Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2615/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 139; art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 75 poz 522
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 kwietnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania  pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku


UZASADNIENIE

A. B. (zwany dalej: skarżącym) 27 maja 2004 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej jako płatności ONW) na rok 2004. 22 grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego w [...] wydał decyzję o przyznaniu skarżącemu żądanej płatności na rok 2004 do powierzchni 9,06 ha w wysokości 1.621,74 zł. Następnie 9 maja 2005 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności ONW na rok 2005, które to płatności zostały mu przyznane 20 kwietnia 2006 r. do powierzchni 8,90 ha w kwocie 1.593,10 zł. Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub płatności ONW na rok 2006 skarżący złożył 13 maja 2006 r., a następnie 8 września 2006 r. złożył oświadczenie o użytkowaniu całej powierzchni objętej zobowiązaniem wieloletnim ONW oraz oświadczenie przejmującego działki rolne na powierzchnię 5,05 ha od 8 kwietnia 2006 r. W dniu [...] listopada 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję przyznającą skarżącemu płatność ONW do powierzchni 3,50 ha w kwocie 626,50 zł. Skarżący 28 grudnia 2007 r. złożył oświadczenie dotyczące faktycznej powierzchni gruntów rolnych, na której prowadzi działalność rolniczą.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] decyzją z [...] listopada 2008 r. ustalił skarżącemu nienależnie pobrane płatności ONW w wysokości 1.816,85 zł, wskazując, że skarżący zaniechał działalności rolniczej na terenach objętych zobowiązaniem.

Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 8 października 2009 r. Prezes ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę 1.961,84 zł. Organ wskazał m.in., że w decyzji pierwszej instancji rażąco naruszono § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm., dalej jako: rozporządzenie z 14 kwietnia 2004 r.) poprzez błędne przyjęcie, że powierzchnia, za którą nienależnie pobrano płatności w 2005 r., w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części działek wynosi 4,59 ha, podczas gdy w rzeczywistości wynosi ona 5,4 ha.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który to wyrokiem z 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1890/09 uchylił zaskarżoną decyzję z [...] października 2009 r. Sąd uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji wskazał, że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 139 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Wyjaśniając pojęcie "rażącego naruszenia prawa" oraz "rażące naruszenie interesu społecznego" Sąd zauważył, że obowiązkiem organu, który odstępuje od analizowanego zakazu jest szczegółowe wykazanie, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny, czego w sprawie organ nie zrobił.

Prezes ARiMR wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 14 lipca 2011 r. sygn. akt II GSK 754/10 oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe, ponieważ przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treści przepisu art. 139 k.p.a. oraz stwierdzenie, że organ w decyzji pierwszej instancji rażąco naruszył § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. poprzez przyjęcie, że powierzchnia, za którą nienależnie pobrano płatność w 2005 r. w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części działek, wynosi 4,59 ha, podczas gdy w rzeczywistości wynosi ona 5,4 ha, nie może być podstawą do uznania, że organ odwoławczy szczegółowo wykazał, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że statuowana w art. 139 k.p.a. zasada reformationis in peius polega na tym, iż organ odwoławczy nie może zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji na niekorzyść odwołującej się strony. Jednocześnie ustawodawca przewidział wypadki, w których możliwe jest odstąpienie od powyższej zasady – są to rażące naruszenie prawa w decyzji organu I instancji oraz rażące naruszenie interesu społecznego. Sąd I instancji wyjaśniając charakter obu przesłanek, trafnie zaznaczył, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 139 k.p.a. to przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny. Ma ono miejsce wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i owo naruszenie prowadzi do niemożności zaakceptowania takiej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Sąd I instancji trafnie także zauważył, że z kolei rażące naruszenie interesu społecznego nie jest samoistnym kryterium odstąpienia od zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a., ale wchodzi w grę dopiero wówczas, gdy w postępowaniu odwoławczym zostanie stwierdzona wadliwość decyzji, choćby nie w stopniu rażącym. Orzecznictwo i doktryna stoi na stanowisku, iż każdorazowo, gdy organ odwoławczy orzeka na niekorzyść strony odwołującej się, obowiązany jest szczegółowo wskazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius. Gdy organ nie wykaże w uzasadnieniu decyzji, że zachodzą przesłanki wskazane w art. 139 k.p.a. do zmiany decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, uchybia tym samym art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., co z kolei uniemożliwia to sądowi dokonanie oceny, czy decyzja ta jest zgodna z prawem, czy też dotknięta jest wadą nieważności. Powyższe ma istotne znaczenie przy ocenie, czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował art. 139 k.p.a., gdyż jak podkreśla się w orzecznictwie nie jakiekolwiek naruszenie prawa lub interesu społecznego stwarza możliwość zmiany decyzji na niekorzyść odwołującego się, lecz naruszenie rażące, kwalifikowane. Ponadto należy odróżnić naruszenie prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem, od rażącego naruszenia prawa. Naruszenie prawa, które nie ma charakteru rażącego, ulega sanacji. Odmienne ustalenia faktyczne lub inna ocena ustaleń faktycznych nie mogą być uznane za rażące naruszenie prawa. Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ARiMR nie wykazał w sposób wnikliwy i wszechstronny okoliczności wyłączających stosowanie zakazu przewidzianego w art. 139 k.p.a., co wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji w powyższym zakresie w sposób dostatecznie jasny uzasadnił swoje stanowisko. Natomiast pełna ocena tego, czy w sprawie organ prawidłowo zastosował art. 139 k.p.a., nie była możliwa właśnie z tej przyczyny, że w uzasadnieniu decyzji organ nie przedstawił wnikliwej argumentacji w zakresie zaistnienia podstawy do zmiany decyzji na niekorzyść odwołującej się strony. Stosowną analizę w tym zakresie organ odwoławczy winien był poprzedzić szczegółowymi rozważaniami (także odnośnie ustaleń faktycznych) co do spełnienia wymogu zgodności z prawem decyzji Prezesa ARiMR wydanej w pierwszej instancji, na tle uregulowań zawartych w § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r.

