Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 par 1 lit a i c , art 135, art 200 art 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 157 § 2 , art 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr DAP-WN-727-44/2021/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister SWiA) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 15 czerwca 2021 r. nr DAP-WPK-727-1-343/2020/ICh.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny i prawny spraw.

Wojewoda Warszawski decyzją nr 14784, z dnia 29 listopada 1991r. (zwaną dalej "decyzją komunalizacyjną"), stwierdził nabycie przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990r., nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów, w jednostce ewidencyjnej [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr 241, zabudowanej budynkiem mieszkalnym z wyłączeniem dwóch lokali stanowiących odrębną własność.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1991r., w części dotyczącej budynku wystąpili B. K. i R. M.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 15 czerwca 2021r., nr DAP-WPK-727-1-343/2020/ICh umorzył wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 29 listopada 1991r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli B. K. i R. M.

Rozpoznając złożony wniosek Minister stwierdził, że materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1991r. stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja

1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia.

Zgromadzona w sprawie dokumentacja dowodzi, iż tytuł własności do nieruchomości położonej przy ul. [...] uregulowany był jawnym wpisem na imię J. L. i B. H., w równych częściach niepodzielnie na mocy aktu kupna z dnia 25 czerwca 1938r. Do Wydziału Hipotecznego w dniu 13 listopada 1948r. za wpłynął wniosek o przeniesienie prawa własności niniejszej nieruchomości z wymienionych J. L. i B. H., na imię M. L. - w połowie, W. K. w 2/16 częściach, B. L. w 2/16 częściach, J. Z. w 1/16 części, H. Z. w 1/16, B. Z. w 1/16 części i F. Z. w 1/16 części z tytułu spadkobrania.

Na mocy aktu sprzedaży z dnia 31 maja 1950r. Rep. 1505/50 M. L., J. L., W. K., J. P., F. Z., H. B. i B. Z. sprzedali F. B. oraz M. R. w równych między nimi częściach niepodzielnie własność domu mieszkalnego frontowego i oficyny oraz wszelkie prawa do parceli gruntu położonego przy ul. [...].

Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, powoływanego dalej również jako dekret warszawski).

M. L. złożyła w dniu 8 października 1949r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...]. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 10 lipca 1967r. nr GT.IIl.ll- 6/G/95/67 odmówiono przyznania prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości warszawskiej i jednocześnie stwierdzono, że wszystkie budynki - fragmenty znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 31 lipca 2013r. nr KOC/1007/Go/12, stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z dnia 10 lipca 1967r.

Organ zauważył, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 10 lipca 1967 r. rodzi po stronie Prezydenta m.st. Warszawy obowiązek rozpatrzenia wniosku dekretowego z dnia 8 października 1949 r. Z informacji przekazanej przez Urząd m.st. Warszawy Biuro Spraw Dekretowych zawartej m.in. w piśmie z dnia 18 maja 2021 r. wynika, że wniosek ten nie został rozpatrzony.

Tymczasem, od chwili wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., budynki znajdujące się na nieruchomości stawały się przedmiotem odrębnej własności dotychczasowego właściciela, dekret wprowadził bowiem czasowe odstępstwo od zasady superficies solo cedit. Status prawny utrwalał się w razie uwzględnienia wniosku. Natomiast w przypadku odmowy uwzględnienia wniosku, albo bezskutecznego upływu terminu do jego złożenia, budynek z powrotem stawał się częścią składową nieruchomości gruntowej, co następowało z mocy prawa. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotne jest zatem, zdaniem Ministra, ustalenie czy budynek posadowiony na skomunalizowanej działce spełniał przesłanki z art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r., jednak rozstrzygnięcie tego, wykracza poza ramy niniejszego postępowania. Organem właściwym do ustalenia powyższej kwestii jest bowiem Prezydent m.st. Warszawy, jako organ właściwy do rozstrzygania spraw objętych dekretem.

W konsekwencji organ przyjął, że skoro w niniejszej sprawie wniosek dekretowy o przyznanie prawa własności czasowej nadal pozostaje nierozpoznany, to brak jest na obecnym etapie postępowania podstaw do twierdzenia, że w dniu 27 maja 1990 r. opisywany budynek stanowił własność prywatną.

Organ zauważył również, że w dniu 27 maja 1990 r. w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości figurował Skarb Państwa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Minister stwierdził, że wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentów potwierdzających, iż posiadali w dacie komunalizacji tytuł prawny do budynku położonego przy ul. [...], a tym samym nie są legitymowani do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1991 r., co winno skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa.

