Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 436/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Olga Białek Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania L. F. (dalej skarżący, wnioskujący) od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Zastępcy Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 1 w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] czerwca 2016 r. ([...]), odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, obuwia i karty Urbancard oraz z przeznaczeniem na opłaty mieszkalne - w różnicy między czynszem a dodatkiem mieszkaniowym, edukację - kurs maszynisty kolejowego lub edukację w szkole policealnej technik energetyk taboru kolejowego, ochronę zdrowia - lekarstwo w postaci 100 ml dziennie zawierające 40% alkoholu, higienę - środki czystości, transport - koszt przejazdu środkami komunikacji zbiorowej na terenie miasta W., łączność, kulturę, sport i wypoczynek, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ administracyjny podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia 11 maja 2016 r., jak również w toku wywiadu środowiskowego, skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego o zróżnicowanym (oznaczonym już na wstępie) przeznaczeniu.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ma 50 lat, jest osobą samotną, nie ma rodziny, w tym dzieci i osób zobowiązanych do alimentacji. Mieszka sam w mieszkaniu socjalnym przyznanym przez Gminę W., prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje (także dorywczo). Na dochód uzyskiwany przez Stronę składa się dodatek mieszkaniowy w kwocie 199,51 zł i dodatek energetyczny w kwocie 11,09 zł. W kwietniu 2016 r. skarżący uzyskał również dochód z tytułu sprzedaży drobnych sprzętów elektronicznych w kwocie około 200 zł.

Skarżący posiada wykształcenie średnie w zawodzie mechanik maszyn i urządzeń elektronicznych.

Z dniem 23 marca 2016 r. skarżący utracił status osoby bezrobotnej z powodu odmowy przyjęcia zaproponowanej oferty pracy. Strona spełniała wymagania pracodawcy w zakresie wymaganych kwalifikacji. Zaproponowane wynagrodzenie kształtowało się na poziomie pomiędzy 3000 zł a 4000 zł brutto.

W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący wskazał, że nie kontaktował się z potencjalnymi pracodawcami i nie składał ofert aplikacyjnych, gdyż zamierza podjąć zatrudnienie wyłącznie, gdy "zatrudnienie będzie spełniało warunki: praca odpowiednia, swobodnie wybrana i o godziwym wynagrodzeniu". Podał także, iż nie posiada zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikałaby potrzeba zakupu wskazanego we wniosku lekarstwa.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. ([...]) organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego o wnioskowanym w tym przypadku przeznaczeniu.

W uzasadnieniu organ powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), dalej: uops, z którego wynika, że dopiero ustalenie, iż dana osoba przy wykorzystaniu własnych uprawnień, możliwości i zasobów, nie jest w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych, daje podstawę do rozważenia dalszych kryteriów uzasadniających przyznanie pomocy. Podał, iż pomoc społeczna nie jest instytucją zapewniającą stałe dochody. Zdaniem organu, skarżący nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości i uprawnień, o czym świadczy odmowa podjęcia zatrudnienia oferowanego za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy we W. Strona nie poszukuje ponadto pracy, nie składa aplikacji, zaś powrót na rynek pracy uzależnia od spełnienia wybranych przez siebie warunków. Organ podkreślił, iż skarżący nie podejmuje również dialogu z pracownikiem socjalnym, nie wykazuje chęci współpracy, co do rozwiązania kwestii powstałego zadłużenia z tytułu opłat za lokal mieszkalny. Zdaniem organu, Strona wykazuje postawę roszczeniową, ukierunkowaną tylko i wyłącznie na otrzymywanie świadczeń z pomocy społecznej. Organ podkreślił, iż w świetle art. 39 uops przyznanie prawa do zasiłku celowego ma fakultatywny charakter, zaś podstawę do odmowy jego przyznania stanowić może bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawcy. Wskazał, iż pomoc społeczna ma jedynie charakter uzupełniający, a on dysponuje ograniczonymi zasobami finansowymi przy dużej liczbie osób wymagających wsparcia.

Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i zobowiązanie organu pierwszej instancji do przyznania wnioskowanych środków. Zarzucił, iż decyzja jest nieludzka i dyskryminująca oraz promuje "niewolniczy stosunek pracy". Podał, iż kilkunastoletnia bezdomność i życie poniżej minimum egzystencji pozbawiło go możliwości normalnego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaznaczył, iż jest osobą, która nie jest zdolna do "pierwszego wejścia jak i ponownego wejścia na rynek pracy" i nie ma środków do życia.

SKO wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, wskazało, że jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 uops). Przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu ustawowych przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Należy podkreślić, że także wysokość ewentualnie przyznanego świadczenia zależy od uznania organu wydającego decyzję. Przyznanie stronie pomocy pieniężnej (jej rodzaj, wysokość oraz okres, na który ma być przyznana) uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, bowiem rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ pomocy społecznej musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 uops, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Jednocześnie, art. 4 uops nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną - mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 uops). Jeżeli zatem osoba pobierająca świadczenia z opieki społecznej nie wykonuje tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy takiej osobie ze środków publicznych. Przeznaczeniem pomocy społecznej nie jest bowiem wyręczanie obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji - właściwy tej sferze administracji publicznej system wsparcia wymaga zatem od potencjalnych świadczeniobiorców aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. W konsekwencji brak aktywności ze strony zainteresowanego uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia pomocy. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma przy tym charakter jedynie czasowy, zakładając zarazem wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie może ona zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących i w żadnym razie nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 i art. 106 uops.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy Kolegium uznało, iż odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń, jest w pełni uzasadniona. Skarżący jest bowiem osobą zdrową, w wieku produkcyjnym, posiadającą kwalifikacje zawodowe i zdolną do podjęcia pracy. Strona odmawia jednak podjęcia zatrudnienia, podając przy tym nieracjonalne - z prawnego, obiektywnego punktu widzenia - tego powody. Kolegium z urzędu posiada przy tym wiedzę, iż odmowa ta jest tylko jednym z przejawów postawy Strony polegającej na całkowitym braku chęci współdziałania z organem pomocy społecznej w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. Potwierdzają to nadto oświadczenia skarżącego złożone w toku wywiadu środowiskowego. Z perspektywy znajdujących w tym przypadku zastosowanie przepisów trudno je zatem ocenić inaczej niż jako świadczące o nadmiernie wygórowanych oczekiwaniach i niezrozumieniu zasad przyznawania pomocy społecznej. Strona, będąc bowiem osobą nieosiągającą żadnego stałego dochodu, winna przede wszystkim podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, a tym bardziej zaproponowane jej zatrudnienie, zgodne z jej kwalifikacjami i zapewniające wynagrodzenie znacznie powyżej minimalnego poziomu. Zachowanie skarżącego przejawiające się również odmową podejmowania jakichkolwiek własnych starań celem podjęcia pracy skutkuje tym, iż to on sam "pozbawia się" stałych i stabilnych dochodów, co jego zdaniem uzasadnia przyznanie mu wnioskowanej pomocy. Zatem także w ocenie Kolegium, bierna postawa strony ma na celu wyłącznie przerzucenie na organ pomocowy ciężaru jego utrzymania.

Przyznanie wnioskowanych świadczeń jest po części również nieuzasadnione z tego powodu, iż zgłaszane przez skarżącego potrzeby nie są niezbędnymi potrzebami bytowymi.

Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 uops). Istotą zasiłku celowego jest bowiem zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a zatem takiej, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2008r., sygn. akt I OSK 1451/07, LEX nr 489096). Świadczenie to przyznawane jest zatem na określony - uzasadniony uwarunkowaniami pomocy społecznej - cel, nie zaś na określony okres, ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi potrzebami skarżącego bez wątpienia nie są: kurs maszynisty kolejowego, edukacja w szkole policealnej technik energetyk taboru kolejowego, lekarstwo w postaci 100 ml dziennie zawierające 40% alkoholu, łączność, kultura, sport oraz wypoczynek. Zaspokojenie powyższych potrzeb mogłoby doprowadzić do polepszenia sytuacji życiowej skarżącego, ale odmowa przyznania zasiłku w tym zakresie odbędzie się bez uszczerbku dla jego życia i zdrowia.

Odnosząc się do pozostałych zgłoszonych przez skarżącego żądań, Kolegium wskazało, iż wykazują one związki z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb bytowych, jednakże takie ustalenie nie przesądza, iż w każdym przypadku Strona otrzymywać będzie na ich zaspokojenie pomoc społeczną w postaci zasiłku celowego. Jak już bowiem wskazywano powyżej pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, czyli pomocniczy, dodatkowy, uzupełniający w stosunku do własnych możliwości, zasobów, pomocy ze strony bliskich tych osób, które o pomoc się ubiegają. Pomoc społeczna ma zatem jedynie wspierać osoby i rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i to tylko w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Dlatego osoby wnioskujące o pomoc nie mogą oczekiwać, że zostanie im udzielona pomoc finansowa zawsze wtedy, gdy o nią wnioskują i zawsze w wysokości, o którą występują. Fakt, iż L.F. otrzymywał zasiłki celowe m.in. na zakup żywności, odzieży, obuwia, karty Urbancard, doładowania do telefonu, środków czystości higieny, (ostatni raz w kwietniu 2016 r.) nie oznacza - z ww. powodów - iż pomoc będzie udzielana mu na ten cel systematycznie. Z powyższych powodów odmowa udzielenia zasiłku celowego także w tym zakresie była w pełni zasadna.

Kolegium posiada z urzędu wiedzę, w jakich przypadkach są przyznawane zasiłki celowe w podobnej wysokości: dotyczy to rodzin, w tym wielodzietnych, osób samotnie wychowujących dzieci, samotnych, w podeszłym wieku, nie mającym żadnego wsparcia ze strony rodziny. Na tle tych przypadków nie można zarzucić organowi pomocy społecznej, że odmawiając przyznania zasiłku celowego, uczynił to z naruszeniem zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Takie stanowisko organu odwoławczego wynika z lektury akt sprawy, które wskazują, że organ przeanalizował wnikliwie sytuację Strony. Wypada przypomnieć Stronie, że pomoc ma charakter uznaniowy, co oznacza, że od oceny organu zależy, czy pomoc taka zostanie udzielona. Rolą pomocy społecznej - co już wyżej wskazano - jest pomoc, a nie utrzymywanie świadczeniobiorców i zapewnianie im systematycznego źródła dochodu.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił organom stronniczość, poprzez "dowolne przytoczenie motywów Strony w stosunku do argumentów Organów", pominięcie jego głównych argumentów oraz definicji minimum socjalnego. Wskazał, iż decyzja jest dyskryminująca. Wniósł o uznanie, iż decyzje organów obu instancji uniemożliwiają mu korzystanie z jego uprawnień, zasobów i możliwości oraz wywiązywanie się z obowiązków wobec państwa i społeczeństwa, są nieludzkie i dyskryminujące oraz niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Dla uzasadnienia swego stanowiska przedstawił wyliczenia dotyczące m.in. utraconego przez niego, jak i przez państwo, dochodu z tytułu hipotetycznie podjętej przez niego pracy oraz kosztów szkolenia psa do służby w Policji oraz psa asystującego.

W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizacje sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Określona w powołanym przepisie granica czasowa do częstotliwości przeprowadzania wywiadu środowiskowego, jest górną granicą, co oznacza, że nawet w sytuacji braku zmiany danych, aktualizacja wywiadu może odbywać się częściej niż na raz na 6 miesięcy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: ppsa. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 ppsa).

Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania skarżącego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, obuwia i karty Urbancard oraz z przeznaczeniem na opłaty mieszkalne - w różnicy między czynszem a dodatkiem mieszkaniowym, edukację - kurs maszynisty kolejowego lub edukację w szkole policealnej technik energetyk taboru kolejowego, ochronę zdrowia - lekarstwo w postaci 100 ml dziennie zawierające 40% alkoholu, higienę - środki czystości, transport - koszt przejazdu środkami komunikacji zbiorowej na terenie miasta W., łączność, kulturę, sport i wypoczynek.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Przepis art. 2 ust. 1 uops stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 uops, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 uops). W myśl art. 3 ust. 2 uops, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Na zasadzie art. 7 uops, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców (...), trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Z powołanych przepisów, określających ogólne zasady pomocy wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zakresu środków publicznych przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z okolicznością mieszczącą się w katalogu określonym w art. 7 uops, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Zaakcentowania ponadto wymaga, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji, że omawiana pomoc przewidziana jest w ustawie o pomocy społecznej jako wsparcie o charakterze subsydiarnym (pomocniczym), co wynika jednoznacznie z treści art. 2 ust. 1 uops, w którym sformułowana została podstawowa zasada, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Dopiero gdy środki te są niewystarczające, zachodzi przesłanka udzielenia pomocy ze środków publicznych. Oparcie pomocy społecznej na zasadzie pomocniczości powoduje, że nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej żądanego świadczenia, albo że zostanie ono przyznane w postaci odmiennej od tej, jaką wnioskodawca określił we wniosku i którą uważa za odpowiednią.

Badając natomiast legalność kwestionowanej decyzji Sąd miał na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego wydawane jest w ramach uznania administracyjnego, co pozwala organowi na wybór pomocy, którą uzna za najwłaściwszą w świetle celów określonych ustawą o pomocy społecznej, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości finansowych Ośrodka. Działanie organu w sferze uznania administracyjnego powoduje również, że dokonywana przez Sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, natomiast nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej, czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji). Należy podkreślić, że celem pomocy społecznej, zgodnie z art. 3 ust. 1 uops, jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej, gdyż mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 3 ust. 2 uops). Podkreślić też trzeba, że w myśl art. 3 ust. 4 uops potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

W myśl art. 36 pkt 1 lit. c uops świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. O ile zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 uops, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu to w przypadku osoby samotnie gospodarującej, a taką - co pozostaje poza sporem – jest skarżący, przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 uops, które w dniu orzekania przez organy obu instancji wynosiło 634 zł.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie wymogi te zostały spełnione. Organy poczyniły rzetelne ustalenia co do sytuacji bytowej skarżącego, które znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ odwoławczy trafnie wskazał także, odwołując się do ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska, na leżący po stronie organów pomocowych obowiązek gradacji potrzeb osób występujących o pomoc materialną czyli potrzeb osób spełniających kryterium przyznania zasiłku celowego.

Rozpatrzenie powyższych okoliczności sprawia, że nie sposób przypisać ustalonemu w tym kształcie świadczeniu cech dowolności. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że w świetle przepisów ustawy pomoc społeczna ma charakter subsydiarny. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia.

Kolegium słusznie wskazało fakt, że skarżący jest osobą wykształconą, w pełni sił oraz od długiego już czasu korzysta systematycznie z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych.

Nie bez znaczenia dla sprawy jest również to, że część potrzeb, o zaspokojenie których wnioskuje skarżący - zakup odzieży, obuwia i karty Urbancard oraz z przeznaczeniem na opłaty mieszkalne - w różnicy między czynszem a dodatkiem mieszkaniowym, edukację - kurs maszynisty kolejowego lub edukację w szkole policealnej technik energetyk taboru kolejowego, ochronę zdrowia - lekarstwo w postaci 100 ml dziennie zawierające 40% alkoholu, higienę - środki czystości, transport - koszt przejazdu środkami komunikacji zbiorowej na terenie miasta W., łączność, kulturę, sport i wypoczynek, nie są niezbędnymi potrzebami życiowymi.

Zgodzić należy się z Kolegium, że na beneficjentach pomocy społecznej ciąży obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, który winni spełniać m.in. poprzez podejmowanie zaproponowanego im zatrudnienia. Nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia może stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 11 uops). W niniejszej sprawie taka sytuacja miała zaś miejsce. Skarżący odmówił podjęcia zatrudnienia, podając nieracjonalne - z prawnego, obiektywnego punktu widzenia - tego powody. Jest to, zdaniem Sądu, przejaw postawy skarżącego polegającej na braku chęci współdziałania z organem pomocy społecznej w celu poprawy swojej sytuacji życiowej. Potwierdzają to oświadczenia skarżącego złożone w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Wbrew twierdzeniom skargi, to nie zachowanie organów administracji publicznej jest przyczyną, dla której skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień, a bierna postawa skarżącego, przejawiająca się odmową podejmowania jakichkolwiek własnych starań celem podjęcia pracy, skutkuje brakiem posiadania jakichkolwiek stałych i stabilnych dochodów.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy w swym kształcie decyzja pierwszoinstancyjna nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.