Wyrok NSA, sygn. akt SA 503/81
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1981-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 999
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1, art. 207 par. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: 1. Organ administracji państwowej, uprawniony do wydania decyzji stwierdzającej zgodność zamierzonego podziału gospodarstwa rolnego z obowiązującymi przepisami o podziale gospodarstw rolnych /par. 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych - t.j. Dz.U. 1972 nr 31 poz. 215 ze zm./, nie może uzależniać udzielenia zgody na przeniesienie własności nieruchomości rolnej od uprzedniego zniesienia współwłasności tej nieruchomości lub zbycia jej innemu rolnikowi na upełnorolnienie jego gospodarstwa.

2. Dokonując oceny gospodarstwa rolnego co do możliwości uzyskania opłacalnej produkcji przeznaczonej do zbycia /par. 10 ust. 2 cyt. rozporządzenia/, organ administracji państwowej jest obowiązany zebrać i rozpatrzyć wyczerpująco wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść tej oceny oraz przekonywująco uzasadnić jej motywy.

TEZY

1. Organ administracji państwowej, uprawniony do wydania decyzji stwierdzającej zgodność zamierzonego podziału gospodarstwa rolnego z obowiązującymi przepisami o podziale gospodarstw rolnych /par. 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych - t.j. Dz.U. 1972 nr 31 poz. 215 ze zm./, nie może uzależniać udzielenia zgody na przeniesienie własności nieruchomości rolnej od uprzedniego zniesienia współwłasności tej nieruchomości lub zbycia jej innemu rolnikowi na upełnorolnienie jego gospodarstwa.

2. Dokonując oceny gospodarstwa rolnego co do możliwości uzyskania opłacalnej produkcji przeznaczonej do zbycia /par. 10 ust. 2 cyt. rozporządzenia/, organ administracji państwowej jest obowiązany zebrać i rozpatrzyć wyczerpująco wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść tej oceny oraz przekonywująco uzasadnić jej motywy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Bogusława P. na decyzję Wojewody Gorzowskiego z dnia 29 listopada 1980 r. w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na podział gospodarstwa rolnego i na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Gminy D. z dnia 10 października 1980 r., a także, zgodnie z art. 208 Kpa, zasądził od Wojewody Gorzowskiego zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł podanie do Urzędu Gminy w D. o wydanie decyzji orzekającej dopuszczalność nabycia nieruchomości rolnej o powierzchni 2,03 ha, którą zamierzał nabyć od Anny C. Z podaniem wystąpiła do Naczelnika Gminy także Anna C. Naczelnik Gminy, z naruszeniem art. 10 par. 1 Kpa, tj. bez wysłuchania stron, decyzją z dnia 10 października 1980 r., odmówił uwzględnienia podania.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że:

- dla zbycia nieruchomości niezbędne jest uprzednie zniesienie współwłasności sprzedawanej nieruchomości,

- nieruchomość mogłaby być zbyta innemu rolnikowi na upełnorolnienie gospodarstwa,

- gospodarstwo nabyte przez skarżącego Bogusława P. nie byłoby zdolne do "wysokiej produkcji towarowej".

Od tej decyzji odwołał się Bogusław P. do Wojewody Gorzowskiego podnosząc, że na nabytej nieruchomości prowadziłby gospodarstwo warzywnicze. Właścicielka gospodarstwa jest osobą w podeszłym wieku i chorą, nie może prowadzić gospodarstwa, a okoliczni rolnicy nie są zainteresowani jego nabyciem. W tym samym dniu odwołała się także Anna C.

Wojewoda Gorzowski decyzją z dnia 21 listopada 1980 r. oddalił odwołania stwierdzając, że zbycie gospodarstwa mogłoby nastąpić wyłącznie na cele ogrodniczo-warzywnicze, a do prowadzenia gospodarstwa rolnego o takim profilu Bogusław P. nie ma kwalifikacji. Zamieszkuje on w G.W., gdzie prowadzi mały zakład gastronomiczny /rożen/, a zatem brak jest gwarancji, że utworzone gospodarstwo zapewni należytą produkcję.

Bogusław P. zaskarżył decyzje obu instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazał, że dotychczasowa właścicielka nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa, a jako pracująca zarobkowo otrzyma emeryturę na zasadach ogólnych i nie jest zainteresowana w przekazaniu gospodarstwa w zamian za rentę. Zamierza pozostawić sobie tylko działkę siedliskową. Na nabytym terenie skarżący zamierza prowadzić uprawę warzyw pod folią, ma kwalifikacje rolnicze oraz środki finansowe na podjęcie produkcji. gospodarstwo Anny C. jest położone przy granicy miasta G. i na obszarach przewidzianych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele ogrodnictwa. Prowadzenie rożna traktował jako zajęcie przejściowe i zaniechanego z chwilą nabycia gospodarstwa.

Odpowiedź na skargę Urzędu Wojewódzkiego w G. ograniczyła się do przytoczenia twierdzeń zawartych w uzasadnieniach decyzji obu instancji.

Na rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym skarżący uzupełnił swoje wywody, podając, że wyrazem tego, iż pracę na roli traktuje poważnie jest także fakt kształcenia syna w techniku rolniczym. Znane trudności w zaopatrzeniu uniemożliwiają mu również dalsze prowadzenie rożna. Pełnomocnik Wojewody nie stawił się.

