Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 142/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 75j ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w L. o nr [...] z dnia [...] września 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylona decyzja oraz uchwała nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej O. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

O. S. (dalej też jako skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2012 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...].

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej też jako k.p.a.) w zw. z art. 75j ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, z późn zm.).

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

W dniu [...] września 2012 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną ds. aplikacji adwokackiej powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr 53/11/DNAP z dnia 29 marca 2011 r. zmienionym zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr 163/12/DZP z dnia 23 sierpnia 2012 r.

Po sprawdzeniu testu skarżącej, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że uzyskała ona z egzaminu 99 punktów. Zgodnie z treścią art. 75j ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów.

Ustalona zatem przez Komisję Egzaminacyjną liczba punktów skarżącej oznaczała uzyskanie negatywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca podkreśliła, iż o przyjętym przez Komisje Egzaminacyjną wyniku zadecydowało nieuznanie przez Komisję Egzaminacyjną jej odpowiedzi na pytanie nr 69. W tym pytaniu odpowiedzią prawidłową była odpowiedz "C". Skarżąca wyjaśniła, iż omyłkowo zaznaczyła początkowo odpowiedź "A", po czym od razu zorientowała się, że popełniła błąd w zapisaniu odpowiedzi na karcie odpowiedzi. Odruchowo, będąc w pełni świadoma swojej omyłki pisarskiej zamazała znak X w okienku "A" i naniosła poprawną odpowiedz w okienku "C". Skarżąca podniosła, że znała prawidłową odpowiedź na pytanie nr 69, gdyż gdyby nie była pewna odpowiedzi nie zaznaczyłaby odpowiedzi "C". W przedstawionej sytuacji doszło do oczywistej omyłki pisarskiej. Może o tym świadczyć również fakt, że zarówno w pytaniu poprzedzającym - tj. w pytaniu nr 68, jak i w pytaniu następującym - 70 zaznaczyła odpowiedz "A". Skarżąca zwróciła uwagę, że nawet członek komisji egzaminacyjnej sprawdzając jej pracę pierwotnie uznał prawidłowość udzielonej odpowiedzi, co widać na karcie z odpowiedziami. Skarżąca powołała się przy tym na stanowisko WSA w Warszawie z dnia 31 maja 2011 roku sygn. akt VI SA/Wa 194/11, który orzekł, że skutek w postaci negatywnego wyniku egzaminu jest też nieproporcjonalny do uchybienia, którego dopuszcza się kandydat, który w czasie egzaminu zna prawidłową odpowiedź i nanosi ją na kartę odpowiedzi, a jedynie dokonuje poprawy wcześniej zaznaczonej odpowiedzi.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i uznanie, że zdobyła większą ilość punktów niż wskazana w uchwale, a w konsekwencji, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zakwestionowaną przez O.S. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 75i ust. 1 zdanie drugie ustawy Prawo o adwokaturze kandydat rozwiązując test na egzaminie wstępnym może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zamacza na karcie odpowiedzi. Zgodnie zaś z § 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i przeprowadzenia egzaminu wstępnego (dalej: Rozporządzenie) wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi, a zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedopuszczalna. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnej oceny udzielonej przez skarżącą odpowiedzi na pytanie nr 69 organ stwierdził, że na karcie odpowiedzi przy pytaniu nr 69 skarżąca zaznaczyła dwie odpowiedzi "A" i "C", z tym, że znak "X" postawiony przy odpowiedzi "A" zamazała. Takie postąpienie oznacza zmianę przez skarżącą wyboru pierwotnie udzielonej odpowiedzi na to pytanie, co w świetle regulacji dotyczących egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką jest niedozwolone. Jakkolwiek odpowiedź "C" jest odpowiedzią prawidłową, to z uwagi na fakt dokonania zmiany wcześniej udzielonej odpowiedzi brak jest podstaw do przyznania odwołującej się za to pytania punktu.

