Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1512/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.),, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi ,,A" Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 sierpnia 2015 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując wniosek "A" Sp. z o. o. z siedzibą w S., o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 31 października 2014 r. w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2013 r., działając na podstawie art. 163 § 2 i art. 162 oraz art. 221 i art. 223 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej jako "O.p."), odmówiło stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny:

Decyzją z dnia 31 października 2014 r. Prezydenta Miasta określił Spółce wysokość podatku od nieruchomości za 2013 r. w kwocie 11.331 zł. Decyzja ta została wysłana za pośrednictwem poczty na adres S. ul. [...] oraz na adres P. ul. [...], a także na adres pełnomocnika adw. S. K., G. ul. [...]. Decyzja nie została odebrana przez stronę, pod żadnym z adresów.

W związku z powyższym przedmiotowa decyzja została uznana za skutecznie doręczoną w trybie art. 150 O.p. z dniem 18 listopada 2014 r.

Odwołanie od tej decyzji, pismem nadanym w dniu 24 czerwca 2015 r. wniósł ww. pełnomocnik strony.

We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, pełnomocnik strony wystąpił o zwrócenie się do Urzędu Pocztowego [...] o złożenie listy pracowników tego Urzędu, a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ich zeznań na okoliczność stawienia się pełnomocnika w Urzędzie z awizo, w celu sprawdzenia, czy przesyłka, której dotyczy awizo, została odebrana. We wniosku podano, że pełnomocnik codziennie lub co drugi dzień opróżnia skrzynkę pocztową i w tamtym czasie nie było awizo dotyczącego przesyłki z Urzędu Miejskiego. We wniosku podano także, że o decyzji pełnomocnik dowiedział się w dniu 17 czerwca 2015 r. w trakcie rozmowy telefonicznej z pracownikiem Wydziału Finansowego Urzędu Miejskiego, w celu ustalenia, na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania Spółki w podatku od nieruchomości.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2015 r. SKO odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji.

W uzasadnieniu organ przywołał przepis art. 162 O.p.

Rozpatrując przesłanki przywrócenia terminu wskazane w ww. przepisie Kolegium uznało, że żądania przesłuchania pracowników Urzędu Pocztowego na okoliczność stawienia się pełnomocnika Spółki z awizo w UP, nie uprawdopodobniają braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

SKO zauważyło, że zgodnie z art. 146 O.p. w toku postępowania strona ma obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. Brak powiadomienia o zmianie adresu skutkuje tym, że pismo uznaje się za doręczone pod adresem dotychczasowym. A w niniejszej sprawie organ podatkowy wysłał decyzje na trzy różne znane mu adresy podatnika, w S., G. i P. Decyzja nie została odebrana przez stronę, pod żadnym z tych adresów i została uznana za skutecznie doręczoną zgodnie z art. 150 O.p.

W tym stanie, w ocenie Kolegium, twierdzenie pełnomocnika, że nie wiedział o wydanej decyzji nie może być podstawą do uznania, że strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Nie jest również uprawdopodobnieniem braku winy żądanie przeprowadzenia przez Kolegium postępowania, bowiem to osoba zainteresowana miała uprawdopodobnić brak winy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 121 § 1 w zw. z art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 188 O.p. poprzez pominięcie żądania strony dotyczącego przeprowadzenia w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego dowodu z zeznań świadków – pracowników Urzędu Pocztowego [...] na okoliczność staranności pełnomocnika w odbiorze korespondencji, czego konsekwencją był brak zebrania całego materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia, a następnie przyjęcie zaistnienia winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, który to sposób prowadzenia postępowania nie budzi zaufania do organów podatkowych;

2. art. 162 § 1 O.p. polegające na błędnym przyjęciu, że:

- pełnomocnik Spółki lub Spółka zaniedbała obowiązek zawiadomienia o zmianie adresu zgodnie z art. 146 O.p., przez co decyzję uznano za skutecznie doręczoną z upływem 14 dnia od pierwszej próby doręczenia przesyłki, które to okoliczności miały świadczyć o winie w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, gdy ani strona, ani jej pełnomocnik adresu do korespondencji nie zmieniali, a w treści wniosku o przywrócenie terminu na te okoliczności nie wskazywali, przez co orzeczenie oparto na okolicznościach dowolnie przyjętych przez organ,

- pełnomocnik skarżącej Spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, gdy przepis wymaga uprawdopodobnienia braku winy, a nie jej udowodnienia, gdy pełnomocnik we wniosku o przywrócenie terminu przedstawił okoliczności, które pozwalają na ocenę staranności w wykonywaniu powierzonych obowiązków, a tym samym na ustalenie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z innych względów niż w niej wskazane.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, ze zgodnie z przepisem art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi.

Jak stanowi natomiast § 2 ww. przepisu: jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.

Z powyższych przepisów wynika, że od chwili zgłoszenia się pełnomocnika procesowego w postępowaniu podatkowym, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach podejmowanych w sprawie i wzywać do udziału w nich nie na równi ze stroną, ale w pierwszej kolejności, przed stroną. Wprawdzie ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., I SA/Lu 157/96), jednak musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa.

W doktrynie zgodnie przyjmuje się nawet, że w sensie proceduralnym pełnomocnik jest osobą ważniejszą niż strona postępowania. Na przykład jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi strony wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96). Inaczej mówiąc pełnomocnik - z chwilą ustanowienia - ma decydującą rolę w postępowaniu.

