Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3272/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 134 § 1, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 3 lutego 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Magdalena Zając po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2023 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C.i I. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 367/19 w sprawie ze skargi K. C.i I. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K.C. i I. M. solidarnie kwotę 1300 (tysiąc trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2019 r., I SA/Wa 367/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi K. C.i I. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody Ś. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] odmawiającej K. C.i I. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.P. i K. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości T. oraz K., powiat k., województwo s., obecnie U., utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Ś. W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. K. C. wystąpiła do Wojewody Ś. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej w miejscowości K., powiecie k., województwie s. Do wniosku dołączono, m.in:

- kopię odpisu zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] października 1947 r., [...];

- kopię odpisu ugody zawartej w dniu [...] lipca 1924 r. pomiędzy spadkobiercami J. P.;

- oświadczenie I. M. z dnia [...] grudnia 2008 r. o wskazaniu K.C. jako uprawionej do potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami kraju;

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego akta przedmiotowej sprawy zostały uzupełnione, m.in. o:

- uwierzytelnioną notarialnie kopię odpisu ugody z dnia 19 lipca 1924 r. zawartej pomiędzy spadkobiercami J. P.,, w tym przez K. P., J. P. i W.P.;

- uwierzytelnioną kopię aktu spisanego w dniu [...] sierpnia 1945 r. pomiędzy piątą wagonową służbą stacji K., a K. P. i J. P.;

- zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu I. z dnia [...] grudnia 2008 r.;

- pismo Archiwum Państwowego Obwodu I. z dnia [...] października 2017 r.;

- uwierzytelnioną notarialnie kopię opisu mienia pozostawionego, wystawionego w stosunku do K. P. i J. P., dotyczącego nieruchomości położonej w miejscowości K. przy ul. K. [...];

- uwierzytelnioną kopię karty ewidencyjnej nr [...] z dnia [...] października 1945 r. wystawioną na nazwisko J. P.;

- uwierzytelnioną kopię karty ewidencyjnej nr [...] z dnia [...] października 1945 r. wystawioną na nazwisko K. P.;

- uwierzytelnione kopie dokumentów archiwalnych nadesłanych z zasobów Państwowego Archiwum Obwodu I. za pośrednictwem Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L., tj.:

- pismo Fabryki Maszyn Rolniczych B. P. K. (K.), ul. E. nr [...] z dnia [...] lipca 1925 r. skierowane do Państwowego Urzędu Pośrednictwa Pracy w S.;

- wykaz egzekucyjny Zarządu Obwodowego Funduszu Bezrobocia nr [...] z dnia [...] października 1931 r. w sprawie niezwłocznego ściągnięcia w drodze egzekucji zaległych składek wraz z odsetkami od zakładu pracy firmy braci P. – właścicieli Fabryki [....] w K. przy ul. P. [...];

- spis majątku firmy braci P. z dnia [...] marca 1932 r. podpisany przez braci – J.P., K. P. i W. P.;

- dokument pt. "edykt ugodowy" w sprawie prowadzonej przez Sądem Okręgowym w K. z dnia [...] marca 1932 r. dotyczący otwarcia postępowania ugodowego do majątku dłużnika Fabryki [....] P. w K. i do majątku osobiście odpowiedzialnych wspólników – J. P., K. P. i W. P.;

- pismo J. P. z dnia [...] lipca 1932 r. do Wydziału Powiatowego Zarządu Obwodowego Funduszu Bezrobocia w K. dotyczące zwrotu wykazu egzekucyjnego nr [...] z dnia [...] października 1931 r.;

- wydruk fragmentu czasopisma "Przyjaciele Ludu" z dnia [...] września 1922 r., w którym znajduje się reklama Fabryki [...] P. w K.;

- wydruk fragmentu czasopisma "Piast" z dnia 10 sierpnia 1924 r., w którym znajduje się ogłoszenie Fabryki [....] P. w K.;

- wydruk fragmentu "Polski Przemysł i Handel Księga adresowa i informacyjna przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych i finansowych w Rzeczypospolitej Polskiej" z 1930 r., gdzie znajduje się wpis dotyczący Fabryki [...] P. w K.;

- wydruk fragmentu "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu" z 1934 r., gdzie znajduje się wpis dotyczący Fabryki [...] P.w K.;

- wydruk fragmentu "Spisu właścicieli kont czekowych Pocztowej Kasy Oszczędności" z 1938 r., gdzie pod numerem [...] znajduje się wpis dotyczących Fabryki [...] P. w K.;

- oświadczenie świadka M.O. z dnia [...] czerwca 2015 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej;

- oświadczenie świadka A. K. z dnia [...] czerwca 2015 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej;

- oświadczenie świadka M. H. z dnia [...] czerwca 2015 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej;

- oświadczenie świadka R. L. (L.) z dnia [...] czerwca 2015 r. z podpisem poświadczonym przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej;

- protokół z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] zawierający zeznania złożone przed Konsulem we L. przez świadka A. K., dotyczące nieruchomości położonej we wsi T.;

- protokół z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] zawierający zeznania złożone przed Konsulem we L. przez świadka M. O., dotyczące nieruchomości położonych we wsi T.;

- protokół z dnia [...] grudnia 2015 r., nr KG.Lw.315.2.3.2015 zawierający zeznania złożone przed Konsulem we L. przez świadka M. H. dotyczące nieruchomości położonych w miejscowości K.;

- uwierzytelnioną notarialnie kopię decyzji Wojewody M. z dnia [...] września 2015 r. potwierdzającą, że K. P. (syn J. i A.) posiadał w dniu [...] września 1939 r. obywatelstwo polskie;

- uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2002 r., III Ns 1379/02/10, z którego wynika, że spadek po T.K.P., zmarłym w dniu [...] lipca 2002 r. nabył J. K. P. w całości,

- uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2009 r., I Ns 2865/08/8, z którego wynika, że spadek po J. P. (córce J.i W.), zmarłej w dniu [...] maja 1975 r. nabyła J.A. S. w całości, a spadek po J.S. (córce K. i J.) zmarłej w dniu [...] marca 1996 r. nabył T.P. w całości;

- uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 28 lipca 2015 r., I Ns 575/15, z którego wynika, że spadek po J. P. (synu J. i A.) zmarłym w dniu [...] października 1981 r. nabyli: A. P., I. M. oraz K. C., każda po 1/3 części spadku, a spadek po A. P. (córce H. i M.) zmarłej w dniu [...] kwietnia 1989 r. nabyły: I. M. oraz K. C.po połowie,

- uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia 9 stycznia 2018 r., I Ns 244/17, z którego wynika, że spadek po K. P.(synu J. i A.) zmarłym w dniu [...] lipca 1960 r. nabyli: J. P. w 1/4 części oraz J. A. S. i T.K. P. po 3/8 części spadku.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Wojewoda Ś. odmówił I. M. oraz K. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. i K. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdzają w sposób spójny i wiarygodny prawa własności do nieruchomości, wielkości udziałów w tym prawie, jak również rodzaju, powierzchni oraz składników mienia nieruchomego zlokalizowanego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpoznając odwołanie wniesione od powyższej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2017.2097 ze zm.), dalej jako "ustawa zabużańska", prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" oraz umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia [...] lutego 1951 r. Przepisy ustawy zabużańskiej stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wyjaśnił, że prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy zabużańskiej przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wymienionych art. 2 pkt 1 lit. a) - c) ustawy zabużańskiej, opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 tej ustawy lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ww. ustawy. Organ podkreślił, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie ww. przesłanek wskazanych w art. 2 i art. 3 ustawy zabużańskiej.

Minister podniósł następnie, że w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych dowody pozwalają na ustalenie prawa własności do nieruchomości, wielkości udziałów w tym prawie, jak również rodzaju, powierzchni oraz składników mienia nieruchomego pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Dokonując analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie Minister uznał, że strony nie przedłożyły dowodów potwierdzających rodzaj i powierzchnię nieruchomości, na których funkcjonowała Fabryka [...] P. w K., wielkość udziałów przysługujących poszczególnym braciom w prawie własności nieruchomości oraz okoliczność ich pozostawienia w związku wojną rozpoczętą w 1939 r. W ocenie Ministra za dowód w tym zakresie nie może być uznany akt spisany w dniu [...] sierpnia 1945 r. pomiędzy piątą wagonową służbą stacji K. a J. P. i K.P. Akt ten nie jest bowiem dokumentem urzędowym, a pracownicy stacji kolejowej nie byli osobami uprawnionymi do potwierdzenia kwestii własności nieruchomości. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z powyższej regulacji prawnej wynika więc, że określony dokument posiada walor dokumentu urzędowego oraz korzysta z przewidzianych przez ustawodawcę domniemań zgodności z prawdą oświadczenia organu zawartego w tym dokumencie i prawdziwości (autentyczności) polegającego na przyjęciu, że dokument pochodzi od organu, który jest jego wystawcą. Minister podał, że celem sporządzenia przedmiotowego aktu było jedynie wskazanie ruchomości (tj. narzędzi), które mają zostać oddane pracownikom stacji kolejowej. Minister zauważył także, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu I. z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym wskazano, że "w dokumentach S. Okręgowego Urzędu Funduszu Bezrobocia znajdują się informacje, że w okresie 1925 – 1932 r. do braci P., tj. J., K. i W. należała fabryka [...] w K. Odnosząc się do powyższego dokumentu Minister wskazał, że świadczy on jedynie o tym, że przedmiotowa firma w tych latach funkcjonowała w obrocie gospodarczym, a nie dowodzi, na jakich gruntach i w ramach jakich zabudowań wykonywała swoją działalność oraz czyją stanowiły one własność. Ocenę tę organ odniósł również do przedstawionych wydruków "Spisu właścicieli kont czekowych w Pocztowej Kasie Oszczędności", "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu" z 1938 r. i 1934 r., gdzie figurują wpisy dotyczące ww. Fabryki [...], fragmentu "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu" z 1934 r. zawierającego informację, iż Fabryka [...] P. działa, jako przedstawiciel Towarzystwa A. oraz innych artykułów i publikacji dotyczących ww. Fabryki. Zdaniem Ministra z przedłożonych dokumentów wynika, że J. P. i K. P. prowadzili firmę pod nazwą "Fabryka [...] P.", co nie jest jednoznaczne z tym, że byli oni właścicielami nieruchomości, na której firma się znajdowała. Organ wskazał, że fakt prowadzenia działalności w obrębie określonej nieruchomości nie przesądza o tym, że jest ona składnikiem materialnym przedsiębiorstwa ponieważ może być ona wynajmowana czy wydzierżawiana. Wobec powyższego Minister stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika prawo własności do nieruchomości związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dokonując analizy przedłożonych w toku postępowania oświadczeń świadków opisujących nieruchomość położoną w K.(sklep, skład z warsztatem, magazyn z warsztatem) Minister stwierdził, że nie mogą one stanowić dowodów na pozostawienie przez J. P. i K. P. nieruchomości położonej w K. Oświadczenie złożone przez R. L. (L.) w dniu [...] czerwca 2015 r. nie spełnia wymogów formalnych wynikających z art. 6 ust 5 ustawy zabużańskiej, gdyż zostało złożone tylko z podpisem poświadczonym przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej. Aby oświadczenia świadka spełniało ustawowo określone wymogi, świadek winien w obecności konsula wskazać, jakie posiada informacje na temat nieruchomości położonej w miejscowości K., a następnie konsul winien sam spisać słowa świadka i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim. Konsul potwierdzając tylko własnoręczność złożonego podpisu, nie dokonał przy tym pouczenia o odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań. Klauzula o odpowiedzialności karnej zawarta w oświadczeniach, w których jedynie podpis został poświadczony nie jest tożsama z pouczeniem w tym zakresie. Minister podniósł dalej, że w przypadku ustalania za pomocą oświadczeń świadków faktu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaju i powierzchni takiej nieruchomości, wymogi dotyczące świadków określone w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej muszą zostać spełnione. Zgodnie z ww. przepisem, dopiero w przypadku braku dokumentów, tj. urzędowego opisu mienia, czy też orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny możliwe jest ustalanie ww. okoliczności za pomocą zeznań dwóch świadków, którzy muszą spełnić określone w tym przepisie wymogi. Organ stwierdził nadto, że powyższe oświadczenia świadków są sprzeczne z opisem mienia pozostawionego przez J. P. i K. P. Osoby te nie zgłosiły bowiem u Pełnomocnika Rejonowego ds. Ewakuacji gruntów i budynków położonych w K., a jedynie urządzenia wyposażenia warsztatowego. Zdaniem Ministra, oznacza to, że nie przysługiwał im już tytuł własności do mienia nieruchomego, w ramach którego funkcjonowała ww. Fabryka [...] P. Odnosząc się z kolei do ugody z dnia [...] lipca 1924 r., sporządzonej pomiędzy spadkobiercami zmarłego J. P., Minister wskazał, że do akt sprawy przedłożono odpis ugody, na którym brak jest jakichkolwiek podpisów, czy też pieczęci osób uprawnionych do jego sporządzenia. Nie można zatem ustalić, kto i w jakiej dacie sporządził przedmiotowy odpis. Ponadto w treści ugody wskazano, że: "ostateczny podział musi być przeprowadzony w sądzie najdalej od 6 /sześciu/ tygodni od dnia dzisiejszego". Ustalony w tej ugodzie podział masy spadkowej nie miał zatem charakteru wiążącego, a nie przedłożono dokumentu, który wskazywałby na zatwierdzenie ugody przez sąd. W ocenie Ministra, dowodu na pozostawienie nieruchomości, o których jest mowa w ww. ugodzie nie mogą stanowić także przedłożone przez stronę oświadczenia świadków M. O. i A. K. z dnia [...] czerwca 2015 r. i [...] grudnia 2015 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że w chwili wybuchu II wojny światowej M. O. miała 12 lat, zaś A. K. 10 lat. Zdaniem Ministra, tak młode osoby nie są w stanie precyzyjnie określić powierzchni i struktury gruntów oraz podać szczegółowych danych dotyczących budynków znajdujących się na spornej nieruchomości, ich rodzaju, powierzchni i materiałów użytych do ich budowy. Minister zauważył, że każdy ze świadków opisując nieruchomości pozostawione podaje w swoich oświadczeniach identyczne powierzchnie poszczególnych gruntów i zabudowań. Treść oświadczeń złożonych pierwotnie przez ww. świadków (tj. w czerwcu 2015 r.) również była identyczna, nie tylko w zakresie podawanych powierzchni, ale również formy i kolejności opisu poszczególnych składników pozostawionego mienia. Z tego powodu oświadczenia ww. świadków Minister uznał za niewiarygodne. W tym kontekście Minister wskazał nadto, że w świetle przepisów ustawy zabużańskiej, jedynymi dowodami wskazującymi na fakt pozostawienia nieruchomości, a tym samym wyłączną podstawą do realizacji prawa do rekompensaty, nie mogą być tylko oświadczenia świadków, nawet przy zachowaniu odpowiedniej ich formy. Niezbędne jest potwierdzenie tych okoliczności przez inne rodzaje środków dowodowych, jakimi są dokumenty urzędowe, sądowe lub archiwalne. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 89 § 1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a., przez brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchania stron celem ustalenia własności, powierzchni i struktury nieruchomości, Minister wskazał, że przepisy ustawy zabużańskiej przyznając szczególny walor określonym w tej ustawie dowodom, nie wykluczają posiłkowego stosowania w postępowaniu o rekompensatę także innych dowodów. Nie można jednak uznać, że inne dowody, w tym przesłuchanie strony, mogą stanowić wyłączny dowód na pozostawienie nieruchomości. W myśl art. 86 k.p.a. dowód z przesłuchania stron, w odróżnieniu od dowodu z zeznań świadków, jest środkiem dowodowym posiłkowym, dopuszczalnym wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W przypadku postępowań o potwierdzenie prawa do rekompensaty środek ten nie może mieć zastosowania, bowiem przyjęcie zeznania stron w zakresie dotyczącym potwierdzenia tytułu prawnego do pozostawionej nieruchomości, gdy nie znajduje to potwierdzenia w całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stałoby w sprzeczności z art. 6 ustawy zabużańskiej, zupełnie ją wypaczając i powodując, że de facto całe postępowanie administracyjne mogłoby zakończyć się na złożeniu przez stronę zeznania, które potwierdziłoby jedynie żądanie określone we wniosku strony. Zdaniem Ministra stanowiłoby to obejście ustawy i skutkowałoby rażącym naruszeniem prawa. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, obok wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność tego dowodu, powinno być uzasadnione okolicznościami występującymi w konkretnej sprawie. Jako środek dowodowy o charakterze uzupełniającym, nie może być jedynym środkiem dowodowym, jaki organ przeprowadził w postępowaniu wyjaśniającym.

