Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 189/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Jankowska- Szostak, sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Protokolant sekretarz sądowy Paulina Białkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. G. nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu R. K. (dalej strona, skarżący) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 4.708,00 zł.

W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. przyznał P. K. płatność z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na 2013 r. w kwocie 4.708,00 zł, przelanej [...] października 2013 r. na rachunek bankowy wskazany przez P. K. we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W toku postępowania mającego na celu odzyskanie nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR dnia [...] lutego 2014 r. wystawił tytuł wykonawczy w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciw P. K. Dnia [...] marca 2014 r. Urząd Skarbowy w J. G. zwrócił organowi ten tytuł wykonawczy z informacją o zgonie P. K. w dniu [...] października 2006 r. W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego w W. dnia [...] lutego 2015 r. decyzją nr [...] umorzył postępowanie w sprawie przyznania P. K. płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r.

Na podstawie akt sprawy organ ustalił, że w 2013 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej wystawiony na P. K. złożył syn tego producenta R. K. (dalej strona, skarżący), który pobrał także płatność rolnośrodowiskową z rachunku bankowego nieżyjącego ojca. W tym stanie rzeczy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, przyznanych i wypłaconych P. K., a pobranych przez jego syna R. K. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. pouczono stronę o prawie wglądu do akt i o możliwości składania wyjaśnień. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności w kwocie 4.708,00 zł, powiększonej o odsetki.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Oddziału Regionalnego (DOR) ARiMR we W. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Strona posługując się profesjonalnym pełnomocnikiem wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o jej uchylenie i zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego - art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, 1 a i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014 r. poz. 1438, dalej ustawa o ARiMR) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. poz. 341) w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nienależnie pobrał środki publiczne mimo braku podstaw do takiego przyjęcia, a także przez błędne zastosowanie tych przepisów do zdarzeń sprzed wejścia w życie, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz,

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.), mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i przyjęcie, iż to skarżący pobrał płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, albowiem wskazał rachunek bankowy, na który środki pieniężne zostały przekazane,

3) naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz całkowicie dowolne ustalenie, iż skarżący nie został błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy obu instancji niewłaściwie zastosowały art. 29 ust. 1a ustawy o ARIMR, który wszedł w życie 1 kwietnia 2014 r. na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. poz. 341), według którego ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w drodze decyzji administracyjnej może nastąpić również w stosunku do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne.

Według skarżącego w stanie prawnym sprzed tej nowelizacji w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że art. 29 ustawy o ARiMR nie może stanowić podstawy prawnej dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od żony zmarłego rolnika, któremu decyzją administracyjną organ administracji publicznej przyznał płatności obszarowe, nie będąc poinformowany, że rolnik zmarł. Wskazywano, że przyjęcie lub pobranie nienależnych środków publicznych nie jest wystarczającą przesłanką żądania ich zwrotu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Inaczej mówiąc, przyznanie płatności osobie zmarłej nie daje podstaw do wydania decyzji ustalającej obowiązek zwrotu w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w stosunku do osoby trzeciej (na której konto środki zostały przekazane). Nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych nie powoduje bowiem z mocy prawa powstania obowiązku podatkowego w rozumieniu art. 21 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ żaden przepis prawa, w tym art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, nie przewiduje takich następstw bezpodstawnego przyjęcia środków publicznych przez osobę trzecią.

Skarżący wskazał, że organy orzekające w rozpatrywanej sprawie pominęły okoliczność, że ustawa z dnia 14 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR, którą powołano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i która dodała do art. 29 tej ustawy przepis ust. 1a, weszła w życie dopiero z dniem 4 kwietnia 2014 r. Ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych pozwalających stosować jej regulację do zdarzeń sprzed jej wejścia w życie. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego (m.in. sygn. K.15/92, P.2/92), w szczególności na tle stosowania przepisów podatkowych, sformułowano zasadę niedziałania prawa wstecz jako jedną z podstaw porządku prawnego. Według Trybunału kształtuje ona zasadę zaufania obywateli do państwa raz stanowionego przez niego prawa. U jej podstaw leży wyrażona w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawnego (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 1997 r., sygn. akt K 22/96, OTK 1997/5-6/71). Treścią zasady lex retro non agit jest zakaz działania wstecz przepisów prawnych kształtujących prawa i obowiązki obywateli, jeżeli to prowadzi lub może prowadzić do pogorszenia ich sytuacji prawnej w stosunku do stanu poprzedniego. Zakaz wstecznego stosowania prawa nie jest jednak bezwzględny. Ustawodawca może zatem przyjąć stosowanie ustawy do sytuacji (zdarzeń i ich prawnych konsekwencji) istniejących przed dniem wejścia jej w życie. Musi to jednak być wyraźna wypowiedź ustawodawcy, że konkretne przepisy mają moc wsteczną. Inaczej mówiąc, przełamanie zasady lex retro non agit musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie. Nie może to być więc wynikiem interpretacji.

