Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1833/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a), § 18 ust. 1 pkt 1, § 20 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1159
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom"; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. B.(dalej: skarżący, beneficjent, strona) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Prezes ARiMR, organ odwoławczy, organ II instancji), z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej Dyrektor OR, organ I instancji) z [...] stycznia 2018 r. nr [...] r. ustalająca S. B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] czerwca 2008 r. S. B., złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Po weryfikacji wniosku Dyrektor OR wydał w dniu [...] sierpnia 2008 r. decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącemu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". W wyniku złożonego w dniu 7 sierpnia 2008 r. (data stempla pocztowego) wniosku o płatność, w dniu 9 września 2008 r. wypłacono stronie pomoc finansową w wysokości 50.000,00 zł.

W dniu 28 grudnia 2010 r. beneficjent przedłożył dokumenty dotyczące zakupu gruntów rolnych o powierzchni 4,82 ha za kwotę 39.000,00 zł, a 29 czerwca 2011 r. świadectwo szkoły policealnej dla dorosłych potwierdzające uzyskanie kwalifikacji zawodowych - technik rolnik. W dniu 24 października 2011 r. skarżący przesłał Sprawozdanie z realizacji operacji oraz zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników o okresach podlegania ubezpieczeniu, a 6 września 2013 r. Ankietę monitorującą dla działania 112 "Ułatwienie startu młodym rolnikom". [...] grudnia 2013 r. w gospodarstwie skarżącego przeprowadzono kontrolę ARiMR, której przedmiotem była m.in. weryfikacja czy beneficjent samodzielnie prowadzi gospodarstwo, na które przyznano pomoc. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych nie stwierdzono uchybień.

Pismami [...] z [...] kwietnia 2015 r. oraz [...] z [...] listopada 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z/s w [...] przekazał Dyrektorowi OR dokumentację obejmującą m.in. zeznania świadków złożone w sprawie ustalenia prawa do uzyskania płatności bezpośrednich przez S. B. oraz dokumentację złożoną w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę w [...] i [...] m.in. w sprawie złożenia przez S. B. w porozumieniu z M. W. dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania nienależnych dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w tym 50.000,00 zł pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

W związku z powzięciem informacji, iż strona nie prowadziła samodzielnie gospodarstwa rolnego, na które została przyznana pomoc, przez okres 5 lat od dnia wypłaty pomocy, 20 października 2015 r. organ I instancji wystosował do strony informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek o przesłuchanie na potwierdzenie wskazanych okoliczności i oświadczył, iż wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przyznanej pomocy w szczególności warunek samodzielnego prowadzenia gospodarstwa.

Pismami z 13 listopada 2015 r. wezwano beneficjenta do stawienia się na przesłuchanie w charakterze strony, a o terminie przesłuchania (27 listopada 2015 r.) zawiadomiono też pełnomocnika skarżącego. Powyższe pisma zostały skutecznie doręczone 30 listopada 2015 r. i ze względu na fakt, iż doręczenie nastąpiło po wyznaczonym terminie złożenia zeznań i przesłuchanie nie mogło zostać przeprowadzone, pismami z 18 grudnia 2015 r., ponownie wezwano beneficjenta do stawienia się na przesłuchanie w charakterze strony oraz zawiadomiono jego pełnomocnika o terminie przesłuchania. Termin rozprawy ustalono na 22 stycznia 2016 r. W wezwaniu wskazano też, iż w przypadku braku możliwości stawienia się na przesłuchanie Biurze Wsparcia Inwestycyjnego w [...]. [...] Oddziału Regionalnego ARiMR Strona może zostać przesłuchana w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] lub [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w [...]. W dniu 22 stycznia 2016 r. skarżący stawił się na przesłuchanie jednakże, z uwagi na brak stawiennictwa jego pełnomocnika, na wniosek strony termin przesłuchania został odroczony. Pismem z 26 stycznia 2016 r. ponownie wezwano beneficjenta do stawienia się na przesłuchanie zawiadamiając o terminie przesłuchania także pełnomocnika strony. Termin rozprawy wyznaczono na 4 marca 2016 r. W wezwaniu ponownie wskazano, iż w przypadku braku możliwości stawienia się na przesłuchanie w BWI, strona może zostać przesłuchana w Biurze Powiatowym w [...] lub [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w [...]. Wezwania zostały skutecznie doręczone stronie 11 lutego 2016 r., a pełnomocnikowi 29 stycznia 2016 r. Ani skarżący ani jego pełnomocnik nie stawili się na przesłuchanie w wyznaczonym terminie. W dniu 3 marca 2016 r. do Biura Wsparcia Inwestycyjnego [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło Zaświadczenie Nr [...]z dnia [...] marca 2016 r. wystawione przez lek. med. M. S. - specjalistę medycyny sądowej z którego wynikało, iż strona nie mogła stawić się na przesłuchanie z powodu choroby. W związku z powyższym pismem z 7 marca 2016 r. organ I instancji ponownie wezwał beneficjenta do stawienia się na przesłuchanie w charakterze Strony i wyznaczył dwa terminy przesłuchania: na 1 oraz 15 kwietnia 2016 r. O terminie przesłuchania powiadomiono pełnomocnika. Podobnie jak wcześniej w wezwaniu podano, iż w przypadku braku możliwości stawienia się na przesłuchanie w BWI w [...], strona może zostać przesłuchana na wniosek, w Biurze Powiatowym w [...] lub [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w [...]. Zawiadomienie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi 9 marca 2016 r., zaś wezwanie do strony nie zostało odebrane przez Stronę. W ww. terminach nikt nie stawił się na przesłuchanie. W dniu 7 kwietnia 2016 r. pełnomocnik Strony wystąpił o przekazanie kopii protokołu z rozprawy administracyjnej, która została przeprowadzona w dniu 1 kwietnia 2016 r. oraz przedłożył dokumenty, które w opinii beneficjenta potwierdzały wykonywanie zobowiązań związanych z działaniem "Ułatwianie startu młodym rolnikom" m.in. zaświadczenia Urzędu Gminy o posiadaniu gospodarstwa, decyzje w sprawie usunięcia drzew, decyzje w sprawie podatku rolnego, zaświadczenie z KRUS o podleganiu ubezpieczenie. Ww. protokół został przekazany pełnomocnikowi strony pismem 18 kwietnia 2016 r.