Uchylając zaskarżone decyzje obu instancji, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Nie znajduje oparcia w przepisach prawa uzależnienie wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej zgodność z przepisami zamierzonego przeniesienia własności nieruchomości rolnej, jeżeli w wyniku tego miałby nastąpić podział gospodarstwa rolnego, od uprzedniego zniesienia współwłasności zbywanej nieruchomości oraz od uwarunkowania, że zbycie nieruchomości ma nastąpić na rzecz rolnika zamierzającego upełnorolnić własne gospodarstwo rolne. Takie uzależnienia zostały wyrażone w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w D. jako dwie z trzech przyczyn odmownego załatwienia sprawy i chociaż nie zostały powtórzone w uzasadnieniu decyzji instancji odwoławczej, to jednak względy wdrażania organów administracji państwowej do prawidłowego stosowania prawa uzasadniają potrzebę wskazania na błędność zajętego stanowiska, zwłaszcza że nie zwrócił na nie uwagi organ administracji państwowej wyższego stopnia.

2. Skoro w sprawie nie zachodziły wymienione wyżej przeszkody podnoszone nietrafnie w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, sprawę należy rozpatrzyć w świetle art. 163 par. 1 pkt 2 lit. "b" kodeksu cywilnego. Przepis ten ustanawia, występujące łącznie, dwa warunki przeniesienia własności nieruchomości rolnej, jeżeli wskutek tego miałby nastąpić podział gospodarstwa rolnego, mogące mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie:

- nieruchomość, którą zamierza nabyć skarżący musiałaby utworzyć gospodarstwo rolne zdolne do towarowej produkcji rolnej,

- pozostała część nieruchomości ulegającej podziałowi stanowiłaby tylko siedlisko z podziałką przydomową.

Niezależnie od tego w sprawie zachodziłby nadto przypadek określony w art. 163 par. 1 pkt 2 lit. "c" Kc, obszar nieruchomości ulegającej podziałowi jest bowiem mniejszy od podstawowej normy obszarowej, co wynika z wypisu z rejestru gruntów /2,52 ha/. Skoro Anna C. i jej córka zamierzały zbyć Bogusławowi P. nieruchomość o powierzchni 2,03 ha, pozostawiając sobie siedlisko z działką przydomową o powierzchni 0,49 ha, co odpowiada dyspozycji par. 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /t.j. Dz.U. 1972 nr 31 poz. 215 ze zm./, należy uznać, że został spełniony jeden z warunków dopuszczalności przeniesienia nieruchomości.

Brak jest natomiast dostatecznych podstaw do jednoznacznego przyjęcia, czy w sprawie został spełniony drugi warunek, a mianowicie, czy nabyta przez skarżącego nieruchomość byłaby zdolna do towarowej produkcji rolnej. Naczelnik gminy nie wyłącza takiej możliwości, stwierdzając jedynie, że produkcja ta nie byłaby "wysoka". Organ odwoławczy, wbrew treści zawartej w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy, przypisuje mu stwierdzenie, że "gospodarstwo nie będzie zdolne do produkcji towarowej". Wniosek, że zamieszkanie i prowadzenie rożna przez skarżącego w G.W. będzie oddziaływać ujemnie na prowadzenie gospodarstwa rolnego, wymaga skonfrontowania z twierdzeniem skarżącego, że nieruchomość, którą zamierza nabyć, jest położona w strefie przylegającej bezpośrednio do miasta, a także, że zamierza on zrezygnować z prowadzenia rożna zarówno ze względu na zamiar poświęcenia się rolnictwu, jak i ogólnie znany brak surowców uniemożliwiający dalszą działalność gastronomiczną. Nie bez znaczenia dla oceny jego planów jest kształcenie syna w technikum rolniczym. Instancja odwoławcza nie uzasadniła również, na czym opiera twierdzenie, że skarżący nie ma kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego o profilu warzywniczo-ogrodniczym oraz na podstawie jakich przepisów przyjmuje, że ogólne kwalifikacje wymagane do prowadzenia gospodarstwa rolnego są niewystarczające do prowadzenia gospodarstwa rolnego o specjalizacji warzywniczej.

Zgodnie z par. 10 ust. 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. warunkiem uznania gospodarstwa rolnego za zdolne do towarowej produkcji rolnej jest gospodarcza jego ocena co do możliwości uzyskiwania opłacalnej produkcji przeznaczonej do zbycia, przy uwzględnieniu w szczególności: kwalifikacji nabywcy do prowadzenia gospodarstwa rolnego, warunków rodzinnych nabywcy, obszaru i położenia nabywanej nieruchomości oraz zamierzonego rodzaju produkcji. Skoro organ administracji państwowej zaniedbał zebrania pełnych materiałów i wyczerpującego ich rozpatrzenia lub przyjął ocenę nie uwzględniającą wszystkich faktów pozwalających uznać określoną okoliczność za udowodnioną, to brak jest podstaw do uznania, że nieruchomość rolna, którą zamierza nabyć skarżący, nie utworzy gospodarstwa rolnego zdolnego do towarowej produkcji rolnej. Stanowi to naruszenie art. 77 par. 1, art. 80 oraz 107 par. 3 Kpa i łącznie ze wskazanymi poprzednio naruszeniami uzasadnia uchylenie zaskarżonych decyzji na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa.