Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 307/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-06-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: Art. 239 par. 1 pkt 1  lit. a, art. 245 , art. 246 par. 1, art. 249a , art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016r., sygn. akt III SA/Kr 307/16 o umorzeniu postępowania w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lutego 2016r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 18 marca 2016r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie określona przez skarżącego jako "Nora". Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Opisując dochód swojej rodziny skarżący podał, że w roku 2014 i 2015 nie otrzymał z MOPS żadnego zasiłku, a w 2016r. jego dochód wynosi 50 groszy na dzień.

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2016r., sygn. akt III SA/Kr 307/16 referendarz sądowy umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem rozpoznanie jego wniosku w tym zakresie jest zbędne. Natomiast jako powód odmowy ustanowienia adwokata referendarz sądowy wskazał brak udokumentowania przez skarżącego jego sytuacji materialnej.

Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, domagając się jego uchylenia. Skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną i ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci, a w okresie kiedy składał wniosek o przyznanie prawa pomocy nie otrzymywał żadnych zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący zarzucił, że MOPS zabija i głodzi jego rodzinę. W związku z tym nie jest on w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny.

Pismem z dnia 11 maja 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata; udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu lub o odmowie przyznania zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 23 maja 2016r., w którym podał, że nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych, gdyż po odliczeniu wydatków pozostałe środki wystarczają mu jedynie na zakup żywności oraz najpotrzebniejszej odzieży. W 2015 roku skarżący nie otrzymał żadnych zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący stwierdził, że nie płaci czynszu, gazu oraz prądu, gdyż MOPS zakazał doręczania faktur. Skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie pracuje z powodu zemdlenia. Do pisma skarżący dołączył niekompletne kserokopie dwóch decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności oraz o odmowie przyznania zasiłku okresowego od kwietnia 2016r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności:

"Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

§ 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej."

"Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny."

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.

Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697).

W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, a postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a.

Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata to Sąd nie mógł go rozpoznać. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że na jego majątek składa się mieszkanie określone przez niego jako "Nora", a opisując dochód swojej rodziny skarżący podał, że w roku 2014 i 2015 nie otrzymał z MOPS żadnego zasiłku, zaś w 2016r. jego dochód wynosi 50 groszy na dzień. Uznając powyższe informacje za niewystarczające Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego w piśmie z dnia 24 maja 2016r. o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata; udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu lub o odmowie przyznania zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 23 maja 2016r., w którym podał, że nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych, gdyż po odliczeniu wydatków pozostałe środki wystarczają mu jedynie na zakup żywności oraz najpotrzebniejszej odzieży. W 2015 roku skarżący nie otrzymał żadnych zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący stwierdził, że nie płaci czynszu, gazu oraz prądu, gdyż MOPS zakazał doręczania faktur. Skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie pracuje z powodu omdlenia. Do pisma skarżący dołączył niekompletne kserokopie dwóch decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności oraz o odmowie przyznania zasiłku okresowego od kwietnia 2016r. Skarżący nie nadesłał jednak wymaganych przez Sąd dokumentów odnośnie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny. W związku z powyższym Sąd nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia skarżącego, że nie uzyskuje dochodu. W piśmie z dnia 23 maja 2016r. skarżący podał, że nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych, gdyż po odliczeniu wydatków pozostałe środki wystarczają mu jedynie na zakup żywności oraz najpotrzebniejszej odzieży. Oznacza to, że skarżący uzyskuje bliżej nieokreślony dochód, którego jednak nie chce ujawnić Sądowi. Z kolei z nadesłanych przez skarżącego kserokopii decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016r. wynika, że dochód rodziny skarżącego w marcu 2016r. wynosił 1004 zł i składały się na niego zasiłki rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz zasiłek okresowy. Treść tych decyzji pozostaje zatem w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego, że nie uzyskuje dochodu.

W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014r., sygn. akt I OZ 118/14 (wydanym w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 525/13) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy."

Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016r. było prawidłowe i należy je utrzymać w mocy.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.