Zdaniem Ministra organ I instancji umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ l instancji odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z tego też powodu Minister uznał za niezasadne zarzuty dotyczące naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a.

Skargę od powyższej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosły K. C.i I.M., zarzucając naruszenie:

1. art. 10 § 1 k.p.a. przez brak zapewnienia skarżącym czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym;

2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,

3. art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów państwa, w tym zakwestionowanie sposobu udokumentowania zeznania świadka przez konsula RP w zakresie zeznań świadka R. L.;

4. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie istoty sprawy,

5. art. 107 § 3 k.p.a. przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżące w odwołaniu,

6. art. 107 § 3 k.p.a. przez brak odniesienia się do wszystkich okoliczności i dokumentów podniesionych przez stronę w pismach kierowanych do organu, w tym do wykazanej okoliczności związanej z własnością majątku nieruchomego, a w szczególności. fragmentu "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu z 1934 r., gdzie znajduje się wpis dotyczący Fabryki [...] P. i jej powierzchni,

7. art. 81 k.p.a. przez dokonanie ustaleń faktycznych w sytuacji, gdy strona nie miała możliwości odniesienia się do przedmiotowych okoliczności,

8. art. 80 k.p.a. przez brak dokonania oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, przez pominięcie dowodu z oświadczeń świadków, przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i aprioryczne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków jedynie ze względu na ich wiek i zbieżność w opisie mienia,

9. art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenia jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładniejszego objaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń odmawiających potwierdzenia prawa do rekompensaty,

10. art. 75 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, że w toku postępowania za dowód mogą służyć jedynie środki dowodowe wskazane w ustawie zabużańskiej, przez bezzasadne pominięcie dowodów z zeznań świadków;

11. art. 89 § 2 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. przez brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchania stron celem ustalenia własności, powierzchni i struktury nieruchomości stanowiącej majątek braci P.;

12. art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i aprioryczne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków jedynie ze względu na ich wiek i zbieżność w opisie mienia,

13. art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej przez bezpodstawne przyjęcie, że oświadczenia świadków nie spełniają wymagań wskazanych w powołanym przepisie,

