Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 703/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Wr 172/20 w sprawie ze skargi Gminnej Spółdzielni [...] w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2020, nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Gminnej Spółdzielni [...] w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Wr 172/20, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) uwzględnił skargę Gminnej Spółdzielni "[...]" w L. uchylając postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z [ ] lutego 2020 r. i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu z [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Przedstawiając stan faktyczny, Sąd I instancji podał, że Dyrektor Oddziału ZUS w Wałbrzychu na podstawie art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 zwanej dalej u.p.e.a.) postanowieniem z 9 grudnia 2019 r. nr 430200/71/46/2019-RED-P, określił wysokość kwoty nieprzekazanej przez Gminną Spółdzielnię "[...]" w L. w związku z brakiem realizacji zajęcia wynagrodzenia za pracę A. D., w łącznej wysokości 1.468,40 zł. Organ wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdził, że dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności. Zobowiązany w okresie marzec-wrzesień 2019 r. otrzymywał wynagrodzenie miesięczne po 5.500 zł, a w październiku w wysokości 3.000 zł. Wynagrodzenie to wypłacane było na osobisty rachunek bankowy zobowiązanego. Wyjaśniono również kwestię wpłaty A. D. dokonanej nie na konto organu egzekucyjnego, lecz na rachunek ZUS, która – zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017, poz. 1831) – została zarachowana na pokrycie zaległych składek za okres 04-07/2009 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając skargę Gminnej Spółdzielni "[...]" w L. uznał, że organy egzekucyjne naruszyły przepisy prawa materialnego i procesowego – art. § 12 ust 2 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017, poz. 1831) oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. i uchylił postanowienia organów obu instancji.

Sąd wskazał, iż organ stał na stanowisku, że skarżący (dłużnik zajętej wierzytelności) bezpodstawnie uchylał się od przekazania należności na rzecz organu egzekucyjnego z zajętego wynagrodzenia dłużnika (zobowiązanego) za pracę. Zdaniem skarżącego, nie ciążył na nim obowiązek przekazania tej kwoty (zaistniała przeszkoda w realizacji zajęcia) w związku z uregulowaniem należności przez dłużnika. Różniły się stanowiska w ocenie skuteczności wpłaty należności przez dłużnika na jego konto indywidualne jako płatnika składek. Organ stwierdził, że wpłata na to konto skutkowała jej zarachowaniem na wcześniej wymagalne należności, a zatem nie doprowadziła do wygaśnięcia należności egzekwowanej.

Zdaniem Sądu, organom w sprawie umknął fakt, iż w tytule przelewu wskazano nie tylko okresy, których dotyczyły należności, ale również numer tytułu wykonawczego. W konsekwencji organy nie wzięły w ogóle pod uwagę treści przepisu § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017, poz. 1831 dalej: Rozporządzenie), który reguluje kwestię rozliczenia wpłat dokonywanych na poczet należności objętych tytułem wykonawczym. Zdaniem Sądu oznacza to, że w niniejszej sprawie wpłata na poczet należności objętej wskazanym tytułem wykonawczym powinna zostać rozliczona na tę właśnie należność, a nie na należności wcześniejsze.

W ocenie WSA w sytuacji, w której organy w ogóle nie wzięły pod uwagę przepisu § 24 Rozporządzenia i bez analizy stwierdziły, że wpłata dokonana przez dłużnika nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela, nie może przesądzać w sposób jednoznaczny, że skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności miałby bezpodstawnie uchylać się od przekazania zajętej kwoty na rzecz organu egzekucyjnego. Błędnie, zdaniem Sądu zastosowano przy tym przepis § 12 ust. 2 Rozporządzenia, który reguluje wprawdzie kwestię wpłat na konto indywidualne ale nie dotyczy sposobu rozliczania szczególnego rodzaju wpłat dokonywanych na poczet należności objętych danym tytułem wykonawczym.

