Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 695/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: §3 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 lutego 2009r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

5Sygn. akt I SA/Sz 695/08

U Z A S A D N I E N I E

W dniu [...] r. W. G. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego i Funduszu Pracy za okres od 11 października 2001 r. do 11 września 2003 r. powołując się na bardzo trudną sytuację rodzinną

i finansową: jest rozwiedziona, sama wychowuje dwoje dzieci, została wymeldowana z domu teściów, alimenty otrzymuje sporadycznie, z opieki społecznej otrzymuje [...] zł miesięczne.

Decyzją nr [...]z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł. w dwu zdaniowym uzasadnieniu wskazując, iż wnioskująca nie spełnia wymogów z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną przez ZUS w I instancji rozszerzając argumentację organu o stwierdzenie, iż skarżąca jest osobą młodą i w przyszłości jej sytuacja może ulec poprawie pozwalającej na uregulowanie zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. III SA / Wa 1777/05, stwierdził nieważność decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wskazując, iż organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji wydanej przez ZUS w I instancji był w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Prezesa ZUS, tj.

28 kwietnia 2005 r. - Minister Polityki Społecznej.

W dniu 31 października 2006r. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem przekazał wniosek [...] dotyczą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy przekazał Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Wobec zmian wprowadzonych ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U.05.150.1248/ aktualne brzmienie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, iż stronie przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpoznanie sprawy. W tym trybie Prezes ZUS, działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wydaną w I instancji. W uzasadnieniu swej decyzji organ II instancji wskazał, iż skarżąca jest osobą bezrobotną, nie pobiera zasiłku z tego tytułu, otrzymuje pomoc z opieki społecznej w łącznej kwocie ok. [...] zł., jest rozwiedziona, utrzymuje dwoje dzieci w wieku szkolnym, sporadycznie otrzymuje na dzieci niewielkie alimenty, nie posiada nieruchomości ani samochodu, nie posiada zameldowania w wynajmowanym mieszkaniu, egzekucja prowadzona przez Urząd Skarbowy okazała się bezskuteczna. W oparciu o powyższy stan faktyczny dotyczący sytuacji rodzinnej i finansowej strony organ, powołując się na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości składkowych oraz publiczny charakter finansów, którymi dysponuje, utrzymał w mocy decyzję I instancji odmawiającą umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji powołując się na swoją bardzo ciężką sytuację, w której decyzja organu odwołująca się do braku ważnego interesu strony i jej młodego wieku ma cechy dowolności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007r. ,sygn. akt V SA/ Wa 1877/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organ administracji dopuścił się naruszenia, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 7, 77 i 80 kpa. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej okoliczności faktyczne sprawy ustalone przez organ i przyjęte za podstawę orzekania zgodne były ze stanowiskiem skarżącej. Jednakże na tle bardzo ciężkiej i nie kwestionowanej sytuacji materialnej strony organ przyjął, iż spłata zadłużenia leży w przyszłych możliwościach strony bez przeprowadzenia rozważań w tym zakresie. Wobec czego powyższa decyzja stała się decyzją o cechach dowolności.

Sąd zwrócił uwagę, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, to jednak muszą odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję w dniu [...] r.nr [...] na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U.

z 2007r., nr 11. poz. 74 ze zm./ w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm./ , którą utrzymał w mocy decyzję nr 2/2005 z dnia 11 kwietnia 2005r.

W uzasadnieniu decyzji Organ przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy oraz nowe ustalenia dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawczyni.

Organ przytoczył treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz definicję ważnego interesu strony zobowiązanej ujętą w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne /Dz. U. Nr 141, poz. 1365/. Organ wskazał, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy. Organ podał, że musiał uwzględnić również stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Strona złożyła skargę na powyższą decyzję do Sądu, twierdząc iż jest ona dla niej krzywdząca. Według skarżącej spełnia ona przesłanki do umorzenia jej przedmiotowych należności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skargę uznać należało za uzasadnioną.

Sąd, będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25.08.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeka w granicach danej sprawy, a więc w granicach, jakie zakreślone zostały przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.

W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej umorzenia przedmiotowych należności, wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74), należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa prze-widuje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce

w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go

w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31.07.2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jak należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko

z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja

o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może został wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu

("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak chce tego przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