Z kolei przytoczenie przez skarżącą fragmentów uzasadnień wyroków, w których zakwestionowano zasadność regulacji zawartej w § 11 ust. 2 rozporządzenia Minislra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności jej odwołania. Wyroki te wydane zostały w jednostkowej, indywidualnej sprawie, a więc zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna w nich wyrażona wiąże organ tylko w tej sprawie. Organ nie jest więc taką oceną prawną związany.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na ww. decyzję skarżąca zarzuciła nieprawidłowe przyjęcie, że udzieliła wadliwej odpowiedzi na pytanie nr 69, a tym samym naruszenie art. 75e ust. 12 pkt 3 Prawa o adwokaturze i art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca w uzasadnieniu podniosła argumentację uprzednio przedstawioną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską uzyskany przez skarżącą O.S., co oznaczało, że jako prawidłową zaznaczyła odpowiedź “C" wiązał się z ustaleniem przez komisję kwalifikacyjną, że z testu uzyskała ona 99 punktów. Skarżącej nie przyznano m.in. punktu za odpowiedź udzieloną na pytanie nr 69. W karcie odpowiedzi przy tym pytaniu skarżąca zaznaczyła dwie odpowiedzi: “A" i “C", z tym, że znak X postawiony przy odpowiedzi A zamazała. Takie postępowanie oznacza zmianę przez Zdającą wyboru pierwotnie udzielonej odpowiedzi na pytanie, co w swietle regulacji dotyczących egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką nie jest dozwolone.

Nie ulega wątpliwości, że stanowisko organów w przedmiocie niedopuszczalności zmiany zakreślonej odpowiedzi, które prowadziło do braku przyznania skarżącej punktu za zakreśloną przez nią znakiem "X" odpowiedź na pytanie 89 znajduje oparcie w § 11 Rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz.U.2009.91.748), zgodnie z którym wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A albo B, albo C). Zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona (§ 11 ust.2 rozporzadzenia).

Rozporządzenie Ministra sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz.U.2009.91.748) zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 75e ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, określi w drodze rozporządzenia:

1) tryb i termin zgłaszania kandydatów na członków komisji kwalifikacyjnej oraz powoływania i odwoływania członków komisji kwalifikacyjnej,

2) wysokość wynagrodzenia przewodniczącego i członków komisji kwalifikacyjnej, uwzględniając liczbę osób, które złożyły zgłoszenie o przystąpienie do egzaminu wstępnego, zakres i nakład ich pracy w zorganizowaniu i w przebiegu egzaminu wstępnego oraz tryb wypłacania tego wynagrodzenia,

3) szczegółowy tryb i sposób przeprowadzania egzaminu wstępnego, w szczególności:

a) sposób działania komisji kwalifikacyjnej,

b) sposób zorganizowania obsługi administracyjnej i technicznej komisji kwalifikacyjnej przez okręgowe rady adwokackie, w tym przekazywania środków, sprawowania nadzoru nad ich wydatkowaniem i rozliczania wydatków związanych z tą obsługą

- uwzględniając konieczność prawidłowego, terminowego i efektywnego przeprowadzenia naboru na aplikację i przebiegu egzaminu wstępnego oraz zapewnienia zachowania bezstronności pracy komisji kwalifikacyjnej.

Jednak poza wskazaną delegacją ustawodawca bezpośrednio w ustawie Prawo o adwokaturze zawarł szereg uregulowań dotyczących przedmiotowego egzaminu.

Zgodnie z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej.

Z kolei art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego (ust.1a). Test sprawdza komisja kwalifikacyjna w składzie, który przeprowadza egzamin wstępny (ust. 2). Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (ust. 3). Z przebiegu egzaminu wstępnego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym. Członkowie komisji kwalifikacyjnej mogą zgłaszać uwagi do protokołu (ust.4).

W ocenie Sądu, w świetle powołanych unormowań ustawy Prawo o adwokaturze stwierdzić należy, że uregulowanie zawarte w § 11 ust. 2 rozporządzenia narusza w szczególności konstytucyjną zasadę proporcjonalności.

Nie ma bowiem żadnych racjonalnych podstaw dla ograniczenia kandydatowi możliwości poprawienia zaznaczonej odpowiedzi w czasie trwania egzaminu, jeżeli kandydat – tak jak w okolicznościach niniejszej sprawy - dokonał wyboru tylko jednej odpowiedzi spośród trzech propozycji, wyraźnie zaznaczając odpowiedź właściwą. Oznacza to, że realizacja przez Ministra Sprawiedliwości wskazanej delegacji ustawowej do określenia szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu wstępnego przez uregulowanie zawarte w § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz.U.2009.91.748) stoi w sprzeczności z zasadą proporcjonalności wynikającą z art. 2 Konstytucji RP.

