Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 963/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 - 3.
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności programu rolnośrodowiskowego za lata 2010, 2011, 2012 i 2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

S B rozpoczął 5-letni program rolnośrodowiskowy w 2010 r.

Rolnik w dniu 24 maja 2010 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu [...] z siedzibą w N, dalej "Kierownik ARiMR", wydał w dniu 13 stycznia 2011 r. decyzję o przyznaniu ww. płatności w wysokości łącznie [...] zł. Od ww. decyzji rolnik nie wniósł odwołania. Powyższa kwota została przesłana rolnikowi na rachunek bankowy w dniu 11 lutego 2011 r.

Rolnik w dniu 9 maja 2011 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 r. Kierownik ARiMR, wydał w dniu 5 grudnia 2011 r. decyzję o przyznaniu ww. płatności w wysokości łącznie [...] zł. Od ww. decyzji rolnik nie wniósł odwołania. Powyższa kwota została przesłana rolnikowi na rachunek bankowy w dniu 29 grudnia 2011 r.

Rolnik w dniu 19 kwietnia 2012 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r. Kierownik ARiMR, wydał w dniu 8 lutego 2013 r. decyzję o przyznaniu ww. płatności w wysokości łącznie [...] zł. Od ww. decyzji rolnik nie wniósł odwołania. Powyższa kwota została przesłana rolnikowi na rachunek bankowy w dniu 4 marca 2013 r.

Rolnik w dniu 14 maja 2013 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. Kierownik ARiMR, wydał w dniu 21 listopada 2013 r. decyzję o przyznaniu ww. płatności w wysokości łącznie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono zaniechanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach wariantu 2.9 na powierzchni [...] ha (powierzchnia deklarowana [...] ha , powierzchnia stwierdzona [...] ha). W związku z ww. nieprawidłowością ww. płatność została przyznana w wysokości pomniejszonej. Od ww. decyzji rolnik nie wniósł odwołania. Powyższa kwota została przesłana rolnikowi na rachunek bankowy w dniu 6 grudnia 2013 r.

Wobec stwierdzenia ww. nieprawidłowości, Kierownik ARiMR wydał w dniu

12 marca 2014 r. w stosunku do rolnika decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł. Powyższa kwota została przez rolnika zwrócona w dniu 11 marca 2014 r.

Od ww. decyzji rolnik nie wniósł odwołania.

Rolnik w dniu 15 maja 2014 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. Kierownik ARiMR, wydał w dniu 25 lutego 2015 r. decyzję o przyznaniu ww. płatności w wysokości łącznie [...] zł po pomniejszeniu.

W uzasadnieniu decyzji organ podął, że w wyniku kontroli na miejscu stwierdzono szereg nieprawidłowości opisanych w ww. decyzji. Stwierdzono powierzchnię mniejszą od deklarowanej w przypadku pakietu 2- rolnictwo ekologiczne w wariancie 2- uprawy sadownicze i jagodowe(dla których zakończono okres przestawiania), rolnik deklarował powierzchnię [...] ha, natomiast w wyniku kontroli stwierdzono powierzchnię [...] ha- różnica [...] ha. Ponadto stwierdzono na działce D, zgłoszonej do płatności w pakiecie 3, wariancie 3.1.1. nieprawidłowości w postaci pozostawienia większej niż 10%, lecz nie mniejszej niż 50% nieskoszonej powierzchni działki rolnej (kod nieprawidłowości L17) oraz pozostawienia nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym (kod nieprawidłowości L19). Stwierdzono także na działkach A,B i C deklarowanych w pakiecie 2-rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.9- uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) nieprawidłowości w postaci nieutrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów oraz niespełniania przez materiał szkółkarski odpowiednich wymagań (kod nieprawidłowości E2 i E7). Powyższe ustalenia były dla organu podstawą do przyznania płatności w pomniejszonej wysokości, której sposób obliczenia na podstawie przywołanych w treści decyzji przepisów przedstawiono ww. decyzji. Powyższa decyzja została doręczona rolnikowi za pośrednictwem ustanowionego pełnomocnika w dniu 26 lutego 2015 r. Pełnomocnik rolnika złożył odwołanie od ww. decyzji w dniu 19 marca 2015 r. W dniu 15 kwietnia 2015 r. Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej "Dyrektor ARiMR", wydał postanowienie, w którym stwierdził uchybienie przez rolnika terminu do złożenia odwołania od decyzji Kierownika ARiMR z dnia 25 lutego 2015 r.