Prezes ARiMR decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 i 4 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) – uchylił zaskarżoną decyzję i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości 1.961,84 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ARiMR wskazał, że przedmiotem badania ponownego rozpatrzenia sprawy ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW jest to, czy rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 139 k.p.a. Zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może co do zasady wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco interes społeczny.

Zgodnie z § 9 ust.2 pkt 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek, na których nastąpiło zaniechanie za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi co najmniej hektar.

Prezes ARiMR zauważył, iż decyzją I instancji przyjął, że skarżący pobrał nienależnie płatności w 2005 r. w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych na powierzchni 4,59 ha i do tej powierzchni ustalił kwotę do zwrotu w wysokości 821,61 zł, a tym samym rażąco naruszył § 9 ust 2 pkt 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r., poprzez błędne przyjecie, że powierzchnia, za którą nienależnie pobrano płatności w 2005 r. w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych. Ujawnione naruszenie przepisu prawa procesowego, mają istotny wpływ na wynik sprawy. Faktyczna powierzchnia zaniechania w 2005 r. wynosiła 5,4 ha i kwota prawidłowa do tej powierzchni powinna wynosić 966,60 zł.

Następnie wyjaśnił, ze zmiana decyzji na niekorzyść tj. zastosowanie powyższego unormowania przez organ odwoławczy w postępowaniu odwoławczym uzależnione jest przede wszystkim od stwierdzenia, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. "Rażące naruszenie interesu społecznego" nie jest samoistnym kryterium odstąpienia od zakazu reformationis in peius i wchodzi ono w grę dopiero wówczas, gdy w postępowaniu odwoławczym zostanie stwierdzona wadliwość decyzji, chociażby nie w stopniu rażącym. Prezes ARiMR zwrócił uwagę, że w przypadku naruszenia prawa chodzi tutaj - mimo użycia tych samych słów co w art. 156 § 1 pkt 2 - nie tylko o rażące naruszenie prawa w rozumieniu tego przepisu, lecz również o inne ciężkie wady decyzji uzasadniającej jej nieważność, wymienione w § 1 tego artykułu. Stwierdzając zatem istnienie takiej wady, organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję na niekorzyść strony odwołującej się w całości lub w części i orzeka w tym zakresie co do istoty sprawy bądź uchyla decyzję w całości lub części bez orzekania na nowo co do istoty sprawy.

Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR stwierdził, że był zobowiązany do ustalenia, czy skarżący pobrał nienależne lub nadmierne płatności ONW za rok 2004 i 2005.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego co do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bez możliwości czynnego udziału skarżącego w postępowaniu, wyjaśnił, że skarżący był informowany o prawach przysługujących na mocy art. 10 § 1, art. 73 i 79 § 2 k.p.a. czego dowodem jest zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Stwierdził także, że w każdym stadium postępowania strona ma prawo do czynnego udziału, wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu.

Natomiast w odniesieniu do wyjaśnień skarżącego, iż na wszystkich działkach rolnych ONW prowadzona jest nadal działalność rolnicza i będzie prowadzona przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności, Prezes ARiMR wyjaśnił, iż skarżący 28 grudnia 2007 r. złożył oświadczenie, w którym potwierdził fakt zmniejszenia prowadzenia działalności rolniczej na obszarach objętych zobowiązaniem do powierzchni 3,5 ha.