Zawiadomieniem nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. poinformowano stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności

W dniu 28 kwietnia 2016 r. pełnomocnik strony dostarczył zaświadczenie nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. wystawione przez lek. med. M. S. - specjalistę medycyny sądowej, z którego wynikało, że skarżący nie mógł stawić się na przesłuchanie w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 5 kwietnia 2016 r. z powodu choroby. Pismem z 6 maja 2016 r. ponownie wezwano stronę do stawienia się na przesłuchanie 17 czerwca 2016 r. bądź 24 czerwca 2016 r. w Biurze Wsparcia Inwestycyjnego Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR. O terminach przesłuchania poinformowano też pełnomocnika strony. W ww. pismach Dyrektor OR poinformował beneficjenta, iż wyznaczone terminy przesłuchań są terminami ostatecznymi. Oba wezwania zostały doręczone 25 maja 2016 r. W dniu 3 czerwca 2016 r. do Biura Wsparcia Inwestycyjnego [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął wniosek pełnomocnika strony o zmianę terminu czynności, z uwagi na udział pełnomocnik w obowiązkowym szkoleniu organizowanym przez Okręgową Radę Adwokacką w okresie od 17 czerwca 2016 r. do 19 czerwca 2016 r. Dyrektor OR uwzględnił prośbę pełnomocnika i pismem z 13 czerwca 2016 r. wyznaczył zastępczy termin przesłuchania na 8 lipca 2016 r. W ww. piśmie organ poinformował stronę, iż wyznaczone terminy przesłuchań są terminami ostatecznymi i kolejna prośba o wyznaczenie nowego terminu przesłuchania zostanie rozpatrzona negatywnie. Zawiadomienie skierowane do pełnomocnika ostało skutecznie doręczone 21 czerwca 2016 r., natomiast wezwanie wystosowane do strony, pomimo dwukrotnej, prawidłowej awizacji, nie zostało odebrane. W dniu 17 czerwca 2016 r. strona stawiła się na przesłuchanie lecz ze względu na ww. wniosek pełnomocnika i jego usprawiedliwioną nieobecność beneficjent został poinformowany o przesunięciu przesłuchania na 8 lipca 2016 r. W dniu 24 czerwca 2016 r. drogą faksu do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło zaświadczenie nr [...] z [...] czerwca 2016 r. wystawione przez lek. med. M. S. - specjalistę medycyny sądowej wskazujące, że ze względu na chorobę beneficjent nie może stawić się na przesłuchanie do 29 czerwca 2016 r. Ponadto 7 lipca 2016 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło pismo dotyczące podstawy do odroczenia rozprawy z urzędu. W dokumencie tym pełnomocnik strony wskazał, iż skarżący przebywa na terenie województwa [...] w sprawach prywatnych i z tego względu nie może stawić się na przesłuchanie w terminie 8 lipca 2016 r. Pełnomocnik zarzucił również brak prawidłowego zawiadomienia skarżącego, gdyż w okresie awizowania przesyłki listownej na poczcie skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim. Pełnomocnik strony zaproponował wyznaczenie nowych terminów przesłuchania.

Decyzją nr [...] z [...] lipca 2016 r. Dyrektor OR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 50.000,00 zł. Strona, działając przez pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji z zachowaniem ustawowego terminu. Prezes ARiMR, decyzją nr [...] z [...] stycznia 2017 r. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora OR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy zobowiązał Dyrektora OR do ustalenia zobowiązań strony wynikających z otrzymanej pomocy oraz ustalenia czy beneficjent spełnił wszystkie zobowiązania wynikające z otrzymanej pomocy ze szczególnym uwzględnieniem wyników kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie beneficjenta.

W dniu 17 lutego 2017 r. wezwano stronę do stawienia się na przesłuchanie 10 bądź 13 marca 2017 r. O terminie przesłuchania powiadomiono też pełnomocnika Strony. W wezwaniu wskazano, iż w przypadku braku możliwości stawienia się na przesłuchanie w BWI w[...]., strona może zostać przesłuchana w Biurze Powiatowym w [...] lub [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w [...]. Zawiadomienie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi 7 marca 2017 r., natomiast wezwanie skierowane do skarżącego nie zostało odebrane pomimo dwukrotnej, prawidłowej awizacji. W piśmie z 8 marca 2017 r. pełnomocnik strony zarzucił Dyrektorowi OR ustalenie terminu rozprawy bez zachowania ustawowego, siedmiodniowego terminu pomiędzy doręczeniem wezwania a terminem rozprawy. Uwzględniając powyższe 20 marca 2017 r. ponownie wezwano stronę do stawienia się na przesłuchanie ustalając termin rozprawy na 19 kwietnia 2017 r. O wyznaczeniu nowego terminu przesłuchania poinformowano również pełnomocnika. W ww. pismach organ poinformował stronę, iż wyznaczony termin przesłuchania jest terminem ostatecznym, natomiast prośba o wyznaczenie nowego terminu przesłuchania zostanie rozpatrzona negatywnie. Zawiadomienie skierowane do pełnomocnika zostało skutecznie doręczone 6 kwietnia 2017 r. natomiast wezwanie do skarżącego nie zostało odebrane pomimo dwukrotnej, prawidłowej awizacji.

W dniu 6 września 2017 r. Dyrektor OR powziął z urzędu informację o odmowie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej za 2008 r. Podstawą odmowy, zgodnie z decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z/s w [...] z [...] września 2017 r. nr [...], było ustalenie, że skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2008 rok i nie prowadził na tych gruntach indywidualnej działalności rolniczej, a co za tym idzie nie był producentem rolnym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76). Tym samym nie był uprawniony do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej na 2008 rok.

Postanowieniem nr [...] z [...] października 2017 r. Dyrektor OR postanowił o przeprowadzeniu dowodu z protokołów przesłuchań świadków zgromadzonych w toku postępowań prowadzonych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z/s w [...] oraz protokołów przesłuchań świadków zgromadzonych w toku postępowania karnego w sprawie m.in. S. B. oraz M. W.. Jednocześnie organ I instancji w postanowieniu przypomniał stronie o prawie czynnego udziału w postępowaniu, a także o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów w przedmiotowej sprawie.