W dniu 8 stycznia 2015 r. Kierownik ARiMR zawiadomił rolnika o wszczęciu postępowania administracyjnego na podstawie, m.in. art. 61 § 4 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "Kpa", oraz art. 29 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), dalej "ustawa o ARiMR", w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Pismem z dnia 23 kwietnia 2015 r. organ uzupełnił ww. zawiadomienie przez podanie szczegółowych informacji dotyczących pobranych przez rolnika płatności, których zwrotu domaga się obecnie organ. Rolnika pouczono o prawie do czynnego udziału w sprawie.

W dniu 20 maja 2015 r. Kierownik ARiMR wydał w stosunku do rolnika decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł powiększoną o odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych, które naliczane są od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Kierownik ARiMR opisał stan faktyczny w sprawie, jakimi decyzjami i w jakiej wysokości przedmiotowe płatności zostały rolnikowi przyznane. Organ podał, że nieprawidłowości stwierdzone przy kontroli na miejscu gospodarstwa rolnika odnoście wniosku za rok 2014 były podstawa do wszczęcia niniejszego postępowania. Organ przywołał treść art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), dalej "ustawa o wspieraniu", i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR. Organ wskazał, że przedmiotem badania postępowania na podstawie ww. przepisów jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych funduszy. W tym postępowaniu organ nie rozpatruje ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przedmiotowe płatności na poszczególne lata. Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki związane z wystąpieniem siły wyższej, które zwalniałyby rolnika z obowiązku zwrotu pobranych nienależnie płatności. Organ stwierdził, że wywiązywanie się przez rolnika z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego, a stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały pobierania. Organ przedstawił sposób obliczenia przedmiotowej płatności do zwrotu, wskazał jakie kwoty składają się na całą ww. sumę.

Rolnik złożył odwołanie od powyższej decyzji i wniósł o jej uchylenie. Podał, że starał się prowadzić działalność rolniczą prawidłowo, dosadzał drzewa.

Dyrektor ARiMR wydał w dniu 30 czerwca 2015 r. decyzję, w której utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie. Organ odwoławczy przywołał stosowne przepisy i wskazał,

że płatności rolnośrodowiskowe udziela się rolnikowi, który dobrowolnie podejmie zobowiązanie rolnośrodowiskowe i będzie przestrzegał warunków i wymogów programu rolnośrodowiskowego. Przedmiotowa płatność podlega zwrotowi, gdy rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Płatność podlega zwrotowi również w przypadku gdy rolnik nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, objętych danym wariantem oraz gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant. Organ odwoławczy przedstawił sposób wyliczenia ustalonej kwoty płatności do zwrotu przez rolnika za lata 2010-2013, z której wynikało, m.in. że ustalona kwota do zwrotu nie obejmuje kwoty zwróconej przez rolnika na podstawie decyzji Kierownika ARiMR z dnia 12 marca 2014 r. Organ odwoławczy podał, że płatności za poszczególne lata wypłacone rolnikowi przez Kierownika ARiMR nie zostały przyznane mu na skutek pomyłki organu. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że rolnik nie przedstawił żadnych dowodów na wystąpienie siły wyższej na skutek, której organ nie mógłby dochodzić od niego zwrotu pobranych nienależnie płatności. Organ odwoławczy podzielił także stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 28a ustawy o wspieraniu, która umożliwia organowi odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności. Organ odwoławczy pouczył rolnika o możliwości wystąpienia do Prezesa ARiMR z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, rozłożenie płatności na raty lub ich umorzenie.