Podsumowując, Sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanych w sprawie postanowień tj. art. § 12 ust. 2 i § 24 Rozporządzenia oraz art. 71a § 9 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a ), tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.- dalej u.p.e.a.) oraz § 12 ust. 2 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2017 r. poz. 1831 ze zm. zwane dalej: Rozporządzenie) poprzez uwzględnienie skargi i wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu [...] grudnia 2019 r. nr [...] zgodnych z prawem, a to na skutek błędnego uznania, że organy naruszyły wskazane przepisy w sytuacji, gdy do takiego naruszenia nie doszło, gdyż organy działały na podstawie przepisów prawa, a zatem skarga powinna być oddalona w oparciu o art. 151 p.p.s.a.,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 71 a § 1 u.p.e.a. oraz 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 1 a pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. dalej k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż organy nieprawidłowo zastosowały w sprawie przepis art. 71 a § 9 u.p.e.a. bowiem nie przesądziły w sposób jednoznaczny, że wpłata dokonana przez dłużnika nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela w sytuacji, kiedy w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności nie może być badana wymagalność zaległości objętej tytułem wykonawczym, natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż Strona skarżąca bezpodstawnie uchyla się od realizacji zajęcia, tym samym zaistniały przesłanki do zastosowania trybu określonego w art. 71 a § 9 u.p.e.a.,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 71 a § 1 u.p.e.a. oraz 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 1 a pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż Strona skarżąca jest uprawniona do podważania wymagalności zaległości objętej tytułem wykonawczym w sytuacji, kiedy Stronie skarżącej jako adresatowi postanowienia wydanego na podstawie art. 71 a u.p.e.a interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwala wyłącznie na kwestionowanie wysokości nieprzekazanej kwoty poprzez wniesienie zażalenia, Stronie skarżącej nie służą natomiast środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu (jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne), tym samym Strona Skarżąca nie może kwestionować wymagalności zaległości objętej tytułem wykonawczym,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 71 a § 1 u.p.e.a. oraz 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a poprzez objęcie sądową kontrolą innych poza zaskarżonym postanowieniem aktów lub czynności organu egzekucyjnego w zakresie wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w sytuacji, kiedy wyłącznie treść zaskarżonego postanowienia wydanego w trybie art. 71 a § 9 u.p.e.a. wyznacza granice sprawy a tym samym zakres kontroli sądu administracyjnego.

5.przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 71 a § 1 u.p.e.a. oraz 71 a § 9 u.p.e.a oraz § 12 ust. 2 i § 24 Rozporządzenia poprzez błędne uznanie, iż dokonana w niniejszej sprawie wpłata na indywidualne konto płatnika składek zamiast na konto organu egzekucyjnego, na pokrycie należności objętej wskazanym tytułem wykonawczym, powinna zostać rozliczona na należność objętą tytułem wykonawczym a nie na należności wcześniejsze w sytuacji, kiedy treść § 12 ust. 2 Rozporządzenia nakazuje zaliczyć wpłaconą na konto indywidualne płatnika składek kwotę w pierwszej kolejności na poczet najdalej wymagalnych należności niezależnie od tego, jaką należność wpłacający wskaże w tytule przelewu (wpłaty).

6. art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 71 a § 1 u.p.e.a., art. 71 a § 9 u.p.e.a. i art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na zawarciu w uzasadnieniu wyroku zaleceń co do dalszego postępowania w sytuacji, kiedy ocena prawna zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym go postanowieniu jest prawidłowa i brak jest podstaw do uchylenia się przez Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania na rzecz organu egzekucyjnego,

7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016, poz. 1066 ze zm.) poprzez wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu podatkowego pod względem jego zgodności z prawem i uznanie, że rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie zostały podjęte z naruszeniem przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy i uwzględnienie skargi, a w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia podczas gdy skarga winna być oddalona w całości na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

II. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:

1. art. 71 a § 9 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy po stronie skarżącej wystąpiła przesłanka bezpośredniego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, tym samym zaistniały podstawy do zastosowania trybu przewidzianego w art. 71 a § 9 u.p.e.a.