W dniu [...] stycznia 2018 Dyrektor OR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom.

Po rozpatrzeniu odwołania beneficjenta, Prezes ARiMR, zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r. o ww. numerze, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora OR.

Uzasadniając swoją decyzję organ II instancji wymienił akty prawne regulujące przyznawanie płatności z tytułu "Ułatwiania startu miody rolnikom". Wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L. z 23 grudnia 2006 r., z późn. zm.; dalej rozporządzenie 1974/2006), warunki otrzymania wsparcia na podjęcie działalności przez młodych rolników, o których mowa w art. 22 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L. z 2005 r. Nr 277 str. 1, z późn. zm.; dalej rozporządzenie 1698/2005), muszą być spełnione w chwili złożenia wniosku o wsparcie. W myśl zaś § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013 (Dz. U. 2017, poz. 1159; dalej rozporządzenie), beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. Zgodnie zaś z treścią § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia przez pojęcie samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa.

Dalej Prezes ARiMR wskazał, iż w myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia "pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia "w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1, la, 3, 5, 6, 7 lub 8 - zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy".

W ocenie organu odwoławczego skarżący nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach. Organ podał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza przeprowadzonego w sprawie karnej i włączonego do niniejszej sprawy administracyjnej wynika, że w latach 2006-2011 skarżący uczestniczył w mechanizmie stworzonym przez M. W. a służącym uzyskiwaniu nienależnej pomocy, aplikując, jako fikcyjny posiadacz, o płatności do gruntów rolnych. Z treści aktu oskarżenia w sprawie o sygn. Akt [...], ale przede wszystkim z zeznań złożonych przez skarżącego [...] września 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej wynika, że to M. W. był faktycznym posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, które następnie podzielił na mniejsze, fikcyjnie tworzone gospodarstwa, na inne powiązane z nim podmioty. M. W. nadal nimi zarządzał i je nadzorował, jak również osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR w tym płatności finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" przyznanej skarżącemu na mocy decyzji nr [...] wydanej [...] sierpnia 2008 r. przez Dyrektora OR. Zdaniem organu II instancji w toku postępowania administracyjnego bezsprzecznie wykazano, że to M. W. inicjował składanie wniosków pomocowych przez stronę. Na potwierdzenie swoich ustaleń organ przytoczył treść zeznań złożonych przez skarżącego 6 września 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej zaznaczając równocześnie, że beneficjent podtrzymał swoje wyjaśnienia w trakcie zeznań złożonych 11 października 2012 r. w Prokuraturze Okręgowej w [...]. Prezes ARiMR zwrócił też uwagę na przedłożony przez pełnomocnika strony protokół z rozprawy głównej, która odbyła się 7 grudnia 2015 r. w Sądzie Okręgowym w [...] z którego wynika, iż skarżący zeznał, że samodzielnie prowadził swoje gospodarstwo. Świadczyć o tym miało m.in. uzyskanie przez niego tytułu technika rolnika, uzyskanie numeru identyfikacyjnego, zakup i dzierżawa gruntów rolnych na własne nazwisko, prowadzenie na zakupionych gruntach prac takich jak odkrzaczanie i karczowanie, uzyskiwanie pozwoleń na wycinkę drzew, uiszczanie podatków rolnych oraz osobiste uczestnictwo w kontrolach ARiMR. W opinii organu odwoławczego zmiana zeznań strony zgodnie z protokołem rozprawy głównej z 7 grudnia 2015 r., to celowe działanie beneficjenta zmierzające do obrony w postępowaniu karnym.

1. Prezes ARiMR podkreślił, że mechanizm i sposób sztucznego dzielenia gospodarstwa rolnego, należącego w rzeczywistości do M. W., na mniejsze gospodarstwa, celem uzyskania maksymalnych dopłat z ARiMR, potwierdzili także inni współoskarżeni, uczestniczący w ww. procederze, tj. P. S., J. G., M. B., J. M., J. B., M. C., K.S., J. J. i T. S., jak również pracownicy zatrudnieni w firmie M.W., którzy posiadali wiedzę na ten temat. Zeznania ww. osób organ II instancji uznał za wyczerpujące i wzajemnie spójne, przedstawiające w sposób szczegółowy konkretne, powtarzające się działania polegające na fikcyjnym posiadaniu łub użytkowaniu gruntów rolnych wydzielonych z gospodarstwa M. W. i składaniu wniosków o dopłaty do ARiMR. Całość działań organizowana była przez M. W., który w całości "przejmował" również wypłacane dotacje. Zdaniem organu informacje uzyskane z przesłuchań ww. osób potwierdzają też czynny udział skarżącego jako jednego z podmiotów działających na rzecz M. W.. Okoliczności przygotowywania dokumentacji, wypełniania wniosków o przyznanie płatności za fikcyjnych posiadaczy/użytkowników oraz współpracy z ARiMR w zakresie dopłat potwierdziły także pracownice firmy [...] należącej do M. W., tj. M. C. i K. S., które zostały do tego zadania wyznaczone przez M. W.. Prezes ARiMR zaznaczył też, iż zeznania skarżącego i pozostałych osób przesłuchiwanych w charakterze podejrzanych potwierdził sam M. W.. W listopadzie 2011 r. M. W. zeznał: "potwierdzam fakty dotyczące dopłat, twierdzenia świadków i podejrzanych oraz dokumentów. Nie uważam, że były to wyłudzenia. (...) Nie zaprzeczam okolicznościom podawanym przez te osoby i dokumenty. Byłem w posiadaniu faksymilia dot. tych osób. Używałem tych faksymile za te osoby gdy była taka konieczność".

