Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3076/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 204 poz 1195
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 11 ust. 4
journal: Dz.U. 2003 nr 153 poz 1503
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133, art. 185
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 731/12 w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok w jego pkt 3 i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2. zasądza od Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi na rzecz D.S. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w punkcie pierwszym wyroku z dnia 18 września 2012r. sygn. akt II SA/Łd 731/12 wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. stwierdził nieważność decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia [...] maja 2012r. nr [...] w części uchylającej decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2012r. sygn. akt [...] i zobowiązującej organ do udostępnienia informacji publicznej. W punkcie drugim opisanego wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi opisaną w punkcie 1 w części odmawiającej udostępnienia informacji publicznej dotyczącej wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012r. sygn. akt [...]. W punkcie trzecim wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie. Po myśli art. 152 P.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja w części opisanej w punkcie 1 wyroku nie podlega wykonaniu do dnia jego uprawomocnienia się.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym

Sprawa zainicjowana została wnioskiem D. S. skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi o udostępnienie informacji publicznej w postaci odpisu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012 r., wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wraz z jego uzasadnieniem, po dokonaniu stosownej anonimizacji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. sygn. akt [...] Prezes Sądu Okręgowego odmówił udostępnienia wnioskodawcy żądanej informacji publicznej. Wyjaśnił, że wobec wniosku strony, nadto z uwagi na ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, na podstawie art. 479¹º k.p.c sprawa z powództwa [...] Spółka [...] przeciwko [...] S.A. w Kutnie (na dzień wyrokowania [...] Sp z o.o. w Warszawie) i [...] Sp. z o.o. w Warszawie o zaniechanie naruszeń patentu była prowadzona przy drzwiach zamkniętych. W konsekwencji, wobec treści art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - Dz. U. nr 112, po. 1198 ze zm. (dalej u.d.i.p.) przewidującej ograniczenie dostępu do informacji publicznej właśnie ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy oraz brak możliwości zanonimizowania uzasadnienia wydanego wyroku w sposób uniemożliwiający ujawnienie okoliczności mogących stanowić tajemnicę przedsiębiorcy, Prezes Sądu Okręgowego wydał decyzję odmowną. W odwołaniu od tej decyzji D. S., wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy, podniósł zarzut naruszenia art. 54 i 61 Konstytucji RP oraz art. 5 ust. 2 u.d.i.p. poprzez bezpodstawne uznanie, że orzeczenie Sądu wydane w sprawie rozpoznawanej przy drzwiach zamkniętych stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu powołanej ustawy, przez co istnieje podstawa do odmowy udzielenia żądanej informacji.

Prezes Sądu Apelacyjnego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i art. 5 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit.a u.d.i.p. decyzją z dnia [...] maja 2012r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części, w jakiej organ administracyjny odmówił D. S. dostępu do informacji publicznej w postaci zanonimizowanego odpisu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012r. zobowiązując Prezesa Sądu Okręgowego do udostępnienia wnioskodawcy tej informacji i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie. W motywach wydanej decyzji zwrócono uwagę, że nawet w przypadku rozpoznania sprawy przy drzwiach zamkniętych, w trybie art. 479¹º k.p.c. z uwagi na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa wyrok - jak w każdej sprawie cywilnej - podlegał publicznemu ogłoszeniu (art. 154 § 2 k.p.c.). Natomiast z uwagi na ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, w związku z którym rozpoznanie powołanej sprawy odbywało się przy drzwiach zamkniętych oraz niemożność zanonimizowania uzasadnienia wydanego w tej sprawie wyroku w sposób, który umożliwiałby logiczną prezentację sensu motywów rozstrzygnięcia przy jednoczesnej ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa, uznano za uzasadnioną odmowę udostępnienia wnioskodawcy informacji publicznej w postaci uzasadnienia wyroku. Zdaniem organu odwoławczego, to nie sam wyrok Sądu, czy jego uzasadnienie, jak sugerował skarżący, stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa, lecz zawarte w nim dane dotyczące poszczególnych zachowań stron mogą w istocie zawierać okoliczności, których ujawnienie może grozić ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa, czyli nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. Organ wskazał, iż przedmiot procesu w sprawie sygn. akt [...] stanowiło dokonanie rejestracji wynalazku i uzyskanie na niego prawa wyłącznego z patentu, jak również ewentualne naruszenie go przez stronę pozwaną i jego skutki. Z tego też powodu, w przypadku, gdy informacja publiczna zawiera dane, o których mowa w art. 5 ust. 2 zdanie pierwsze u.d.i.p. i nie zachodzą przesłanki wymienione w jego zdaniu drugim, pierwszeństwo w ochronie mają dane osobowe, czyli dane o przedsiębiorcy objęte tajemnicą, a tym samym wykonanie obowiązku informacyjnego nie stanowi przesłanki legalizującej ich udostępnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. S. zakwestionował decyzję organu II instancji w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w zakresie odmowy udostępnienia informacji publicznej w postaci uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] stycznia 2012r. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 7 i art. 77 k.p.a.), poprzez niedokonanie wnikliwej oceny, które z elementów uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] stycznia 2012r. stanowią tajemnicę przedsiębiorcy i jako takie nie podlegają ujawnieniu, a które elementy uzasadnienia tajemnic tego rodzaju nie zawierają i podlegają ujawnieniu jako informacja publiczna. Jako uchybienie prawa materialnego wskazał naruszenie art. 5 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 16 u.d.i.p. i w związku z art. 54 i 61 Konstytucji RP, poprzez błędne uznanie, że zachodzą przeszkody uzasadniające odmowę udostępnienia informacji publicznej w postaci całości uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] stycznia 2012 r., ewentualnie po dokonaniu koniecznej anonimizacji fragmentów uzasadnienia.