Jakkolwiek w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych, to jednakże biorąc pod uwagę, iż materialnoprawne przesłanki tych decyzji zostały przez prawodawcę ściśle sprecyzowane (całkowita nieściagalność - art. 28 ust. 3 ustawy; niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - § 3 ust. 1 rozporządzenia), nie sposób uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została całkowita nieściągalność należności względnie niemożność jej zapłacenia ze względu, np. na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu

o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązaną i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Jakkolwiek w odniesieniu do decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawa z dnia z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza możliwość wniesienia odwołania do właściwego sądu według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, to jednakże przyznaje stronie prawo do złożenia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra; do wniosku tego nakazuje też stosować odpowiednio określone w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 83 ust. 4). Wynika z powyższych przepisów, że organ, rozpatrujący na skutek wniosku strony sprawę ponownie, ma - zgodnie

z wynikającą z art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - status organu odwoławczego, co oznacza, że obowiązany on jest sprawę ponownie nie tylko rozstrzygnąć, ale także uprzednio rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia przesłanki tej oceny wyjaśnić, także wówczas, gdy swą pierwszą decyzję utrzymuje w mocy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadnicza jego część poświęcona została przedstawieniu dotychczasowego toku postępowania oraz przytoczeniu treści obowiązującej regulacji prawnej. Wskazując na przesłanki, jakie powołane zostały we wniosku o umorzenie odsetek od zaległych składek, w szczególności dotyczące stanu majątkowego zobowiązanej i jej sytuacji rodzinnej, organ rozpatrujący ponownie sprawę przesłanek tych nie zakwestionował, uznając jednakże, iż dłużnik nie wykazał tego, że dochody jego rodziny nie uzasadniają wniosku o niemożliwości zapłaty odsetek bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla jej rodziny, tym bardziej, że jest ona osobą młodą w wieku produkcyjnym. Stawiając w omawianym uzasadnieniu taką tezę, organ wydający decyzję nie podjął jednak próby wyjaśnienia, na podstawie czego opiera swoje przekonanie o możliwości zapłaty należności wraz z odsetkami (na dzień [...] r.- ok. [...]zł) przez zobowiązaną, utrzymującą swą rodzinę z

otrzymywanych alimentów na dzieci (w [...] r. i [...] r. po ok. [...] zł - zasiłek rodzinny i zaliczka alimentacyjna), kwot z pomocy społecznej oraz renty swojej matki (ok. [...] zł), a więc z dochodów nieznacznie przekraczających kwotę najniższego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Brak takiego wyjaśnienia oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności, skoro za takie racjonalne wyjaśnienie nie sposób uznać, jako wykraczającej poza ustawową regulację. Stanowiąc, w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do wskazanych tam zobowiązanych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca zaakceptował sytuację, w której umorzenie tychże należności następuje także w sytuacji, gdy przymusowe ściągnięcie należności byłoby wprawdzie możliwe, ale powodowałoby jednocześnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, pozbawiając ich, np. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto, w niniejszej sprawie, Organ pominął w swoich rozważaniach zapadłe w dniu [...] r. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego

w [...] nr [...] wydane na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

/Dz. U. z 2002r., Nr 110, poz. 968 ze zm./ umarzające postępowanie egzekucyjne prowadzone na wiosek wierzyciela ZUS Oddział wobec majątku zobowiązanego W. G. na podstawie 68 tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy.

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, iż brak jest majątku zobowiązanej pozwalającego na zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Wobec czego egzekucja administracyjna jest bezskuteczna, a jej umorzenie jest uzasadnione, gdyż

w egzekucji należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższe stanowi przesłankę wymienioną w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych i z uwagi na jej wystąpienie Organ winien ją rozważyć w pierwszej kolejności przy rozpoznawaniu wniosku Skarżącej.

Niewątpliwie decyzja o umorzeniu przedmiotowych należności przez ZUS jest decyzją uznaniową, jednakże raz jeszcze należy podkreślić, iż nie może być ona dowolna. Musi być oparta na całym materiale dowodowym wszechstronnie ocenionym. Podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07 wskazał na obowiązek organu skonfrontowania sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności

i dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy może być podstawą wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja ta musi odzwierciedlać realia danej sprawy.

Warto w tym miejscu też zauważyć, iż szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jakie zawarte zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), określające przesłanki mogące uzasadniać to umorzenie, ukształtowane zostały - zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - nie tylko przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, ale także przy uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Skoro zatem prawodawca uznał, iż stan finansów publicznych pozwala na to, aby ze względu na ważny interes zobowiązanego, wyrażający się w zapobieżeniu zbyt ciężkim skutkom dla niego samego i jego rodziny, jakie wywołać mogłaby, np. zapłata należności kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to oparcie indywidualnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia tychże należności, podyktowane troską o stan finansów ubezpieczeń społecznych, uznać należy za wyjście przez orzekający o tej odmowie organ administracyjny poza przyznane mu kompetencje, a zatem niezgodne z prawem materialnym.

Przy ponownym, na skutek powyższego orzeczenia, rozpatrywaniu wniosku strony skarżącej o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione mu przez zobowiązaną informacje o jej stanie majątkowym, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jej rodziny, w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przezeń nią przedmiotowych należności, także przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia

w przyszłości tego długu z majątku zobowiązanej a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie. Organ ten winien też mieć na uwadze to, że zawarta w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dyrektywa uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych, jako jednej z przesłanek, obok ważnego interesu zobowiązanego, ustalenia szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zaadresowana została nie do organu orzekającego w indywidualnej sprawie, lecz do prawodawcy upoważnionego do określenia tych zasad i przez tego prawodawcę uwzględniona przy ich kształtowaniu.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, wydana bowiem została

z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o jej uchyleniu.