Rolnik złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Rolnik nie zgadzał się prawidłowością kontroli na miejscu przeprowadzonej w ramach wniosku o płatność za rok 2014. Podał, że starał się dosadzać drzewa, część zniszczeń drzew nastąpiła na skutek niewłaściwego koszenia rzędów pomiędzy drzewami, część drzew zniszczyły dzikie zwierzęta. Stwierdził, że kontrola jednostki certyfikującej, która odbyła się przed kontrola ARiMR nie była dla niego negatywna i wskazywała tylko na potrzebę uzupełnienia obsady drzew. Podał, że założył osłonki na drzewa, które niestety hamowały ich rozwój w związku z czym podjął decyzję o ich niestosowaniu. Wskazał na swoją trudną sytuację, która uniemożliwia mu spłatę tych należności.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

W dniu 21 września 2015 r. do Sądu za pośrednictwem organu odwoławczego wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, zawierające wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 29 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, polegające na błędnym przyjęciu przez organ, że wyniki kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą nie potwierdzały prawidłowości prowadzenia produkcji ekologicznej przez skarżącego, zgonie z wymaganiami określonymi dla rolnictwa ekologicznego;

2. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym, polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji , gdy w przedmiotowej sprawie wbrew twierdzeniom organu jednostka certyfikująca nie potwierdziła naruszenia zasad prowadzenia uprawy sadowniczej w gospodarstwie skarżącego;

3. art. 17 ustawy o rolnictwie ekologicznym przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu prze organ, że wynik kontroli przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą nie stanowi dowodu na prowadzenie działalności rolniczej zgodnie z treścią wniosku o przyznanie płatności;

4. art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa przez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie;

5. § 45 pkt 7a i 8a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007-2013 przez ich niezastosowanie.

Organ odwoławczy, przekazując ww. pismo do Sądu ustosunkował się do niego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Spór w sprawie dotyczy zasadności ustalenia przez organ zwrotu pobranych przez rolnika płatności rolnośrodowiskowych, które organ uznał za nienależnie pobrane.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Jeżeli kwota nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, która została ustalona w decyzji, o której mowa w ust. 3, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego dla danego funduszu Unii Europejskiej zgodnie z odrębnymi przepisami, kwota przyznanych płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest wypłacana w wysokości pomniejszonej o ustaloną kwotę nienależnie lub nadmiernie pobraną; przepisu ust. 10 nie stosuje się (art. 29 ust. 4).

Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni (art. 29 ust.7).

Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o wspieraniu, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych

z przyznaniem pomocy technicznej (art. 28 ust. 2).

Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (art. 28 ust. 3).

Wypłacone nienależne środki publiczne z tytułu płatności rolnośrodowiskowej pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa wart. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ARiMR w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy o wspieraniu.

Przedmiotem badania postępowania na podstawie ww. przepisów jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych funduszy.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków ma miejsce, gdy ww. środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a w kolejnych latach zostaną stwierdzone nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika np.: deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym; brak realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów zgodnie z przepisami regulującymi daną płatność; nieprzestrzeganie odpowiednich dla danej płatności norm i wymogów.

Natomiast przez kwoty nadmiernie pobranych środków, należy rozumieć nieprawidłowo pobrane środki, które powstały wyłącznie z przyczyn leżących po stronie organu i brak jest możliwości stwierdzenia nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika.

W niniejszej sprawie badaniu podlegała kwestia czy pobrane przez rolnika płatności rolnośrodowiskowe były nienależne.

Organ wskazał, że ww. płatności zostały rolnikowi przyznane i wypłacone za lata 2010-2013 na podstawie odpowiednich decyzji. Rolnik podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w 2010 r. i zobowiązał się wówczas do przestrzegania odpowiednich norm i wymogów dla tej płatności.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 1-4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 26 lutego 2009 roku, w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), dalej "rozporządzenie PRŚ2009", płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit.a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31.01.2009 r., str.16), dalej "rozporządzenie nr 73/200", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków

o przyznanie płatności,

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit.c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), dalej "rozporządzenie nr 1698/2005", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 ze zm.), dalej "rozporządzenie PRŚ2013", rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2009, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia PRŚ2009.Rozpozrądznie PRŚ2013 weszło w życie z dniem 15 marca 2013 r.

