Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2321/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. K. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r., którą to decyzją organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania A.K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości i odzieży.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o oddalenie skargi.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ I instancji dokonał oceny sytuacji skarżącej i ustalił, iż obecnie prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem A., nie pracującym, zaś dochód jaki osiągnęła skarżąca w listopadzie 2011 r. wyniósł [...] zł, a zatem przekroczyła kryterium dochodowe. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną utrzymuje się wraz z synem z emerytury. Jak twierdzi skarżąca syn odmawia zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy (nie jest zdolny do podjęcia pracy), odmawia przedstawienia zaświadczenia od lekarza o niezdolności do pracy, ponieważ nie ma dostępu do bezpłatnej opieki lekarskiej. Mimo wielu proponowanych wcześniej przez OPS sposobów rozwiązania istniejących problemów syn nie podjął żadnych kroków zmierzających do poprawienia swojej sytuacji poprzez podjęcie leczenia lub podjęcie pracy. Rodzina nie opłaca żadnych świadczeń mieszkaniowych, nie wskazano żądnych wydatków związanych z leczeniem, cały dochód rodziny przeznaczony jest na zakup żywności, środków czystości i odzieży. Organ w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, iż rodzina skarżącej nie jest zainteresowana podjęciem działań w kierunku rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej.

Ponadto organ I instancji ustalił, iż z uwagi na przekroczenie tzw. kryterium dochodowego, skarżącej mógłby być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U.z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Organ mając na uwadze art. 4 ustawy o pomocy społecznej, mówiący o obowiązku współdziałania osób korzystających z pomocy oraz art. 11 ust 2 powyższej ustawy, który stwierdza, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym stanowić może podstawę do odmowy przyznania świadczenia (a tak należy rozumieć fakt nie podejmowania żadnych działań zmierzających do polepszenia sytuacji rodziny poprzez podjęcie pracy przez syna wnioskodawczyni A. K., przyjął że brak jest podstaw do przyznania pomocy. Zgodnie z art. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwawa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Organ wskazał, że rodzina ma możliwość poprawy sytuacji materialno - bytowej, poprzez podjęcie pracy przez syna wniskodawczyni, który nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających niezdolność do podjęcia pracy. Organ wskazał, że rodzina po raz kolejny odmówiła skorzystania z pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, które mogłyby poprawić jej funkcjonowanie w środowisku.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] odmówił przyznania A. K. świadczenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości i odzieży.

Od tej decyzji, A. K. złożyła w terminie odwołanie. W uzasadnienieu stwierdziła, że syn odmawia zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy (nie jest zdolny do podjęcia pracy), odmawia też przedstawienia zaświadczenia od lekarza o niezdolności do pracy ponieważ nie ma dostępu do bezpłatnej opieki lekarskiej.

W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z przedstawionej dokumentacji wynika, iż pracownik socjalny w sposób wnikliwy zapoznał się z sytuacją w jakiej znajduje się A. K., a także dokonał analizy czy w danej sprawie mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem, uzasadniającym przyznanie pomocy ze strony ośrodka, zaś motywy dokonanego rozstrzygnięcia zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji, które nie budzi zastrzeżeń ze strony Kolegium. W decyzji wyjaśniono, iż zgodnie z art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, a nawet zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy lub odmowa podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną może być powodem odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zainteresowana prowadzi wspólne gospodarstwo z synem, który nie poszukuje pracy i nie przedstawił żadnych zaświadczeń o niezdolności do jej podjęcia, a ponadto odmówił złożenia jakichkolwiek wyjaśnień pracownikowi socjalnemu odnośnie swojej sytuacji. Zgodnie z treścią art.2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Ponieważ przyznane świadczenie służyłoby zaspokojeniu również potrzeb A. K. organ I instancji, z uwagi na brak współdziałania syna z OPS zasadnie odmówił udzielenia takiej pomocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że w tym stanie rzeczy nie znalało podstaw do podważenia ustaleń organu I instancji i decyzją z dnia [...] października 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. K. złożyła do Wojewódzjkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] października 2012 r. wnosząc o jej uchylenie.

Skarżąca podnosiła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nieprawidłowo ustaliło stan faktyczny sprawy, a mianowicie okoliczność, że emerytura skarącej w ogóle nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy ze środków społecznych Wskazywała, że emerytura nie wystarcza nawet na pokrycie opłaty za wynajmowanie mieszkania, opłaty za energię elektryczną opłaty za gaz. Od dnia 1 października 2011 r. oplata za wynajem mieszkania wynosi [...] zł i do tego dochodzą koszy związane z opłatą za prąd [...] zł, gaz [...] zł., stan licznika gazomierza [...] zł., w sumie będzie to kwota [...] zł. Podkreślała, że jeżeli od kwoty [...] zł odjąłby kwotę [...] zł to po podwyżce za wynajem mieszkania na przeżycie zostanie jej [...] zł. Ponadto SKO w [...] nie wskazało w decyzji, że jej córka jest upośledzona umysłowo, co może wpływać na fakt, że nie pracuje, natomiast korzysta z energii elektrycznej, gazu, wody, co wpływa na zwiększenie się tych kosztów. Wskazywała, że syn nie jest zdolny podjąć żadnej pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) przywoływana dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla rodziny dwuosobowej 702,00 złotych. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód skarżącej wynosi w ujęciu cytowanych przepisów [...] zł netto.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

W trakcie wywiadu z dnia [...] grudnia 2011 r. organ I instacji ustalił, źe wniskodawczyni zamieszkuje z synem A. K. i córką A. K. oraz dwojgiem jej dzieci. Wniskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem A. W wywiadzie oświadczyła, że wraz z synem utrzymuje się ze swojej emerytury w wysokości [...] zł netto oraz, że nie wie nic o dochodach syna. Podała, że syn nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z wcześniejszych rozpoznań środowiska wynikało, że syn skarżącej mimo wielokrotnie proponowanych przez pracownika socjalnego sposobów rozwiązania istniejących problemów nie podjął żadnych kroków zmierzających do poprawienia swojej sytuacji poprzez podjęcie leczenia lub podjęcie pracy. W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego syna wniskodaczyni nie było w miejscu zamieszkania, wobec czego pracownik socjalny kilkakrotnie próbował skontaktować się A. K. w miejscu zamieszkania, ale bezskutecznie. Pozostawienie przez pracownika socjalnego pisemnej prośby o zgłoszenie się do Ośrodka w celu ewentualnego złożenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej, zawodowej i zdrowotnej oraz skierowania po poradę specjalistyczną nie odniosło skutku. Do dnia zakończenia sprawy A. K. nie skontaktował się z Ośrodkiem.

Organy prawidłowo przy tym wskazały, że zgodnie z treścią art.2 ust 1 u.p.s. "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Natomiast art.4 ustawy stanowi, że: "osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej."

W wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 551/10 wskazał, że: "przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (art. 4 u.p.s.) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie". W wyroku z dnia 17 listopada 2009r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I OSK 554/09 wskazał, że: "Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia". Kolejno, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 10 lipca 2008r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 192/08, wskazał, że: "Pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania, zwłaszcza gdy dotyczy osób, które mają wszelkie warunki (wiek, stan zdrowia, kwalifikacje), aby podjąć pracę. Dotyczy to również osób, które dokonują dezaktywizacji zawodowej na własne żądanie", a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Lu, przyjął, że: "Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np zasiłku celowego lub okresowego - na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 u.p.s.) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Nie mogą zatem odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, czy też przedstawienia stosownych dokumentów."

Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem A. K. Zatem z uwagi na brak współdziałania A. K. z OPS zasadnie organy odmówiły udzielenia pomocy.

Z przedstawionych wyżej względów Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty są bezzasadne, zaś zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wobec czego skarga na nią podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.