Podkreślenia wymaga bowiem, że w demokratycznym państwie prawa wykładnia delegacji ustawowej (rekonstrukcja wynikającej z niego normy prawnej) i realizacja wynikającego z niej uprawnienia uwzględniać musi związanie granicami nie tylko samej normy stanowiącej delegację, ale też całej ustawy, w której normę tę zawarto, a przede wszystkim związanie granicami wynikającymi także z unormowań konstytucyjnych, w tym w szczególności z zasady proporcjonalności wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, która w konkretnym przypadku została naruszona. Zaznaczyć przy tym wypada, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działać muszą nie tylko na podstawie, ale i w granicach prawa.

W niniejszej sprawie zastosowanie miała ogólna zasada proporcjonalności i wynikający z niej zakaz nadmiernej ingerencji, stanowiące implikację demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Wypada podkreślić, że zgodnie z tą regułą wszelkie powinności (w tym o charakterze formalnym) wynikające z rozstrzygnięć władzy publicznej wobec każdego podmiotu (jednostki) powinny być konieczne (niezbędne) dla osiągnięcia określonego celu, związanego z interesem publicznym. Obowiązek nadmiernie intensywny i niekonieczny dla osiągnięcia określonego interesu publicznego narusza art. 2 Konstytucji RP (podobnie w Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 88/10).

Zdaniem Sądu, do naruszenia takiego doszło w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie norma zawarta w § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz.U.2009.91.748) jest nieproporcjonalna do zapewnienia celu w postaci prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, tzn. aby pozytywny wynik egzaminu otrzymywały osoby dysponujące wiedzą wskazaną w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, której odzwierciedlenie znajduje się w wybranych odpowiedziach w teście, o którym mowa w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Oczywiście nie jest rzeczą Sądu wskazywanie organom możliwych w tym zakresie rozwiązań, jednak łatwo można dostrzec mniej restrykcyjne rozwiązania, które przy zachowaniu anonimowości kart arkuszy egzaminacyjnych, są możliwe do zastosowania, jak np. opatrywanie nanoszonych w trakcie egzaminu poprawek podpisem członka komisji.

Należy podkreślić, że w okolicznościach niniejszej sprawy skutek w postaci negatywnego wyniku egzaminu jest nieproporcjonalny do uchybienia, którego dopuściła się kandydatka, która w czasie egzaminu znała prawidłową odpowiedź i naniosła ją na kartę odpowiedzi, a jedynie dokonała poprawy wcześniej zaznaczonej odpowiedzi. O ile w art. 75j ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze sam ustawodawca dopuszcza możliwość błędów rachunkowych lub inny oczywistych omyłek pisarskich ze strony komisji kwalifikacyjnej, to nieproporcjonalne jest - w czasie egzaminu - odmówienie zdającemu kandydatowi prawa do poprawienia dostrzeżonej omyłki. Dodatkowo już tylko zaznaczyć wypada, że w karcie odpowiedzi - przez zaznaczenie odpowiedzi - zamieszcza się oświadczenie wiedzy. Chociażby zatem z tej przyczyny nie jest uzasadnione takie obostrzenie, które pozbawia - w czasie trwania egzaminu - możliwości wyrażenia wiedzy poprzez możliwość poprawienia raz wybranej odpowiedzi.

Na gruncie niniejszej sprawy Sąd w niniejszym składzie aprobuje i przyjmuje za własną argumentację zastosowaną w analogicznej sprawie tutejszego Sądu w wyroku wydanym 31 maja 2011 r. w sprawie VI SA/Wa 194/11 w oparciu o ustawę o radcach prawnych i wydane analogiczne do analizowanego - rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749) oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym na skutek skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lipca 2013 r, sygn. akt II GSK 2170/11 (publ, CBOSA), w którym postawił jednoznaczna tezę, że "Nie narusza przepisu art. 33 (9) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) zmiana przez kandydata na aplikację radcowską odpowiedzi na pytanie zawarte w karcie odpowiedzi testu wstępnego na wspomnianą aplikację, jeżeli kandydat dokonał wyboru tylko jednej odpowiedzi spośród trzech propozycji, wyraźnie zaznaczając właściwą odpowiedź".

