Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 62/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-05-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ś., S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2015 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 200 zł), wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 24 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2015 r., E. Ś. (dalej jako skarżąca) złożyła wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, konkretnie wpisu od skargi w wysokości 200 zł.

Uzasadniając wniosek oświadczyła, że wraz z mężem, z którym prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, uzyskują miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.371,45 zł netto, obciążone stałymi kosztami utrzymania związanymi z zakupem usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej, gazu, a także podatkiem od nieruchomości, opłatą za wodę, odprowadzenie ścieków w łącznej kwocie 1.244,31 zł. Nadmieniła zarazem, że pozostałe środki pieniężne uzyskiwane z dochodów przeznaczane są na leczenie, zakup żywności, środków czystości i ubrania. W dalszej części skarżąca oświadczyła, że posiada wraz z mężem dom mieszkalny o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość o powierzchni [...] arów. Do wniosku załączono kserokopie zaświadczenia o emeryturze pobieranej przez skarżącą w wysokości 981,49 zł i potwierdzenia wypłaty mężowi skarżącej świadczenia emerytalnego w wysokości 1.389,96 zł.

Poza tym w oparciu o akta sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 ustalono, iż skarżąca i jej mąż są posiadaczami szeregu nieruchomości usytuowanych w [...] przy ul. [...] (tj. nieruchomości położonych na działce nr a obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², działce nr b obszaru [...] ha, niezabudowanej, przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe oraz działce nr c obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Przy czym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. mąż skarżącej oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu 2015 r. Z kolei na rozprawie przeprowadzonej w sprawie z ich skargi o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. mąż skarżącej oświadczył, że nieruchomości zostały sprzedane za kwotę 80.000 zł i 115.000 zł.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 3 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- dowodów potwierdzających okoliczność ponoszenia kosztów jej gospodarstwa domowego, wykazanych w formularzu PPF, a związanych ze stałymi opłatami, tj. opłatą za wodę, ścieki, gaz, telefon, energię elektryczną i podatek od nieruchomości oraz związanych kosztami leczenia,

- kserokopii aktów notarialnych, na mocy których ona i jej mąż zbyli nieruchomości położone w [...], oznaczone numerami geodezyjnymi a i c ,

- udokumentowanej informacji na temat przeznaczenia środków pieniężnych w wysokości 195.000 zł, uzyskanych w listopadzie i grudniu 2015 r. ze sprzedaży nieruchomości oznaczonych numerami geodezyjnymi a i c,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżąca przekazała pismo, którym oświadczyła, że wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki zostały przeznaczone na spłatę długów, lecz z uwagi "na bardzo zły stan zdrowia i brak pieniędzy" nie jest w stanie "dokonać" kserokopii dowodów spłaty tych długów. Skarżąca przedłożyła również pismo, w którym zawarła wykaz kosztów ponoszonych w jej gospodarstwie domowym opiewających na kwotę 3.991,23 zł, a ponoszonych związku z wydatkami związanymi z zakupem usług telekomunikacyjnych (74,27 zł), energii elektrycznej (159,08 zł), a także podatkami od nieruchomości (dotyczącymi nieruchomości położonych w [...] i [...] w wysokości 727,17 zł), opłatą za wodę i kanalizację (71,20 zł), opłatami za śmieci (dotyczące [...] i [...] łącznie 2.100 zł) i spłatą pożyczki (797,51 zł). W załączeniu skarżąca przekazała również wyciąg z rachunku bankowego oraz kserokopie: odpisów tytułów wykonawczych, przekazu pocztowego dotyczącego wypłaty świadczenia emerytalnego, informacji na temat egzekucji z emerytury, dokumentów zapłaty podatków od nieruchomości i raty pożyczki, faktury dotyczącej zakupu papieru ksero i tonera, dokumentów zapłaty za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, wodę i kanalizację i odprowadzenie nieczystości stałych.

W ocenie referendarza informacje oraz dane odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej gospodarstwa domowego skarżącej nie wskazują na jej wyjątkową sytuację w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 2 p.p.s.a.