2. przepisu § 12 ust. 2 Rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sytuacji kiedy zaistniały przesłanki do jego zastosowania bowiem wpłata zobowiązanego nie została dokonana na rachunek bankowy organu egzekucyjnego lecz bezpośrednio na rachunek składek i tym samym zarachowano ją na inne starsze zaległości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Ponadto organ zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Skarżąca Gminna Spółdzielnia "[...]" w L. nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie organ – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, w związku z tym rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach, której działa Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega, więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna – wobec niedostrzeżenia przez Naczelny Sąd Administracyjny przesłanek skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji – podlega rozpoznaniu w granicach sformułowanych zarzutów.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, mimo że nie wszystkie postawione w środku prawnym zarzuty okazały się trafne. Dodatkowo ich ocena uprawniała do zastosowania w sprawie art. 188 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, pozwala na uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz rozpoznanie skargi, i to mimo braku takiego wniosku skarżącego. Zastosowanie art. 188 p.p.s.a. jest bowiem uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: po pierwsze, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnia skargę kasacyjną; po drugie, uwzględnienie skargi kasacyjnej wiąże się z uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, i po trzecie istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Te wszystkie wymienione przesłanki wystąpiły łącznie w rozpoznawanej sprawie.

W sprawie niniejszej skarga kasacyjna została oparta na ściśle powiązanych ze sobą, określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. podstawach kasacyjnych, co uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do ich łącznego rozpoznania.

Odnosząc się do ich treści w pierwszej kolejności jako chybiony NSA uznaje zarzut oparty na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych zawarty w pkt 7 petitum wniesionego środka prawnego. Zgodnie z tym przepisem podstawowe kryterium sprawowania kontroli działalności administracji publicznej stanowi jej zgodność z prawem. Przedmiotem kontroli legalności jest zatem przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej, a więc ochrona praw podmiotowych jednostek (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu..., s. 32; w kwestii pojęcia publicznych praw podmiotowych por. W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2002).

Kontrola sądów administracyjnych polega zatem na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r., I GSK 1421/05, Lex nr 265017).

Kontroli tej sąd dokonuje w ramach zakreślonych przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przepis art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.) normuje zatem zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. To, czy ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia była prawidłowa czy też błędna nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu. Wyjątkowo, gdyby np. sąd skontrolował zaskarżone rozstrzygnięcie w oparciu o inne kryterium, niż kryterium legalności, czy też orzekł w sprawie, która nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne, przepis ten mógłby stanowić podstawę kasacyjną w powiązaniu z naruszeniem innych przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie niniejszej sytuacja taka nie zachodzi, skoro Sąd I instancji rozstrzygał w sprawie podlegającej jego właściwości, a kontroli postanowienia organów egzekucyjnych dokonał z punktu widzenia ich legalności. Tym samym nie można uznać zasadności podniesionego wyżej zarzutu.

Jako niezasadny uznać należy też powiązany z powyższym zarzutem zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez, zdaniem skarżącego kasacyjnie organu wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu pod względem jego zgodności z prawem i uznanie, że rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie zostały podjęte z naruszeniem przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy i uwzględnienie skargi.

W tym miejscu wskazać należy, iż we wskazanym jako naruszony przepisie art. 3 § 1 p.p.s.a. określono właściwość rzeczową sądów administracyjnych i przewidziano, w ramach kontroli, stosowanie ustawowych środków. Naruszenie powołanego przepisu mogłoby zatem polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowaniu środka nieznanego ustawie, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji rozpoznał skargę i skontrolował, czy organy egzekucyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa oraz rozstrzygnął zaistniały między stronami spór.

Zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a nie może być zatem uznany za usprawiedliwiony. Przepis ten nie stanowi bowiem podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia, gdyż celowi temu służą inne przepisy.

NSA nie uznaje również skuteczności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. sformułowanego w pkt 6 petitum skargi kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem - uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Mając na uwadze treść wskazanego przepisu podnieść należy, że z punktu widzenia określonych w nim wymogów, którym czynić powinno zadość uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie wymogom tym, Sąd I instancji uchybił. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, jak również, gdy jest ono sporządzone w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (wyrok NSA z 19 września 2018 r., sygn. akt II OSK 63/18; LEX nr 2578626). Tej postaci wadliwości zaś w niniejszej sprawie nie stwierdzono. W tym miejscu podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów.

Przechodząc natomiast do dalszych zarzutów kasacyjnych, dotyczących naruszenia przepisów postępowania, których skarżący kasacyjnie organ upatruje w naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., należy zauważyć, że w wskazany przepis ma charakter normy wynikowej i warunkiem jego zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie więc powyższego przepisu jest zawsze następstwem złamania innych przepisów i nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Powiązanie go przez autora skargi kasacyjnej z przepisami prawa materialnego, w tym z art. 71a § 1 u.p.e.a. oraz 7 a § 9 u.p.e.a., wskazuje w istocie na podniesione w ramach zarzutów procesowych zarzuty o charakterze materialnym.