Dalej organ II instancji podkreślił, że oprócz kopii protokołów zeznań świadków i podejrzanych, które zostały sporządzone przez organy ścigania, organy ARiMR dysponowały także protokołami zeznań świadków: M. C., J. B. i J. J. złożonych w grudniu 2014 r., oraz K. S. złożonych w styczniu 2015 r. bezpośrednio przez organem ARiMR w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR. Świadkowie ci, zeznając kolejny raz, potwierdzili swoje wyjaśnienia złożone wcześniej w postępowaniu karnym, zarówno co do procederu wyłudzania dopłat z ARiMR zorganizowanego przez M.W., jak i czynnego udziału w nim skarżącego.

Zdaniem Prezesa ARiMR zebrany materiał dowodowy, w szczególności zeznania świadków spójne, obszerne i powtarzalne, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, jednoznacznie wskazują, iż skarżący w latach 2006-2011 nie był faktycznym i samodzielnym użytkownikiem grantów zgłaszanych przez niego we wnioskach pomocowych zarówno do płatności obszarowych jak i w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Wszelkie czynności związane z uprawą tych gruntów (profil produkcji, koszenie łąk, karczowanie samosiejek, zbieranie plonów itd.), a więc funkcja kierownicza w gospodarstwie nie była sprawowana przez stronę. Faktycznym użytkownikiem i kierującym gospodarstwem wskazanym w tabeli XIV wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" był M. W.. Wszystkie prace były wykonywane na jego polecenie, przy wykorzystaniu jego sprzętu oraz przy udziale pracowników firmy [...] (m.in. skarżącego), której M.W. jest właścicielem. Wszystkie płatności otrzymane z ARiMR przez skarżącego były przekazywane również M. W.. Brak faktycznego (rzeczywistego) władania gruntami przesądza o tym, że strona nie prowadziła we własnym imieniu i na własny rachunek gospodarstwa, do którego prowadzenia aplikowała i uzyskała pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Odnosząc się do wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej 30 grudnia 2013 r. przez inspektorów [...] Oddziału Regionalnego ARiMR organ stwierdził, że nie mogą być dowodem potwierdzającym samodzielne prowadzenie gospodarstwa przez stronę. Podczas kontroli warunek samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, zgodnie z adnotacją kontrolerów w raporcie z kontroli, został stwierdzony w oparciu o dokumentację, która nie mogła potwierdzić tworzenia przez stronę sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" tj. na podstawie przedłożonych faktur RR potwierdzających sprzedaż przez stronę siana firmie [...] sp. z o.o. Informację o możliwości braku samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez beneficjenta powzięto 20 kwietnia 2015 r, kiedy to do Dyrektora OR wpłynęły dokumenty z Biura Powiatowego ARiMR z [...] dotyczące procederu stworzonego przez M. W. i uczestniczenia w nim m.in. skarżącego. Tym samym na dzień przeprowadzenia kontroli w gospodarstwie strony, kontrolerzy nie posiadali wiedzy w ww. zakresie i fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa stwierdzili jedynie na podstawie przedłożonych przez beneficjenta faktur RR. W opinii Prezesa ARiMR stan faktyczny stwierdzony w przedmiotowym protokole z czynności kontrolnych wobec zgormadzonych w sprawie dokumentów nie potwierdza samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez stronę.

Organ II instancji zauważył także, iż wyniki postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Dyrektora OR są zbieżne ze stanowiskiem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z/s w [...], który dysponując tymi samymi zeznaniami świadków, decyzją nr [...] z [...] września 2017 r. odmówił przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej za 2008 rok. Podstawą odmowy było ustalenie, że skarżący nie prowadził na zadeklarowanych gruntach indywidualnej samodzielnej działalności rolniczej, a co za tym idzie nie był producentem rolnym w 2008 roku i w konsekwencji nie był uprawniony do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej na 2008 rok. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 10 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 102/18 oddalił skargę strony na ww. decyzję z [...] września 2017 r.

Reasumując Prezes ARiMR uznał, że mimo spełnienia przez skarżącego formalnych warunków do uzyskania pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na gruncie prawa polskiego, nie prowadził on samodzielnie działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach rolnych, do których została przyznana pomoc, a otrzymana przez niego w takiej sytuacji pomoc finansowa oznacza uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Tym samym zasadne jest potrącenie stronie 100 % wypłaconej kwoty pomocy. Jednocześnie organ wskazał, że w sprawie skarżącego nie wystąpiły kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, o których mowa w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, które pozwoliłyby odstąpić od zobowiązania strony do częściowego lub pełnego zwrotu otrzymanej pomocy przez beneficjenta.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ II instancji odniósł się do zarzutów odwołania.

S. B. zaskarżył ww. decyzję Prezesa ARiMR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając decyzjom obu instancji obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 10 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej kpa) poprzez pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strona winna być przesłuchana z urzędu, a na skutek nieprawidłowych doręczeń - korespondencja kierowana do strony na niewłaściwy adres, strona została tego prawa pozbawiona.

2) błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów.

3) przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia, a co więcej na mocy wyroku Sądu Okręgowego w [...] w sprawie [...], postępowanie karne wobec skarżącego zostało umorzone.

Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Dyrektor OR oraz o zasądzenie od Prezesa ARiMR na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego organ I Instancji konsekwentnie i jednocześnie błędnie kierował do niego wezwania na nieaktualny adres wskutek czego nie został skutecznie wezwany na przesłuchanie, a twierdzenia organu II instancji w zakresie unikania stawiennictwa, nie wytrzymują krytyki z oczywistymi faktami wynikającym z akt postępowania. Zaznaczył też, iż jego pełnomocnik, pismem z 5 kwietnia 2016 r. wniósł o przeprowadzenie dowodów z przedłożonych w złączeniu dokumentów potwierdzające wykonanie zobowiązań związanych ze wsparciem "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Organ jednak całkowicie zlekceważył ten wniosek i w ogóle go nie rozpoznał. Nadto w ocenie strony organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej. Oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Skarżący uważa, iż organ nie może czynić ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, albowiem takowe zeznania składane są przez osoby, którym przysługuje prawo do odmowy składania wyjaśnień bądź mówiąc wprost prawo do kłamania - jako lina obrony. Nie można również czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w niniejszej sprawie, albowiem osoba składająca wyjaśnienia nie jest poucza o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego, a jest to warunek uznania zeznań za dowód w sprawie. Organ oparł się więc na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto protokół zeznań w innej sprawie, mimo że jest dokumentem urzędowym, nie może zastąpić przesłuchania świadka bezpośrednio przed organem.

Dalej beneficjent podkreślił, iż organ całkowicie dowolnie i błędnie ustalił, jakoby nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego. Od wielu lat składał wnioski o przyznanie płatności, a organy ARiMR przyznawały mu płatności wydając w sprawie decyzje i przekazując przyznane środki na wskazany przez niego rachunek bankowy. W tym czasie przeprowadzane były kontrole na miejscach przez pracowników ARiMR, które potwierdzały, że jest posiadaczem gospodarstwa. Uzyskiwał certyfikaty rolnictwa ekologicznego wydawane przez [...] sp. z o.o. i brał udział w certyfikacji. Stronie przyznawane były również płatności uzupełniające do suszu paszowego, co wiązało się z zawieraniem przez wymienione stosownych umów z przedsiębiorstwami skupującymi susz paszowy. Skarżący prowadził wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry zarówno działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów. Zlecał wykonywanie ekspertyz wyspecjalizowanym podmiotom. Utrzymywał grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne. Co więcej, brał czynny udział w postępowaniach administracyjnych tzn. składał środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć i osobiście uzupełnił wszelkie braki formalne do których był wzywany. Powyższe informacje wynikają wprost z akt sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w[...], na które powołuje się organ. Niemniej organ przeprowadził jedynie wyrywkowo dowody z tych akt, pomijają całkowicie okoliczności o których mowa powyżej. Skarżący jest przekonany, iż w tym stanie rzeczy nie może być mowy o tym, aby nie był posiadaczem gospodarstwa. Nadto na mocy prawomocnego postanowienia z [...] lutego 2014 r. Prokurator Rejonowy w [...] zatwierdził umorzenie postępowania karnego wobec skarżącego, nie dopatrując się żadnego przestępstwa. Organ również całkowicie bezpodstawnie lekceważył wyrok Sądu Okręgowym w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. w sprawie[...] na okoliczność, iż postępowanie karne zostało umorzone wobec skarżącego, a zatem skarżący nie popełnił zarzucanych mu czynów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Realizując powyższe uprawnienia sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w sprawie nie doszło do naruszenia zastosowanych przepisów prawa materialnego, zaś w działaniach organów ARiMR nie sposób dopatrzyć się uchybień proceduralnych, które mogłyby skutkować uchyleniem decyzji.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 jest przyznawana osobie fizycznej która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie:

– powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większa niż 300 ha,

– gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie,

– budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyłączeniem małżeńskiej wspólności majątkowej, wspólnot gruntowych oraz z wyłączeniem budynków, budowli i użytków rolnych będących przedmiotem współwłasności, objętych realizowaną przez osoby wspólnie wnioskujące operacją typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020,

– w gospodarstwie będą spełnione określone odrębnymi przepisami wymagania w zakresie ochrony środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt,

Jak stanowi § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. W przypadku bowiem braku spełnienia tego warunku, pomoc podlega zwrotowi w całości lub części (§ 20 ust. 1 rozporządzenia).

Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi ocena, czy skarżący spełnił wymóg samodzielnego prowadzenia gospodarstwa na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy.

W ocenie sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż zarówno składając wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jak i do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy, S. B. nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej w ramach gospodarstwa na które przyznano pomoc.

Swoich ustaleń organu dokonały w oparciu o dokumentację (głownie zeznania świadków oraz podejrzanych, w tym skarżącego) powstałą w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę w [...] i [...] m.in. w sprawie złożenia przez skarżącego w porozumieniu z M. W. dokumentów poświadczających nieprawdę w celu uzyskania nienależnych dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w tym 50.000,00 zł pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a także w oparciu o dokumentację obejmującą m.in. zeznania świadków złożone w sprawie ustalenia prawa do uzyskania płatności bezpośrednich przez skarżącego. Dokumenty te przekazał Dyrektorowi OR Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] z/s [...] przy pismach z 17.04.2015 r. oraz 13.11.2015 r.

Z uwagi na to, że skarżący kwestionuje możliwość wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dokumentacji powstałej w postępowaniu karnym należy w tym miejscu odnieść się do tego zarzutu skargi.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2017 r. poz. 1856; dalej ustawa o wspieraniu) z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Modyfikacje regulacji kpa w zakresie materiału dowodowego zawiera art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wpieraniu stanowiący, iż w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zapis ten oznacza, iż co do zasady w sprawach dotyczących pomocy z PROW organy nie gromadzą materiału dowodowego, co nie oznacza, iż nie są uprawnione do brania pod uwagę dowodów znanych im z urzędu. Do takich dowodów należą dokumenty wytworzone w toku innego lecz powiązanego postępowania administracyjnego dotyczącego tego samego podmiotu, bądź podmiotu z nim powiązanego, jak również dostarczone do organu prowadzącego postępowanie dokumenty wytworzone w toku innego niż administracyjne postępowania, dotyczącego tego samego podmiotu, bądź podmiotu z nim powiązanego, jeżeli dane zawarte w tych dokumentach mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie zostały wytworzone bądź pozyskane w sposób sprzeczny z prawem. Przepis art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu nie wyłącza bowiem stosowania art. 75 § 1 kpa, w myśl którego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Dokumenty wytworzone w toku postępowania karnego trudno uznać za sprzeczne z prawem, zwłaszcza jeżeli chodzi o zeznania, czy to w charakterze świadka, czy podejrzanego. Wskazać bowiem należy, na co zwrócił też uwagę organ odwoławczy, iż protokoły zeznań świadków składanych w Biurze Powiatowym zawierają pouczenie o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań (art. 233 §1 Kodeksu karnego). Natomiast w sprawie karnej każdy protokół podpisany przez osoby podejrzane (m.in. skarżącego), zawiera klauzulę o uprawnieniach i obowiązkach określonych w art. 300 Kodeksu postępowania karnego. Nadto dowód w postaci protokołów z zeznań świadków w postępowaniu karnym nie ma przymiotu dowodu osobowego na gruncie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, lecz jest dowodem z dokumentu, z którego wynika, że określona osoba złożyła oświadczenie określonej treści. Niezasadny jest więc zarzut oparcia się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogłyby stanowić dowodu w sprawie.