Stosownie do § 3 rozporządzenia PRŚ2009, podstawowymi wymaganiami, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3, są:

1) wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;

2) minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin,

o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3) inne odpowiednie wymogi obowiązkowe, o których mowa w art. 39 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1698/2005, wymienione w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Rolnik otrzymujący płatności bezpośrednie oraz płatności w ramach niektórych działań PROW 2007-201, w tym rolnośrodowiskowych jest zobowiązany do spełniania wymogów podstawowych w zakresie zarządzania określonych w załączniku Nr II do rozporządzenia nr 73/2009 oraz utrzymywania wszystkich gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Państwa członkowskie określają na poziomie krajowym minimalne normy w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska na podstawie ram ustanowionych w załączniku nr III rozporządzenia nr 73/2009.

W tym miejscu należy wskazać, że na podstawie art. 72 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608), rozporządzenie nr 73/2009 utraciło moc. Rozporządzenie nr 73/2009 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o pomoc odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.

Wskazać należy też, że na podstawie art. 88 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U.UE.L.2013.347.487), rozporządzenie nr 1698/2005 utraciło moc.

Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o pomoc odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2014 r.

Kontrole na miejscu mające na celu weryfikację norm i wymogów wzajemnej zgodności, o których mowa w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 39 poz. 211 ze zm.) przeprowadza się u rolników ubiegających się o płatności w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności w ramach działań PROW 2007-2013 takich jak gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oraz programu rolnośrodowiskowego.

Podkreślić należy, że w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych płatności organ nie rozpatruje ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przedmiotowe płatności za poszczególne lata. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji danej płatności przez rolnika może być zawarte w decyzji dotyczącej przyznania tej płatności za dany rok. W niniejszej sprawie nastąpiło to w decyzji Kierownika ARiMR z dnia 25 lutego 2015 r., dotyczącej przyznania rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014. W ww. decyzji przedstawiono wyniki kontroli na miejscu, dokonano oceny zebranego materiału dowodowego i stwierdzono szereg nieprawidłowości, które miały wpływ na przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w pomniejszonej wysokości. Kwestia prawidłowości ustaleń ww. kontroli, czy też ocena prawidłowości podjętych przez rolnika działań w zakresie prowadzonej uprawy jabłoni, ocena zebranego materiału, w tym dokumentów pochodzących od jednostki certyfikującej mogła być przedmiotem badania przez organ w ramach postępowania o przyznanie tej płatności. W przypadku gdyby rolnik nie zgodził się z ustaleniami organu pierwszej instancji zawartymi w decyzji miał prawo złożyć od niej odwołanie. Powyższe kwestie byłyby badane ponownie przez organ odwoławczy. W niniejszej sprawie, jak wynikało z akt, rolnik nie złożył odwołania w terminie od decyzji Kierownika ARiMR z dnia 25 lutego 2015 r.

W niniejszej sprawie organy związane są wydaną przez Kierownika ARiMR decyzją z dnia 25 lutego 2015 r., dopóki nie zostanie ona wyeliminowana z obrotu prawnego. Nieprawidłowości stwierdzone w ww. decyzji miały bezpośrednie znaczenie dla niniejszego postępowania, gdyż w jego toku organ ustalał ich wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego na przestrzeni lat od momentu jego podjęcia przez rolnika i na kwestię zwrotu pobranych płatności.

Zgodnie z § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia PRŚ2009, rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe zobowiązany jest do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu i wariantu zapisanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, tj. wykonywanie co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji oraz utrzymanie minimalnej obsady drzewek, dla jabłoni domowej 125 sztuk na 1 hektar. Ponadto w oparciu o § 9 ust. 2 pkt 3 lit.a i b rozporządzenia PRŚ2009, wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości oraz średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego w każdym roku prowadzenia plantacji, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego zapisanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007r. (Dz. U. z 2007r. Nr 29, poz. 189 ze zm.).

