Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 848/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. S. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście-Zachód K.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1791/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 7.04.2002 r. (znak SKO.ŚR/4111/1791/2021) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia 30.11.2021 r. (znak [...]) orzekającą o odmowie przyznania I. S. (dalej "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Burmistrz Gminy K. decyzją z 30.11.2021 r. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu podał, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 15.10.2021 r. wynika, iż ojciec skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a stan ten istnieje od 4.06.2021 r. Nadto organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca zamieszkuje z ojcem oraz z 10. letnim synem. W sprawowaniu opieki nad ojcem, doraźną pomoc świadczy także brat skarżącej. W ocenie Burmistrza, ustalony zakres opieki (pomoc w czynnościach higieniczno-toaletowych, w ubieraniu się oraz przygotowanie posiłków, dbanie o wizyty lekarskie, jak też wykupywanie i podawanie leków) "jest normalną rzeczą wobec najbliższego członka rodziny i byłoby świadczone ojcu z racji jego podeszłego wieku, nawet gdyby nie miał orzeczenia o niepełnosprawności". Po przedstawieniu tych danych organ stwierdził, że mimo prawidłowego sprawowania opieki przez skarżącą, w sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.

W odwołaniu od opisanej decyzji skarżąca podała, że jej ojciec jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą całodobowej opieki. Jak wyjaśniła, zamieszkuje ona z ojcem i z uwagi na zakres sprawowanej opieki, nie jest w stanie podjąć pracy zawodowej. Wskazała, że opieka polega ta m.in. na przygotowywaniu posiłków, zmianie pampersów, kąpaniu, podawaniu leków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 7.04.2002 r. (znak SKO.ŚR/4111/1791/2021) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Opisując stan faktyczny tej sprawy organ odwoławczy wskazał, iż wniosek inicjujący postępowanie skarżąca złożyła w dniu 27.10.2021 r. Ojciec skarżącej, urodzony [...] 1955 r., posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 15.10.2021 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 31.10.2023 r. Orzeczenie to wskazuje jako datę powstania wskazanej niezdolności dzień 4.06.2021 r. Kolegium Odwoławcze wskazało, że z materiałów dowodowych sprawy wynika również, że skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ II instancji wskazał, że skarżąca pracowała w ramach prac społecznie użytecznych do 30.09.2021 r., a prace te wykonywane były w przedszkolu w K., przez dwie godziny dziennie. SKO w Krakowie zwróciło uwagę, że, przed organem I instancji skarżąca oświadczyła, iż pogodzenie pracy, nawet w tak małym wymiarze - z opieką nad ojcem, było bardzo trudne i stwarzałoby zagrożenie dla bezpieczeństwa ojca. Zdarzało się bowiem często, że ojciec przewracał się i nie był w stanie samodzielnie się podnieść. Z ustaleń pracownika socjalnego zawartych w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym wynika, że ojciec skarżącej przeszedł zawał mózgu, ma niedowład połowiczny lewostronny, cierpi na miażdżycę i nadciśnienie tętnicze, w obrębie domu porusza się na wózku inwalidzkim, w związku z czym wymaga pomocy w samoobsłudze, przy ubieraniu się, zakładaniu pampersów, wykonywaniu czynności higienicznych. Ustalono również, że wnioskodawczyni przygotowuje i podaje posiłki ojcu, dopilnowuje zażywania leków, organizuje wizyty lekarskie i rehabilitację. Nadto ustalono, że w opiece nad ojcem, skarżącej pomaga jej brat, którego pomoc, z uwagi na wykonywaną pracę zawodową, ma charakter doraźny i sprowadza się do pomocy przy kąpieli ojca jeden raz w tygodniu, a nadto przy wizytach lekarskich, rehabilitacyjnych oraz przy większych zakupach.

