący, jakąkolwiek formę pracy zarobkowej, jest obowiązany ponosić ciężary publicznoprawne. Tym bardziej podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązany jest bez wezwania (czy upomnienia organu) regulować należne składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze. Stosownie bowiem do art. 46 ust. 1 u.s.u.s. na płatniku składek ciąży obowiązek rozliczenia oraz opłacenia składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, zaś na mocy art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę na zasadzie i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa, niezależnie od przyczyny powstania zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, że należności o umorzenie których wnioskuje skarżąca, są konsekwencją nieuregulowania składek w terminie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywne skutki obciąża podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu, a umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy. To płatnik jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej są wkalkulowane w tę działalność, gdyż jej prowadzenie zawsze generuje koszty, w tym z tytułu zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, wynikających z przepisów prawa. Działalność gospodarcza nie traci tego charakteru nawet gdy przynosi ona straty, nastawienie na zysk nie musi bowiem prowadzić do jego osiągnięcia. Natomiast utrata płynności finansowej, jak i nieosiąganie dochodu przez płatnika nie mieści się w katalogu przesłanek umorzenia. W konsekwencji, umorzenie należności ZUS-u w sytuacji braku reakcji skarżącej na problemy prowadzonej działalności gospodarczej (choćby jej zaprzestania w takim momencie aby nie doprowadzić do tak znacznego zadłużenia) oznaczałoby przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i skutków podejmowania nietrafnych decyzji gospodarczych i osobistych na ogół społeczeństwa. To zaś stawiałoby skarżącą, jak i innych przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji, w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do tych zobowiązanych podmiotów, którzy składki odprowadzają. W konsekwencji prowadzić musiałoby to do złamania zasady równości ponoszenia ciężarów publicznoprawnych i to bez zaistnienia ku temu podstaw do takiego różnicowania. Sąd I instancji wskazał, że nie może uchylić decyzji uznaniowej na tej podstawie, iż dokonany przez organ wybór rozstrzygnięcia nie zasługuje na aprobatę w odczuciu skarżącej i podawanych przez nią argumentów. Organ nawet w przypadku stwierdzenia słusznego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności może w różny sposób rozstrzygnąć sprawę i każe z nich jest legalne, a wybór rozstrzygnięcia jest dokonywany w oparciu o kryterium słuszności i celowości. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z kwot, które powinny zasilić poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Ubezpieczenia społeczne mają charakter solidarny (pokoleniowy), co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, ze składek na zabezpieczenie społeczne są świadczenia opieki zdrowotnej dla uprawnionej, szerszej grupy społecznej, np. w postaci emerytur, rent, zasiłków chorobowych czy wypadkowych. Ze środków z tytułu składek zdrowotnych korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które nabyły uprawnienia do bezpłatnych świadczeń medycznych czy emerytury w efekcie uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, choć ich ówczesna sytuacja finansowa – uwzględniając powszechnie znany fakt, iż polskie społeczeństwo jest ubogie również mogła być trudna; albo obecnie z uwagi na stan zdrowia muszą korzystać ze świadczeń medycznych czy renty. Z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest uznawane jako instytucja o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym jego potraktowaniem. Takich szczególnych niemożliwych do przezwyciężenia powodów skarżąca, w ocenie Sądu i instancji, nie wskazała.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła M. D., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, podczas gdy organ nie dokonał niezbędnych ustaleń i zaniechał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy przedstawiona przez skarżącą sytuacja życiowa i majątkowa pozwala na opłacenie zaległych składek oraz odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty i kosztów upomnienia, w rozpatrywanym stanie faktycznym nie zostały wyjaśnione okoliczności w zakresie kosztów utrzymania i innych zobowiązań skarżącej i obciążenia skarżącego w zakresie spłaty tych zobowiązań ponoszonych w stosunku miesięcznym, w niniejszej sprawie organ nie ustalił faktycznej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość obciążeń, zatem ze względu na nie zebranie całego materiału dowodowego organ wydający zaskarżoną decyzję nie mógł jednoznacznie rozważyć i ocenić, czy zapłata należności pociągnie dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki polegające na pozbawieniu skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przy pierwszym rozpoznaniu przepisów prawa materialnego: art. 28 ust. 2 i 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie mimo prawidłowych ustaleń faktycznych w przedmiocie nieskuteczności prowadzonego przeciwko M. D. postępowania egzekucyjnego w stosunku do należności z tytułu składek będących przedmiotem wniosku o umorzenie (str. 4 decyzji);

c) art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80 i art. 86 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i stwierdzenie że:

- M. D. uzyskuje dochód jako wspólnik jednoosobowej spółki z.o.o. (str.3 decyzji), w sytuacji gdy organ nie dysponował materiałem z którego wynikałaby taki wniosek, zaś spółka uzyskany zysk przekazuje corocznie na kapitał zapasowy na podstawie zgodnej z prawem uchwały o wyłączeniu zysku od podziału, zatem stwierdzenie ZUS, że dochód z tytułu umowy o pracę nie jest jedynym źródłem dochodu jest błędne;

- spółka generuje dochody księgowane w kapitale zapasowym, które to dochody zostaną przeznaczone na spłatę zadłużenia w ratach (str. 4 decyzji), w sytuacji gdy brak jest materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie woli strony dysponowania kapitałem zapasowym;

d) art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwanie podatnika do przedłożenia dokumentów w przedmiocie obciążeń budżetu rodziny jeżeli przedłożony przez podatnika materia dowodowy organ uznał za niewystarczający.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 133 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez przyjęcie że brak jest formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego względem syna, a ponadto ustanie on wraz ze skończeniem przez dziecko 18 lat, podczas gdy z samej ustawy wynika że oboje rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, zaś syn M. D. nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie bowiem nadal kształci się i pozostaje na utrzymaniu matki.

Na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów

a) bilansu spółki A. za rok 2014 oraz 2015 - na okoliczność przekazywania zysku na kapitał zakładowy oraz jego wysokości;

b) pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego 14.07.2016 r.;

c) noty księgowej w sprawie [...];

d) zajęcia udziałów w spółce [...]

na okoliczność prowadzonych egzekucji oraz sytuacji finansowej płatnika.

Skarżąca kasacyjnie wnosiła o uchylenie zaskarżanego wyroku i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd I instancji. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło w postępowaniu przed Sądem I instancji i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumcji). Podkreślenia wymaga, że sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu.

Mimo że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej (por. wyroki NSA: z 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; z 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04; z 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04; z 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05; z 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06; z 4 października 2006 r. sygn. akt I OSK 459/06 – dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i nie budzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony.

Poczynienie powyższych uwag o charakterze ogólnym było konieczne z uwagi na sposób w jaki została zredagowana skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie. Skarga ta nie spełnia bowiem przytoczonych powyżej wymogów formalnych.

Jako zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy zarzucono bowiem wyłącznie naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego bez jakiegokolwiek powiązania tych zarzutów z naruszeniem przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również brak ich odniesienia do postępowania przed Sądem I instancji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Argumentacja podana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w żadnej mierze nie odnosi się do wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, lecz w znacznej mierze sprowadza do powtórzenia podniesionych w skardze zarzutów skierowanych przeciwko treści wydanej w sprawie decyzji administracyjnej. Nawet w petitum skargi kasacyjnej jej autor wskazuje na konkretne strony wydanej w sprawie decyzji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że powołanie przepisów postępowania administracyjnego w oderwaniu od będących podstawą zaskarżonego wyroku przepisów postępowania sądowego, nie może być uznane za spełniające przesłanki podstaw kasacyjnych, o których mowa art. 174 p.p.s.a., gdyż przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, stosownie do treści art. 173 § 1 p.p.s.a., jest orzeczenie sądu (por. m.in. wyrok NSA z dnia 31 marca 2013 r., II FSK 925/10, LEX nr 1100417; wyrok NSA z dnia 13 listopada 2012 r., I OSK 2088/12, LEX nr 1291377; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., I OSK 970/11, LEX nr 1112113; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 2535/12, LEX nr 1358516). Analiza zarzutów skargi kasacyjnej oraz treści jej uzasadnienia wykazuje, że naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego autor skargi kasacyjnej nie powiązał z jakimkolwiek przepisem postępowania sądowoadministracyjnego. Mając jednak na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09), a sprowadzający się do stanowiska, że w przypadku braku powiązania przez autora skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa przez organ administracji z zarzutem naruszenia prawa przez sąd wojewódzki, Naczelny Sąd Administracyjny może, po przeanalizowaniu uzasadnienia skargi kasacyjnej, samodzielnie zidentyfikować zarzut naruszenia prawa przez Sąd I instancji, skład orzekający w niniejszej sprawie potraktował wymienione wyżej zarzuty naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego jako zarzuty polegające na niestwierdzeniu przez Sąd I instancji naruszenia przez organ administracji powyższych przepisów, które to naruszenie miało uzasadniać – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonej decyzji.

Tak zidentyfikowane zarzuty naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie są uzasadnione.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji oceniając wydane decyzje nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania art. 7, 77 § 1, 80 i 86 k.p.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie miał podstaw do przyjęcia, iż organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, czy też, że ocena tego materiału wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów.

Sąd I instancji zauważył, że ze względu na dość powściągliwą postawę skarżącej w wyjaśnieniu okoliczności jej sytuacji majątkowej i rodzinnej część istotnych ustaleń faktycznych, jak okoliczność posiadania udziałów w spółce prawa handlowego, organ ustalił we własnym zakresie, bowiem skarżąca tej okoliczności nie ujawniła. Skarżąca w toku postępowania nie wnosiła też żadnego wniosku dowodowego, choć była szczegółowo poinformowana przez organ o takiej możliwości. Z uwagi na charakter postępowania w sprawie umorzenia zaległości, jak i przesłanki umorzenia wszystkie okoliczności sprawy skarżąca mogła wyjaśnić z własnej inicjatywy, jak i w odpowiedzi na wezwania lub powiadomienia organów, a także złożyć do akt inne jeszcze dowody, potwierdzające sytuację majątkową, czego nie uczyniła. Wiedzę o określonych okolicznościach faktycznych i dowodach na ich potwierdzenie posiada jedynie wnioskodawca i on jedynie może je udostępnić czy ujawnić. Pewnych okoliczności faktycznych, tj. np. podnoszonego braku ustalenia wysokości rzeczywistych obciążeń skarżącej związanych z kosztami utrzymania, leczenia czy też wynikających z konieczności spłaty innych zobowiązań strona nie wykazywała. Słusznie też zauważył Sąd I instancji, iż strona wskazując na dobry swój stan zdrowia i nie wykazując wydatków na leczenie w oświadczeniu ani we wniosku, jednocześnie zarzuca organowi nie wyjaśnienie tych okoliczności faktycznych, niejako nie zauważając podanych przez siebie danych w tym zakresie. Podobnie również ocenić należy zarzut w zakresie niewyjaśnienia czynionych przez skarżącą miesięcznych wydatków w relacji do osiąganego dochodu, wskazanych przecież przez skarżącą w oświadczeniu, na co słusznie wskazywał Sąd I instancji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że przesłuchanie strony ma charakter dowodu posiłkowego, dopuszczanego w sytuacji, gdy organ administracji uzna, że po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku nadal pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy. Nawet jednak w takiej sytuacji organ administracji "może" przesłuchać stronę. Tak więc sam fakt nie przesłuchania strony w tej sprawie, nie może być podstawą do stwierdzenia, że decyzję wydano z naruszeniem prawa procesowego bowiem Sąd I instancji słusznie zaakceptował stanowisko organu, że w tej sprawie podstawę ustaleń faktycznych mógł stanowić materiał dowodowy obejmujący: wniosek skarżącej o umorzenie należności wraz z oświadczeniem o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącej, wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej na okoliczność powiązań strony z A. Sp. z o.o., oraz własna dokumentacja organu co do zaległości z tytułu składek społecznych i dowody uzyskane przez organ z urzędu.

Zasadnie też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonaną przez organ ocenę tych okoliczności w kontekście wystąpienia przesłanek materialnych zastosowania instytucji umorzenia, Sąd I instancji uznał za prawidłową, a zatem nie przekraczającą granic swobodnej oceny dowodów.

Słusznie zatem Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu, że w niniejszej spawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w szczególności w pkt 1- 4b oraz , że fakt nieskuteczności prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego nie jest równoznaczne z uznaniem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 5 -6 powołanego przepisu). Słusznie Sąd I instancji wskazywał na ustalenia organu, iż skarżąca jest współwłaścicielem mieszkania zlokalizowanego w Łodzi, posiada udziały w spółce, która wypracowała zysk rzędu 190 000 – 200 000 zł, co pozwala na przyjęcie, że w sprawie nie znajdzie zastosowanie przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., tj. stwierdzenie majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z tego też względu za niezasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej, co do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s.

Wobec powyższego zarzuty kasacyjne sformułowane w punkcie I a) – d) skargi kasacyjnej należy uznać za nieusprawiedliwione.

Jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego w rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia art. 133 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Autor skargi kasacyjnej nie wskazał przy tym czy do naruszenia tego przepisu miało dojść przez jego błędną wykładnię, czy też przez niewłaściwe zastosowanie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w zakresie tego zarzutu w zasadzie sprowadza się do powtórzenia zarzutu sformułowanego w jej petitum. Nadto wskazać należy, że art.133 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy składa się z trzech paragrafów, które regulują różne kwestie. Wskazany wyżej wymóg prawidłowego sformułowania zarzutu skargi kasacyjnej przez określenie konkretnego przepisu, który zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną został naruszony przez Sąd I instancji, nie jest spełniony gdy zarzut ogranicza się do ogólnego wskazania naruszonego przepisu bez dokładnego podania jednostki redakcyjnej. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczną ocenę tego zarzutu.

Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna wywiedziona przez M. D. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W związku natomiast z zawartym w skardze kasacyjnej wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z dokumentów przedstawionych przez stronę skarżącą wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. W postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Należy przy tym mieć na względzie, że "odpowiednie" stosowanie przepisów może polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt III ZP 25/01). Mając na uwadze, że wojewódzki sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną do sądu decyzją administracyjną, (jeżeli zachodzi potrzeba dokonania takich ustaleń, sąd powinien uchylić decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić), wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 26/14; dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.