14. art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniesienia się do zarzutów naruszenia przez Wojewodę Ś. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy; przez dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i przedłożonymi dokumentami, w szczególności:

a) pominięcie aktu piątej służby wagonowej ze stacji K. a J. P. i K. P., w którym potwierdzona została własność warsztatu po ½ na rzecz ww. braci P. (pisząc: "P. K. i P. J. są właścicielami po równej części warsztatu przy ulicy K. [...] w K.), przez bezzasadne przyjęcie, że stanowi dowód posiadania jedynie majątku ruchomego w sytuacji, gdy dokument ten określa współwłasność pozostawionego warsztatu-nieruchomości w K., pominięcie kontekstu historycznego, że służby wagonowe były najważniejszymi wówczas funkcjonującymi urzędami, które mogły wystawiać jakiekolwiek zaświadczenia, a pismo podpisane jest przez naczelnika stacji, brygadiera, w obecności przedstawiciela Polskiej [...] w K. oraz przez dwóch świadków oraz okoliczności, że w 1945 r. PUR nie dysponował specjalnymi drukami, bo ich jeszcze nie było (szczególnie w okolicy K. i S.). Druki były dostępne od 1947 r., a okoliczność ta winna być znana organowi z urzędu,

b) pominięcie innych dokumentów potwierdzających własność nieruchomości byłych właścicieli, w tym: zaświadczenia z archiwum w I. z dnia [...] grudnia 2009 r., pisma Dyrektora Archiwum w I. z dnia [...] października 2017 r. i dołączonego tłumaczenia z dnia [...] listopada 2017 r. potwierdzające, że do braci P. należała Fabryka [...] w K. (bez ograniczeń czasowych) i stwierdzające że "w dokumentach Państwowego Archiwum nie odnaleziono innej informacji o fabryce, opis mienia pozostawionego (Pełnomocnika Polskiego Komitetu Wyzwolenia) w sytuacji, gdy ten dokument potwierdza istnienie nieruchomości na ul. K. [...], gdyż opisuje mienie ruchome pozostawione właśnie na tej nieruchomości, kart ewidencyjnych J.P. i K. P., w których w poz. [...] "stan majątkowy przed ewakuacją" jest zapis: "Zakład Przemysłowy", spisu majątku braci P. z dnia [...] marca 1932 r., w którym uwidoczniony jest numer księgi wieczystej [...] w K., "grunt z budynkiem", którego braci P. byli właścicielami, fragmentu "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu z 1934 r., gdzie znajduje się wpis dotyczący Fabryki [...] P. i jej powierzchni wynoszącej około 3000 m2;

c) bezzasadne przyjęcie, że "edykt ugodowy" z dnia [...] marca 1932 r. świadczy o zlikwidowaniu działalności w sytuacji, gdy sama jego treść wskazuje, że ma charakter pojednawczy;

d) pominięcie okoliczności, że przez wszystkie lata od 1870 r. fabryka braci P. prosperowała bardzo dobrze, o czym świadczą cykliczne artykuły i ogłoszenia dołączone do akt sprawy;

e) bezzasadne przyjęcie, że pismo J. P. z dnia [...] lipca 1932 r. świadczy o zlikwidowaniu Fabryki w 1931 r. z uwagi na zaległość wynoszącą 6203zł, w sytuacji gdy ta zaległość wynosiła 62.30zł, jak w wykazie egzekucyjnym, zaś fabryka braci P. istniała po tej dacie o czym świadczy, np. ww. edykt ugodowy,

f) wewnętrzna sprzeczność ustaleń organu, dla którego dokument taki jak ww. pismo J. P. (nie noszącego cech dokumentu urzędowego) może być podstawą ustaleń faktycznych w sprawie, w sytuacji, gdy ten sam organ pomija dowody w postaci zeznań świadków, tylko dlatego, że zmarli, co uniemożliwiło konwalidację ich zeznań, czy też zostały złożone w niewłaściwej formie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi rozwinęły zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, iż skarga nie jest zasadna wskazał, że skarżące domagając się potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wykazały następstwa prawnego po K. P. Jak wynika z załączonych do akt administracyjnych postanowień spadkowych skarżące są spadkobierczyniami tylko po J. P. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, gdy właściciel pozostawionego mienia już nie żyje, musi być jego spadkobiercą. Skoro skarżące nie należą do kręgu spadkobierców K. P., to nie mogą skutecznie domagać się po nim potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Dalej Sąd I instancji wskazał, że skarżące są spadkobierczyniami J. P., jednakże przeprowadzone postępowanie dowodowe, pomimo zebrania w sprawie szeregu dokumentów, nie wykazało, jakie nieruchomości, o jakiej powierzchni, gdzie położone pozostawił J. P. Okoliczność, że bracia P. przez II wojną światową prowadzili Fabrykę [...] P. w K., sama w sobie nie oznacza, że J.P. był właścicielem, bądź współwłaścicielem nieruchomości, na której była ona posadowiona. W zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu I. z dnia [...] grudnia 2008 r. wskazano, że w okresie 1925-1932 do braci P. należała fabryka maszyn rolniczych w K. W zaświadczeniu tym wskazano, że brak jest informacji do kiedy fabryka ta należała do braci P. Przy czym, organ nie kwestionował, że taka firma funkcjonowała w obrocie gospodarczym. Jednakże postępowanie nie wykazało, aby J. P. był właścicielem (czy też współwłaścicielem) nieruchomości, na której była posadowiona fabryka lub innej nieruchomości położonej w K. czy też w T. Z ww. zaświadczenia nie wynika także na jakich gruntach, gdzie położonych, wykonywała działalność firma należąca do J. P. i czyją stanowiły one własność. Sąd I instancji uznał, że dowodem na powyższe nie mogą być przedstawione przez skarżące: fragment "Rocznika Polskiego Przemysłu i Handlu" z 1934 r., gdzie znajduje się wpis dotyczący Fabryki [...] P., oraz ww. Rocznika z 1938 r., "Spisu właścicieli kont czekowych w Pocztowej Kasie Oszczędności", gdyż dokumenty te nie stanowią o tytule prawnym do gruntu. Dowodem potwierdzającym pozostawienie mienia nieruchomego nie jest także akt spisany w dniu [...] sierpnia 1945 r. pomiędzy piątą wagonową służbą stacji K. a J. P. i K. P. Wprawdzie wynika z niego, że ww. "są właścicielami po równej części warsztatu przy ul. K. [...] w K.", jednakże nie sposób z tego sformułowania wywieść, że chodzi o tytuł prawny do gruntu, w jakich częściach, o jakiej powierzchni. Poza tym, jak wynika z treści tego aktu, jego celem nie było precyzyjne określenie własności nieruchomości, ale wskazanie ruchomości, tj. narzędzi, które miały być oddane pracownikom kolei. Jak trafnie wskazały organy, dokument ten nie ma waloru dokumentu urzędowego, natomiast pracownicy kolei nie byli uprawnieni do potwierdzenia prawa własności do nieruchomości. W kontekście tego dowodu Sąd I instancji nie podzielił także zarzutu skargi, że służby wagonowe były wówczas najważniejszymi funkcjonującymi urzędami, które mogły wystawiać jakiekolwiek zaświadczenia. Sąd wskazał, iż jest okolicznością znaną z urzędu, że orzeczenia PUR, w których opisywano pozostawione poza obecnymi granicami nieruchomości, były wystawiane od 1945 r.