Stosownie do § 28 ust. 1 i 2 rozporządzenia PRŚ2009, dla wariantu 2.10/2.9 płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego (...) lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy:

1) rolnik:

a) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (...),

b) zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy o ARiMR (§ 28 ust.3).

Zgodnie z § 39 rozporządzenia PRŚ2013 dla pozostałych wariantów, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

- nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (...), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, objętych danym wariantem

- zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe (...), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.

Zwrot tej płatności odbywa się również w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy o ARiMR.

Na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia

27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8 z 28.01.2011 ze zm.), dalej "rozporządzeniem nr 65/2011", w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

W związku z powyższym w przypadku stwierdzenia w roku 2014 niespełnienia przez rolnika któregokolwiek z wymogów w ramach określonych pakietów i ich wariantów, na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, płatność rolnośrodowiskowa przyznana mu w latach 2011 - 2013 podległa odzyskaniu w części, której dotyczyło niespełnienie wymogu.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w przypadku wariantu 2.10/2.9 w oparciu o art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 na podstawie załącznika nr 7 do rozporządzenia PRŚ2013 zwrotowi podlega płatność przyznana rolnikowi do działek rolnych, na których w roku 2014 stwierdzono nieprawidłowości w postaci:

- nieutrzymywania minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady), tj. 100% przyznanej płatności za lata 2011 - 2013.

Natomiast w przypadku wariantu 3.1.1 zwrotowi podlega płatność za działki rolne, na których w roku 2014 stwierdzono :

- pozostawienie większej niż 10% lecz mniejszej niż 50% nieskoszonej powierzchni działki rolnej (L17), tj. 30% płatności wypłaconych w latach wcześniejszych,

- pozostawienie nieskoszonej niewłaściwej części działki rolnej, w szczególności innej niż zaznaczona na materiale graficznym (L19), tj. 50% płatności wypłaconych w latach wcześniejszych.

Wskazać należy, przystąpienie rolnika do 5 letniego programu rolnośrodowiskowego jest dobrowolne. Sąd podzielił stanowisko organu, że przed przystąpieniem do ww. programu rolnik powinien dokładnie zapoznać się z jego zasadami i warunkami oraz wymogami, które musi spełnić aby otrzymywać co roku płatność rolnośrodowiskowa i wywiązać się z podjętego zobowiązania. Podkreślić należy, że płatności rolnośrodowiskowe są przyznawane na wniosek rolnika, złożony

w Biurze Powiatowym ARiMR na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych, uprawnionych do płatności, natomiast integralną częścią wniosku stanowią oświadczenia i zobowiązania zawarte na stronie 4/4, w tym oświadczenie, że rolnik zna zasady oraz tryb realizacji ww. programu i jest świadomy konsekwencji i sankcji jeśli nie wykona zobowiązań wynikających z realizacji programu. Rolnik jest zobowiązany również do bieżącego usuwania wszelkich nieprawidłowości, o czym powinien na bieżąco informować ARiMR, w tym również o wszelkich okolicznościach, które wystąpiły w gospodarstwie i mogły mieć wpływ na przyznanie płatności. Nie sposób więc uznać, że skarżący nie miał świadomości, iż niedopełnienie w danym roku wymogów dotyczących upraw prowadzonych w ramach programu rolnośrodowiskowego będzie się wiązało z koniecznością zwrotu środków finansowych wypłaconych za wcześniejsze lata.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo zbadały także, czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności ze względu na ich przedawnienie zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009 r., str. 65), dalej "rozporządzenie nr 1122/200"- dla wniosków złożonych w 2010 roku i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 dla wniosków złożonych w 2011 roku i następnych latach, zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu kwoty nie została przekazana w terminie

12 miesięcy od płatności.

W niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie ww. przepisów. Płatności rolnośrodowiskowe za lata 2010-2013 zostały prawidłowo wypłacone na wniosek rolnika i nie wynikały z błędu organu, brak było zatem podstaw odstąpienia od ustalenia wobec skarżącego kwoty nienależnie pobranych płatności do zwrotu.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo zbadały także, czy w sprawie zaistniały zdarzenia zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności podane

w § 45 rozporządzenia PRŚ2013 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 15, ze zm.).