Dla oceny zasadności wniosku istotne znaczenie miały posiadane z urzędu informacje, z których wynikało, że skarżąca i jej mąż pozyskali znaczne zasoby finansowe uzyskane ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości położonych na działkach o nr a i nr c w łącznej kwocie 195.000 zł (nie udokumentowano jednocześnie rozdysponowania tej kwoty). Należy również wskazać, iż skarżąca i jej mąż posiadają w dalszym ciągu majątek w postaci nieruchomości posadowionej na działce o nr b i powierzchni [...] ha (przeznaczonej pod zabudowę przemysłową), co świadczy także o potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych.

Jednocześnie należy nadmienić, ż doświadczenie życiowe i logika wskazują, iż uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zasoby, ze względu na ich wysokość, mogą, przy oszczędnym trybie życia, stanowić źródło wieloletnich oszczędności, zasilając bieżące, niskie dochody. Podkreślić przy tym należy, że do skarżącej należało wykazanie ewentualnego rozdysponowania środków ze sprzedaży wymienionych nieruchomości. Powinna liczyć się ona z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. W ocenie referendarza za niewystarczające w tym zakresie należało uznać ogólnikowe wskazanie, że wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki zostały przeznaczone na spłatę długów i z uwagi "na bardzo zły stan zdrowia i brak pieniędzy" nie jest w stanie "dokonać" kserokopii dowodów spłaty tych długów. Skarżąca już przy rozpoznaniu poprzednich wniosków wzywana była o przekazanie stosownych dowodów na potwierdzenie swojego oświadczenia o przeznaczeniu środków pieniężnych pochodzących ze zbycia wskazanych nieruchomości na spłatę długów (wówczas skarżąca nie powoływała się na stan zdrowia i brak pieniędzy) i tak jak obecnie nie przekazała jakichkolwiek wiarygodnych dowodów w tym zakresie. Zatem poprzestanie jedynie na gołosłownych oświadczeniach o rozdysponowaniu środków ze sprzedaży prowadzi do wniosku, że skarżąca przedstawia informacje na temat swojej sytuacji finansowej w sposób ogólnikowy i wybiórczy.

Skarżąca nie uprawdopodobniła też, że nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu.

Poza tym za mało wiarygodną należało uznać także dodatkową informację na temat stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej. W treści tego pisma skarżąca zawarła bowiem informację, z której wynika, iż stałe koszty i wydatki jej gospodarstwa domowego znacznie przekraczają dochody uzyskiwane w tym gospodarstwie (miesięczne dochody - 2.432,17 zł netto, koszty - 3.991,23 zł). Jednocześnie z informacji zawartych przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym w przedmiotowej sprawie w dniu 20 marca 2018 r. wynika, że w jej gospodarstwie domowym ponoszone są miesięcznie stałe zobowiązania i wydatki w wysokości 1.244,31 zł (wydatki związane podatkiem od nieruchomości oraz z opłatą za gaz, wodę, odprowadzanie ścieków, usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną). Taka sama skala stałych kosztów utrzymania została wykazana również w poprzednio składanych wnioskach (m.in. przy sprawach o sygn. akt I SA/Op 340/17, I SA/ Op 341/17, I SA/Op 399/17). Zatem wiarygodność wykazanej przez skarżącą we wskazanym piśmie skali miesięcznych kosztów utrzymania ulega podważeniu nie tylko ze względu na zasady logiki i doświadczenie życiowe (stałe koszty znacznie przekraczające stale ujawnione dochody), ale również z uwagi na inne jego oświadczenia zawarte w tym względzie nie tylko w tym samym czasie ale również w nieodległej przeszłości, składanych ze świadomością odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Dodatkowo należy wskazać, że z załączonych kserokopii dowodów zapłaty podatków od nieruchomości wynika, iż zapłacona kwota w wysokości 525 zł dotyczy rozliczenia za cały 2017 r., zaś kwota w wysokości 132 zł zapłaty I raty podatku od nieruchomości za 2018 r. (co nie oznacza jednocześnie miesięcznego obciążenia). Również w przypadku wykazanej kwoty zapłaty w wysokości 1.740 zł wynika, że nie obciąża dochodów w rozliczeniu miesięcznym, lecz dotyczy okresu od 1 lipca 2017 r. do 30 listopada 2015 r.

Mając na względzie powyższe orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.