Sąd I instancji wskazał także, że z zebranych w sprawie dokumentów wynika wprawdzie, że J. P. z braćmi prowadził firmę pod nazwą "Fabryka [...] P. w K.", jednakże nie oznacza to, że bracia byli współwłaścicielami nieruchomości, na której znajdowało się przedsiębiorstwo. Fakt prowadzenia działalności w obrębie określonej nieruchomości nie przesądza o tym, że jest ona składnikiem materialnym przedsiębiorstwa lub, że należy ona do wspólników. Tym bardziej, że nie udało się pozyskać dowodów określających formę prawno-organizacyjną przedsiębiorstwa. Także okoliczność, że firma od 1870 r. prosperowała bardzo dobrze, była wymieniana w periodykach, posiadała telefon i konta bankowe, a bracia P. samochód, nie przesądza o prawie własności wspólników firmy do gruntu. Również wskazane w decyzji Wojewody Ś. problemy finansowe firmy (zakwestionowane w skardze) i postawienie jej w stan upadłości nie mają istotnego znaczenia, gdyż nie mają wpływu na ocenę, jakie nieruchomości i gdzie położone stanowiły własność (lub współwłasność) J. P.

Odnosząc się do odpisu ugody zawartej w dniu [...] lipca 1924 r. Sąd I instancji wskazał, że nie jest to dowód na ustalenie prawa własności. Na odpisie brak jest bowiem podpisów i pieczęci osób uprawnionych do jego sporządzenia. Nie sposób więc ustalić, kto i w jakiej dacie go sporządził. Ponadto z treści ugody wynika, że ostateczny podział majątku musi być przeprowadzony w sądzie. Ustalony w ugodzie podział masy spadkowej nie miał zatem charakteru wiążącego, a do akt sprawy nie przedłożono dokumentu, który wskazywałby na zatwierdzenie ugody przez sąd. Prawidłowo zatem organy uznały, iż dowodu na pozostawienie nieruchomości, o której mowa w ww. ugodzie nie mogą stanowić oświadczenia świadków. W chwili wybuchu wojny świadkowie byli w wieku, odpowiednio 12 i 10 lat. Sąd podkreślił, że nie jest wiarygodne, aby tak małe dzieci interesowały się nieruchomościami i aby jako osoby dorosłe, po upływie tak znacznego czasu od wojny, były w stanie szczegółowo je opisać w zakresie tytułu własności, ilości nieruchomości, powierzchni gruntów, zakresu upraw, powierzchni domu i ilości pomieszczeń, charakteru zabudowy, a nawet ilości i rodzaju inwentarza. Natomiast oświadczenie R. L. nie spełnia wymogów formalnych wynikających z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, gdyż konsul jedynie poświadczył podpis świadka. Z kolei oświadczenie tylko jednego świadka (M.H.) nie może stanowić podstawy do wykazania przesłanek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w ww. ustawie. Poza tym Sąd uznał, że zeznania świadków pozostają w sprzeczności z opisem mienia wskazanym przez J.P., który nie zgłosił u Pełnomocnika Rejonowego ds. Ewakuacji żadnych nieruchomości lecz jedynie ruchomości – urządzenia warsztatu. Z powyższych przyczyn Sąd I instancji nie podzielił zarzutów skargi odnośnie naruszenia art. 80 k.p.a. przez pominięcie oświadczeń świadków i nie dokonanie ich właściwej oceny oraz zarzutu naruszenia art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Również z odpisu zaświadczenia PUR w G. z dnia [...] października 1947 r. wynika, że J.P. pozostawił w K. wskazane w zaświadczeniu narzędzia. Zaświadczenie to zostało wydane na podstawie zeznań dwóch świadków wymienionych w jego treści. Świadkowie nie podali, aby J. P. pozostawił nieruchomości. Natomiast zawarty w karcie ewidencyjnej z dnia [...] października 1945 r., w rubryce "Stan majątkowy przed ewakuacją", wpis "zakład przemysłowy", z ww. przyczyn nie dowodzi prawa do gruntu. Z dokumentu tego nie wynika miejsce położenia, rodzaj i powierzchnia pozostawionego majątku nieruchomego.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 89 § 2 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. Sąd I instancji wskazał, że przesłuchanie strony ma charakter dowodu posiłkowego, dopuszczanego w sytuacji gdy organ administracji uzna, że po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku nadal pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy. Nawet jednak w takiej sytuacji organ administracji państwowej "może" przesłuchać stronę. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie fakt nieprzesłuchania stron, nie może być podstawą stwierdzenia, że decyzję wydano z naruszeniem prawa procesowego. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej, osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty powinna do swojego wniosku dołączyć dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, o których mowa w art. 1 ww. ustawy oraz dowody świadczące o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, które enumeratywnie wymienia art. 6 ust. 1-3 tej ustawy. W sytuacji braku dowodów wymienionych w powyższych przepisach dowodem mogą być oświadczenia dwóch świadków. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że w przypadku postępowania dowodowego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty ustawodawca w sposób istotny ograniczył zasadę oficjalności w stosunku do ogólnej regulacji przyjętej w k.p.a. Przyjęcie zeznań stron odnośnie pozostawionego mienia, jego rodzaju, powierzchni, miejsca położenia, w sytuacji gdy nie wynika to z zebranych dowodów, stałoby w sprzeczności z art. 6 ustawy zabużańskiej. Poza tym skarżące z racji wieku nie mogą mieć wiedzy wynikającej z własnych obserwacji dotyczącej przedmiotowej sprawy. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, obok wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność tego dowodu, powinno być uzasadnione okolicznościami występującymi w konkretnej sprawie. Jako środek dowodowy o charakterze uzupełniającym, nie może być najistotniejszym (lub jedynym) środkiem dowodowym świadczącym o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a taka sytuacja miałaby miejsce w niniejszej sprawie.