Zdaniem skarżącego nie jest możliwe ograniczenie prawa do udostępnienie informacji publicznej ze względu na ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, na które powołał się organ, gdyż przepisy ustawy nie odnoszą się do takiego ryzyka. Stwierdził, że odmowę udzielenia informacji publicznej poprzedzać musi zbadanie oraz wyraźne i jednoznaczne stwierdzenie, że owe tajemnice znajdują się w tym uzasadnieniu. Nie jest możliwe przyjęcie domniemania, że takie tajemnice znajdują się w treści uzasadnienia wyroku tylko w oparciu o fakt, że sprawa toczyła się przy drzwiach zamkniętych. Jeżeli uzasadnienie wyroku faktycznie zawiera jakieś informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy, organ winien dokonać anonimizacji w ten sposób, aby uniemożliwić mu dotarcie do tych tajemnic. Przepis art. 5 u.d.i.p. stanowi bowiem o "ograniczeniu" dostępu do informacji publicznej, a nie o jego wyłączeniu. Skarżący stwierdził, że kwestia oceny, czy zanonimizowana wersja uzasadnienia uniemożliwiałaby logiczną prezentację sensu motywów rozstrzygnięcia powinna zostać pozostawiona wnioskodawcy.

Odpowiadając na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podkreślił, że z uwagi na szczególny charakter sprawy dotyczący podejrzenia naruszenia przez stronę pozwaną prawa wyłącznego strony powodowej wynikającego z patentu, uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi poświęcone ustaleniom faktycznym sprowadza się w istocie z jednej strony do szczegółowego opisu opatentowanej metody pozyskiwania określonej substancji chemicznej, stosowanej przez powodową spółkę w procesie produkcji oferowanych przez nią farmaceutyków, z drugiej zaś strony do opisu metod pozyskiwania tej substancji przez pozwane spółki w celu produkcji preparatu o nazwie X. Podobnie część poświęcona ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów - które w sprawie stanowią głównie opinie powołanych w sprawie biegłych z dziedziny chemii organicznej - sprowadza się w praktyce do detalicznej weryfikacji (porównania i rozróżnienia) stosowanych przez strony sporu metod pozyskiwania substancji chemicznej stosowanej w swoich konkurencyjnych produktach w kontekście zakresu ochrony patentowej powódki. Ostatecznie w części poświęconej rozważaniom, na podstawie obszernych, rzeczowych i specjalistycznych dowodów z opinii biegłych, Sąd Okręgowy oddalając powództwo zaprezentował wnioski wydanego rozstrzygnięcia, sprowadzające się w istocie do uznania za nieudowodnione zgłoszone żądanie, wobec stwierdzenia, że stosowane przez stronę pozwaną metody pozyskiwania określonej substancji chemicznej używanej do produkcji leku X. nie wkraczają w zakres ochrony wynikający z posiadanego przez powódkę patentu. W konsekwencji z uwagi na specjalistyczny - wysoce techniczny - charakter sporu, w toku którego ujawnione zostały informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorcy (m. in. know how) każdej ze stron, udostępnienie wnioskodawcy żądanego uzasadnienia wyroku było niemożliwe i zasadne. Tym bardziej, że z uwagi na naturę sporu oraz przewijające się przez całe uzasadnienie dane podlegające ochronie, udostępnienie dokumentu, nawet we wnioskowany sposób, jest praktycznie niemożliwe, bowiem oznaczałby konieczność usunięcia zdecydowanej większości treści obszernych, pisemnych motywów rozstrzygnięcia, bez możliwości odtworzenia logicznego ciągu procesu decyzyjnego Sądu Okręgowego, czemu służyć ma ze swojej istoty uzasadnienie orzeczenia (art. 328 § 2 k.p.c.). Zdaniem Prezesa Sądu Apelacyjnego nieuzasadnione były również zarzuty pochopnej oceny istnienia w niniejszej sprawie "ryzyka" ujawnienia tajemnicy przedsiębiorcy, jak również dowolnej - subiektywnej oceny, że ewentualna zanonimizowana wersja uzasadnienia uniemożliwiłaby logiczną prezentację sensu motywów rozstrzygnięcia. Ewentualne "ryzyko" ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa w postaci stosowanych przez strony metod pozyskiwania określonej substancji chemicznej, wykorzystywanej do produkcji konkurencyjnych leków jest oczywiste, a Prezes Sądu Apelacyjnego w Łodzi posłużył się tym określeniem mając na myśli stan rzeczy, jaki z pewnością zaistniałby w razie pełnego uwzględnienia przedmiotowego wniosku, wobec upowszechnienia informacji objętych tajemnicą przedsiębiorcy - każdej ze stron, które — według swojego uznania - mogłyby wystąpić ze stosownymi roszczeniami odszkodowawczymi, co uzasadniało właśnie użycie określenia "ryzyko". Sugerowanie, jakoby przy rozstrzyganiu w niniejszej sprawie organ kierował się jedynie hipotetyczną obawą, czy tylko przypuszczeniem jest zatem nieuzasadnione i nielogiczne. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego potencjalnych możliwości wnioskodawcy odszyfrowania ze zanonimizowanej wersji uzasadnienia logicznego sensu motywów zapadłego przed Sądem Okręgowym w Łodzi wyroku organ podniósł, że o ile rolą Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi istotnie nie jest ocena zakresu percepcji wnioskodawcy, o tyle nie bez znaczenia w tym kontekście pozostaje ranga i znaczenie uzasadnienia Sądu, jako szczególnego pisma urzędowego, w którego posiadanie chciałby wejść wnioskodawca, a którego żądaniu nie sposób zadośćuczynić jednocześnie z poszanowaniem logicznej integralności tego dokumentu i podlegającej ochronie tajemnicy przedsiębiorcy.