W tym stanie Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie był sporny zarówno fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem, jak i zakres tej opieki. Podkreśliło SKO w Krakowie jednak, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za rezygnację z zatrudnienia lub faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania takiej opieki. W pojęciu tym chodzi o permanentną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jedną więc z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Stąd też związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

W ocenie organu odwoławczego, w tej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego. Zaznaczyło Kolegium Odwoławcze, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji dla ojca skarżącej wydane zostało w 15.10.2021 r., natomiast w orzeczeniu wskazano jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji dzień 4.06.2021 r. Ponadto, jak podała skarżąca, jej ojciec dostał udaru w dniu 27.05.2021 r. Natomiast z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaś do dnia 30.09.2021 r. wykonywała prace społecznie użyteczne. Kolegium wskazało, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez "zatrudnienie lub inną pracę zarobkową" rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W ocenie organu II instancji, z powyższej regulacji wynika, że prace społecznie użyteczne nie stanowią formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarazem organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 23a) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2022 r. poz. 690), pojęcie "prace społecznie użyteczne" - oznacza prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, w tym na rzecz opiekunów osób niepełnosprawnych, w organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że skoro niepełnosprawność ojca skarżącej datuje się od 4.06.2021 r., zaś skarżąca już wcześniej pozostawała zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna, to tym samym nie można przyjąć związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powstaniem niepełnosprawności u ojca strony, a ewentualnym zaprzestaniem przez nią aktywności zawodowej. Z przedstawionych wyżej ustaleń wynika bowiem, że skarżąca już wcześniej nie pracowała, a więc bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy, nie można uznać związku, w tym również czasowego, pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami, tj. zaprzestaniem aktywności zawodowej, czy też niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez skarżącą, a czasem powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (u ojca strony). Kolegium podkreśliło, że aby mówić o związku przyczynowo-skutkowym pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, związek ten musi mieć również charakter czasowy, tj. musi istnieć bezpośrednie powiązanie czasowe pomiędzy tymi zdarzeniami, czyli zdarzenia te winny następować bezpośrednio po sobie, bądź w bardzo bliskim związku czasowym. W ocenie Kolegium takiego związku przyjąć nie można, bowiem prace społecznie użyteczne nie stanowią zatrudnienia, tak więc nie można uznać, że zaprzestanie wykonywania przez Wnioskodawczynię prac społecznie użytecznych stanowiło zaprzestanie zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej. Z tego samego powodu nie można również przyjąć przesłanki niepodejmowania zatrudnienia przez Stronę po okresie wykonywania prac społecznie użytecznych.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na opisaną wyżej decyzję, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej, nie było uprawnione stanowisko Kolegium Odwoławczego, iż warunkiem koniecznym przyznania oczekiwanego świadczenia jest zaprzestanie aktywności zawodowej rozumiane jedynie jako rezygnacja z wykonywanej pracy. Przesłanką przyznania świadczenia jest bowiem także brak podejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca podała, że utraciła pracę z końcem 2020 r. i od tamtego czasu pracy poszukiwała, o czym ma świadczyć fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zwróciła uwagę na to, że do końca września 2021 r. wykonywała prace społeczno-użyteczne, na które została skierowana przez Urząd Pracy, jednak – jak zaznaczyła – pogodzenie tych prac (2 godziny dziennie) z opieką nad ojcem, nie było możliwe. W dalszej części skargi opisany został stan zdrowia ojca skarżącej, a do skargi załączone zostały dokumenty obrazujące historię jego choroby.

Pismem z 2.11.2022 r. udział do postępowania sądowego zgłosił prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście – Zachód w Krakowie. Prokurator, w piśmie z 3.11.2022 r. domagał się uwzględnienia skargi akcentując, że skarżąca, po utracie pracy w 2020 r., czyniła starania celem znalezienia zatrudnienia, a nadto, do końca września 2021 r. wykonywała prace społeczno-użyteczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie z 7.04.2022 r. oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji wykazała, że decyzje te naruszają prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Akty te zatem podlegały uchyleniu stosownie do art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym przesłanka pasywności zawodowej opiekuna odnosi się zarówno do rezygnacji z pracy, jak i do jej niepodejmowania.

