Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 446/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.2 pkt 2, art.2 pkt 7 lit.a, art.9 ust.1, art.15 ust.4 pkt 3 lit.a
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant: referent Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 września 2019 r. sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia 19 czerwca 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. Ś.(dalej: strona, skarżąca), przedstawicielki ustawowej osób uprawnionych: P. M. i K. M. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia 20 marca 2018 r., nr [...], uznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r., w łącznej kwocie 9000 zł za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy wymienioną wyżej decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że powołaną na wstępie decyzją organ I instancji uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r., w łącznej kwocie 9000 zł za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W. z dniem 22 grudnia 2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – A. M., w związku z ogłoszeniem jego upadłości. Następnie organ powołał się na definicję bezskuteczności egzekucji, zawartą w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu, prowadzący postępowanie upadłościowe syndyk nie jest organem egzekucyjnym, a w związku z tym nie może wystawić zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Organ I instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie wystąpił przypadek nienależnie pobranych świadczeń, o którym mowa w 2 pkt 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ wypłata świadczeń w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r., nastąpiła pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego, co spowodowało utratę prawa do świadczeń.

Strona odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Stwierdziła, że w jej przypadku nie zaistniał przypadek, o jakim mowa w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.; dalej ustawa), ponieważ jej sytuacja nie zmieniła się. Ogłoszenie upadłości zobowiązanego do alimentów nie stanowi zmiany faktycznej, która pozbawiałaby jej córki prawa do pobierania świadczeń. Z uwagi na brak środków w masie upadłości alimenty nie są przez syndyka wypłacane. Powołała się na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych i stwierdziła, że wykładnia przepisów prawa, dokonana przez organ I instancji pozostaje w rażącej sprzeczności z przytoczonym orzecznictwem sądów administracyjnych. Zarzuciła, że organ dysponował zaświadczeniem syndyka o tym, że osobom uprawnionym nie przekazano należnych kwot z tytułu zasądzonych alimentów. Stwierdziła ponadto, że aby uznać, że świadczenie zostało nienależnie pobrane konieczne jest wykazanie, że świadczeniobiorca działał świadomie, tj. wiedział, że świadczenie nie przysługuje. Strona oświadczyła, że świadczenia pobrała w dobrej wierze i w całości przeznaczyła je na potrzeby dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie zważyło, co następuje:

Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy przez nienależnie pobrane świadczenie rozumie się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności powodujące ustanie wypłaty świadczenia. Taki walor przypisano umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy podzielił powyższe ustalenia. Ze stanu faktycznego sprawy wynika bezspornie, że Komornik Sądowy, z dniem 22 grudnia 2016 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – A. M., w związku z ogłoszeniem jego upadłości. Tymczasem, świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą być osobie uprawnionej wypłacane jedynie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne jest w toku i jest bezskuteczne.

Według art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej. "Osobą uprawnioną", zgodnie z przepisem art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Warunkiem uzyskania/utrzymywania statusu osoby uprawnionej jest prowadzenie przez komornika egzekucji, która okazała się bezskuteczna. Z kolei wedle art. 2 pkt 2 ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych

Z powyższego wynika, że aby ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zachować do nich prawo, należy posiadać status osoby uprawnionej, tj. osoby na rzecz której prowadzona jest egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego skorelowane jest z obowiązkami dłużnika alimentacyjnego, ponieważ w świetle art. 27 ust. 1 ustawy, jest on zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wypłacone osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią zadłużenie osoby zobowiązanej do alimentów względem funduszu. Zauważono, że możliwość dochodzenia przez organ wierzyciela (w sprawie: Prezydenta W.) od dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie ustawy, jest uzależniona od ustalenia, że świadczenia te zostały wypłacone w okresie bezskutecznej egzekucji sądowej. Potrzeba realizacji celu ustawy, jakim jest podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, wymaga, aby pojęcie bezskuteczności egzekucji wykładać ściśle. W przeciwnym przypadku istnieje obawa, że dłużnicy alimentacyjni, chcąc zwolnić się z odpowiedzialności regresowej opisanej w art. 27 ustawy, będą podnosić zarzuty, że świadczenia wypłacono z funduszu przy braku przesłanek. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okolicznościach nieprzewidzianych w art. 2 pkt 2 ustawy, zatem także w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na ogłoszoną upadłość dłużnika alimentacyjnego, mogłaby spowodować takie niepożądane konsekwencje.