Na powyższą decyzję skargę złożył B. K. zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 kpa w związku z art. 5 dekretu z dnia 25 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy polegające na uznaniu, iż właściciel nieruchomości budynkowych, którego własność wynika z regulacji przepisu art. 5 dekretu warszawskiego, nie posiada przymiotu strony w postępowaniu z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej nieruchomości stanowiącej jego własność,

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 105 1 kpa polegające na jego błędnym zastosowaniu, tj. uznaniu, iż nastąpiła niemożność orzekania o istocie sprawy w sytuacji, gdy nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania zarówno o charakterze podmiotowym jak i przedmiotowym.

3) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: art 138 § 1 pkt 1) kpa w związku z art. 105 §1 kpa poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 czerwca 2021 r., podczas gdy decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisu art. 28

kpa w związku z art. 5 dekretu warszawskiego, poprzez nieuznanie

wnioskodawców za właścicieli nieruchomości budynkowych położonych przy ul.

[...], mimo iż wnioskodawcy wykazali następstwo

prawne oraz fakt skutecznego złożenia wniosku w trybie przepisu art. 7 dekretu

warszawskiego, co potwierdzone zostało m.in. zaświadczeniem wydanym

przez Prezydenta m.st. Warszawy,

4) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu niezgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez uznanie, iż na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów nie można ustalić interesu prawnego wnioskodawców do domagania się stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji, kiedy w rzeczywistości dowody zgromadzone w toku postępowania w sposób jednoznaczny potwierdzają następstwo prawne wnioskodawców po dawnych właścicielach nieruchomości przy ul. [...] oraz fakt złożenia w terminie wniosku z art. 7 dekretu warszawskiego, a co za tym idzie fakt istnienia odrębnego od gruntu prawa własności nieruchomości budynkowych (art. 5 dekretu warszawskiego).

W oparciu o tak przedstawione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 listopada 2021 r.oraz o uchylenie poprzedzającej jej decyzji. Wniósł również o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, umarzająca postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr 14784 z dnia 29 listopada 1991 r. Powodem umorzenia postępowania było zaś uznanie, że skoro w dacie komunalizacji nieruchomość położona przy [...], zgodnie z wpisem w księdze wieczystej stanowiła własność Skarbu Państwa, to skarżący nie wykazał się posiadaniem prawa do przedmiotowej nieruchomości.

Kluczowe zatem dla oceny legalności tej decyzji było ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do wszczęcia i udziału w takim postępowaniu, a więc jego stron.

Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Pojęcie strony postępowania zdefiniowane zostało w art. 28 kpa, stanowiącym, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Wymaga zatem stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy a przedmiotem sprawy. Interes prawny musi być bowiem rozumiany jako obiektywna, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej i jak podkreśla się w judykaturze oraz doktrynie charakteryzuje się ona następującymi cechami: jest indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 225, wyroki NSA: z 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 2084/12, z 29 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 3086/12).

W niniejszej sprawie należy rozstrzygnąć, czy następcy prawni byłego właściciela tzw. nieruchomości warszawskiej posiadają interes prawny, by (po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji dekretowej z dnia 10 lipca 1967 r.) wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1991 r w części dotyczącej budynku zlokalizowanego na niej.

Nie ulega wątpliwości, iż wzruszenie orzeczenia w tym trybie wywiera bowiem skutek wsteczny i otwiera drogę do ponownego rozpoznania wniosku dekretowego, bez konieczności jego ponawiania. Stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego będzie oznaczało, że postępowanie dekretowe jest w toku, zainicjowane wnioskiem, który wymaga rozpoznania. ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 331/21 por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 3949/18 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1716/19; z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2643/20 oraz z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2203/19).

W tej sytuacji konieczne jest podkreślenie, że zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Jest poza sporem, że przedmiotowa nieruchomość gruntowa była objęta przepisami dekretu, które weszły w życie w dniu 21 listopada 1945r. W tym dniu przedmiotowa nieruchomość była zabudowana ( vide: pismo Zakładu Administrowania Nieruchomościami z dnia 6 marca 2000 r.).

