Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 323/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4078/15 w sprawie ze skargi A. w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2014 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. w W. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4078/15 oddalił skargę A. Spółka Akcyjna 1 Spółka komandytowo-akcyjna w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2014.

Skargą kasacyjną skarżąca spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozpoznanie na zasadzie art. 191 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) niezaskarżalnego postanowienia Sądu I instancji zapadłego w dniu 11 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podjęcia postępowania, a także zapadłego na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania, a w konsekwencji o zmianę tegoż postanowienia poprzez zawieszenie postępowania w sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z powodu braków w składzie organu skarżącej wynikłych z wcześniejszego odwołania jedynego członka zarządu komplementariusza skarżącej. Zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy i powodujące jego nieważność, tj. naruszenie:

a. art. 128 § 1 p.p.s.a. polegające na podjęciu z urzędu postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. zawieszonego postępowania pomimo tego, że nie ustała przyczyna zawieszenia a tym samym skarżąca w dalszym ciągu nie miała organu uprawnionego do reprezentacji i prowadzenie postępowania w tych okolicznościach;

b. art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na zaniechaniu zawieszenia postępowania z urzędu i jednoczesnym oddaleniu złożonego na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. ponownego wniosku pełnomocnika skarżącej o zawieszenie postępowania z powodu braków w składzie organu skarżącej wynikłych z wcześniejszego odwołania jedynego członka zarządu skarżącej, a następnie prowadzeniu postępowania w warunkach ww. braku;

co przesądza o spełnieniu przesłanki nieważności postępowania zawartej w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej: rozporządzenie MRiRW z 2009 r.) w zw. z art. 2 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (dalej: rozporządzenie nr 73/2009) oraz w zw. z art. 3 pkt 37 i 39 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca nie spełnia warunków do zaliczenia jej do kategorii "rolnika" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, gdyż nie prowadzi działalności rolniczej w rozumieniu art. 2 lit. c tego rozporządzenia, a także dlatego, że jest kontrolowana w rozumieniu przepisów o rachunkowości przez inny podmiot, a w konsekwencji nie spełnia wszystkich przesłanek przyznania płatności, określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z 2009 r.;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia obszarów wiejskich (dalej: rozporządzenie nr 65/2011), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zostały stworzone przez skarżącą sztuczne warunki mające prowadzić do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści w sposób sprzeczny z jej celem (odpowiednimi celami prawa wspólnotowego) i w związku z tym nieprzyznanie skarżącej płatności ONW, podczas gdy należało przyjąć, że nie zostały stworzone sztuczne warunki w rozumieniu tych przepisów i że przyznanie skarżącej tej płatności nie będzie sprzeczne z jej celem i odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a więc że przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania.

Argumentację na poparcie zarzutów przedstawiono w uzasadnianiu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej i stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. – przedstawienie motywów rozstrzygnięcia, w odniesieniu do tych zarzutów.

Rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny uznał za właściwe odnieść się do zarzutu naruszenia art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. A zatem zrealizowanie się wyrażonej w tej normie hipotezy obliguje sąd do zawieszenia postępowania. Do sądu należy jedynie ocena, czy ustalone okoliczności pozwalają uznać, że opisany brak rzeczywiście zaistniał.

Sąd pierwszej instancji odnosząc się do uzyskanej informacji, że 30 listopada 2016 r. doszło do zmiany w składzie zarządu reprezentanta skarżącej i że w spółce odwołano z zarządu jedynego członka P. K. uznał, że nie zaszły braki uniemożliwiające działanie skarżącej w sprawie, o których mowa w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego oddalił wniosek o zawieszenie postępowania. Z czym należy się zgodzić.

Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, dokonanych na podstawie informacji zamieszczonej w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 32/2017 i nr 44/2017 umieszczonej na stronie internetowej Lex Omega on-line oraz na podstawie informacji zamieszczonej na tej stronie w zakładce Baza Wiedzy IPG, wynika, że w KRS [...] SA zostały dokonane m.in. wpisy:

- z dnia 7 lutego 2017 r. nr 8 dotyczący wykreślenia w rubryce 2 dotychczasowej siedziby i adresu Spółki i wpisania nowego adresu Spółki; wpisania informacji w rubryce nr 4 o zmianie statutu spółki wg aktu notarialnego z 30 czerwca 2016 r. oraz o wykreśleniu prokurenta [...];

- z dnia 23 lutego 2017 r. nr 9 o wykreśleniu 2 członków Rady Nadzorczej i wpisaniu 2 innych członków Rady Nadzorczej.

Z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że wnioski w przedmiocie powyższych wpisów składał P. K. ( k. 81).

Ponieważ spółka składała stosowne wnioski na podstawie podjętych udokumentowanych działań, to zdaniem Sądu przedstawione wpisy w KRS spółki A. S.A. są wybiórcze w stosunku do jej rzeczywistych działań i poświadczają, że spółka działa. Przykładowo Sąd wskazał, że wykreślenie prokurenta z KRS musiało być poprzedzone jego odwołaniem, a o odwołaniu prokurenta stanowi zarząd spółki, z kolei zmiana umowy spółki (statutu) musi być dokonana przez Walne Zgromadzenie, a to oznacza, że Walne Zgromadzenie musi być zwołane przez właściwe podmioty. Tym samym niezłożenie do Sądu Rejestrowego wniosku z uchwałą Rady Nadzorczej z 30 listopada 2016 r. o odwołaniu składu zarządu, a przedstawianie tej uchwały w innych wybranych postępowaniach sądowych, jak np. przedmiotowe, w ocenie Sądu pierwszej instancji należało ocenić, jako wykorzystywanie tej uchwały na użytek znany spółce. Zwłaszcza w połączeniu z faktem, co wynika z akt sprawy, czemu wyraz dał Sąd I instancji na str. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że pełnomocnik nie wykazał żadnym dokumentem należytego powiadomienia członków Rady Nadzorczej o posiedzeniu tego organu w dniu 30 listopada 2016 r., nie złożył do akt przedmiotowej sprawy statutu spółki, który potwierdzałby, że to Rada Nadzorcza była uprawniona do odwołania prezesa zarządu spółki.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo więc uznał, że zgłoszony na rozprawie wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie.

W konkluzji należy stwierdzić, że działania strony noszą znamiona obchodzenia prawa, w kontekście zaakceptowanej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Trybunału Konstytucyjnego tożsamości podstaw aksjologicznych obowiązywania systemu prawa krajowego oraz systemu prawa unijnego, sprzeciwiającym się powoływaniu się na wprost wynikające z uregulowań, czy też wyinterpretowane z nich uprawnienia, w sytuacji gdy polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych (stanów rzeczy) pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich i powoływania się na nie, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu usprawiedliwionych oczekiwań i podstaw. To jest takich, które znajdowałyby uzasadnienie w prawnie chronionych wartościach (zasad wolnej, uczciwej konkurencji i równego dostępu do środków publicznych). Powyższe znajduje potwierdzenie w stanowisku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nikt nie może powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (por. np. wyrok z 18 grudnia 2014 r., w połączonych sprawach C-131/13, C-163/13 i C-164/13).

Z powyższych względów prawidłowo Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o zawieszenie postępowania.

Dodatkowo należy zauważyć, że w związku z obowiązkiem zawieszenia postępowania w przypadkach określonych w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w orzecznictwie sądowym zwrócono uwagę na niebezpieczeństwo nadużywania przez strony tej regulacji w celu uniemożliwienia zakończenia postępowania. W wyroku z 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GSK 332/16, LEX nr 2142114, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że świadome dokonywanie czynności, których celem jest blokowanie rozpoznania sprawy, a mających postać "żonglowania" funkcjami w spółce, stanowią działania zmierzające do nadużycia prawa procesowego w postaci zawieszenia postępowania, które nie mogą zasługiwać na ochronę, gdyż naruszałoby to zasadę państwa prawnego (podobnie w wyrokach NSA z: 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GSK 342/16, LEX nr 2142116; 15 września 2016 r., sygn. akt I GSK 340/16, LEX nr 2142946 oraz w postanowieniu z 17 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 475/16, ONSAiWSA 2017/4/60).

W świetle postanowień art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanką zawieszenia postępowania są braki w składzie osobowym organów osoby prawnej, i to braki tego rodzaju, że uniemożliwiają one jej działanie. Jak wynika natomiast z protokołu rozprawy przed Sądem pierwszej instancji oraz z uzasadnienia wyroku tego Sądu na rozprawie skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. T. (pełnomocnictwo z 28 listopada 2016 r. do "reprezentowania Spółki we wszelkich postępowaniach sądowych oraz sądowoadministracyjnych przed wszystkimi sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi, jak również przed Sądem Najwyższym lub Naczelnym Sądem Administracyjnym...") i ta okoliczność nie została zakwestionowana. Zatem należy przyjąć, że w przedmiotowej sprawie spółka działała za pośrednictwem należycie umocowanego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny stoi bowiem na stanowisku, że skoro udzielenie pełnomocnictwa procesowego jest uprawnieniem właściwego organu spółki akcyjnej, to ewentualne późniejsze zmiany składu osobowego zarządu nie skutkują w sposób automatyczny wygaśnięciem wcześniej w sposób prawidłowy udzielonego pełnomocnictwa i nie mają wpływu na dalsze istnienie skutecznie udzielonego pełnomocnictwa, o ile nie zostanie ono odwołane (patrz: J. Sobkowski, Pełnomocnictwo procesowe, jego istota, powstanie i wygaśnięcie. Poznań 1967, s. 229). Skutek taki nie wynika bowiem ani z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ani z przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 505).

Zgodnie bowiem z art. 101 § 1 k.c., pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. W myśl art. 101 § 2 k.c., umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby pełnomocnictwo to zostało odwołane czy też doszło do jego wygaśnięcia. Ponadto w jego treści nie zawarto żadnych zastrzeżeń (zob. też: postanowienie NSA z 23 października 2015 r., sygn. akt II FSK 2318/15, LEX nr 1986421; wyrok WSA w Rzeszowie z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 81/06, LEX 901156).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak również art. 128 § 1 p.p.s.a. (pkt 1 a i b oraz pkt 5 p.p.s.a. petitum skargi kasacyjnej) - a w konsekwencji nie wystąpiły również przesłanki nieważności postępowania zawarte w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Niezależnie od zakresu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zaskarżonego wyroku w świetle art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W celu ustalenia, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, należy rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić, czy uchybienie to miało wpływ na możność strony działania w postępowaniu, zaś w ostatniej kolejności zbadać, czy pomimo wystąpienia powyższych okoliczności (uchybień procesowych) strona miała możność obrony swoich praw. Pozbawienie strony możności obrony jej praw będzie miało miejsce jedynie w sytuacji łącznego spełnienia wszystkich wyżej wymienionych przesłanek (por. wyrok NSA z 5 października 2006 r., sygn. akt I OSK 561/06, LEX nr 288997). Nieważność postępowania z powodu zaistnienia omawianej przesłanki zachodzi zatem wówczas, gdy wskutek naruszenia przez sąd przepisów postępowania strona nie uczestniczy w istotnej części postępowania, nie otrzymuje zawiadomień i zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swego stanowiska i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2181/10, LEX nr 742342).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego żadna z wymienionych wyżej okoliczności w tej sprawie nie wystąpiła, co oznacza, że również z tego względu nie zachodzi nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.

Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut ujęty zarówno w pkt 1 a i b oraz w pkt 5 petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi kasacyjnej należy na wstępie zauważyć, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji była decyzja, wydana po wydaniu decyzji odmawiającej przyznania stronie płatności ONW na rok 2014, z uwagi na niespełnienie warunków określonych w przepisach. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że wnosząca skargę kasacyjną stworzyła mechanizm ubiegania się o płatności rolne – oparty na wielu podmiotach rolnych (spółkach oznaczonymi od 1 do 12), które to podmioty były zarządzane przez dominującą Spółkę B. S.A. z siedzibą w W. i były powiązane osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie – który obliczony był na ich uzyskiwanie (w nienależnej wysokości) przy jednoczesnym zachowaniu wymogów formalno - prawnych. To właśnie to zagadnienie Sąd pierwszej instancji prawidłowo zidentyfikował jako istota tej sprawy, przy ubieganiu się przez Spółkę w 2014 roku – o płatności obszarowe, ONW i rolnośrodowiskowe. Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, nie podważony przez kasatora, słusznie uznał stanowisko organu, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków. Sformułowany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego w formie w nim opisanej sprowadza się do zaakceptowania sprzeczności w stanowisku organu i Sądu, którzy zdaniem autora skargi kasacyjnej, z jednej strony twierdzą, iż skarżąca nie jest rolnikiem, podczas gdy jego zdaniem sztuczne warunki może stworzyć podmiot, któremu przysługuje miano rolnika. W wypadku bowiem odmowy przypisania podmiotowi przymiotu rolnika w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 bezprzedmiotowym byłyby rozważania co do tego, czy warunki uzyskania płatności zostały stworzone sztucznie. Jednocześnie wnosząca skargę kasacyjną Spółka, niezależnie od wskazanej w jej ocenie sprzeczności, nie zgadza się zarówno ze stwierdzeniem, że przysługuje jej status rolnika jak też że warunki uzyskania płatności zostały stworzone sztucznie. Powyższe twierdzenia uzasadnia brakiem świadomości organów co do struktury sektora gospodarstw rolnych w Polsce i Unii Europejskiej.

Przede wszystkim, wbrew stanowisku kasatora, zaakceptowane przez Sąd ustalenia faktyczne przesądzające o trafności uznania sztucznych warunków dla uzyskania wnioskowanych płatności, jest zbieżne z poglądem kasatora, że z definicji "rolnika" zawartej w ww. rozporządzeniu nie można wywieść określonej obowiązującej formy prawnej dla podmiotu ubiegającego się o płatności. Uwzględniając definicję rolnika zawartą w rozporządzeniu należy stwierdzić, że producent rolny, rolnik oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Jak wynika z tego, prawo unijne i prawo krajowe wykracza - w zakresie dopłat - poza tradycyjny podział podmiotów prawa na osoby fizyczne i osoby prawne, uznając również za podmiot uprawniony do dopłat grupę osób fizycznych lub prawnych (inaczej jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej). Zatem przepisy prawa unijnego uznają za rolnika grupę osób fizycznych lub prawnych całkowicie abstrahując od statusu prawnego takiej grupy i jej członków w prawie krajowym (art. 2 lit. c) rozporządzenia nr 73/2009). Traktują grupę jako rolnika niezależnie od tego, kto na gruncie prawa krajowego ma w takim przypadku zdolność prawną – grupa jako taka, czy jej członkowie (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012r., II GPS 2/12 ).

Nie oznacza to jednak, że konkretne w tej sprawie argumenty co do braku samodzielności skarżącej, w tym np. wyposażenia technicznego, organizacyjnego podmiotu oraz jego powiązań osobowych może pozostać bez wpływu na tę ocenę, uwzględniwszy cele wsparcia. Nie może ujść z pola widzenia, że to te same osoby w ramach kilkunastu spółek kapitałowych aplikują o pomoc w sytuacji, gdy dofinansowanie powinno przysługiwać jednemu beneficjentowi. To właśnie te fakty, nie zakwestionowane skutecznie, zdecydowały o wyniku tej sprawy. Interpretacja przepisów rozporządzenia nr 73/2009 prezentowana przez autora skargi kasacyjnej pomija okoliczności najistotniejsze w tej sprawie, a dotyczące niewątpliwego dochowania wszelkich wymogów formalnoprawnych ze strony Spółki, co jednak nie musi determinować oceny, że zostały spełnione przesłanki wymagane do uzyskania wnioskowanych płatności. Tym samym konstatacja Sądu I instancji, że Spółka nie spełnia definicji rolnika o której mowa w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jest wprawdzie wadliwa ale pozostaje bez wpływu na wynik postępowania.

Z tych względów zarzut naruszenia prawa materialnego zawarty w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej okazał się nieusprawiedliwiony.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut określony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011.

Zauważyć wypada, że ani przepisy rozporządzenia nr 73/2009, ani też przepisy rozporządzenia nr 65/2011 nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tej kwestii organom stosującym prawo.

W wyroku z dnia 12 września 2013r. w sprawie C-434/12 Trybunał Sprawiedliwości dokonał wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 wskazując, że 1) przepis ten należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami; oraz że 2) art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku.

W związku z powyższym podnieść należy, że w ramach istnienia elementu obiektywnego do sądu należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia. Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) do sądu należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W zakresie dotyczącym ustalenia wskazanych wyżej elementów prawidłowej oceny, obejmującej nie tylko skarżącą kasacyjnie ale także również pozostałe spółki założone przez B. S.A. i ubiegające się o przyznanie tych samych płatności dokonał organ odwoławczy, co zasadnie zaakceptował Sąd I instancji. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że tworzenie wielu podmiotów prawa krajowego przez tę samą osobę lub grupę osób fizycznych i prawnych i jednoczesne ubieganie się o przyznanie płatności w ramach poszczególnych jednostek zarządzanych przez ten sam podmiot, jest postrzegane jako stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia. W szczególności w taki sposób dochodzi do próby ominięcia przepisów modulacyjnych (ograniczenie kwoty płatności w zależności od deklarowanej do płatności powierzchni działek rolnych) wprowadzonych w związku z realizacją celu systemu WPR, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, na co zasadnie zwróciły uwagę organy i jak słusznie przyjął Sąd I instancji wskazując na to, że wniosek o płatność zmierzał do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności poprzez rozdrobnienie jednego dużego gospodarstwa na kilka mniejszych. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że organ dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanek warunkujących odmowę przyznania płatności. WSA zasadnie zwrócił uwagę na fakty zależności funkcjonalnej i więzi prawnej pomiędzy poszczególnymi spółkami jak również inne obiektywne i będące poza sporem okoliczności faktyczne, takie jak brak wyposażenia technicznego, brak odrębnego kierownictwa i zarządzaniu przez te same osoby i jak również sposób prowadzenia tej działalności poprzez np. zlecanie wykonania prac przeważnie tym samym podmiotom zewnętrznym, w różnych miejscach na terenie kraju. Organ dokonując oceny materiału dowodowego i akceptujący je Sąd, kierował się klauzulami generalnymi wprowadzonymi do przepisów unijnych regulujących poszczególne płatności, których zadaniem jest umożliwienie organom administracyjnym podejmowania działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i otrzymania tej płatności wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Prawo unijne nie dopuszcza bowiem przyznawania pomocy finansowej rolnikom w sposób sprzeczny z celami UE.

Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut ujęty w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 1804). W rozpoznawanej sprawie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu należny jest z tytułu złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzoną przez pełnomocnika profesjonalnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, który reprezentował organ na etapie postępowania przed Sądem I instancji, co uzasadniało zasądzenie kosztów w wysokości 50% stawki minimalnej – 480 zł., co dało kwotę 240 zł.