Sąd I instancji częściowo uwzględnił skargę, jednak z przyczyn dostrzeżonych ex officio. Uznał, iż Prezes Sądu Apelacyjnego orzekając w formie decyzji administracyjnej o udostępnieniu informacji publicznej rozstrzygnął w trybie, którego nie przewiduje ustawa, co wyczerpuje przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie Sąd potwierdził, że treść sentencji wyroków bądź postanowień i ich uzasadnień stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 4 lit.a u.d.i.p. i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy, a w konsekwencji podzielił merytoryczny pogląd organu odwoławczego, co do tego, że brak było przeszkód prawnych do udostępnienia skarżącemu informacji publicznej w postaci zanonimizowanego odpisu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012r. sygn. akt [...] w formie czynności materialno-technicznej. Z tego powodu w punkcie drugim sentencji wyroku uchylona została decyzja organu I instancji w części odmawiającej udostępnienia informacji publicznej dotyczącej wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2012r.

Przechodząc do oceny odmowy udostępnienia skarżącemu przez Prezesa Sądu Apelacyjnego uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z powołaniem się na przepis art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Sąd I instancji uznał za trafne stanowisko organu odwoławczego. Powtórzył za organem, że sprawa o sygn. akt [...] dotyczyła rejestracji wynalazku i uzyskania do niego wyłącznego prawa z patentu oraz naruszenia tego prawa przez stronę pozwaną i jego skutków. Odwołując się do treści art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP Sąd I instancji przypomniał, iż ograniczenie publicznego prawa obywatela do dostępu do informacji może nastąpić wyłącznie na poziomie ustawy ze względu na ochronę wolności i prawa innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Takim właśnie ograniczeniem, z powołaniem na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy jest regulacja przewidziana w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Sąd przytoczył definicję pojęcia "tajemnica przedsiębiorstwa’" zawartą w art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. z 2003r. nr 153 poz. 1503 ze zm.). W świetle tej definicji ocenił jako słuszne stanowisko organu, co do tego, że motywy pisemne rozstrzygnięcia sprawy, która była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych ze względu na możliwość ujawnienia okoliczności stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa mogą zawierać nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, w stosunku do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. Ujawnienie tych informacji przez przekazanie uzasadnienia wyroku w sprawie objętej tajemnicą przedsiębiorstwa, zdaniem Sądu, mogło bezspornie zagrażać lub naruszać interes przedsiębiorcy, który przejawił wolę zachowania jej jako nierozpoznawalnej dla osób trzecich. Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania informacji dotyczącej przedsiębiorstwa, w tym wypadku wynalazku, jako nierozpoznawalnej dla osób trzecich, o czym świadczy fakt prowadzenia sprawy przy drzwiach zamkniętych na jego wniosek zgodnie z regulacją zawartą w art. 479¹º k.p.c. Odwołał się do poglądu zaprezentowanego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2003 r. sygn. akt IV CKN 211/01 (Lex nr 585877), gdzie wskazano, że informacja staje się "tajemnicą", kiedy przedsiębiorca przejawia wolę zachowania jej jako niepoznawalnej dla osób trzecich. Nie traci natomiast swojego charakteru przez to, że wie o niej pewne ograniczone grono osób zobowiązanych do dyskrecji (np. pracownicy przedsiębiorstwa). Pozostanie określonych informacji tajemnicą przedsiębiorstwa wymaga, aby przedsiębiorca podjął działania zmierzające do wyeliminowania możliwości ich dotarcia do osób trzecich w normalnym toku zdarzeń, bez konieczności podejmowania szczególnych starań. Zatem, aby ochrona prawa podmiotowego przedsiębiorcy przewidziana w art. 5 ust. 2 zd. 2 u.d.i.p. "zafunkcjonowała", zastrzeżone przez przedsiębiorcę informacje nie mogą być podane do publicznej wiadomości. Reasumując Sąd I instancji uznał za zasadną odmowę udostępnienia skarżącemu uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt [...] nawet w formie zanonimizowanej, z powołaniem się na przepis art. 5 ust. 2 u.d.i.p.. Stwierdził, że sam fakt prowadzenia sprawy przy drzwiach zamkniętych, gdy przedsiębiorca podjął działanie w celu zachowania wynalazku, jako nierozpoznawalnego dla osób trzecich, uzasadnia odmowę udostępnienia skarżącemu uzasadnienia wyroku nawet w formie zanonimizowanej z powołaniem się na przepis art. 5 ust. 2 ustawy. Motywy pisemne rozstrzygnięcia sprawy, która była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych mogą bowiem zawierać nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, działający w imieniu skarżącego pełnomocnik zaskarżył wyrok ten w zakresie jego pkt 3, wniósł o uchylenie orzeczenia w części zaskarżonej i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do jej ponownego rozpoznania, a na wypadek, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uchybienie przepisom postępowania nie miało wpływu na treść orzeczenia, wniósł o wydanie wyroku reformatoryjnego. Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na obu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a.

Zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy przedstawiono jako naruszony art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co polegać miało na nieodniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących:

- przyjęcia nieuprawnionego domniemania (w okolicznościach sprawy nieobalonego), że rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych w postępowaniu cywilnym, na skutek wniosku jednej ze stron złożonego na podstawie art. 479¹º k.p.c. uzasadnia samo przez się odmowę ujawnienia całości uzasadnienia wyroku sądu powszechnego w ramach dostępu do informacji publicznej na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej;

- niewyjaśnienie dlaczego w ocenie Sądu pierwszej instancji nie jest możliwe ujawnienie wnioskowanej informacji publicznej po dokonaniu stosownej anonimizacji, wykluczającej ujawnienie potencjalnej tajemnicy przedsiębiorstwa oraz niewyjaśnienia swojego orzeczenia w kontekście praktyki powszechnego publikowania zanonimizowanych orzeczeń przez najwyższe organy sądowe w Polsce, jak również w kontekście załączonej do skargi kasacyjnej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009r. sygn. [...];

- zawarcie w uzasadnieniu wyroku wewnętrznie sprzecznych twierdzeń, co polegało na przyjęciu, że:

- ograniczenie dostępu do informacji publicznej z uwagi na "tajemnicę przedsiębiorcy" może mieć miejsce, gdy przedsiębiorca wyrazi wolę zachowania danej informacji, jako nierozpoznawalnej dla osób trzecich i jednoczesne uznanie za zasadną odmowę udostępnienia całości uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, mimo, że wniosek o rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych złożyła tylko jedna strona postępowania, co zdaniem Sądu miało stanowić przejaw woli zachowania informacji, jako nierozpoznawalnej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie rozważania dotyczące ewentualnej tajemnicy przedsiębiorcy powinny być prowadzone w odniesieniu jedynie do części uzasadnienia dotyczącej stanowiska strony, która zgłosiła wniosek na podstawie art. 479¹º k.p.c.;

- zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 u.d.i.p. zastrzeżone przez przedsiębiorcę informacje nie mogą być podane do publicznej wiadomości, przy jednoczesnym ustaleniu, że uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi dotyczy szczegółowego opisu opatentowanej metody pozyskiwania określonej substancji chemicznej, które to informacje są jawne i dostępne dla każdego, znajdują się bowiem w rejestrze patentowym, jawnym w oparciu o art. 228 ust. 3 ustawy prawo własności przemysłowej, a nadto pominięcie znaczenia faktu, że wyrok został ogłoszony publicznie.

Jako zarzut procesowy wskazano także naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a w zw. z art. 133 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także w zw. z art. 228 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003t. Nr 119 poz. 1117 z późn. zm. (określonej, dalej, jako pwp) poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo, że:

- organ nie dokonał i nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji całościowej i wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego, a w szczególności nie uwzględnił faktu, że wniosek o rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych został złożony tylko przez jedną stronę, nie ustalił, która ze stron złożyła ten wniosek, nie wyjaśnił, które informacje podane w wyroku mogą stanowić prawnie chronioną tajemnicę przedsiębiorcy, a które takiej tajemnicy nie stanowią, jak również nie uwzględnił istnienia jawnego rejestru patentów, w którym to rejestrze zawarte są informacje dotyczące przedmiotu sporu prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Łodzi, w tym informacje dotyczące opisu opatentowanej metody pozyskiwania określonej substancji chemicznej, której dotyczy proces.

- organ błędnie przyjął, że ma prawo nie ujawnić informacji publicznej, uznając na podstawie własnej oceny za niemożliwe odtworzenie toku rozumowania sądu w wypadku ujawnienia zanonimizowanej wersji informacji publicznej, powołując się przy tym na rangę i szczególny charakter uzasadnienia wyroku sądowego, jako pisma urzędowego, podczas gdy ustawa o dostępie do informacji publicznej nie różnicuje tej informacji ani też nie daje organowi prawa do dokonywania własnej oceny przydatności tej informacji dla wnioskodawcy.

Uzasadniając wpływ przedstawionych uchybień na wynik sprawy autor skargi kasacyjnej stwierdził, że w przypadku podzielenia przez Sąd I instancji wskazanych zarzutów powinien był zapaść wyrok uchylający zaskarżoną decyzję organu.

W ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, jako naruszony wskazano art. 1 ust. 1, art. 2, art. 5 ust.1 i 2 u.d.i.p. w związku art. 16 tej ustawy oraz w związku z art. 479¹º k.p.c. ( w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012r.) w związku z art. 228 ust. 3 p.w.p, a także w związku z art. 31 ust. 3, art. 54 i art. 61 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem skargi w zaskarżonej części na skutek błędnego przyjęcia, że w przypadku wyłączenia jawności rozprawy z uwagi na ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorcy (którym to wnioskiem strony sąd powszechny jest związany) uzasadnienie wyroku wydanego w takiej sprawie nie podlega w ogóle udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów powinna natomiast polegać na przyjęciu, że uzasadnienie wyroku sądu, jako dokument urzędowy zawierający przyczyny wydania przez organ władzy publicznej określonego rozstrzygnięcia, podlega udostępnieniu, jako informacja publiczna, a powołanie się na ochronę tajemnicy przedsiębiorcy może stanowić przyczynę dokonania w niezbędnym zakresie anonimizacji fragmentów uzasadnienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano, by fakt prowadzenia rozprawy przy drzwiach zamkniętych uzasadniał odmowę udostępnienia skarżącemu uzasadnienia wyroku z powołaniem się na art. 5 ust. 2 u.d.i.p. nawet w formie zanonimizowanej. Powołując się na pogląd orzecznictwa sądów administracyjnych podniósł, że wszystkie wyjątki od zasady jawności dostępu do informacji publicznej, wynikającej z art. 61 Konstytucji RP powinny być formułowane w sposób wyraźny, a wątpliwości powinny przemawiać na rzecz dostępu do informacji publicznej. Zasygnalizował nadto pogląd piśmiennictwa prawniczego, co do niekonstytucyjności art. 5 ust. 2 u.d.i.p. ze względu na wyznaczenie przesłanek ograniczających prawo do informacji publicznej wykraczających poza minimalny standard ochrony konstytucyjnych wolności i praw, o którym mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżący kasacyjnie zanegował, by fakt wniosku strony o przeprowadzenie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych złożony na podstawie przepisów k.p.c. stanowił wystarczającą przesłankę do wydania decyzji o odmowie dostępu do informacji publicznej w postaci końcowego rozstrzygnięcia sądu wraz z uzasadnieniem. Uznał stanowisko Sądu I instancji za rozszerzającą wykładnię prowadzącą do nieuprawnionego automatyzmu przy rozpatrywaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej, pozostającą w sprzeczności z zasadą jawności informacji publicznej i w nieuzasadniony sposób pomijającą okoliczności konkretnego przypadku.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji błędnie ocenił skutki, jakie wiążą się z wydaniem postanowienia na podstawie art. 479¹º k.p.c. w postępowaniu cywilnym, gdyż takim skutkiem jest przeprowadzenie posiedzenia bez udziału publiczności, a nie utajnienie orzeczenia wydanego w sprawie. Przepis art. 479¹º k.p.c. (obecnie art. 153 k.p.c.) ma charakter proceduralny i umożliwia ograniczenie "jawności zewnętrznej" postępowania sądowego wyrażonej w art. 148 k.p.c. Nie jest to natomiast regulacja umożliwiająca ograniczenie dostępu do informacji publicznych. Powiązanie proceduralnych przepisów z ograniczeniem prawa dostępu do informacji publicznej zostało według skarżącego kasacyjnie przeprowadzone bez oparcia w obowiązujących przepisach prawa.

Zauważono nadto, iż w przypadku, gdy organ doszedłby do przekonania, że tajemnica przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. znajduje się w treści uzasadnienia wyroku sądu, to nawet wówczas decyzja o odmowie dostępu do informacji publicznej powinna dotyczyć tylko właściwej części tego uzasadnienia, a wiec powinno być ono udostępnione po dokonaniu stosownej anonimizacji.

Przechodząc do uzasadnienia kolejnych zarzutów wymienionych w petitum skargi kasacyjnej autor jej, nawiązując do interpretacji art. 141 § 4 P.p.s.a dokonanej w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdził, iż mimo obowiązku rozpoznania i odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów stawianych przez stronę Sąd I instancji ograniczył się do stwierdzenia, że w sprawie zaistniały przesłanki do odmowy udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 5 ust. 2 u.d.i.p.. Nie odniósł się do argumentów skarżącego dotyczących możliwości ujawnienia uzasadnienia wyroku w formie zanonimizowanej ani nie wyjaśnił, jak ta możliwość ma się do odmowy udostępnienia całości tego uzasadnienia, zwłaszcza w kontekście powszechnej praktyki publikowania orzeczeń przez organy sądowe i administracyjne. W dalszym ciągu uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 141 ust. 4 P.p.s.a skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w petitum skargi kasacyjnej, co do tego, że uzasadnienie Sądu I instancji zawiera sprzeczności.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 133 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a w zw. z art. 7 , art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także w zw. z art. 228 ust. 3 pwp stwierdzono, że Sąd I instancji nie uchylił zaskarżonej decyzji, mimo że wydana został z naruszeniem zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, bez wnikliwej i wszechstronnej oceny dowodów i bez należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia. W opinii autora skargi kasacyjnej organ nie wyjaśnił, która ze stron postępowania złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych i czy nie był to właściciel patentu jawnego. Organ nie uwzględnił także istnienia jawnego rejestru patentów, w którym zawarte są informacje o wynalazku, którego dotyczył przedmiot sporu cywilnego, nie ujawniła numeru patentu, którego dotyczył spór.

Jako błędną przyjął skarżący kasacyjnie argumentację organu co do tego, że odmowa ujawnienia informacji publicznej jest możliwa w przypadku, gdy zanonimizowana wersja dokumentu uniemożliwi odtworzenie toku rozumowania, w szczególności w przypadku uzasadnienia wyroku, jako pisma urzędowego. Jego zdaniem, ustawa o dostępie do informacji publicznej nie różnicuje aktów władztwa państwowego i nie przyznaje organowi uprawnienia do dokonywania własnej oceny w tym zakresie.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego sformułowany, jako błędna wykładnia art. 1 ust. 1, art. 2, art. 5 ust.1 i 2 u.d.i.p. w związku art. 16 tej ustawy oraz w związku z art. 479¹º k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012r.) w związku z art. 228 ust. 3 p.w.p, a także w związku z art. 31 ust. 3, art. 54 i art. 61 Konstytucji RP skarżący kasacyjnie wskazał jako błędny pogląd Sąd I instancji co do tego, że w przypadku wyłączenia jawności rozprawy z uwagi na ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorcy (którym to wnioskiem strony sąd powszechny jest związany) uzasadnienie wyroku wydanego w takiej sprawie nie podlega w ogóle udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Powołano się tu powtórnie na argumentację przedstawioną na wstępie uzasadnienia, w której autor skargi kasacyjnej wykazywał, iż Sąd zastosował nieuzasadniony automatyzm przejawiający się w stwierdzeniu, że fakt prowadzenia rozprawy przy drzwiach zamkniętych uzasadnia odmowę udostępnienia uzasadnienia wyroku, nawet w formie zanonimizowanej. Wyrażono pogląd, iż stanowisko Sądu I instancji pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą jawności dostępu do informacji publicznej, ustanawiającą domniemanie na rzecz jawności dostępu do informacji. Powołując się na stanowisko judykatury wskazano, że ograniczenie dostępu do informacji publicznej zostało potraktowane przez ustawodawcę, jako wyjątek od reguły. Z tych względów konieczna jest zawężająca interpretacja art. 5 ust. 2 u.d.i.p.. Skarżący kasacyjnie powołał się na wyrok NSA z dnia 2 lipca 2003r. sygn. IISA 837/03 publ. LEX 79305 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 września 2011r. sygn. akt IV SA/Po 660/11 publ. LEX 966656. Powtórzono nadto argumenty mające na celu wykazanie, że przepis art. 479¹º k.p.c. (obecnie art.. 153 k.p.c.) ma charakter proceduralny i uniemożliwia ograniczenie "jawności zewnętrznej" postępowania sądowego wyrażonej w art. 148 k.p.c. Nie jest to natomiast regulacja umożliwiająca ograniczenie dostępu do informacji publicznych.

Do skargi kasacyjnej załączono kopię decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009r. sygn. [...] uznając treść tego dokumentu, jako potwierdzającą słuszność zarzutu braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji przyczyn odmowy ujawnienia wnioskowanej informacji.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną organ nie złożył.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna dotyczyła wyłącznie pkt 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2012r. sygn. akt II SA/Ld 731/12, a Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności skutkujących nieważność postępowania, określonych w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a. Sprawa została więc rozpoznana w zakresie wyznaczonym przez zarzuty skargi kasacyjnej, które aczkolwiek nie w pełni trafnie wywiedzione, nakazywały skargę tę uwzględnić.

Ocena zarzutów skargi kasacyjnej wymagała przede wszystkim udzielenia odpowiedzi na pytanie o zakres kontroli sądu administracyjnego dokonywanej wobec decyzji organu, którą odmówiono stronie dostępu do wnioskowanej przez nią informacji publicznej w postaci uzasadnienia wyroku sądu powszechnego, który zapadł w sprawie prowadzonej przy drzwiach zamkniętych ze względu na możliwość ujawnienia okoliczności stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa.

Rozważania na ten temat rozpocząć trzeba od wskazania zadań przyznanych na mocy art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądom administracyjnym. Przepis ten stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Tak też art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) ustanawia zasadnicze kryterium kontroli, jakim jest zgodność z prawem. Płaszczyznami kontroli jest ocena zgodności z prawem materialnym, ocena dochowania wymaganej prawem procedury, ocena respektowania reguł kompetencji (vide A. Kabat B. Dauter, B. Gruszczyński, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006). Przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., dotyczący sposobów wykonywania sądowej kontroli potwierdza zasadę, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy ustrojowej oraz art. 3 § 1 i 2 P.p.s.a. kontrola sądowa musi być dokonywana we wszystkich trzech wyżej wymienionych płaszczyznach. Wyeliminowanie którejkolwiek z nich czyniłoby ją ułomną i to w sposób, który godziłby w konstytucyjne prawo do sądu, określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Przyjąć zatem należy, że również w zakresie kontroli decyzji odmawiającej dostępu do informacji publicznych z powołaniem się na okoliczność wyłączenia jawności w procesie prowadzonym przed sądem powszechnym ze względu na tajemnice przedsiębiorstwa, istnieją normatywne podstawy do objęcia nią nie tylko formalnych ale także materialnoprawnych podstaw. Temu obowiązkowi nie czyniłoby zadość ograniczenie się do formalnego ustalenia, że odmowa dostępu do informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa jest zasadna w związku z prowadzeniem rozprawy przed sądem powszechnym przy drzwiach zamkniętych bez wnikania, czy odmowa udzielenia informacji publicznej odpowiada materialnoprawnym przesłankom określonym w definicji legalnej pojęcia "tajemnica przedsiębiorstwa". Kontrola sądu administracyjnego stałaby się bowiem w takim przypadku iluzoryczna (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2009r. sygn. K 26/08 publ. OTK-A 2009/9/135 czy uchwała 7 sędziów NSA z dnia 8 stycznia sygn. akt I FPS 1/06 publ. Centralna Baza orzeczeń NSA).

Konstatacja powyższa nakazuje przyjąć, jako usprawiedliwioną, podstawę skargi kasacyjnej dotyczącą naruszenia prawa procesowego sformułowaną przez autora tej skargi, jako dwa odrębne zarzuty, jednakże pozwalające na ich łączną ocenę. Autor skargi kasacyjnej zarzucił w tej mierze naruszenie przepisu art. 133 § 1 P.p.s.a., jak też art. 141 § 4 i konsekwentnie do tego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Zgodnie z brzmieniem art. 133 §1 ab initio P.p.s.a sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zgodnie z tak ujętym obowiązkiem sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności aktu stanowiącego przedmiot skargi na podstawie materiału dowodowego zebranego przez prowadzący sprawę administracyjną organ, przedstawionego sądowi administracyjnemu wraz ze skargą. Natomiast obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, o którym mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Sąd nie może dokonać takiej oceny bez pełnego wglądu w materiał dowodowy sprawy. Ocena legalności działania organu administracji dokonywana jest bowiem nie tylko na podstawie stanu prawnego lecz i stanu faktycznego sprawy. Sąd I instancji zobligowany jest więc oprzeć swoje rozstrzygnięcie na istotnych w sprawie faktach, udokumentowanych w aktach sprawy, stanowiących przedmiot analizy tego sądu, gdyż dołączone do akt głównych akta administracyjne odgrywają podstawową rolę w kontroli zgodności z prawem zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej. Organ musi przedstawić sądowi administracyjnemu kompletny materiał dowodowy sprawy. W razie gdyby organ administracji nie przedłożył sądowi pełnych akt sprawy, sąd nie powinien orzekać w sprawie, lecz powinien wezwać ten organ do uzupełnienia akt sprawy. Jeżeli tego nie uczyni, wydany wyrok nie będzie zgodny z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2011r. sygn. akt II GSK 1276/10 i z dnia 24 maja 2011r. sygn. akt II FSK 93/10 i cyt. tam piśmiennictwo - B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, s. 56. publ. Internetowa Baza orzeczeń NSA).

Akta sprawy przedstawione wraz ze skargą kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie zawierają dokumentu, którego udostępnienia domagał się wnioskodawca w ramach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dokument ten powinien stanowić przedmiot analizy organów, co do istnienia przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Jego brak w przedstawionych Sądowi I instancji aktach sprawy uniemożliwiał de facto ocenę wydanej decyzji pod względem zgodności z prawem. Aprobata Sądu I instancji wobec stanowiska organów, która nastąpiła wyłącznie na podstawie wyrażanych w kontrolowanych decyzjach poglądów, bez samodzielnej analizy treści dokumentu żądanego w ramach dostępu do informacji publicznej nie odpowiada roli sądu administracyjnego, wynikającej z art. art. 1 § 2 ustawy ustrojowej. Nawiązując do przedstawionych na wstępie rozważań stwierdzić trzeba, że ocena legalności decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej z powodu tajemnicy przedsiębiorstwa wymaga kontroli jej zgodności z prawem materialnym, a ta nie jest możliwa bez zbadania materialnoprawnych przesłanek, o których mowa w art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Odmienny pogląd mógłby doprowadzić do sytuacji, w której określona informacja publiczna, mimo braku materialnych przesłanek wymaganych do objęcia jej ochroną, pozostawałaby nieudostępniona. Naruszałoby to istotę prawa dostępu do informacji publicznej. Tymczasem Sąd I instancji, nie mając wglądu do dokumentu objętego wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, przyjął sui generis domniemanie, że wola strony postępowania cywilnego wyrażona w postaci wniosku o prowadzenie sprawy przy drzwiach zamkniętych ze względu na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa stanowi o spełnieniu się wszystkich niezbędnych dla odmowy dostępu do tej informacji (w trybie u.d.i.p.) przesłanek. Prowadzenie sprawy przy drzwiach zamkniętych, sprowadzające się do utajnienia przebiegu procesu sądowego, samo w sobie nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Nie zwalnia jednak na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej od obowiązku oceny, która z pochodzących z tego procesu sądowego informacji publicznej i w jakim zakresie oraz na jakiej podstawie prawnej nie może zostać udostępniona. Ocena ta nie może odbyć się bez pełnych akt sprawy administracyjnej zawierających analizowaną dokumentację. Pogląd taki znajduje także potwierdzenie w stanowisku prezentowanym przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (por. wyrok w sprawie Amie i inni przeciwko Bułgarii z dnia 12 lutego 2013r ze skargi nr 58149/08 i powołane tam sprawy A. i inni p. Wielka Brytania no. 3455/05, §§ 162-63, Madah i inni p. Bułgaria nr. 45237/08, §§ 29-30, a także sprawa Raza p.. Bułgaria, nr 31465/08, § 72, 11). Przywołane orzeczenia wydane zostały w sprawach o odmiennym przedmiocie, jednakże proceduralne wskazania zawarte w nich stanowią ważną wskazówkę również dla kontrolowanej sprawy. Tak w sprawie M. i inni p. Bułgaria Trybunał uznał za zbyt arbitralne odniesienie się przez sąd II instancji do dokumentów stanowiących podstawę orzeczenia przez sądem I instancji bez ich badania. W sprawie A. i inni p. Bułgarii Trybunał uznał za wątpliwie czy kontrolujący sprawę sąd, w przypadkach, gdy przedstawiono mu pod kontrolę jedynie twierdzenia władz wyłączających jawność dokumentacji, zapewnia gwarancję należycie zbadanej sprawy i daje gwarancje braku zbytniej arbitralności. Wskazując na sprawę A. i inni p. Wielka Brytania stwierdził, iż przy zastosowaniu odpowiednich technik jest możliwe do pogodzenia zachowanie niektórych faktów objętych tajemnicą bez pogwałcenia fundamentalnych gwarancji proceduralnych, jaką jest jawność orzeczeń sądowych.

Biorąc także pod uwagę stanowisko prezentowane w judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego, według którego przepisy określające tryb dostępu do informacji powinny być interpretowane w taki sposób, aby gwarantować obywatelom i innym osobom i jednostkom szerokie uprawnienia w tym zakresie, a wszelkie wyjątki winny być rozumiane wąsko (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2011r. sygn. akt OSK 678/11) trzeba stwierdzić, iż zaskarżony wyrok ze względu na dostrzeżone uchybienia nie może pozostać w obrocie prawnym.

Odmowa udostępnienia informacji publicznej z powołaniem się na tajemnicę przedsiębiorcy wymaga po pierwsze odniesienia się do definicji legalnej tajemnicy przedsiębiorstwa, następnie zbadania treści żądanej informacji w świetle przesłanek zamieszczonych w tej definicji, a dopiero w następstwie tego wykazanie, że zaistniały wszystkie wymienione w niej przesłanki, niezbędne dla wydania decyzji o odmowie dostępu do informacji publicznej na podstawie art. 5 ust. 2 zd. pierwsze u.d.i.p. Za trafne, jednak nie wykorzystane w sprawie, trzeba przyjąć stwierdzenie organu odwoławczego, co do tego, iż to nie uzasadnienie wyroku, jako dokument publiczny stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa lecz mogą taką tajemnicę zawierać zawarte w nim informacje. Uzasadnienia obu kontrolowanych decyzji nie pozwalają jednak przyjąć, by kwestia ta była należycie rozpatrzona, a co najważniejsze, że organy dokonywały analizy treści żądanego dokumentu na podstawie niezbędnego materiału dowodowego. Sąd I instancji dokonał natomiast kontroli słuszności stanowiska organu wyłącznie z punktu widzenia racjonalności wywodu zawartego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. Co prawda, przywołał i zinterpretował zasadnie treść art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, oznacza to jednak tylko, że dokonał oceny legalności wykładni prawa przyjętej przez organ. Nie przeprowadził natomiast wymaganej kontroli stanowiska organu, co do zasadności subsumcji stanu faktycznego sprawy i zastosowanego prawa. Tym samym informacje, o których mowa w decyzjach poddanych kontroli sądowoadministracyjnej nie zostały ocenione pod względem wszystkich wymaganych dla tajemnicy przedsiębiorstwa przesłanek również przez Sąd I instancji.

W celu usystematyzowania problematyki ochrony określonych informacji (wiedzy) można odwołać się do następującej klasyfikacji – 1) wiedza w pełni dostępna, 2) wiedza jawna chroniona, która została ujawniona publicznie, objęta jest jednak ochroną prawną na podstawie określonych przepisów, 3) wiedza niedostępna – utajniona, która objęta być może ochroną z tytułu tajemnicy przedsiębiorstwa (por. W. Kotarba, Ochrona wiedzy w Polsce, Warszawa 2005r. str. 9). Dane informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli spełnione zostały łącznie trzy przesłanki - 1) są to informacje o charakterze technicznym, technologicznym, organizacyjnym przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, 2) są to informacje poufne, tzn. nie zostały ujawnione do wiadomości publicznej, 3) przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania poufności takich informacji. Brak spełnienia choćby jednej z nich dyskwalifikuje daną informację jako tajemnicę przedsiębiorstwa (M. Filipek, artykuł Zaświadczenie z KRK jako tajemnica przedsiębiorstwa Zam. Pub. 2010/9/20-23).

Niepełne akta administracyjne nie pozwalały w rzeczywistości organowi na ocenę, czy i które z informacji zawartych w żądanym przez wnioskodawcę uzasadnieniu wyroku odpowiadają przesłankom poufności. Informacja poufna i nieujawniona, a z tych przyczyn chroniona, to informacja nieznana powszechnie, tj. nienależąca do domeny publicznej. Nie można odmówić racji skarżącemu kasacyjnie, iż przykładowo w przypadku rejestracji własności intelektualnej w celu uzyskania maksymalnie szerokiej ochrony w postaci prawa podmiotowego o charakterze bezwzględnym następuje upublicznienie danego rozwiązania, co powoduje zniweczenie przesłanki poufności stanowiącej conditio sine qua non istnienia tajemnicy przedsiębiorstwa. W postępowaniu o udzielenie patentu urząd patentowy dokonuje ogłoszenia zgłoszonego rozwiązania, co oznacza, że od dnia ogłoszenia osoby trzecie mogą zapoznać się z informacjami dotyczącymi dokonywanego zgłoszenia (art. 44 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej - t.j. Dz. U. z 2003r. Nr 119 poz. 1117 ze zm.). Zatem tajemnica przedsiębiorstwa chroni dany rodzaj informacji od momentu jej wykreowania do momentu urzędowego ogłoszenia (por. Arkadiusz Michalak, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa. Zagadnienia cywilnoprawne, Zakamycze 2006). Zwrócić tu należy także uwagę na regulację zawartą w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którą dostęp do informacji będących informacją publiczną uregulowany w innych aktach prawnych rangi ustawowej może odbywać się na zasadach i w trybie tam przewidzianym. Okoliczności tych nie rozważono w zaskarżonym wyroku.

Brak dokonania przez organ wymaganych ustaleń, a w następstwie tego również brak kontroli ustaleń faktycznych organu w toku postępowania sądowoadministracyjnego sprawia, że ocena merytorycznego stanowiska Sądu I instancji nie poddaje się kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem dokonywać własnych ustaleń. Przesądza to także o braku możliwości rozpoznania tych zarzutów skargi kasacyjnej, które kwestionowały odmowę udostępnienia informacji publicznej ze względu na nieprawidłową ocenę treści nieudostępnionego dokumentu. Dopiero przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi kontrola słuszności oceny dokumentacji zgromadzonej w pełnych aktach administracyjnych obejmujących uzasadnienie wyroku wydane w sprawie sygn. [...], dokonana z uwzględnieniem powyżej przedstawionych wskazań stanowić będzie podstawę do osądu, czy odmowa udostępnienia tego dokumentu była zgodna z prawem. Zaznaczyć należy, że uwzględnienie skargi kasacyjnej w żadnym razie nie stanowi przyzwolenia dla skarżącego na zapoznanie się z wnioskowanym dokumentem w toku postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do kompetencji Sądu I instancji. Sąd ten posiada uprawnienie pozwalające na dostęp do informacji chronionych ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa i dysponuje wystarczającymi środkami, by dokonując kontroli spornego dokumentu zachować na czas rozstrzygania sprawy wymaganą jego ochronę (vide art. 96 P.p.s.a.). Takimi możliwościami dysponuje również organ. Zgodnie z poglądem piśmiennictwa, przepis art. 74 § 2 k.p.a. odnosi się bowiem do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań strony przewidywanych w art. 73 k.p.a., a nie tylko ze względu na przepis art. 74 § 1 k.p.a., na co mogłaby wskazywać systematyka wewnętrzna komentowanego przepisu (vide M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie II, Zakamycze 2005, str. 470).

Skoro podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej stało się naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, zaistniały przeszkody do wydania wyroku reformatoryjnego, a tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 P.p.s.a., jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt.1 P.p.s.a.