Odnosząc się do tej części zarzutów, wskazać na wstępie należy, iż prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. Treść normy prawa materialnego wyznacza bowiem kierunek i zakres prowadzenia postępowania administracyjnego.

Podstawą zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. zgodnie z którym, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. – mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela.

W ocenie Sądu I instancji w sytuacji, w której organy w ogóle nie wzięły pod uwagę przepisu § 24 Rozporządzenia i bez analizy jego treści stwierdziły, że wpłata dokonana przez dłużnika nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela, nie można przesądzić w sposób jednoznaczny, że skarżący, jako dłużnik zajętej wierzytelności miałby bezpodstawnie uchylać się od przekazania zajętej kwoty na rzecz organu egzekucyjnego. Odnosząc się do powyższej kwestii, trafnie skarżący kasacyjnie organ zarzuca, że Sąd orzekający w sprawie całkowicie pominął fakt, że w postępowaniu w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności nie może być badana wymagalność zaległości objętej tytułem wykonawczym.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji w niniejszym postępowaniu jest bowiem sprawa określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności zajętych na podstawie zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Jak słusznie zauważa organ, WSA dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, jest ograniczony ramami właśnie tej sprawy. Wskazać bowiem należy, iż adresatem postanowienia wydanego na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest skarżąca Gminna Spółdzielnia [...] (pracodawca zobowiązanego) i tym samym treść tego postanowienia wyznacza granice sprawy, a co za tym idzie zakres kontroli sądu administracyjnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Związany z tym interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pozwala skarżącej wyłącznie na kwestionowanie wysokości nieprzekazanej kwoty poprzez wniesienie zażalenia (art. 71 a § 9 u.p.e.a.). Dłużnikowi zajętej wierzytelności, wobec którego wydano takie postanowienie, nie służą natomiast żadne inne uprawnienia procesowe, a w szczególności środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu (jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne, lub wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak wymagalności obowiązku lub jego nieistnienie). Tym samym dłużnik zajętej wierzytelności nie może spowodować objęcia sądową kontrolą innych jeszcze, poza zaskarżonym postanowieniem, aktów lub czynności organu egzekucyjnego. Stronie skarżącej nie przysługują inne uprawnienia procesowe, jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne (wyrok NSA z 2.03.2011 r., II FSK 1933/09, LEX nr 1079969).

W sprawie bezsporne jest, że skarżąca Gminna Spółdzielnia jest dłużnikiem zajętych wierzytelności wobec zobowiązanego A. D., czego dowodem jest przeprowadzona kontrola. Zwrócić uwagę należy, że dopóki organ egzekucyjny nie ograniczy wysokości zajęcia bądź nie wycofa przedmiotowego zajęcia, to podlega ono w całości realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że A. D. jako prezes Gminnej Spółdzielni, będący jednocześnie zobowiązanym już w czasie trwania kontroli, posiadał wiedzę o sposobie zaksięgowania wpłaty. Jak wskazał organ egzekucyjny – szczegółowe informacje o rozliczeniu wpłat dokonanych przez zobowiązanego w 2019 r. przedstawiono mu w piśmie z 29 kwietnia 2019 r. Przedstawiona okoliczność przedłożenia dowodu wpłaty nie stanowiła wbrew wyrażonemu w sprawie stanowisku przesłanki uznania, że zaistniała przeszkoda w realizacji zajęcia przez samego dłużnika zajętej wierzytelności.

Dłużnik zajętej wierzytelności nie jest uprawniony do podważania zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Rolą dłużnika zajętej wierzytelności nie powinno być zatem ustalenie czy zobowiązany dokonał wpłaty czy też nie. Ewentualne wątpliwości powinien wyjaśniać sam zobowiązany. Natomiast o jakiejkolwiek zmianie w wysokości dochodzonych należności organ egzekucyjny zobowiązany jest poinformować zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności odpowiednimi zawiadomieniami np. o zmianie wysokości zajęcia bądź uchyleniu zajęcia.