Zgodnie zaś z art. 5 dekretu budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy m. st. Warszawy pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Był to jeden z nielicznych wyjątków od zasady superficio solo cedit. Budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. W związku zatem z okolicznością, że budynki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości zostały wybudowany przed datą wejścia w życie dekretu w 1945 r., w sprawie znajduje zastosowania art.5 dekretu, co w konsekwencji oznacza, że budynek posadowiony na przedmiotowym gruncie, którego własność przeszła na rzecz gminy m. st. Warszawy, stanowi odrębną własność dotychczasowych współwłaścicieli i lub ich następców prawnych. Przepisem prawa materialnego, z którego skarżący mogą wywodzić swój interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji, jest art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Z kolei art. 8 dekretu stanowi, że w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy. W świetle przytoczonych przepisów warunkiem przejścia budynku na własność gminy jest zatem nieprzyznanie wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy dotychczasowemu właścicielowi gruntu.

W rozpoznawanej sprawie wniosek dekretowy z dnia 8 października 1949 r. nie został do dnia wydania zaskarżonej decyzji rozpoznany, co oznacza, że w stosunku do budynku położonego na spornej nieruchomości nie zaistniała określona w art. 8 dekretu przesłanka "nieprzyznania wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy". W konsekwencją budynek ten pozostaje własnością dotychczasowych właścicieli (tj. do dnia 31 maja 1950 r. M. L., J. L., W. K., J. P., F. Z., H. B. i B. Z.), zaś następnie na skutek przeniesienia prawa własności wspomnianego budynku prawo to przeszło na wnioskujących o stwierdzenie nieważności.

Zdaniem Sądu, nieuprawniona jest zatem teza organu, że wnioskujący o stwierdzenie nieważności nie wykazali tytułu prawnego do budynku położonego na spornym gruncie na dzień 27 maja 1990 r., a co za tym idzie, że nie mają oni interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Natomiast, wbrew twierdzeniom organu, bez znaczenia dla ustalenia interesu prawnego skarżących jest wynik postępowania z wniosku złożonego na podstawie art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Jak już bowiem wyjaśniono, w myśl art. 8 dekretu przejście na własność gminy budynku położonego na spornym gruncie następuje dopiero po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia odmawiającego uwzględnienia tego wniosku. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie istotny z prawnego punktu widzenia, co zresztą podkreślał również organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest stan prawny nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., a w tym dniu właścicielem budynku, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia 10 lipca 1967 r. byli następcy prawni dotychczasowych współwłaścicieli gruntu, którzy są poprzednikami prawnymi skarżących. Skoro zatem skarżący posiadają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, należało uchylić zaskarżoną decyzję jak również decyzję poprzedzającą, która dotknięta jest taki samymi wadami.

W związku z uchyleniem decyzji umarzającej postępowanie organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania Sądu i przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie z wniosku B. K. i R. M. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1991r., wydając decyzję co do istoty sprawy. Wymaga podkreślenia, że na obecnym etapie postępowania Sąd nie jest uprawniony do przesądzania wyniku tego postępowania.

Sąd w składzie orzekającym dostrzega, że B. K. i R. M. na podstawie szeregu umów kupna nabyli od następców prawnych dotychczasowych współwłaścicieli prawa i roszczenia przysługujące jej do przedmiotowej nieruchomości, a wynikające z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz prawo współwłasności budynków posadowionych na przedmiotowej nieruchomości położonej przy [...].

Ustosunkowując się do tej kwestii Sąd w składzie orzekającym wskazuje, że nie podziela poglądu wyrażonego w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2022 r., w których zakwestionowano legitymację nabywców roszczeń dekretowych (ich status strony) w postępowaniach o ustanowienie, na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego, prawa użytkowania wieczystego ( sygn. akt m.in. I OSK 2034/20).

Należy zauważyć, że już w latach 50-ych ubiegłego wieku Sąd Najwyższy zaakceptował praktykę obrotu przewidzianymi w dekrecie prawami i roszczeniami, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 1 marca 2003 r. III CZP 6/03, w której poddano analizie charakter uprawnienia przewidzianego w art. 7 dekretu, przywołując w tym kontekście wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1952r. C 650/50.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż jest to prawo majątkowe, dziedziczne i zbywalne.

To, że przewidziane w dekrecie uprawnie do uzyskania przez byłego właściciela, prawa użytkowania wieczystego (pierwotnie wieczystej dzierżawy, zastąpionej następnie prawem własności czasowej) ma charakter prawa majątkowego, dziedzicznego i zbywalnego było zresztą powszechnie akceptowane w judykaturze. Nie budziło również wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego, czemu dał on wyraz m.in. w uzasadnieniu wyroku KP 3/15, gdzie odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie jak też doktrynie zauważał: "Nie ulega wątpliwości, że prawo przyznane w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego ma charakter majątkowy. O tym, że ustawodawca nie traktuje tego prawa jako ściśle związanego z osobą "dotychczasowego właściciela", bezpośrednio dotkniętego wywłaszczeniem, świadczy przyznanie uprawnienia jego "następcom prawnym", co znaczy, że prawo to jest zarówno dziedziczne, jak i zbywalne".