Wymaga też zauważenia, iż wbrew twierdzeniom beneficjenta, organ I instancji nie pominął dostarczonego przez niego materiału dowodowego w postaci zaświadczenia z Urzędu Gminy o posiadaniu gospodarstwa, decyzji w sprawie usunięcia drzew, decyzji w sprawie podatku rolnego czy zaświadczenia z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu. Dyrektor OR odniósł się do tych dokumentów na stronie 30 swojej decyzji.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swych praw i czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący wyraził chęć złożenia wyjaśnień w sprawie i organ mu to umożliwił. Jak opisano w części historycznej uzasadnienia w toku badanego postępowania administracyjnego Dyrektor OR wyznaczył skarżącemu wiele terminów na złożenie wyjaśnień (22 stycznia 2016 r., 4 marca 2016 r., 1 oraz 15 kwietnia 2016 r., 17 oraz 24 czerwca 2016 r., 8 lipca 2016 r., 10 marca 2017 r., 19 kwietnia 2017 r.). Żaden z wyznaczonych terminów nie okazał się dla Skarżącego odpowiedni, zawsze pojawiała się jakaś przeszkoda i do przesłuchania ostatecznie nie dochodziło. Sąd podziela stanowisko Prezesa ARiMR, iż zachowanie skarżącego pozwala ma stwierdzenie, że nie chciał stawić się w celu złożenia wyjaśnień, a jego działania służyły przeciągania postępowania. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż nie może być tak, że unikanie przez stronę czynnego udziału w postępowaniu zablokuje zakończenie postępowania administracyjnego poprzez wydanie aktu merytorycznego. Rację ma organ II instancji, iż skarżący sam pozbawił się możliwości złożenia wyjaśnień w sprawie.

Bezzasadny jest przy tym argument skarżącego, iż nie stawił się na wezwania, gdyż nie miał wiedzy o wyznaczonych terminach z powodu kierowania przez organ korespondencji na niewłaściwy adres. W postępowaniu administracyjnym działał za skarżącego profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata D. K.. Zgodnie zaś z art. 40 § 1 kpa pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Organ nie musiał więc wysyłać żadnych zawiadomień do skarżącego, gdyż w świetle ww. przepisu kpa wystarczające było zawiadomienie jego pełnomocnika. Z akt sprawy wynika zaś, że korespondencja do pełnomocnika skarżącego docierała bez problemu.

Reasumując w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, o których mowa w skardze, jak również żadnych innych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przez pojęcie samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa.

Dla oceny, czy skarżący samodzielnie prowadził gospodarstwo na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy, najistotniejsze są jego własne wyjaśnienia złożone 6 września 2011 r. w toku przesłuchania w Prokuraturze Rejonowej. Zeznał on wówczas, że cyt.: "Z dopłatami to było tak. Ja nigdy nie miałem ziemi. W trakcie zatrudnienia w [...] przyszedł do mnie M. W. i powiedział, że jest możliwość bym został rolnikiem takim w cudzysłowu, że to nie będzie wymagało ode mnie żadnych nakładów finansowych, a nie będę musiał się martwić o zatrudnienie u M. W. a i coś dorzuci mi do pensji. On miał się zająć od strony formalnej. Ja w sumie nie wiem ile ziemi niby posiadam na siebie a ile niby dzierżawiłem. W. dawał mi papiery do podpisania, ja nie czytałem tego z reguły, bo on kazał przyjmować to jako pewnik i nie kazał czytać, nie było takiej opcji by ktoś się odważył powiedzieć mu, poczekaj, przeczytam, zapoznam się i dopiero podpiszę. Byłem u notariusza i kupowałem ziemie na siebie. Nie pamiętam dokładnie, chyba cztery razy kupowałem ziemie na siebie, było to u notariusza naprzeciwko policji w [...], w [...] koło fabryki [...], tam byłem ze trzy razy. Nie wiem ile kupiłem rzekomo tej ziemi. Zawsze było tak że M. W. kazał mi jechać do notariusza, wręczał mi potwierdzenie dokonania wpłaty za ziemię, mówił bym przed notariuszem twierdził, że kupuję ziemię na siebie za swoje pieniądze. Nie widziałem w tym oszustwa bo znam granice działek. Łącznie tej ziemi mam na siebie to około 20 hektarów. Ja nigdy nie miałem pieniędzy na tę ziemię, to wszystko to były środki mojego szefa. Po tym na polecenie M. W. podpisywałem wnioski o przyznanie dotacji z ARiMR na te ziemie. Okazało się, że także byłem dzierżawcą ziemi, której przecież nigdy nie dzierżawiłem. M. W. nie raz przecież dawał mi do podpisania jakieś dokumenty ja nie wiedziałem co podpisuję, a wczoraj na policji dowiedziałem się, że rzekomo dzierżawię jeszcze 80 hektarów. Ja nigdy nie otrzymałem pieniędzy z dopłat. M. W. w celu otrzymywania dopłat kazał mi założyć na mnie konto bankowe w banku. Ja miałem już założone konto w banku [...]w [...], on je przejął, zabrał mi do niego tekna, czy tekena, to jest urządzenie do podawania kodów dostępu do konta bankowego. Ja już miałem nie korzystać z tego konta, on miał wyłączny dostęp do niego. Nie wiem ile tam pieniędzy wpłynęło. Kazał mi z tego konta czasem jechać coś wypłacić to jechałem, wypłacałem i wręczałem mu pieniądze, wrzucałem mu je do skrzynki głównej w firmie".