W kontrolowanej sprawie nie było sporne to, że ojciec skarżącej – od 4.06.2021 r. - jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Powyższe wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 15.10.2021 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest przy tym traktowana na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 1a ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Dz. U. 2021 r., poz. 573). W sprawie nie ulegało też wątpliwości, że skarżąca od 2020 r. nie była aktywna zawodowo, jednak mimo tego, w okresie od 6.04.2021 do 30.09.2021 r. wykonywała prace społecznie użyteczne, zlecone jej przez Urząd Pracy. Nadto, nie budziło w sprawie wątpliwości to, że skarżąca opiekuje się ojcem, który niewątpliwie opieki wymaga. Nie był też sporny fakt, że poza skarżącą, zobowiązanym do alimentacji jej ojca jest także brat skarżącej (syn niepełnosprawnego).

Zasadniczą kwestią sporną w kontrolowanej sprawie było natomiast to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy, między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudniania (pracy zarobkowej), a sprawowaną opieką nad ojcem. Z treści bowiem uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie wynika, że odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia organ ten upatrywał w tym, iż w sprawie nie zachodził związek przyczynowo-skutkowy między "powstaniem niepełnosprawności u ojca strony, a ewentualnym zaprzestaniem przez nią aktywności zawodowej". Jak wskazywał organ odwoławczy, "wnioskodawczyni już wcześniej nie pracowała, więc bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy, nie można uznać związku, w tym również czasowego, między zaprzestaniem aktywności zawodowej, czy też niepodejmowaniem jej, a czasem powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (ojca strony)".

W ocenie Sądu, przedstawione wyżej stanowisko organu odwoławczego, nie było jednak trafne.

Poprzedzając dalsze wywody należy zwrócić uwagę, że akta administracyjne sprawy nie obrazują tego, od kiedy skarżącą była zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Powyższy brak miarodajnych dokumentów, przy jednoczesnym zaniechaniu przedstawienia w treści kontrolowanej decyzji - danych dotyczących momentu nabycia przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej powoduje, że nie sposób stwierdzić, jaki właściwie okres pozostawania skarżącej bez pracy (zarejestrowania jako osoby bezrobotnej), miało na uwadze Kolegium Odwoławcze przyjmując, że w tej sprawie "brak jest związku czasowego między zaprzestaniem powstaniem aktywności zawodowej skarżącej, a niepełnosprawnością jej ojca". Ze skargi wynika natomiast, że skarżąca utraciła pracę "z końcem 2020 r." (k. 1v skargi), a w sprawie nie budziło wątpliwości to, że ojciec skarżącej przeszedł udar w maju 2021 r. (k. 2 a.a.). Czasokres występujący więc między powyższymi zdarzeniami (tj. między pozostawaniem skarżącej bez pracy a zdarzeniem prowadzącym do niepełnosprawności jej ojca i w konsekwencji do objęcia go opieką) wynosić więc może jedynie ok. 5 miesięcy, co poddawać może w wątpliwość trafność przyjętej przez organ odwoławczy konstatacji o braku występowania wskazywanego "związku czasowego".

Nadto, dostrzec należy, iż z cytowanej na wstępie regulacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, iż do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przepis ten wymaga stwierdzenia wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją (zaprzestaniem) aktywności zawodowej opiekuna, a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną. Chodzi więc o to, aby osoba wnioskująca o świadczenie, wykonywała czynności opiekuńcze względem bliskiej jej osoby niepełnosprawnej w takim zakresie, rodzaju i skali (uwarunkowanych stwierdzonymi potrzebami osoby niepełnosprawnej), który wykluczał będzie jej aktywności zawodową. Przesłankę przyznania świadczenia stanowi przy tym nie tylko rezygnacja z zatrudnienia ale – co trafnie zaakcentowano w skardze – także niepodejmowanie zatrudnienia. Obie te przesłanki, art. 17 ust. 1 u.ś.r., traktuje jako równorzędne. Zauważyć przy tym trzeba, iż wskazany wyżej przepis, nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (opiekuna). Tak więc akcentowana przez Kolegium okoliczność, iż skarżąca nie była aktywna zawodowo (gdyż była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna) w dacie, w której powstała niepełnosprawność jej ojca, wbrew wyrażonej ocenie, nie wykluczała jeszcze możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9.06.2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22). Podkreślić więc trzeba, że nie sposób a priori wykluczać tego, że u osoby biernej zawodowo, dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, które uzasadniałoby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż związane z zarejestrowaniem w Urzędzie Pracy) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca nie podejmowała uprzednio zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad ojcem, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania jej oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W tej natomiast sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 27.10.2021 r., co miało miejsce w okresie, w którym jej ojciec był już osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji (4.06.2021 r.). Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby skarżąca, z uwagi na jej wiek, czy stan zdrowia, nie miała możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, tym bardziej w sytuacji, w której od kwietnia do września 2021 r. wykonywała ona prace społecznie-użytecznie, które także mają odpłatny charakter (por. art. 73a ust. 3 ustawy z 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; Dz. U. 2022 r., poz. 690). Wobec powyższego oraz mając na uwadze przedstawione rozważania i poglądy, nie można było z góry wykluczyć tego, że aktualnie (tj. w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) brak podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej (zatrudnienia), mógł być spowodowany właśnie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W tym natomiast aspekcie, kluczową kwestią pozostawała ocena co do tego, czy zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym, czyli jej skala, rozmiar i charakter - stanowiły przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej przez opiekuna. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie wynika natomiast, że organ ten zaniechał analizy i oceny sygnalizowanego wyżej aspektu sprawy, niezasadnie koncentrując swoją uwagę wyłącznie na kwestii zarejestrowania skarżącej w Urzędzie Pracy przed powstaniem niepełnosprawności jej ojca. Jak bowiem wskazano, taka okoliczność, nie mogła samoistnie uzasadniać braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wcześniej przedstawionym. Skoro art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zawodowo w okresie poprzedzającym powstanie stanu niepełnosprawności bliskiej osoby, to o tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna (por. NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 493/21). Orzekające w tej sprawie organy administracji publicznej, choć poczyniły (w ramach wywiadu środowiskowego) ustalenia, co do zakresu opieki świadczonej przez skarżącą, to jednak ustaleń tych nie odniosły do realiów analizowanego przypadku, tj. nie wypowiedziały się co do tego, czy stwierdzony w tej sprawie zakres świadczonej opieki, uzasadniał zaniechanie podejmowania przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Dla przedstawionego wyżej rozumienia związku przyczynowego, w aspekcie relacji między niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bez znaczenia pozostawała przyjęta przez Kolegium kwalifikacja prawna prac społeczno-użytecznych (art. 3 pkt 22 u.ś.r.). To bowiem, iż prace te nie stanowiły zatrudnienia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wykluczało możliwości wykazania istnienia związku przyczynowego między powstrzymaniem się skarżącej od pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Determinujące są tu bowiem, przedstawione już wcześniej, inne okoliczności.

W zakresie decyzji organu I instancji zwrócić należy uwagę, iż z uzasadnienia tej decyzji wynika, że jako podstawę prawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ ten przyjął art. 17 ust. 1b) u.ś.r. Powołując się na brak powstania niepełnosprawności ojca skarżącej w okresach wskazanych w powołanym przepisie, w istocie organ I instancji uchylił się od merytorycznego rozpoznania tej sprawy. Dostrzec bowiem trzeba, że określone wskazanym przepisem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Powyższe oznacza, że nie było dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej zapatrywań. Organ I instancji winien przede wszystkim mieć na uwadze wskazane rozumienie art. 17 ust. 1b) u.ś.r. Nadto, winien rozważyć, czy stwierdzony w sprawie zakres opieki świadczonej przez skarżącą niepełnosprawnemu ojcu wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dodatkowo, konieczna będzie ocena i zajęcie stanowiska co do tego, jakie znaczenie dla możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ma poczynione w sprawie ustalenie, a wskazujące na to, iż poza skarżącą jest jeszcze druga osoba zobowiązana do alimentacji niepełnosprawnego ojca skarżącej, która pomaga w opiece sprawowanej przez skarżącą (k. 21). To zagadnienie pozostawało dotychczas poza zakresem uwag i ocen.

Mając powyższe na uwadze, sąd, w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił obie kontrolowane decyzje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 1842).