Końcowo Sąd I instancji wskazał, iż organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów procedury administracyjnej regulujących zasady postępowania dowodowego. W toku tego postępowania nie tylko podjęto prawidłowe czynności w przedmiocie weryfikacji przedstawionych przez stronę oświadczeń świadków i pozostałych dowodów, ale też organ we własnym zakresie poszukiwał dokumentów archiwalnych, które mogłyby potwierdzić fakt pozostawienia nieruchomości przez ówczesnego właściciela. Z nadesłanych dokumentów, jak również zebranych dowodów nie wynika, aby J. P. postawił nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie. Strona była też kilkakrotnie wzywana do uzupełnienia braków wniosku. W takiej sytuacji, podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uznał za niezasadne. Stan faktyczny w sprawie został wyjaśniony w sposób wystarczający i zgodny z zasadami prawdy obiektywnej, zaś uzasadnienie decyzji nie narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Ponadto, organ I instancji zawiadomił skarżące w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebranych w sprawie dowodach i możliwości zapoznania się z nimi oraz o prawie składania dodatkowych wyjaśnień. Z akt sprawy nie wynika, aby organ odwoławczy dokonał takiego zawiadomienia przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Jednakże zarzut naruszenia powyższego przepisu mógłby być skuteczny i powodować uchylenie decyzji tylko wówczas, gdyby strona wykazała, że na skutek powyższego naruszenia, nie mogła przedstawić dowodów, które skutkowałyby wydaniem innego rozstrzygnięcia. Skarżące tej okoliczności nie wykazały. Po wniesieniu odwołania materiał dowodowy nie został uzupełniony o nowe dowodowy. Sąd uznał, że z powyższych przyczyn naruszenie powołanego przepisu nie miało wpływu na wynik sprawy. Nie doszło także do naruszenia art. 81 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż decyzja organu I instancji była prawidłowa. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły K. C.i I. M., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.:

a) art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej przez jego niewłaściwe zastosowanie i brak przyjęcia, że K.C. jest osobą wskazaną przez J. P., a tym samym jest osobą uprawnioną do otrzymania rekompensaty;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 134 § 1 w zw. art. 151 p.p.s.a. polegające na uznaniu zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznym i Administracji jako prawidłowej, pomimo że decyzja ta narusza następujące przepisy: art. 10 § 1, art. 138 § 1 pkt 1, art. 8, art. 6, art. 7, i art. 77 § 1 oraz 107 § 3, art 81, art. 75 , art. 80, art. 89 § 2 w zw. z art. 86 k.p.a. oraz art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej;

b) art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi mimo, iż zaskarżona decyzja naruszała następujące przepisy: art. 10 § 1, art. 138 § 1 pkt 1, art. 8, art. 6, art. 7 i art. 77 § 1, oraz 107 § 3, art 81, art. 75, art. 80, art. 89 § 2 w zw. z 86 k.p.a.;

c) art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi mimo, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy k.p.a. dające podstawę do wznowienia postępowania, a mianowicie art. 10 § 1 k.p.a.;

d) art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi mimo, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 ust 2 oraz art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej oraz przepisy austriackiego kodeksu cywilnego (ABGB): § 361-363;

e) art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez dokonanie własnych ustaleń faktycznych z pominięciem ustaleń wynikających z akt sprawy tj. znajdującego się w aktach spisu majątku braci P. z dnia [...] marca 1932 r., w których uwidoczniony jest nr księgi wieczystej [...] oraz imiona i nazwiska współwłaścicieli wraz z informacją o gruncie z budynkiem oraz zabezpieczeniach hipotecznych na nieruchomości (k.267-275)

f) art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie w uzasadnieniu orzeczenia odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak uzasadnienia przyznania słuszności pominięciu spisu majątku braci P. z dnia [...] marca 1932 r., w których uwidoczniony jest numer księgi wieczystej [...] oraz imiona i nazwiska współwłaścicieli wraz z informacją o gruncie z budynkiem oraz zabezpieczeniach hipotecznych na nieruchomości

g) art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie w uzasadnieniu, że majątek ruchomy niewymieniony w zaświadczeniu wydanym przez Państwowy Urząd Repatriacyjny oraz majątek fabryczny poświadczony przez Przedstawiciela Polskiej Komisji Ewakuacyjnej są tożsame, w sytuacji gdy jak wynika z akt sprawy pierwsze zaświadczenie dotyczy ul. K. [...], drugie zaś ul. K. [...] w K.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe stanowisko szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu powyższe stanowisko organ szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przechodząc do oceny zarzutów wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego dotyczy zakresu przedmiotowego sprawy, od niego należy rozpocząć ocenę zasadności skargi kasacyjnej.

Badana sprawa dotyczy rekompensaty za mienie zabużańskie, pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez J.P. i K. P. O potwierdzenie tegoż prawa wystąpiła K. C., załączając do wniosku oświadczenie I. M. o wskazaniu K. C. jako uprawionej do potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami kraju. Z okoliczności sprawy wynika również, iż K. C. i I. M. są spadkobierczyniami wyłącznie J. P. Nie dziedziczą natomiast po K P. Spadkobiercą K. P. jest J. P., który odwołując się do art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej wskazał K. C. jako uprawioną do potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami kraju przez K. P. Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, iż trafnie Sąd I instancji dostrzegł nieskuteczność takiego wskazania K. C. do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami kraju przez K. P. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi bowiem, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy. Regulacja ta akcentuje dziedziczność prawa do rekompensaty, a w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim jego spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców. W przepisie tym chodzi zatem o krąg spadkobierców określonego właściciela nieruchomości zabużańskiej, nie zaś generalnie o spadkobierców. Skoro K. C. i I. M. nie są spadkobierczyniami K.P., to J. P., w trybie art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, nie mógł skutecznie wskazać K. C. do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami kraju przez K. P. Zasadnie zatem Sąd I instancji ograniczył zakres przedmiotowy niniejszego postępowania wyłącznie do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami kraju przez J. P. W konsekwencji, nietrafne są zarzuty naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych podniesionych w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wypada zauważyć, iż art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej przez posłużenie się sformułowaniem "w szczególności" wskazuje na to, że katalog środków dowodowych na gruncie tej ustawy ma charakter otwarty. Jakkolwiek ustawa zabużańska zawiera szczególną procedurę prowadzenia postępowania dowodowego, to utrwalone jest stanowisko, że w przypadku braku dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i ust. 5 tej ustawy, organ administracji winien podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Oznacza to, stosownie do art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a. obowiązek przeprowadzenia także innych dowodów. Jednocześnie, ustawa zabużańska nie ograniczając wynikających z k.p.a. obowiązków organu w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nakłada na wnioskodawcę określone obowiązki w zakresie dołączenia do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie, przewidując przy tym wydanie decyzji odmawiającej potwierdzenia wnioskowanego prawa w razie niewywiązania się przez wnioskodawcę z tego obowiązku (art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej). Złożenie takich dowodów przez stronę postępowania nie zwalnia organu z obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego także z urzędu, zgodnie z dyrektywą art. 7 k.p.a., rozwiniętą w art. 77 § 1 k.p.a., a także z obowiązku oceny materiału dowodowego na podstawie jej całokształtu, o czym stanowi art. 80 k.p.a.