Skarżący sam wprost i jednoznacznie stwierdził, że nigdy nie był rolnikiem i nie prowadził samodzielnie gospodarstwa, na które przyznano pomoc. Powyższe zeznania dowodzą, iż nie wiedział nawet ile i jakie grunty posiada. Wszystkie czynności wykonywał na polecenie M. W. podpisując wiele dokumentów bez uprzedniego ich przeczytania. W tych okolicznościach nie mogły służyć jako dowody potwierdzające samodzielne prowadzenie gospodarstwa, dokumenty przedłożone przez pełnomocnika skarżącego Dyrektorowi OR jak również wymienione przez niego czynności podejmowane przez skarżącego tj. uzyskanie tytułu technika rolnika, uzyskanie numeru identyfikacyjnego, zakup i dzierżawa gruntów rolnych na własne nazwisko, prowadzenie na zakupionych gruntach prac takich jak odkrzaczanie i karczowanie, uzyskiwanie pozwoleń na wycinkę drzew, uiszczanie podatków rolnych oraz osobiste uczestnictwo w kontrolach ARiMR.

Bez znaczenia dla realiów rozpoznawanej sprawy pozostaje zmiana zeznań przez skarżącego i oświadczenie przez niego, w toku rozprawy głównej, która odbyła się [...] grudnia 2015 r. w Sądzie Okręgowym w [...], iż samodzielnie prowadził gospodarstwo rolne. Istnienie i funkcjonowanie mechanizmu stworzonego przez M. W. a służącego uzyskiwaniu nienależnej pomocy z PROW, jak również udziału w nim skarżącego, potwierdziło wiele osób przesłuchanych w toku postępowania karnego w charakterze świadków czy podejrzanych. Osoby te w sposób szczegółowy i spójny opisały cały proceder składając swoje wyjaśnienia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

M. C., podczas przesłuchania przeprowadzonego [...] sierpnia 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w [...] zeznała: "(...) W 2004 r. jak weszły dotacje dla rolnictwa to już w 2005 r. W. poskładał pierwsze wnioski o dopłaty do Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa. Na początku miał około 200-330 ha ziemi na terenie [...]. Była to ziemia stanowiąca jego własność. Kupował też ze swoich środków ziemie na S. M.. Ona była formalnym właścicielem ziemi. Kupował też na swoją mamę L. G.. (...) We wnioskach do dopłat wpisywane były dane potwierdzające, że dana osoba użytkuje ziemie. Wpisywał np. jako użytkownika swojego pola S. M. a faktycznie on uprawiał to pole. Chodziło o to by otrzymać maksymalne dotacje. Jeżeli by W. zgłosił, że sam użytkuje wszystkie ziemie otrzymałby część dotacji, z uwagi na ilość uprawianej ziemi. On dzielił tak ziemie na użytkowników by brać maksymalne dopłaty. Brał dotacje na swoje nazwisko, S. M., L. G., na mnie, na S. B., na K. P., B. i T. P. są to kuzyni W., J.G., J. M., J. B., M. B., K. S., Gospodarstwo Rolne [...], J. J., P. S. i T. S.. Wnioski o dotację ja wypełniałam w latach 2008-2010 r. na wszystkie te osoby. Ww. osoby podpisywały te wnioski. Wysyłałam je do Agencji ARiMR w [...], [...], [...] i [...]. (...) Żadna z osób nie użytkowała tych ziemi, nie wiedziały te osoby gdzie te ziemie są położone. (...) Formalnie W. posiada około 500-600 ha ziemi. On zarządza jednak uprawą tych 1200 ha ziemi, której jest faktycznym właścicielem." Z kolei podczas przesłuchania przeprowadzonego w Prokuraturze Okręgowej w [...] [...] kwietnia 2012 r. M. C. zeznała: "(...) Od pewnego momentu W. polecił mi sporządzanie wniosków o dotacje dotyczących posiadanej przez niego ziemi. W 2011 roku miał ponad tysiąc hektarów, niekoniecznie całość była na niego, ale on występował, za pomocą innych osób o dotacje na taką ilość. Wprowadzałam na potrzeby opracowania wniosków o dotacje do komputera ilość, rodzaj ziemi oraz osoby przyporządkowane do ziemi to znaczy fikcyjnych dzierżawców. Na te osoby opracowywałam wnioski do ARiMR-u. Stąd wiedziałam, że oprócz mnie wiele osób figurowało jako użytkownicy ziemi należącej do W. i występowało o dotacje do agencji. Ja dostarczałam W. wypełnione wnioski o dotacje, w których figurowały różne osoby jako ubiegający się o dotacje. Otrzymywałam od niego już podpisane wnioski i wysyłałam pocztą bądź przekazywałam do działu zajmującego się korespondencją. (...) W. miał faksymile podpisów tych osób, które ubiegały się o dotacje. Wiem o tym, bo widziałam je osobiście w sekretariacie. Na wnioskach, które ja opracowywałam nie używał ich, jak wyjaśniłam one były podpisane odręcznie, przynajmniej taka była zasada. Może w przypadku korekty zdarzało się, że została użyta faksymila (...)".

J. B. podczas przesłuchania przeprowadzonego 7 września 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w [...] zeznał: " (...) J. powiedział mi, że W. ma dla mnie propozycje. Namawiali mnie obaj bym wziął na siebie ziemię. Domyślałem się, że chodzi o ziemię W.. W. mówił, że to tylko na rok, że będzie dopłata". "(...) Ja nie wiem czy i jaki miałem tytuł prawny do ziemi, nie wiem ile miałem tych arów, ani gdzie były położone działki". "Ja nie uprawiałem tych działek, nie wiem co było na nich uprawiane. Wiem, że na dokumentach była wskazana uprawa siana. Domyślam się, że pracownicy [...] zajmowali się uprawą tych ziem. Ja raz byłem na kilku działkach, gdy była kontrola z Agencji. Był ze mną pan W. z takim przygarbionym panem C., nazwiska nie znam. To oni wskazywali mi gdzie te działki. Wnioski o dopłaty przygotowywał pan W., ja je tylko podpisywałem".