Tym samym rację należy przyznać skarżącemu kasacyjne organowi, iż nie znajduje podstaw prawnych rozważanie o wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, gdyż celem postępowania dotyczącego kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 71a § 1 i następne u.p.e.a.) jest w przypadku bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części, określenie wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności o czym stanowi art. 71a § 9 u.p.e.a.

Przepisy wprost regulują kwestię procesowych uprawnień uczestników postępowania, a dłużnik zajętej wierzytelności, nie ma uprawnień do kwestionowania wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W niniejszej sprawie należy bowiem określić, czy dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od realizacji zajęcia, czy też istniały obiektywne przeszkody w realizacji zajęcia. Ewentualne przeszkody w realizacji zajęcia ocenia się pod względem prawnym. Dłużnik zajętej wierzytelności, jako przeszkodę w realizacji zajęcia może wskazać na przykład spór dotyczący należności, ale z pewnością nie ma prawa oceniać tego, czy obowiązek jest wymagalny.

Tym samym uzasadnione jest postawienie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 134 p.p.s.a., w zw. z art. 71a § 1 u.p.e.a. oraz 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. – poprzez błędne uznanie, iż organy nieprawidłowo zastosowały w sprawie przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., bowiem nie przesądziły w sposób jednoznaczny, że wpłata dokonana przez dłużnika nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela w sytuacji, kiedy w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności nie może być badana wymagalność zaległości objętej tytułem wykonawczym, natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż strona skarżąca bezpodstawnie uchyla się od realizacji zajęcia. Tym samym zaistniały przesłanki do zastosowania trybu określonego w art. 71a § 9 u.p.e.a. Stronie skarżącej jako adresatowi postanowienia wydanego na podstawie art. 71a u.p.e.a. interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwala wyłącznie na kwestionowanie wysokości nieprzekazanej kwoty poprzez wniesienie zażalenia, Stronie skarżącej nie służą natomiast środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu (jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne), tym samym skarżąca Spółdzielnia jako adresat zajęcia nie może kwestionować wymagalności zaległości objętej tytułem wykonawczym. Powyższe oznacza, iż kwestia wymagalności obowiązku, co do której organy egzekucyjne w kwestionowanych postanowieniach zajęły merytoryczne stanowisko, a Sąd orzekający poddał je krytycznej – z punktu widzenia przepisów § 12 ust. 2 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2017 r. poz. 1831 ze zm.) – ocenie, nie mogła stanowić przedmiotu niniejszego postępowania.

W postanowieniu wydanym na podstawie art. 71 § 9 u.p.e.a. nie rozstrzyga się bowiem merytorycznie o istnieniu obowiązku, ponieważ w tym trybie nie jest to możliwe (wymagalność obowiązku rozstrzyga się w zarzutach w sprawie postępowania egzekucyjnego lub postępowaniu o umorzenie postępowania egzekucyjnego).

W związku z powyższym uzasadniony okazał się zarzut naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 1 u.p.e.a. oraz 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z § 12 ust. 2 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. poprzez uwzględnienie skargi i wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu [...] grudnia 2019 r. na skutek błędnego uznania, że organy naruszyły wskazane przepisy.

W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy po stronie skarżącej wystąpiła przesłanka bezpośredniego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie określenia nieprzekazanej kwoty, wynikającej z zajęcia wynagrodzenia na pracę. Przed określeniem nieprzekazanej kwoty przeprowadzona została kontrola prawidłowości zajęcia, która wykazała (co pozostaje poza sporem), że w chwili dokonywania zajęcia istniały wierzytelności należne zobowiązanemu A. D. i winny one być w ramach prawidłowej realizacji zajęcia przekazane organowi egzekucyjnemu. Skarżąca Gminna Spółdzielnia, będąc odpowiedzialna za realizację zajęcia jako dłużnik zajętej wierzytelności, samowolnie uznała, że skoro zobowiązany dokonał wpłaty, nie należy realizować zajęcia. Tym samym zaistniały podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, iż WSA, uchylając postanowienia organów obu instancji, wadliwie – bowiem z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów prawa – dokonał kontroli legalności rozstrzygnięć organów, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, a uznając ją za niezasadną – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

O kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty postępowania kasacyjnego, obejmujące wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (360 zł) orzeczono na podstawie 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).