Co przy tym istotne charakter majątkowy oraz zbywalność owego uprawnia usankcjonował sam ustawodawca, co potwierdzają także wprowadzone w 2016 r. do ustawy o gospodarce nieruchomościami unormowania art. 111a, przewidujące z jednej strony formę szczególną zawieranych w tym przedmiocie umów (ust. 2), a z drugiej przyznające Skarbowi Państwa oraz miastu st. Warszawie prawo pierwokupu praw i roszczeń określonych w dekrecie w przypadku ich sprzedaży (ust. 1 pkt 1).

Skoro zatem uprawnienie przewidziane w dekrecie ma charakter majątkowy, jest dziedziczne i zbywalne, a może być ono dochodzone jedynie w postępowaniu administracyjnym, to nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku jego nabycia w toku postępowania (a z taką sytuacją zazwyczaj mamy miejsce do czynienia w sprawach dekretowych, które skutecznie zainicjowane mogły być najpóźniej w maju 1949 r, kiedy upływał termin od ostatniego obwieszczenia o objęciu nieruchomości w posiadanie gminy i rozstrzygane meriti były współcześnie) znajduje zastosowanie art. 30 § 4 kpa, przewidujący, że "w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni". Następstwo procesowe uregulowane tym przepisem, jak wskazuje się z kolei w orzecznictwie, jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r. I OSK 3960/18).

Należy zwrócić uwagę, ze dekret warszawski nie różnicuje sytuacji prawnej dawnych właścicieli nieruchomości oraz ich następców prawnych tj. zarówno spadkobierców jak również nabywców nieruchomości czy też roszczeń wynikających z dekretu.

To, że nabywcy roszczeń dekretowych co do zasady mają interes prawny w sprawie dekretowej i mogą efektywnie ubiegać się o ukształtowanie ich sytuacji prawnej w postępowaniu administracyjnym w oparciu o unormowania dekretu, potwierdza także wprowadzona w 2020 r. do ustawy o gospodarce nieruchomościami dodatkowa negatywna przesłanka przyznania niektórym z nich prawa użytkowania wieczystego, związana z okolicznościami w jakich doszło do nabycia przez nich roszczeń. Na mocy ustawy z dnia 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1709) w ustawie o gospodarce nieruchomościami po art. 214 b dodano art. 214 c, który stanowi, że "odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby, która nabyła prawo lub roszczenie od kuratora reprezentującego osobę uprawnioną ustanowionego, dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli nie było podstaw do jego ustanowienia albo od kuratora spadku lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych." Wprowadzenie na zasadzie wyjątku owej negatywnej przesłanki uzyskania prawa użytkowania wieczystego przez nabywcę roszczeń dekretowych, oznacza istnienie reguły, wedle której jest on uprawniony do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w przypadkach, w których objęte wyjątkiem sytuacje nie miały miejsca. Podobne wnioski można wyprowadzić z przyjętego w ustawie o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych (...) unormowania przyznającego Komisji uprawnienie do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej nie w każdej sytuacji gdy beneficjentem decyzji jest nabywca roszczeń (jego następca prawny), ale jedynie wówczas, "gdy przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej było rażąco sprzeczne z interesem społecznym, w szczególności jeżeli nastąpiło w zamian za świadczenie wzajemne rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej". (art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy).

Wychodząc z założenia racjonalnego ustawodawcy, będącego podstawą każdego systemu norm prawnych, nie sposób przyjąć, że wprowadzając ww. regulacje ustawodawca uczynił to bez dogłębnego rozważenia problematyki przenoszenia roszczeń dekretowych, w sposób przypadkowy, czego efektem miałoby być ustanowienie norm prawnych w istocie zbędnych.

Ponadto Sąd zawraca uwagę, że uchwała składu 7 sędziów NSA I OPS 1/22 zapadła na kanwie sprawy odszkodowawczej i odnoszących się do tej problematyki unormowań ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec czego, w ocenie składu orzekającego, przyjęta w niej wykładnia przepisów nie jest wiążąca w sprawach rozstrzyganych na gruncie przepisów dekretu warszawskiego.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji. W zakresie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 tej ustawy, zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł, wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł oraz opłata za pełnomocnictwo.

Wszystkie przytoczone orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA.