Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2628/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 196 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 77 § 1, art. 151 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d, art. 11, art. 16 ust. 1, art. 37 j, art. 37 l ust. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 1 poz 1
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Anna Lechowska /spr./ NSA Jerzy Solarski Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń przedemerytalnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

SA/Rz 2628/02

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] grudnia 2002r. Nr [...] Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2001 r. Nr [...] dotyczącej przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego- utrzymał w mocy zaskarżoną nim decyzję.

Jako jej podstawę prawną wskazał art. 6c ust. 2 pkt 2, art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit.d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity 2001 r. Nr. 6, poz.56, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa.

Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania w sprawie wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. wydaną w wyniku wznowienia postępowania Starosta Powiatu uchylił decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2001 r. oraz odmówił I. S. prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 24 sierpnia 2001 r. r.

Od powyższej decyzji I. S. złożyła odwołanie wnosząc o przywrócenie zasiłku przedemerytalnego.

W motywach odwołania wskazała na trudną sytuację finansową rodziny. Prosząc o zmianę decyzji podniosła nieświadomość prawa a szczególności wynikającego zeń faktu, że również ona była posiadaczem gospodarstwa rolnego odziedziczonego przez męża.

Wojewoda nie uwzględnił odwołania i opisaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję nim zaskarżoną.

W jej uzasadnieniu podniósł , że odwołująca została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w dniu 23 sierpnia 2001 r. uzyskując prawo do pobierania zasiłku przedemerytalnego od dnia 24 sierpnia 2001 r. w wysokości 120% zasiłku podstawowego. W dniu 18 czerwca 2002 r. doręczyła zaświadczenie z Urzędu Gminy w B. potwierdzające posiadanie przez jej męża gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,98 ha przeliczeniowego a w dniu 18 października 2002 r. wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia 23 lipca 2002 r. oraz decyzję KRUS z dnia 4 września 2002 r. w sprawie objęcia jej ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 1 sierpnia 2001 r. do 30 września 2001 r. W oparciu o akt notarialny z dnia 24 kwietnia 2002r. doręczony przez odwołującą , ustalono iż jej mąż P. S. był współwłaścicielem nieruchomości rolnej o łącznej pow. 4,83 ha, na podstawie spadku nabytego po zmarłej w dniu 11 grudnia 1995 r. matce. Współwłasność została zniesiona aktem notarialnym z dnia 25 kwietnia 2002 r. w wyniku czego mąż I. S. nabył gospodarstwo rolne o powierzchni 2,98 ha przeliczeniowego.

Zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, bezrobotnym może być osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Skoro I. S. na mocy decyzji Prezesa KRUS z dnia 4 września 2002 r. została objęta od dnia 1 sierpnia 2001 r. do dnia 30 września 2001 r. ubezpieczeniem emerytalno-rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek rolnika, którego gospodarstwo rolne obejmuje powierzchnią użytków rolnych przekraczającą 2 ha przeliczeniowe, to w dniu rejestracji nie spełniała warunków do nabycia statusu osoby bezrobotnej, wymienionych w wyżej przytoczonym przepisie i w konsekwencji nie była uprawniona do nabycia zasiłku przedemerytalnego.

Oznacza to, że brak jest prawnych podstaw do uwzględnienia odwołania – konkluduje organ II instancji.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła I. S. nie precyzując kierunku jej weryfikacji..

Zarzuciła pokrzywdzenie jej tą decyzje, bowiem przeszła na zasiłek przedemerytalny mając 30 letni staż pracy. Gdyby wiedziała, że zostanie jej odebrany nie zgodziłaby się na zwolnienie z pracy. Jest matką siedmiorga dzieci, w tym jednego niepełnosprawnego. Dochody z gospodarstwa są znikome. Gospodarstwo zostało odziedziczone przez męża i jego brata po ich matce i ona nie ma do niego praw. Nie znała przepisów o wspólności majątkowej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo podniósł, ze argumenty skargi odnoszą się do nieznajomości prawa i trudnej sytuacji życiowej skarżącej, stąd wobec bezwzględnie obowiązującego charakteru przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie mogą mieć wpływu na legalność decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm. ), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone ( a do takich należy sprawa niniejsza ) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej ( §1).

Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2 ). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( §1).

Zgodnie z art. 145 Ppsa Sąd uwzględnia skargę na decyzję administracyjną wówczas, gdy jest ona dotknięta naruszeniem prawa materialnego lub przepisów postępowania określonym w tym przepisie.

Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do konkluzji, że wydano ją z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzja ta została podjęta w postępowaniu nadzwyczajnym, po uprzednim wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną Starosty z dnia [...] sierpnia 2001 r., przyznającą skarżącej zasiłek przedemerytalny.

Podstawy wznowienia postępowania oraz katalog możliwych do wydania w tym postępowaniu decyzji określają przepisy rozdziału 12 "Wznowienie postępowania" zamieszczonego w dziale II "Postępowanie" kodeksu postępowania administracyjnego.

Podstawę wznowienia w sprawie, co wynika z postanowienia o jego wznowieniu, stanowił art. 145 §1 pkt 5 kpa, podług którego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie , jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydal decyzję.

O ile można przyjąć, że okoliczność ujawnienia dokumentów dowodzących prawdopodobieństwa, iż skarżąca mogła nie spełniać przesłanki warunkującej uzyskanie statusu bezrobotnego, niezbędnego - w świetle art. 37 j ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56, ze zm.) zwanej dalej ustawą - do uzyskania prawa do zasiłku przedemerytalnego, uzasadniała wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, o tyle wydanie w takim postępowaniu, w oparciu li tylko o te dokumenty, decyzji uchylającej decyzję ostateczną jest co najmniej przedwczesne.

Z dokumentów tych a w szczególności z wypisu aktu notarialnego Rep.A Nr [...] wynika bowiem, że mąż skarżącej, S. S. nabył na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w D. wydanych w dniu 11 maja 1992r, syg. akt [...] i 22 lutego 2002r. [...] 1/2 spadku po rodzicach. W skład spadku wchodziła nieruchomość rolna położona we wsi P. obejmująca 7 działek o łącznej powierzchni 4,83ha. Spadek ów został podzielony w dniu 25 kwietnia 2002r . w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego w ten sposób, że S. S. nabył własność 5 działek położonych w P. liczących 3,46 ha powierzchni.

Wiadomo również - z zaświadczenia wydanego przez Urząd Gminy P. datowanego na dzień 4 czerwca 2002r, że na ten właśnie dzień S. S. posiadał gospodarstwo rolne o pow. 3.46 ha, w tym 2.98 ha przeliczeniowych.

Z decyzji z dnia 4 września 2002 r. [...] Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i wyroku Sądu Okręgowego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. Wydział Pracy I Ubezpieczeń Społecznych w R. wynika natomiast, że w okresie od 1 sierpnia do dnia 30 września 2001r. skarżąca podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przewidzianemu w ustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25, ze zm.).

Okolicznością w sprawie niesporną jest , że skarżąca zarejestrowała się jako bezrobotna w dniu 23 sierpnia 2001 r. i decyzją ostateczną z [...] sierpnia tego roku Starosta przyznał jej prawo do zasiłku przedemerytalnego.

Dowody z dokumentów przeprowadzone w sprawie przez organ a wymienione wyżej nie są wystarczające do uchylenia tej decyzji.

Zgodnie z art. 37 j ustawy jedną z przesłanek nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego jest spełnianie warunków do uzyskania statusu bezrobotnego. Spełnianie tego warunku, podobnie jak innych przesłanek nabycia tego prawa, oceniane jest na dzień rejestracji ( art. 37 l ust. 1 ustawy. Późniejsza utrata statusu podlega ocenie w świetle art. 37 n ustawy normującego ustanie i zawieszenie prawa do zasiłku.

Wspomniany status bezrobotnego nie przysługuje między innymi w przypadku przewidzianym w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy, na który powołuje się organ w zaskarżonej decyzji .

Z przepisu tego wynika, że status bezrobotnego nie przysługuje osobie, która jest właścicielem lub posiadaczem ( samoistnym lub zależnym ) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2ha przeliczeniowe lub podlega ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu tytułu stałej pracy, jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2ha przeliczeniowe.

W sprawie jest oczywiste, że skarżąca nie była właścicielem, ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, jako że wobec brzmienia art. 33 pkt 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte w drodze dziedziczenia należą do majątku odrębnego małżonków.

Kolejna przesłanka wykluczenia statusu bezrobotnego wynikająca z art. 2 ust 1 pkt 2 lit d. nie została natomiast wykazana w sprawie. Uwadze organu umknęło bowiem , iż art. 16 ust. 1 powoływanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje, iż ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny.

W świetle tego przepisu decyzja ZUS i wyrok, na który powołują się organy obu instancji, mogą stanowić dowód jedynie na okoliczność, że skarżąca jako małżonek rolnika w dacie rejestracji w charakterze bezrobotnego pracowała w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z takim gospodarstwem . Nie wynika z nich natomiast, że pracowała ona w gospodarstwie o powierzchni przekraczającej 2ha przeliczeniowe, jak twierdzi zaskarżona decyzja a tylko bezsporny dowód na taką właśnie okoliczność mógłby uzasadniać uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek przedemerytalny korzystającej z domniemania legalności.

Okoliczność taka nie wynika również z opisanego wyżej zaświadczenia Urzędu Gminy, bowiem wykazuje ono stan po podziale współwłasności, który miał miejsce już po dacie rejestracji skarżącej w charakterze bezrobotnej.

Z przeprowadzonych przez organ dowodów wynika jedynie, że w dacie rejestracji skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym, w skład którego wchodził udział we współwłasności nieruchomości o powierzchni 4,83ha .

Nie ustalono natomiast gospodarstwem o jakiej powierzchni ( w hektarach przeliczeniowych ) władał mąż skarżącej w tej właśnie dacie. Nie dokonano też w zaskarżonej decyzji oceny faktu posiadania udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego w kontekście art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy.

Prawo własności określonej rzeczy przysługuje najczęściej jednej osobie choć może też należeć do kilku osób . Ta jego właściwość jest w doktrynie określana , jako podzielność prawa własności. Najbardziej charakterystyczną formą podzielności prawa własności jest własność należąca niepodzielnie do kilku osób, czyli współwłasność .

Jednym z rodzajów współwłasności wymienionych w art. 196 § l kc jest współwłasność w częściach ułamkowych . Takim rodzajem współwłasności jest współwłasność powstała w drodze spadkobrania , kiedy spadek przechodzi na kilku spadkobierców . Co do istoty udziału we współwłasności, to według przeważającego w doktrynie , a jednolicie przyjmowanego w orzecznictwie poglądu , współwłasność nie jest instytucją samodzielną, lecz stanowi odmianę własności, udział więc - właśnie dlatego , że jest niejako wycinkiem prawa własności - jest ze swej istoty prawem własności. Stwierdzenie to prowadzi do wniosku , że do współwłasności stosuje się przepisy odnoszące się do własności. W przypadku współwłasności należy jednak odróżnić prawo własności całej rzeczy oraz udziały współwłaścicieli. Udział wyraża zakres uprawnień właściciela względem rzeczy wspólnej i jest określany odpowiednim ułamkiem .

Zestawiając udział współwłaściciela z własnością całej rzeczy należy stwierdzić , że prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim współwłaścicielom niepodzielnie , udział natomiast jest prawem , które należy wyłącznie do współwłaściciela . Współwłaściciel ma więc względem swego udziału pozycję wyłącznego właściciela . Ze względu na charakter udziału, jako wyłącznego prawa współwłaściciela zasadą jest, że każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli, zaś rozporządzenie całą rzeczą wymaga zgody jej współwłaścicieli, natomiast przychody i pożytki przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów

Odnosząc wskazane wyżej relacje wzajemne pojęć - udział współwłaściciela - własność całej rzeczy, Sąd orzekający w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że użyte w art. 2 ust. l pkt 2 lit. d ustawy pojęcie właściciel nieruchomości rolnej dotyczy w swojej istocie pojęcia wyłącznego właściciela nieruchomości lub udziału współwłaściciela, a nie hipotetycznego prawa własności całej nieruchomości rolnej w przypadku współwłasności w częściach ułamkowych .

Interpretacji powołanego przepisu nie można bowiem dokonywać w oderwaniu od zadań stawianych państwu przez ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu . Zgodnie z art. 11 ustawy organy zatrudnienia realizują zadania w zakresie zatrudnienia , przeciwdziałania bezrobociu i łagodzenia jego skutków Tak rozumiane zadania organów zatrudnienia oznaczają, że wolą ustawodawcy przy konstruowaniu przepisu art. 2 ust. l pkt 2 lit. d ustawy nie mogło być sztuczne zawężenie kręgu osób bezrobotnych . Odmienna interpretacja tego przepisu a w szczególności przyjęcie, że w przypadku współwłasności gospodarstwa rolnego, każdy z współwłaścicieli gospodarstwa przekraczającego ustanowiony nim obszar, niezależnie od posiadanego udziału we współwłasności jest wyłączony z możliwości korzystania ze statusu bezrobotnego prowadziłaby do sytuacji, że poza zakresem działania ustawy pozostawaliby przykładowo wszyscy współwłaściciele ( których może być kilku, czy nawet kilkunastu ) nieruchomości rolnych przekraczających nawet nieznacznie powierzchnię 2 ha przeliczeniowych , w tym nawet zamieszkujący w znacznej odległości od nieruchomości, której są współwłaścicielami na podstawie dziedziczenia . Taka zaś interpretacja może pozbawić uprawnień wynikających z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu szeroką grupę osób potrzebujących wsparcia ze strony państwa w zakresie łagodzenia skutków dotykającego ich bezrobocia .

W ocenie Sądu, statusu bezrobotnego nie może posiadać ten współwłaściciel nieruchomości rolnej , którego powierzchnia nieruchomości odpowiadająca jego udziałowi we współwłasności sama w sobie lub w połączeniu z nieruchomościami stanowiącymi jego własność i nieruchomościami rolnymi posiadanymi przez niego przekracza 2 ha przeliczeniowe. Stanowisko to znajduje wsparcie w wyroku tutejszego Sądu z dnia 11 kwietnia 2001r. wydanym w sprawie sygn. akt SA/Rz 1651/99.

Dotyczy to także małżonka pracującego w gospodarstwie stanowiącym udział we współwłasności należący do drugiego z małżonków. W takim przypadku spełnienie przesłanki określonej w art. 2 ust. l pkt 2 lit. d ustawy, uniemożliwiającej przyznanie współmałżonkowi statusu bezrobotnego wymagałoby ustalenia, że udział drugiego małżonka we współwłasności przekracza ustaloną tym przepisem normę powierzchniową, bądź że jest on posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni większej od tej normy.

Ustaleń w tej kwestii nie poczyniono przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Z dokumentów , na które powołują się organy wynika, że udział męża skarżącej we współwłasności wynosił ½, był więc mniejszy, niż powierzchnia wykazana w zaświadczeniu Urzędu Gminy P. Podług wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawie, do momentu podziału jej mąż posiadał o 0,75ha gruntu mniej, niż uzyskał w jego następstwie.

Niewyjaśnienie tych okoliczności Sąd uznał za naruszenie przepisu art. 77 i 77 §1 kpa w zw. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d i 37 j ustawy prowadzące do naruszenia art. 151 §1 pk1 kpa.

W postępowaniu ponownym organ ustali - przy uwzględnieniu poglądów Sądu wyrażonych wyżej - powierzchnię w hektarach przeliczeniowych gospodarstwa rolnego, w którym pracowała skarżąca w dacie rejestracji i wyda decyzję odpowiadająca poczynionym ustaleniom i obowiązującym przepisom prawa.

Z przytoczonych wyżej względów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit.a i c P.p.s.a.

Na podstawie art. 152 tej ustawy orzekł, iż nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.