Z okoliczności niniejszej sprawy wyraźnie wynika aktywność zarówno stron postępowania jak i organów administracji w zgromadzeniu materiału dowodowego na okoliczność majątku pozostawionego przez J. P. poza obecnymi granicami kraju. Dobitnie wskazuje na to lista dokumentów przywołanych w decyzji organów administracji. Wynika z niej wyrażnie, iż trzej bracia P.: W., J. i K. prowadzili w K. fabrykę maszyn i narzędzi rolniczych pod firmą Fabryka [...] P. Fabryka ta powstała jeszcze w XIX wieku w K. Jakkolwiek, za trafne uznać wypada stanowisko Ministra i Sądu I instancji, iż z istnienia tegoż przedsiębiorstwa nie można wyprowadzić wniosku o nieruchomości będącej własnością J. P., to jednak z funkcjonowaniem tej fabryki związana jest informacja, iż w latach 1931 – 1932 r. popadła ona w kłopoty finansowe, co doprowadziło do ugody zawartej przez braci P. z wierzycielami. Z okoliczności sprawy nie wynika co prawda w jaki sposób zakończyło się postępowanie ugodowe, ale ugodę z wierzycielami poprzedzało sporządzenia przez braci P. spisu majątku. "Spis majątku firmy Bracia P. w K." sporządzony w dniu [...] marca 1932 r. zawiera informację o "nieruchomości firmy", którą stanowi grunt z budynkami oznaczony jako "[...]", położony w K. o wartości 6.400,00 zł. Przy czym w spisie zaznaczono, że zbywcy tej nieruchomości M.G. należy się reszta ceny kupna w kwocie 3.004,50 zł, która jest zabezpieczona hipotecznie. Z powyższego spisu wynika także, iż niedobór Fabryki [...] P. wynosił wówczas kwotę 37.819,45 zł i przekraczał stan czynny majątku braci P., który również został oszacowany. Na rzetelność tegoż spisu wskazali sami bracia P., którzy podpisując dokument oświadczyli, "że nic z naszego majątku rozmyślnie nie zatailiśmy i że gotowi jesteśmy okoliczności te zaprzysiąc". Istotną okolicznością jest i to, że w ww. spisie poza nieruchomością nabytą od M. G., tylko W. P. był właścicielem nieruchomości, która jednak nie była położona w K. ale w T. (U.). Z ww. spisu nie wynika aby właścicielem innych nieruchomości był J. P. Analiza powyższego spisu majątku wyraźnie pokazuje, iż bracia P. w 1932 r. posiadali nieruchomość, zaś charakter rozliczeń z wierzycielami wskazuje, iż grunt ten mógł stanowić przedmiot ich prawa własności (współwłasności).

Trafnie wskazuje autor kasacji, iż powyższa okoliczność została pominięta w dokonanej dotychczas ocenie materiału dowodowego. Oświadczenie braci P. w kwestii aktywów i pasywów, wyznacza wyraźną cezurę czasową w badaniu majątku pozostawionego poza granicami kraju przez J. P. Co prawda, nie została dotychczas zaprezentowana ocena wiarygodności powyższego spisu majątku, ale z pewnością winna ona uwzględniać solenność zapewnienia niezatajania niczego przez składających oświadczenie i możliwość jego zaprzysiężenia. Potwierdzenie prawdziwości tegoż oświadczenia winno prowadzić do konkluzji, że okoliczności sprawy odnoszące się do okresu wcześniejszego nie są istotne z punktu widzenia przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty, wskazanych w art. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. Relewantne prawnie pozostaje natomiast tylko to co miało miejsce po dacie sporządzenia spisu majątku. Z oceny dotychczas przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wynika jednak w sposób wyraźny, jaki był charakter prawa braci P. do tej nieruchomości, w szczególności, w jaki sposób i w jakim udziale bracia P. nabyli nieruchomość od M.G. Nie udało się także zbadać, a w konsekwencji ustalić, gdzie w K. ta nieruchomość była położona i jaka była jej wielkość. Przede wszystkim zaś nie badano, jakie były losy tej nieruchomości w następstwie ugody zawartej przez braci P. z wierzycielami, o ile do ugody takiej doszło. Z okoliczności sprawy nie wynika wreszcie, czy nieruchomość ta pozostała w rękach braci P. do dnia wybuchu wojny rozpoczętej w dniu 1 września 1939 r. i w okresie późniejszym, do dnia repatriacji.

Powyższe uwagi jednoznacznie wskazują, iż dotychczasowe postępowanie wyjaśniające nie udzieliło odpowiedzi na kluczowe pytania odnoszące się do nieruchomości, która, wg. historycznego dokumentu, mogła stanowić przedmiot własności (współwłasności) J. P. Przy czym brak odpowiedzi na powyższe pytania nie był skutkiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które nie przyniosło spodziewanych rezultatów, lecz wynikiem niepostawienia tychże pytań w toku dotychczasowego postępowania i niepodjęciem próby odnalezienia na nie odpowiedzi. Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej uznawany jest za gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Przyjmuje się zatem, że organ administracji publicznej jest zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Jak już była o tym mowa, regulacje dowodowe zawarte w przepisach ustawy zabużańskiej obowiązku tego nie ograniczają. Nie czynią tego w szczególności w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynikają już określone fakty, które organ administracji winien zweryfikować w oparciu o inne dowody. Organy administracji publicznej pozostają zatem zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie konieczne jest dokonanie wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Zajęte w tym zakresie stanowisko winno zostać przekonująco uzasadnione (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.).

Istnienie powyższych wątpliwości, wskazujących na niewyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przy jednoczesnym braku innych środków dowodowych, nakazuje rozważyć możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron. Organy zaniechały przeprowadzenia takiego dowodu, co zaakceptował Sąd I instancji. Stanowisko to należy ocenić krytycznie. Przepis art. 86 k.p.a. wskazuje, iż dowód z przesłuchania stron może zostać przeprowadzony, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku" pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przez wyczerpanie środków dowodowych rozumie się sytuację, w której organ administracji publicznej zgromadził i ocenił wyczerpująco cały materiał dowodowy zgodnie z regułami określonymi w k.p.a., lecz mimo tego pozostały niewyjaśnione istotne okoliczności faktyczne sprawy. Natomiast brak środków dowodowych oznacza sytuację, w której organ administracji publicznej i strony postępowania nie dostarczyły dowodów niezbędnych do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia faktów istotnych dla załatwienia sprawy albo też przeprowadzenie dowodu na takie okoliczności faktyczne stało się niedopuszczalne (vide: wyrok NSA z dnia 21 października 1994 r., SA/Wr 895/94, POP 1996/3/81). Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron nie jest zatem dowolne, a jego posiłkowy charakter nie oznacza, że jest to dowód drugorzędny. Dowód ten powinien być przeprowadzony zawsze wtedy, gdy jest to potrzebne dla realizacji zasady prawdy obiektywnej, a jego wiarygodność organ administracji publicznej powinien ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (vide: H.Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Zakamycze 2004 r., s. 187; wyrok NSA z dnia 19 maja 1998 r., II SA 316/98, Lex nr 41854). Odmowa przeprowadzenia tegoż dowodu nie powinna być zatem podyktowana antycypowaniem jego wyników. Ustawa zabużańska nie kwestionuje wagi żadnego z dowodów, ustanawia jedynie pierwszeństwo niektórych z nich. Nie zawiera natomiast regulacji nakazujących potwierdzanie prawa własności nieruchomości wyłącznie w oparciu o ściśle reglamentowane dowody, w tym dokumenty notarialne, sądowe czy katastralne. Podejmując decyzję o zakresie postępowania dowodowego organy winny uwzględnić także sytuację historyczną związaną z opuszczeniem nieruchomości, w tym fakt, że najczęściej następowało to nagle, w okolicznościach związanych z zagrożeniem życia, bez możliwości zabrania ze sobą istotnych rzeczy, w tym także dokumentów (vide: wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2022 r., I OSK 197/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W takiej sytuacji, uzupełnienie postępowania wyjaśniającego wynikami dowodu z przesłuchania stron, w razie wystąpienia warunków wskazanych w art. 86 k.p.a., uznać wypada za prawną powinność organu administracji.

W powyższej sytuacji za trafne uznać należy zarzuty kasacyjne naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 86, 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co wskazuje na wadliwość ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy wskutek zaniechania wyjaśnienia wszystkich istotnych jej okoliczności przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron. Implikuje to konieczność uznania zasadności także zarzutów naruszenia art. 10 § 1 i art 81 k.p.a. W tej sytuacji zasadnie podniesiony został także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., skoro skarżące w postępowaniu sądowym wskazywały na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego, a Sąd I instancji uchybienia te uznał za nieistniejące lub nieistotne (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10; wyrok NSA z dnia 11 września 2012 r., I OSK 1234/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Nie można natomiast potwierdzić trafności zarzutu naruszenia art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. Przepis ten stanowi, iż w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 tejże ustawy, dowodami w sprawie mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. W okolicznościach badanej sprawy takie dowody zostały przedłożone i były przedmiotem oceny organów. Ocena ta winna zostać zakwestionowana na gruncie dyrektywy art. 7 k.p.a. rozwiniętej w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skoro organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, a ocena, czy dana okoliczność jest udowodniona możliwa jest wyłącznie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, to dostrzeżona powyżej niekompletność materiału dowodowego wskutek nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, przedwczesną czyni ocenę tych dowodów zgłoszonych na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, które wypełniają warunki formalne przewidziane w tym przepisie. Jednocześnie, pominięcie w dotychczasowym postępowaniu dowodu z oświadczenia świadka R. L. (L.), z uwagi na niewypełnienie przez ten dowód warunków formalnych, nie stanowi naruszenia przez organy administracji art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej, lecz jest właściwym skutkiem proceduralnym wadliwego przeprowadzenia tegoż dowodu. Badanie przyczyn tej wadliwości przekracza ramy kontrolowanej aktualnie sprawy administracyjnej.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia § 361-363 Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (ABGB) podnoszony w kontekście nieprawidłowo ustalonych udziałów braci P. w prawie własności nieruchomości. Regulacja ta bowiem nie wskazuje na domniemanie istnienia równych udziałów w przedmiocie współwłasności. Natomiast ustalenie w toku dotychczasowego postępowania, iż J. P. nie pozostawił nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uniemożliwia uznanie wadliwości ustalenia wielkości przynależnego mu udziału w prawie własności nieruchomości.

Nie można także potwierdzić zasadności naruszenia art. 89 § 2 k.p.a. Organ administracji powinien bowiem przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Potrzeba uzgodnienia interesów stron zachodzi wówczas, gdy w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, które organ powinien uzgodnić (vide: wyrok NSA z dnia 19 grudnia 1983 r., I SA 806/83, Lex nr 1689118). Tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, podobnie zresztą jak i nie zachodzi potrzeba wyjaśnienia niniejszej sprawy przy udziale świadków, biegłych albo w drodze oględzin.

Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 8 i art. 75 k.p.a. Zarzuty te zawierają wadę konstrukcyjną uniemożliwiającą na ich podstawie kontrolę zaskarżonego wyroku. Postawiony w art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a wymóg przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Naczelny Sąd Administracyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10; wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro art. 8 i art. 75 k.p.a. dzielą się na dwa paragrafy, a każdy z nich reguluje odrębne zagadnienia prawne, to zarzut kasacyjny naruszenia ww. artykułów nie nadaje się do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku.

Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo należy zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W skardze kasacyjnej również nie wskazano na tego rodzaju wadliwość.

Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. wypada zauważyć, iż statuowana owym przepisem zasada orzekania na podstawie akt sprawy może zostać naruszona w sytuacji gdy sąd I instancji: oddalił skargę mimo niekompletnych akt sprawy; pominął istotną części tych akt; oparł orzeczenie na własnych ustaleniach nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (vide: K.Radzikowski, Orzekanie przez sąd administracyjny na podstawie akt sprawy, ZNSA 2009, nr 2, s. 56 – 60; wyrok NSA z dnia 11 maja 2021 r., III OSK 3627/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Żadna z powyższych okoliczności nie jest przywoływana w skardze kasacyjnej na uzasadnienie postawionego zarzutu. Jednocześnie należy zauważyć, iż przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie służy on również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2021 r., II GSK 1158/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Uznając, iż skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.), przeprowadzi dodatkowe postępowanie wyjaśniające w zakresie dowodu z przesłuchania stron celem wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym w szczególności tyczących nieruchomości ujawnionej w spisie majątku z dnia [...] marca 1932 r. Następnie dokona rozpatrzenia całego materiału dowodowego, uwzględniając dyrektywy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a podjęte w sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty umotywuje w sposób odpowiadający art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.