Zgodnie z przywołanymi przypisami w przypadku wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, nie jest wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta jeśli rolnik złoży taką informację do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu 10 dni od dnia ustania tych okoliczności oraz dołączy dowody na potwierdzenie wystąpienia takiej sytuacji.

W niniejszej sprawie rolnik nie przedstawił żadnych dowodów na wystąpienie siły wyższej, w związku z czym nie ma możliwości zastosowania ww. przepisów i zwolnienia rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2010 - 2013.

W ocenie Sądu, również prawidłowo organy zbadały, czy w sprawie zaistniały możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 28a ustawy o wspieraniu. Zgodnie z ww. przepisem, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11 sierpnia 2005 r., s. 1 ze zm.), dalej "rozporządzenie nr 1290/2005", organ odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23 czerwca 2006 r., str. 90, ze zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23 czerwca 200 r., str. 1, ze zm.), dalej "rozporządzenia nr 883/2006".

Na podstawie art. 119 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), dalej "rozporządzenie nr 1306/2013", utraciło moc rozporządzenie nr 1290/2005, przy czym odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia nr 1306/2013 zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku III do tego rozporządzenia (art. 119 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013). Zgodnie z powołaną powyżej tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia nr 1306/2013. Stosownie do art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/201, w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania należności. Na podstawie ww. przepisów organy przedstawiły odpowiednie wyliczenia, z których wynikało, że pobrane przez rolnika płatności w danych latach przekraczały kwotę 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. rozporządzenia nr 883/2006. W niniejszej sprawie nie zaistniały więc przesłanki z art. 28a ustawy o wspieraniu.

Organy przeanalizowały również treść § 39 rozporządzenia PRŚ2013, zgodnie

z którym, płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi, mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że ww. przepis nie ma zastosowania w sprawie, gdyż dopiero kontrola w gospodarstwie wykonana w dniach 2 – 3 lipca 2014 r. wykazała, że uprawy sadownicze prowadzone były na mniejszym obszarze niż podjęte zobowiązanie. Tak więc zmniejszenie obszaru upraw sadowniczych nastąpiło po dniu 15 marca 2012 r.

Przedstawiony sposób wyliczenia ustalonej kwoty do zwrotu nienależnie pobranych płatności nie budził zastrzeżeń Sądu, ustalona kwota do zwrotu nie obejmowała kwoty zwróconej przez rolnika na podstawie decyzji Kierownika ARiMR z dnia 12 marca 2014 r. Rozstrzygnięcie w zakresie odsetek było prawidłowe.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne. Okoliczności związane z przeprowadzoną kontrolą na miejscu w ramach postępowania o przyznanie przedmiotowej płatności na rok 2014 oraz nieprawidłowościami stwierdzonymi w jej czasie nie mogły być badane przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Byłoby to możliwe jedynie w sytuacji rozpatrywania przez Sąd skargi na decyzję w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014. Także okoliczności związane z prawidłowością prowadzonych przez rolnika działań rolniczych związanych z daną uprawą oraz dokumentów jednostki certyfikującej badane są przez Sąd w ramach postępowań związanych ze skargami na decyzje przyznające (odmawiające) daną płatność na konkretny rok. Okoliczności związane z trudną sytuacją rolnika nie mają wpływu na rozpoznanie sprawy i mogą być one podstawą do złożenia wniosku do Prezesa ARMiR o rozłożenia na raty lub umorzenie kwot podlegających zwrotowi, o czym organ pouczył skarżącego w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo zebrał i ocenił zebrany materiał dowodowy i wywiódł z niego logiczne wnioski. Organy wskazały podstawę prawną w swoich decyzjach i wyjaśniły zastosowane przepisy w ustalonym stanie faktycznym. Okoliczność, że zebranego materiału dowodowego skarżący wywiódł inne wnioski nie świadczy o naruszeniu przez organy przepisów postępowania.

W związku z powyższym, Sąd uznał, że w sprawie organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.