W stanie faktycznym sprawy, Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – A.M., z wniosku wierzycielek, reprezentowanych przez stronę. W postanowieniu wskazano, że zgodnie z art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika alimentacyjnego, postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa.

W świetle powyższego Kolegium zauważyło, że umorzenie z mocy prawa postępowania egzekucyjnego sprawia, że osoba uprawniona do alimentów od rodzica (na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd) nie ma statusu osoby uprawnionej w rozumieniu ustawy. Tym samym osoba taka nie może otrzymywać świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie organu, w świetle obowiązującego prawa, odróżnić należy postępowanie upadłościowe, prowadzone na podstawie przepisów ustawy Prawo upadłościowe od postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych, prowadzonego na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 758 i nast.). Tylko z tym drugim rodzajem postępowania, tj. postępowaniem egzekucyjnym, ustawa wiąże uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jednocześnie, mając na uwadze argument odwołania, Kolegium stwierdziło, że przepis art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy stanowiący, że do wniosku o świadczenia należy dołączyć odpowiednio: zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji, dotyczy wyłącznie sposobu (formy) potwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Złożenie oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, możliwe jest jedynie w sytuacji bezskuteczności egzekucji w prawnie określonych przypadkach (art. 2 pkt 2 ustawy). Przy czym nie ulega wątpliwości, że oświadczenie nie może zostać skutecznie złożone w sytuacji, gdy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Zdaniem Kolegium obojętne z punktu widzenia postępowania byłoby wystąpienie do syndyka, aby to on wydał zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, ponieważ on tego postępowania nie prowadzi. Oświadczenie wierzycielek mogłoby zatem zastąpić zaświadczenie, ale jedynie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne nadal się toczyło. Zaświadczenie syndyka nie może być traktowane jako dokument tożsamy z tym, o jakim mowa w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy, ponieważ syndyk nie jest organem egzekucyjnym.

Odnosząc się do twierdzeń odwołania Kolegium wskazało, że art. 2 pkt 7 lit. a ustawy nie wymaga, aby do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczna była przesłanka świadomości lub działania w złej wierze osoby je pobierającej. O przesłance "świadomości" mowa np. w art. 2 pkt 7 lit. b ustawy.

Nie jest zatem tak, że stronie zarzucane jest pobranie świadczeń w złej wierze. W sprawie zaistniała przesłanka obiektywna - niezależna od wiedzy i woli strony. Tą przesłanką było umorzenie z mocy prawa postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji utrata przez córki odwołującej się statusu osób uprawnionych.

Kolegium stwierdziło, że córki strony, od stycznia 2017 r., utraciły prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zatem świadczenie wypłacone od tego miesiąca zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty. Taką okolicznością było umorzenie postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że świadczenie wypłacone za okres od stycznia do września 2017 r., w łącznej wysokości 9000 zł, jest nienależnie pobrane, a jako takie podlega zwrotowi (zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy).

Kolegium jednocześnie poinformowało, że zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zdaniem Kolegium argumenty, na które zwraca uwagę strona mogą mieć znaczenie przy ocenie sytuacji dotyczącej rodziny, w razie gdyby strona wystąpiła z wnioskiem o zastosowanie ulgi, o jakiej mowa w tym przepisie.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca zarzuciła:

1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 11 i art. 2 pkt 2 ustawy zwanej dalej ustawą poprzez błędną wykładnię pojęcia "bezskuteczności egzekucji", wyrażającą się w przyjęciu, że owa bezskuteczność może być stwierdzona wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i na wykluczeniu możliwości stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w sytuacji, w której w stosunku do dłużnika alimentacyjnego jest prowadzone postępowanie upadłościowe, a zaspokojenie wierzytelności alimentacyjnych w ramach postępowania upadłościowego przez syndyka jest niemożliwe z powodu braku środków w masie upadłości, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnej konstatacji, że małoletnie P. M. i K. M. utraciły status osób uprawnionych w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, a tym samym że zaistniały okoliczności powodujące utratę prawa do świadczenia, podczas gdy bezskuteczność egzekucji w świetle przepisu art. 2 pkt 2 ustawy - jako przesłanka przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego - oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności, zaś przepisy prawa nie wykluczają możliwości zaistnienia bezskuteczności egzekucji w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu z powodu upadłości dłużnika alimentacyjnego;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię pojęcia "nienależnie pobranych świadczeń" wyrażającą się w uznaniu, że nie ma znaczenia brak świadomości strony o zaistnieniu przesłanek do ustania wypłacania świadczenia i że do zakwalifikowania świadczenia jako nienależnie pobranego wystarczające jest stwierdzenia przesłanki obiektywnej - niezależnej od wiedzy i woli strony, podczas gdy zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 i 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego", czyli świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania co prowadzi do wniosku, iż obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy;

3/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a ustawy, art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że w sytuacji, w której w stosunku do dłużnika alimentacyjnego jest prowadzone postępowanie upadłościowe (i w konsekwencji, z uwagi na ustawowy zakaz, nie toczy się postępowanie egzekucyjne przed komornikiem sądowym), fakt bezskuteczności egzekucji nie może zostać ustalony na podstawie wystawionego przez syndyka masy upadłości zaświadczenia, ani w oparciu o oświadczenia osób uprawnionych, co doprowadziło do niedokonania przez organ należytych ustaleń w sprawie, które to ustalenia powinny być takie, że w dalszym ciągu zachodzi bezskuteczność egzekucji, albowiem dłużnik nie uiszcza alimentów, jak również nie są one wypłacane z masy upadłości, z uwagi na brak środków, a zatem nie ma podstaw do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń;

4/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 k.p.a., poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia, czy świadczenia zostały nienależnie pobrane, tj. czy świadczenia były pobierane w złej wierze (ze świadomością, że się one nie należą), podczas gdy ustalenie przedmiotowej okoliczności jest niezbędne dla wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wniosła ponadto o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2), polega na weryfikacji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem ograniczyć się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwość kontrolowanego aktu podnieść z urzędu.

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona według wskazanych wyżej zasad daje podstawę do uznania, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa.

Przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia 19 czerwca 2018 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 marca 2018 r. uznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r., w łącznej kwocie 9000 zł za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.) – dalej ustawa.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy przez nienależnie pobrane świadczenie rozumie się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Według art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej. "Osobą uprawnioną", zgodnie z przepisem art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Warunkiem uzyskania/utrzymywania statusu osoby uprawnionej jest prowadzenie przez komornika egzekucji, która okazała się bezskuteczna. Z kolei wedle art. 2 pkt 2 ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postepowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji (art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a).

Z powyższego wynika, że aby ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zachować do nich prawo, należy posiadać status osoby uprawnionej, tj. osoby na rzecz której prowadzona jest egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Zdaniem Sądu organy dokonały wadliwej wykładni pojęcia bezzskuteczności egzekucji, stanowiącego warunek przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Organy orzekające obu instancji uznały, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności powodujące ustanie wypłaty świadczenia. Taki walor przypisano umorzeniu postępowania egzekucyjnego, co spowodowało utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez córki skarżącej i w konsekwencji stwierdzenie, że świadczenia te zostały pobrane nienależnie.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Komornik Sądowy, z dniem 22 grudnia 2016 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – A.M., w związku z ogłoszeniem jego upadłości. Jak wywiódł organ, świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą być wypłacane osobie uprawnionej jedynie wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne jest w toku i jest bezskuteczne. W ocenie organu w świetle obowiązującego prawa, odróżnić należy postępowanie upadłościowe, prowadzone na podstawie przepisów ustawy Prawo upadłościowe od postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych, prowadzonego na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 758 i nast.). Tylko z tym drugim rodzajem postępowania, tj. postępowaniem egzekucyjnym, ustawa wiąże uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Należy jednak wskazać, że wyrokiem z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3441/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wywiedzioną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/18, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów (CBOSA) . Przedmiotem sporu w wymienionej sprawie (która dotyczyła osoby skarżącej w przedmiocie przyznania świadczeń alimentacyjnych na córki) było, czy bezskuteczność egzekucji dotyczy tylko postępowania egzekucyjnego prowadzonego w trybie kodeksu postępowania cywilnego, czy też bezskuteczność egzekucji w rozumieniu ustawy dotyczy, w tym przypadku, również egzekucji prowadzonej w trybie postępowania upadłościowego.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w sprawie I OSK 3441/18.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, mając na uwadze treść art. 2 pkt 2 ustawy, że bezskuteczność egzekucji jako przesłanka przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Chodzi więc o taki stan, kiedy nie jest możliwe uzyskanie w żaden prawnie dopuszczalny sposób należności z majątku dłużnika i w związku z tym konieczna jest pomoc finansowa państwa osobom uprawnionym.

Tym samym Sąd uznał, że nie tylko bezskuteczność egzekucji prowadzonej w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) ale także w trybie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.) jest bezskutecznością świadczeń alimentacyjnych, o których mowa w rozważanej ustawie.

Alimenty podlegają zaspokojeniu z majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Art. 343 ust. 3 prawa upadłościowego stanowi, że zobowiązania alimentacyjne ciążące na upadłym przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, syndyk zaspakaja zgodnie z ust. 1 w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału każdorazowo dla każdego uprawnionego w kwocie nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

W myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego należności alimentacyjne za czas przed ogłoszeniem upadłości zaliczają się do kategorii pierwszej należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości. Należności te zaspokaja się po zaspokojeniu w całości zgodnie z art. 343 kosztów postępowania, zobowiązań masy upadłości i należności alimentacyjnych przypadających za czas po ogłoszeniu upadłości.

Z przepisów powyższych wynika, że postępowanie upadłościowe jest postępowaniem, którego celem między innymi jest dochodzenie roszczeń przez poszczególnych wierzycieli, według zasad przyjętych w postępowaniu upadłościowym, w tym wierzycieli alimentacyjnych. W związku z takim założeniem zgodnie z art. 146 Prawa upadłościowego postępowanie egzekucyjne zarówno sądowe jak i administracyjne – wszczęte przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem jego upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa z datą ogłoszenia upadłości. Przepis ten musiał być zastosowany w sprawie toczącej się egzekucji komorniczej z wniosku skarżącej w oparciu o tytuł wykonawczy zasądzający alimenty na rzecz małoletnich córek zainteresowanej.

Wobec powyższego w ocenie Sądu II instancji, a także Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pojęcie bezskuteczności egzekucji nie jest determinowane przez zaświadczenie wydane przez organ egzekucyjny ale obiektywnie istniejącymi okolicznościami faktycznymi sprowadzającymi się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy kwoty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, co w realiach przedmiotowej sprawy można było potencjalnie ustalić zestawiając treść oświadczenia strony z informacjami podanymi przez organ postępowania upadłościowego.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1693/17, publ. w CBOSA, trafne jest stanowisko, że podstawowym postępowaniem zmierzającym do egzekwowania należności jest postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy czym możliwe jest jednak także dochodzenie takich zaległych świadczeń na podstawie ustawy - Prawo upadłościowe. W razie wszczęcia postępowania upadłościowego, postępowanie prowadzone przez komornika w trybie ustawy egzekucyjnej zostaje umorzone, ale ewentualne dochodzenie należności odbywa się dalej na podstawie ustawy Prawo upadłościowe z udziałem syndyka i w sposób określony w tych przepisach. To syndyk, a nie komornik jest wówczas uprawniony potwierdzić, na wypadek wątpliwości organu co do ww. oświadczenia strony, że egzekucja określonych należności jest nadal bezskuteczna.

W przedmiotowej sprawie skarżąca w dniu 19 lipca 2016 r. złożyła oświadczenie, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucję alimentów należnych od A. M. przyznanych P. M. oraz K. M. wyrokiem Sądu z dnia 13 kwietnia 2016 r. [...] w wysokości łącznej kwocie 1000 zł okazała się bezskuteczna. Także do akt sprawy skarżąca złożyła pismo z dnia 8 sierpnia 2017 r. wydane przez syndyka masy upadłości – A.M., że brak jest środków w masie upadłości na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych.

Uchylenie decyzji organów obu instancji rodzi obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji z uwzględnieniem wszystkich wskazanych wyżej uwag. Z tej racji organy orzekające zobowiązane będą do oceny przedstawionych okoliczności i rozważenie, czy pobrane przez skarżącą świadczenie było nienależne i podlegające zwrotowi, skoro w świetle wyżej przedstawionego stanowiska świadczenie to skarżącej przysługiwało.

W tej sytuacji należało, na podstawie art. 145 § 1 lit. a w zw. z art. 135, orzec jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.