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do spornej w sprawie kwestii, czy przepis § 11 ust. 2 omawianego rozporządzenia wykracza poza delegację zawartą w art. 33(5) ust. 12 ustawy o radcach prawnych stwierdził, że istotne znaczenie mają przepisy wyszczególnione w punkcie 3 ust. 12 powołanego wyżej artykułu, gdzie upoważniono Ministra Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych, do określenia szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu wstępnego, z uwzględnieniem celów, jakie powinny być tutaj spełnione, a mianowicie uwzględnienie konieczności prawidłowego, terminowego i efektywnego przeprowadzenia naboru na aplikację i przebiegu egzaminu wstępnego oraz zapewnienie zachowania bezstronności pracy komisji kwalifikacyjnej. Ocenił, że nie jest celem przepisu, w każdym razie wyartykułowanym w ustawie o radcach prawnych, a analogiczne rozwiązanie jest na gruncie ustawy o adwokaturze, zapewnienie anonimowości kart odpowiedzi kandydatów przystępujących do wstępnego egzaminu na aplikację radcowską. Anonimowość została przewidziana dopiero w § 10 rozporządzenia.

Zdaniem NSA w cytowanym wyroku, przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, w myśl którego zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona, wchodzi w zakres regulacji objętej zakresem szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu wstępnego i trudno byłoby znaleźć dostatecznie silne argumenty przemawiające za stanowiskiem o “przekroczeniu przez wspomniany przepis delegacji do jego wydania, o której mowa w art. 33(5) ust. 12 ustawy o radcach prawnych. Jednakże okoliczność ta sama przez się nie pozwala jeszcze na ocenę konstytucyjności tego przepisu.

Jednakże NSA uznał za sądem I instancji, że przy ocenie konstytucyjności przepisu wykonawczego (podustawowego) należy brać pod uwagę nie tylko zakres delegacji zawartej w ustawie zwykłej, która upoważniła organ do wydania przepisu wykonawczego, ale także zgodność przepisu wykonawczego z wymogami konstytucyjnymi, a więc także z zasadą proporcjonalności wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP. W myśl tej zasady, rozpatrywanej na gruncie prawa konstytucyjnego, przy konstruowaniu przepisów prawnych z zasady proporcjonalności płynie dla prawodawcy obowiązek zastosowania jedynie takich środków, które jak najmniejszym kosztem społecznym i jak najmniejszym kosztem poszczególnych jednostek są niezbędne dla osiągnięcia celu wskazanego w ustawie, będącej źródłem delegacji. Na ten wzgląd wskazuje również przepis art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w myśl którego ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Sąd w niniejszym składzie i na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy podziela ocenę, że pozbawienie kandydata możliwości dokonania sprostowania swojego oświadczenia wiedzy na karcie odpowiedzi jeszcze przed oddaniem jej komisji kwalifikacyjnej jest istotnym ograniczeniem dla możliwości wykazania się przez kandydata znajomością wiedzy będącej przedmiotem testu na moment oddania go komisji kwalifikacyjnej. Ten zaś moment powinien być miarodajny dla potrzeb sprawdzenia wiedzy kandydata. Zakreślony kandydatowi czas na rozwiązanie testu, wynoszący 150 minut, winien być, zgodnie z ogólnymi zasadami prawa (por. art. 457 k.c.), zastrzeżony na jego korzyść. Zatem, w tym okresie, jednak oczywiście najpóźniej do chwili oddania komisji kwalifikacyjnej karty odpowiedzi, nie można czynić kandydatowi jakiegokolwiek zarzutu, że dokonuje zmiany swojego stanowiska co do udzielonej odpowiedzi na to, czy inne pytanie. Jak stwierdził NSA w cytowanym wyroku “Możliwość prostowania oświadczenia wiedzy, a także pod pewnymi warunkami oświadczenia woli, jest powszechnym prawem jednostek, a także organów, co jest gwarantowane i regulowane przez pozytywne przepisy prawa. Można tutaj wskazać na możliwość prostowania aktów normatywnych, orzeczeń administracyjnych i sądowych. Obowiązek sprostowania może też wynikać z odrębnych ustaw, np. prawa prasowego. Dlatego przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia, zakazujący kandydatowi sprostowania oświadczenia wiedzy w zakresie wyboru odpowiedzi na pytanie testowe, do momentu oddania karty odpowiedzi komisji kwalifikacyjnej, jawi się jako regulacja zupełnie wyjątkowa, wręcz ewenement".

Nie można zatem odmówić racji skarżącej, że zakwestionowana regulacja rozporzadzenia przyjęta w § 11 ust. 2 r dotkliwie godzi w sferę uzasadnionych praw jednostek przystępujących do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, zwłaszcza sytuacji, gdy - jak to miało miejsce w okolicznościach sprawy - zwykła omyłka pisarska eliminuje kandydata z możliwości ubiegania się o aplikację co uwypukla naruszenie zasady proporcjonalności, a także racjonalności postępowania. Jak to bezspornie wyjaśniła skarżąca, na karcie odpowiedzi przy pytaniu 69 zamazała znak X, czyli swoją pierwotna odpowiedź “A", pozostawiajac znak X przy odpowiedzi “C". Nie budzi zatem watpliwości, że dokonała wyboru tylko jednej odpowiedzi spośród trzech propozycji, niezwłocznie poprawiła zauważoną omyłkę i wyraźnie zaznaczyła właściwą odpowiedź.

Należy zgodzić sie z oceną, że omyłki są niejako wpisane w naturę człowieka, a tym samym trudne dla wyeliminowania, tym bardziej w sytuacjach stresowych, a do takich należy zaliczyć kwalifikacyjny test na aplikację zarówno adwokacka jak i radcowską, zawierający 150 pytań, na które należy odpowiedzieć w limitowanym czasie 150 minut. Jak wskazał NSA w cyt. wyroku “ zakazu popełniania omyłek nie da się zadekretować przepisem prawa, czy zarządzeniem organu, czego formą lub próbą jest omawiany przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia". Nawet pouczenie kandydata o niedopuszczalności zmiany zakreślonej odpowiedzi – co do zasady -sama przez się nie wpływa na podniesienie poziomu percepcji kandydata do stopnia wykluczającego popełnienie jakiejkolwiek oczywistej omyłki.

Oznacza to, że w świetle art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze zmiana zakreślonej odpowiedzi na inną odpowiedź, nie może być rozumiana jako wybór przez kandydata więcej niż jednej odpowiedzi, o ile oczywiście w momencie oddania karty odpowiedzi komisji kwalifikacyjnej kandydatka dokonała wyboru tylko jednej odpowiedzi spośród trzech propozycji - tak jak w sprawie niniejszej - zaznaczając wyraźnie właściwą odpowiedź na karcie odpowiedzi, bowiem przy pytaniu 69 zamazała znak X, czyli swoją pierwotna odpowiedź “A", pozostawiajac znak X przy odpowiedzi “C". Istotą przepisu art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze jest bowiem powinność wyboru przez kandydata tylko jednej odpowiedzi, przez jej zaznaczenie. Przepis, jak zresztą żaden inny przepis tej ustawy, nie zakazuje kandydatowi sprostowania oświadczenia wiedzy w omawianym zakresie, w każdym zaś razie do momentu oddania karty odpowiedzi komisji kwalifikacyjnej.

Wobec powyższego, Sąd nie zastosował w niniejszej sprawie § 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz.U.2009.91.748) stanowiącego, że zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona. Uznanie odpowiedzi “C" na pytanie nr 69 jako prawidłowej ma zatem wpływ na wynik sprawy.

Oznacza to, że Sąd tym samym uznał że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy uchwała naruszają art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie zatem ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie z uwzględnieniem powyższego stanowiska, co znajduje wyraz w art. 153 p.p.s.a., bowiem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego m.in. działanie - było przedmiotem zaskarżenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Stwierdzając, że oba sporne akty nie podlegają wykonaniu, Sąd orzekł zgodnie z przepisem art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego, poniesionych w niniejszej sprawie przez skarżącą, Sąd działał na podstawie art. 200 p.p.s.a.