Zasada pierwszeństwa pełnomocnika dotyczy każdego etapu postępowania i wszystkich terminów. Pełnomocnik, działający w sprawie, powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, gdyby działała samodzielnie. Pominięcie pełnomocnika w czynnościach procesowych, co w praktyce dotyczy przede wszystkim wadliwego doręczania pism procesowych i rozstrzygnięć, traktuje się tak samo jak pominięcie strony (por. B. Adamiak i inni, Ordynacja podatkowa - Komentarz 2004, Wrocław 2004 r., s. 553, także wyrok NSA z 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86).

W sprawie nie jest sporne, że strona ustanowiła pełnomocnika – adwokata S. K. (karta 17 akt administracyjnych). Nie budzi wątpliwości również wskazany przez pełnomocnika adres do doręczeń, tj. [...].

Pomijając już fakt, że całkowicie zbędne było wysyłanie pism procesowych na adres siedziby Spółki (a tym bardziej nieuzasadnione było powoływanie się przez organ jakoby Spółka nie poinformowała o zmianie swojego adresu), to z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji z dnia 31 października 2014 r. skierowana do pełnomocnika Spółki i zaadresowana: "S. K. ul. [...] dot. "A" Sp. z o.o. ul. [...] S.t" z powodu niemożności doręczenia pozostawiona została do dyspozycji adresata w UP [...] (karta 134 akt administracyjnych). Również pieczęcie Urzędu Pocztowego na przesyłce wskazują jako Urząd Pocztowy doręczający przesyłkę – [...]. Tożsame informacje dotyczące ww. przesyłki nr [...] widnieją w internetowym systemie śledzenia przesyłek.

Dokonując analizy, zwróconej nadawcy, przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja ta, prawdopodobnie z uwagi na niejednoznaczne jej zaadresowanie ("dot. "A" Sp. z o. o. [...]"), nie została wysłana na adres pełnomocnika Spółki tj. ul. [...], a próby jej doręczenia Urząd Pocztowy dokonywał pod adresem siedziby Spółki w S.

Powyższe potwierdza analiza przesyłki nr [...] zawierającej sporną decyzję i wysłana na adres samej Spółki (karta 133 akt administracyjnych). Przesyłka ta zawiera identyczne pieczęcie Urzędu Pocztowego jak i daty awizowania. Z internetowego systemu śledzenia przesyłek wynikają takie same daty jak i godziny nadania obu przesyłek, ich przekazania do doręczenia czy awizowania.

W tym miejscu wskazania wymaga, że decyzje są wydawanymi w formie procesowej indywidualnymi aktami administracyjnymi, skierowanymi do konkretnego adresata. Jako akt kierowany do podmiotów indywidualnie określonych oraz jako akt zewnętrzny przedmiotowy, decyzja, zwłaszcza nakładając obowiązki, musi być zakomunikowana adresatowi w formie przepisanej w przepisach ustawy – Ordynacja podatkowa, zatem o jej wprowadzeniu do obrotu prawnego i o jej obowiązywaniu wobec strony można mówić dopiero z chwilą doręczenia na piśmie lub w formie elektronicznej (art. 211 O.p.).

Oznacza to, ze decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 212 O.p. stanowiący, że organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna, chociaż podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. o sygn. akt I FSK 601/2011 wyrażono pogląd, że odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego, a więc pomimo, że została wydana, nie została stronie doręczona. Prawidłowe doręczenie decyzji ma istotne znaczenie dla określenia terminu do wniesienia odwołania. Nieskuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji, a więc sytuacja, w której decyzja nie weszła do obrotu prawnego powoduje niedopuszczalność odwołania.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zbadał i nie wyjaśnił okoliczności, które stanowiły podstawę do uznania, że w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w tym w szczególności, że dokonane w sprawie doręczenie było skuteczne. W tym zakresie zarzuty skargi co do nieustalenia stanu faktycznego okazały się zasadne bowiem brak wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności miał istotny wpływ na wynik sprawy i skutkował koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. O ile co do zasady zgodzić należy się z Kolegium, że organ nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania mającego na celu uprawdopodobnienie braku winy strony w uchybieniu terminu, o tyle zobligowany jest ustalić czy do uchybienia terminu w ogóle doszło. W niniejszej sprawie już li tylko pobieżna analiza przesyłki zawierającej sporną decyzją winna wzbudzić wątpliwości organu co do jej doręczenia i w tym zakresie należało poczynić ustalenia. W przypadku bowiem udowodnienia, że decyzja organu I instancji nie została prawidłowo wysłana na adres pełnomocnika Spółki, a co za tym idzie jej doręczenie nie było skuteczne, przyjąć należało, iż nie weszła w ogóle do obrotu prawnego, a tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia od niej odwołania. W konsekwencji w takim przypadku niemożliwe byłoby rozpatrywanie wniosku o przywrócenie terminu gdyż warunkiem przywrócenia terminu jest w pierwszej kolejności jego uchybienie (art. 162 O.p.).

Tut. Sąd wskazuje, że wyrokiem z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1513/15 uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania na przedmiotową decyzję.

We wskazanym wyroku określając wytyczne dla organu Sąd wskazał, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ odwoławczy winien ustalić z udziałem Poczty Polskiej okoliczności doręczania decyzji organu I instancji. Dopiero po ich ustaleniu możliwe będzie podjęcie właściwego rozstrzygnięcia (czy to stwierdzenie niedopuszczalności odwołania w przypadku gdy potwierdzą się wątpliwości Sądu, że przedmiotowa przesyłka wysłana została na adres Spółki, czy też stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, gdy przesyłkę prawidłowo wysłano na adres jej pełnomocnika).

Poczynienie powyższych ustaleń jest ściśle związane z niniejszą sprawą, gdyż w razie stwierdzenia, że decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego, bieg terminu do wniesienia od niej odwołania nie rozpoczął biegu a tym samym niecelowe byłoby rozpatrywanie wniosku o jego przywrócenie.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.