J.J. podczas przesłuchania przeprowadzonego 20 sierpnia 2011 r. na Komendzie Powiatowej Policji w [...] zeznał: "W trakcie pracy w firmie [...] u M. W. poznałem jej struktury, majątek, ludzi tam pracujących i inne okoliczności związane z działalnością firmy ale tylko ogólnie z obserwacji bo w szczegóły nie byłem wprowadzony. Firma ta zajmuje się ogólnie wynajmowaniem różnego rodzaju obiektów, budynków a także działalnością rolniczą jednakże same pola uprawne i łąki nie są na firmę [...] tylko na spółki i poszczególnych pracowników [...] lub też znajomych, rodzinę W.. Ze znanych mi osób które fikcyjnie miały - użytkowały ziemie rolną, łąki na siebie to między innymi ja - miałem fikcyjnie ok. 50 ha oraz S. M. ok. 50 ha, K. S.- ok. 40 ha, M. C. - ok. 80-90 ha, sam M. W. ok. 50-60 ha, P.S. - ok. 40 ha, T. S. ok. 50 ha, J. M. ok. 60 ha, B. chyba K. ok. 50-70 ha, B. imienia nie pamiętam ale chyba J. ok. 50-60, B. P. ok. 50- 60 ha, T. P. ok. 50-70 ha, K. P.ok. 50-60 ha, S. B. ok. 80-90 ha, J. G. ok. 80-90 ha, Gospodarstwo Rolne [...] ok. 50 ha - jako podmiot gospodarczy (tam są trochę inne zasady dotacji) na pewno jest tam 17 osób łącznie z gospodarstwem i zapomniałem jednej osoby, przypomnę sobie na pewno, jest tam na pewno matka W. i ma ok. 50 ha o nazwisku L. G.. Osoby te są tzw. "słupami" fikcyjnymi użytkownikami gruntów należących do W. tj. wg mojej oceny on płacił za te grunty a oni fikcyjnie je użytkują ale całą kasę z dotacji otrzymuje W.. Jak wiem dotacje wpływają na konta poszczególnych osób i osoby te oddają pieniądze chyba "do ręki" W.."

K. S. w trakcie przesłuchania przeprowadzonego 24 sierpnia 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w [...] zeznała: "Ja wiem, że M. W. zajmuje się wyłudzaniem powiększonych dopłat z Agencji ARiMR na uprawę ziemi. (...)Przyszedł do mnie i powiedział, że będę dzierżawcą ziemi o areale ok. 40 hektarów, potem powiedział, że na tę ziemię złożę wniosek do Agencji o dotację z Unii Europejskiej. W trakcie tego podpisałam mu umowę o dzierżawę tej ziemi jako dzierżawca, dzierżawiłam ją od Gospodarstwo Rolne [...] sp. jawna. Po tym kazał mi podpisać wniosek o dotacje." "Ja byłam przesłuchiwana przez policję i zeznałam nieprawdę, że jestem faktycznym dzierżawcą tej ziemi, a nie byłam, że faktycznie prowadzę tam działalność rolniczą a nie prowadziłam." "Z tymi dopłatami to z firmy i z jego znajomych jeszcze na takich samych zasadach brało udział około 20 osób, S. M., S. B., M. C., J.J., P. S., matka P. S., trzech P., tj. K., T. i B. to jest rodzina W. jakaś ciotka, wujek nie wiem bliżej, ma lewą ziemię matka W. L. G., oraz tzw. [...], tj. - J. B., J. M., M. B. i inne osoby ale teraz nie pamiętam, przypomnę sobie."

M. W. podczas przesłuchania przeprowadzonego [...] listopada 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w [...] zeznał: "Odnośnie nakłaniania do fałszywych zeznań ja potwierdzam fakty wskazane przez J. J. jak też M.C. oraz K. S.. Nie uważam tego za podżeganie do fałszywych zeznań. Nie instruowałem ich by składali fałszywe zeznania. Potwierdzam fakty dotyczące dopłat, twierdzenia świadków i podejrzanych oraz dokumentów. Nie uważam, że były to wyłudzenia. W tym zakresie w dalszym ciągu się nie przyznaję. Nie zaprzeczam okolicznościom podawanym przez te osoby i dokumenty. Byłem w posiadaniu faksymilia dot. tych osób. Używałem tych faksymili za te osoby gdy była taka konieczność.".

Powyższe zeznania to tylko część materiału dowodowego, którym dysponowały organy obu instancji wydając swoje decyzje. Sąd podziela stanowisko Prezesa ARiMR, że zebrany materiał dowodowy, w szczególności zeznania świadków, są spójne, obszerne i powtarzalne. Wynika z nich, że to M. W. był faktycznym posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, które następnie podzielił na mniejsze, fikcyjnie tworzone gospodarstwa, na inne powiązane z nim podmioty. M. W.nadal nimi zarządzał i je nadzorował, jak również osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR w tym płatności finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" przyznanej skarżącemu na mocy decyzji nr [...] wydanej [...] sierpnia 2008 r. przez Dyrektora OR. W konsekwencji organy słusznie uznały, że skarżący w latach 2006-2011 nie był faktycznym i samodzielnym użytkownikiem grantów zgłoszonych przez niego we wniosku przyznanie płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Wszelkie czynności związane z uprawą tych gruntów (profil produkcji, koszenie łąk, karczowanie samosiejek, zbieranie plonów itd.), a więc funkcja kierownicza w gospodarstwie nie była sprawowana przez stronę. Faktycznym użytkownikiem i kierującym gospodarstwem był M. W.. Wszystkie prace były wykonywane na jego polecenie, przy wykorzystaniu jego sprzętu oraz przy udziale pracowników firmy [...] (w tym także skarżącego), której M. W. jest właścicielem. Wszystkie płatności otrzymane z ARiMR przez skarżącego były przekazywane również M.W.. Brak faktycznego (rzeczywistego) władania gruntami przesądza o tym, że strona nie prowadziła we własnym imieniu i na własny rachunek gospodarstwa, do którego prowadzenia aplikowała i uzyskała pomoc.

W myśl § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 (wymóg samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy) zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.

Organy rozważyły też, czy w sprawie skarżącego wystąpiły kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, o których mowa w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz § 22 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Ustalenia w tym zakresie nie pozwoliły na odstąpienie od zobowiązania strony do częściowego lub pełnego zwrotu otrzymanej pomocy, a sąd ustalenia te uznaje na prawidłowe i w całości podziela.

Reasumując w ocenie sądu, organy ARiMR dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, a także przestrzegały wymaganych w toku postępowania reguł procesowych. Z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że zbadały wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonały obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny.

Mając na względzie to wszystko o czym wyżej mowa, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.