Następnie Prezes ARiMR wyjaśnił, że zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części X wniosku (oświadczenia i zobowiązania) dotyczącymi deklaracji związanej z ONW, skarżący zobowiązał się m.in. (w pkt 4) do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Zobowiązanie, o którym mowa określone zostało w następujących przepisach prawnych § 2 ust. 1 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. – płatność ONW udziela się producentowi rolnemu:

który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999 ze zm.) oraz

jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. polegają na: 1. prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha ( obszar ten określony został w 2 § ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW); 2. prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego; 3. stosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebną ochroną środowiska naturalnego i utrzymaniem terenów wiejskich, w szczególności przez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Ponadto organ zaznaczył, że na mocy § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 75, poz. 522) obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od dnia 4 maja 2006 r. do dnia 3 lipca 2006 r.

W związku z powyższym Prezes ARiMR wyjaśnił, że skarżący oświadczenia w ustawowym terminie nie złożył. Natomiast fakt złożenia oświadczenia przejmującego działki rolne z 8 września 2006 r. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy ze względu na to, iż zostało złożone po upływie terminu oraz brak jest podstawowych elementów określonych w § 9 ust. 2a pkt lit. 2 i b rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. Ponadto na spornym oświadczeniu widnieje podpis A. B., który był osobą przekazującą, powinien natomiast znajdować się podpis przejmującego, czyli J. B.. Prezes ARiMR jednocześnie wskazał, że stanowisko zaprezentowane przez skarżącego dotyczące niepodpisania przez niego oświadczenia jest niewiarygodne, gdyż podpis jest tożsamy z podpisami pod szczególnymi wnioskami o przyznanie płatności za kolejne lata.

Odnosząc się do powyższego Prezes ARiMR wskazał że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Dodatkowo organ wyjaśnił, że w sprawie nie uległ przedawnieniu termin do zwrotu płatności uznanej za nienależną o jakim mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 / art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 /art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2005.

W skardze z 25 listopada 2011 r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jako wydanych z rażącym naruszeniem podstawowych przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego. Zaskarżonym decyzjom zarzucił:

naruszenie po raz kolejny w tej samej sprawie podstawowych zasad państwa prawa, przez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w przepisach art. art. 6, 7, 8 , 9, 10 , 77 § 1 i art. 81 k.p.a., przez: zaniechanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie (niedbałość) oraz uniemożliwienie skarżącemu, jako stronie postępowania, zarówno przez organ I, jak i II instancji, czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przede wszystkim wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji - nie zaszły bowiem w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a., które zwalniały organ z tego obligatoryjnego obowiązku ustawowego;

rażące naruszenie prawa przez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, wobec braku przesłanki określonej w art. 139 k.p.a., tj. wyjątku od zasady zakazu reformationis in peius na gruncie tego przepisu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (przesłanka ta nie wystąpiła, skoro organ nie dokonał nawet pełnych ustaleń stanu faktycznego, co ma wpływ na wynik sprawy);

naruszenie prawa materialnego, przez ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania wbrew przepisom prawa wspólnotowego i krajowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w tej sprawie. Ocena prawna i wskazania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd i organ, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Przypomnieć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1890/09 uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji wskazał, że została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 139 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Wyjaśniając pojęcie "rażącego naruszenia prawa" oraz "rażące naruszenie interesu społecznego" Sąd zauważył, że obowiązkiem organu, który odstępuje od analizowanego zakazu jest szczegółowe wykazanie, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny, czego w sprawie organ nie uczynił. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2011 r. sygn. akt II GSK 754/10 oddalając skargę kasacyjną organu wskazał że "w orzecznictwie nie jakiekolwiek naruszenie prawa lub interesu społecznego stwarza możliwość zmiany decyzji na niekorzyść odwołującego się, lecz naruszenie rażące, kwalifikowane. Ponadto należy odróżnić naruszenie prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem, od rażącego naruszenia prawa. Naruszenie prawa, które nie ma charakteru rażącego, ulega sanacji. Odmienne ustalenia faktyczne lub inna ocena ustaleń faktycznych nie mogą być uznane za rażące naruszenie prawa".

Prezes ARiMR wykonując powyższe wyroki Sądów i tłumacząc zasadność odstąpienia od zakazy reformationis In peius określonej w art. 139 k.p.a., nie przedstawił w jaki sposób decyzja I instancji rażąco narusza prawo bądź też rażąco narusza interes społeczny. Prezes ARiMR w istocie posiłkując się wybranymi orzeczeniami sądowymi przedstawił własną interpretację art. 139 k.p.a., czego nie powinien robić, bo jak wyżej podkreślono był związany wykładnią prawa dokonaną ww. wyrokach, w których w sposób dokładny opisano jak należy interpretować tenże przepis.

Zdaniem Sądu żadna z przesłanek wymienionych w art. 139 k.p.a., a uzasadniających odstąpienie od zakazu reformationis in peius w sprawie nie wystąpiła. Ponownie przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. W rozpatrywanej jednak sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż nie było sprzeczności pomiędzy powołaną przez organ podstawą faktyczną a podstawą prawną rozstrzygnięcia. Stwierdzona natomiast w toku instancji wadliwość rozstrzygnięcia była skutkiem nie wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, ale błędu w ustaleniach faktycznych, co nie może być utożsamiane z rażącym naruszeniem prawa. Podsumowując, nie można uznać za rażące naruszenie prawa ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości innej niż wynikałoby to z przepisów prawa będącego skutkiem błędu w ustaleniach faktycznych. Organ I instancji błędnie określił obszar gruntów na którym zaniechano prowadzenia działalności rolniczej w 2005 r. Błąd w ustaleniach faktycznych nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może uzasadniać orzeczenia przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem naruszenie przez organ odwoławczy zakazu wynikającego z art. 139 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sąd za trafny uznał także zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu złożenia przed wydaniem decyzji końcowego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak zaznaczyć należy, że naruszenie art. 10 k.p.a. nie stanowiło automatycznie podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla je w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania w takim stopniu, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem zatem uwzględnienia skargi z powodu naruszenia art. 10 k.p.a., jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy zaś rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowane nimi stosunki administracyjnoprawne materialne lub procesowe. Dopiero zatem wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie jej o możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, daje podstawę do przyjęcia, że doszło do mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony, ponieważ skarżący nie udowodnił aby brak wezwania przed wydaniem decyzji do skorzystania z prawa zapoznania się aktami sprawy, uniemożliwił mu przedstawienia nowych dowód sprawie, bądź też zapoznania się z dokumentami sprawy, które byłby mu nieznane.

Pozostałe zarzuty skargi dotyczące podstaw materialnych wydania zaskarżonych decyzji Sąd uznał za niezasadne.

Istotą sprawy było określenie, czy doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej, co powodowałoby konieczność zwrotu płatności ONW, jaką skarżący otrzymał na mocy decyzji z [...] grudnia 2004 r. i [...] kwietnia 2006 r.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że otrzymanie płatności ONW skutkuje powstaniem po stronie beneficjenta 5-letniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW. Wskazuje na to wyraźnie art. 14 ust. 2 rozporządzenia Rady Nr 1257/1999. W związku z przesłanką przyznawania pomocy określoną w rozporządzeniu z 14 kwietnia 2004 r. dotyczącym pomocy ONW, odnoszącą się do powyższego przepisu wspólnotowego, wnioskodawca w części "Oświadczenia i zobowiązania" zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Z tego powodu należy stwierdzić, że zobowiązanie ONW ma charakter osobisty.

Jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji na mocy § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 75, poz. 522) obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejścia w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r. W niniejszej sprawie w przewidzianym terminie takie oświadczenie nie zostało złożone. Znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie zostało złożone przez skarżącego, a nie przejmującego i po terminie (dopiero 8 września 2006 r.).

W związku z powyższym nie można zgodzić się z argumentem skarżącego, który uważa, że zobowiązanie podjęte przez niego było kontynuowane przez przejmującego Janinę Banach i wywodzi tę okoliczność z faktu złożenia przez przejmującego wniosku o przyznanie pomocy na kolejny rok, co zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami było podstawą do przyznania płatności i rozpoczęcia nowego 5-letniego zobowiązania ONW po stronie przejmującego.

Skarżący zobowiązania nie dotrzymał, zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, co wyraźnie oświadczył w piśmie z 28 grudnia 2007 r., w którym przyznał fakt zmniejszenia prowadzenia działalności rolniczej na obszarach objętych zobowiązaniem do powierzchni 3,5 ha. Stanowi to zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. konieczność zwrócenia część płatności, która została przyznana do dziatek rolnych objętych zaniechaniem działalności rolniczej za cały okres pobierania tych płatności, jeżeli łączna powierzchnia przedmiotowych działek rolnych wynosi co najmniej hektar.

Ponadto w sprawie organ prawidłowo uzasadnił, że sprawie nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu płatności uznanej za nienależną o jakiej mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

Reasumując Sąd uchylił zaskarżoną decyzją z uwagi na naruszenie art. 139 k.p.a. w związku z art. 153 k.p.a.

Pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a. jak orzekł w sentencji wyroku. O zasądzeniu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.