W rozpatrywanej sprawie płatności przyznano w latach 2006-2013, czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR, rozszerzającej krąg podmiotów, wobec których organ może wydać decyzję w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Według skarżącego stanowisko organów obu instancji jest więc sprzeczne z zasadą nieretroaktywności prawa, według której ustawa działa tylko na przyszłość i nie ma zastosowania do zdarzeń zaistniałych przed datą jej wejścia w życie, chyba że co innego wynika bezpośrednio z treści samej ustawy. Skoro w noweli z dnia z dnia 24 stycznia 2014 r. brak jest przepisów przejściowych, to organy obu instancji nie miały podstaw do stosowania art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR do zdarzeń sprzed daty jego wejścia w życie. Wskazana regulacja jest mniej korzystna dla adresatów decyzji nakładających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych i kształtuje ich sytuację prawną również w sposób mniej korzystny.

Skarżący dodał, że nie bez znaczenia jest zawarte w art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej, tj. przepisów działu zawierającego regulacje dotyczące zobowiązań podatkowych, w tym regulacje dotyczące powstania zobowiązania podatkowego i zaległości podatkowych, w których szczególnie podkreśla się zakaz stosowana przepisów mniej korzystnych dla podatnika z mocą wsteczną. Dodany w kwietniu 2014 r. ustęp 1a w art. 29 ustawy o ARiMR nie może więc stanowić podstawy do uznania skarżącego za stronę postępowania o nienależnie pobrane świadczenia. Przepis ten usytuowano w artykule regulującym sposób - formę, w jakiej uprawniony organ rozstrzyga o nienależnie pobranych świadczeniach. Jest to przepis typowo proceduralny. Nie przyznaje on więc żadnych praw ani obowiązków w sferze materialnoprawnej. Z tych przyczyn skarżący uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie, w którym organ orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach przez osobę niebędącą formalnie stroną postępowania o ich przyznanie. Wskazywał to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. (II GSK 893/2013, LexPolonica nr 8403582), ogłoszonym już po wejściu w życie ustawy nowelizującej z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR. W uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał, że nie podziela stanowiska zajętego np. w wyrokach NSA z 3 września 2013 r., II GSK 635/12; z 9 października 2013 r., II GSK 847/12; z 14 stycznia 2014 r., II GSK 1415/12, gdzie Sąd uznał, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest przepisem materialno - kompetencyjnym, czyli daje podstawę do wydania decyzji administracyjnej w stosunku do każdego, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej, wynikającej ze stosunków publicznoprawnych (źródłem prawa do pobrania środków publicznych jest decyzja administracyjna).

Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania, gdyż organy obu instancji w toku prowadzonego postępowania uznały arbitralnie, że skarżący pobrał płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Wniosek ten został oparty tylko na tej podstawie, że skarżący wskazał rachunek bankowy, na który środki te zostały przekazane. Organy obu instancji nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego. Nie ustaliły, kto był właścicielem tego rachunku bankowego, czy skarżący posiadał do niego jakikolwiek tytuł prawny i czy to on pobrał te środki.

Skarżący wskazał, że organy obu instancji dowolnie ustaliły, że nie został on błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego przez pracowników organu w kontekście obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. Organy te nie przeprowadziły w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Nie przesłuchały na tę okoliczność świadków lub co najmniej stron postępowania. Organ II instancji oparł się w tym zakresie na bliżej niesprecyzowanych ustaleniach dokonanych przez Prokuraturę Rejonową w J. G., które nie są żadnym środkiem dowodowym przewidzianym w przepisach k.p.a. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpatrywanej sprawie organ błędnie poinformował skarżącego o postępowaniu w przypadku śmierci rolnika, na którego sporządzono wniosek o przyznanie wparcia bezpośredniego. Strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji uzyskania od organu administracyjnego nierzetelnych informacji na temat stanu prawnego.

Skarżący był przekonany, że dopłaty przysługują do gruntu, a nie osobie. Uznał więc, kierowany instrukcjami pracownika ARiMR, że imię wskazane w decyzji przyznającej dopłaty nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i spełnienie przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległ zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odnosząc się do zarzutów, że zaskarżoną decyzję wydano z rażącym naruszeniem art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, 1a i 7 ustawy o agencji i że organy obu instancji powołały się na treść art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, który wszedł w życie z dniem 2 kwietnia 2014 r. i który nie mógł być zastosowany do stanu faktyczno - prawnego powstałego w 2013 r., organ stwierdził, że zawiadomieniem z [...] października 2014 r. organ I instancji na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy o ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, przyznanych i wypłaconych P. K. w 2013 r. (pobranych przez jego syna R. K.), a więc już w dacie obowiązywania przepisu art. 29 ust. 1a.

W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych płatności organ I instancji był zobowiązany do ustalenia, czy skarżący pobrał nienależnie lub nadmiernie płatność rolnośrodowiskową. Organ powołał art. 29 ust. 1 ustawy o agencji, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję RiMR pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 29 ust. 2, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o który mowa w ust. 1.

Zgodnie z art. 29 ust. 1a, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Wynika z tego, że ARiMR powinna dochodzić ich zwrotu w przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności dokonanych na rzecz osoby nieuprawnionej, to znaczy każdej osoby, która podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Krąg podmiotów, na rzecz których możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, wyznacza sformułowanie "pobranych środków" z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Należy je rozumieć jako rzeczywiste pobranie środków z rachunku bankowego. Przepis art. 29 ust. 1 stanowi, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej oraz finansowanych przez ARiMR pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Według organu że dodanie ust. 1a w art. 29 ustawy miało na celu uregulowanie zwrotu nienależnie i nadmiernie pobranych płatności przez osobę niebędącą stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Sprawy zwrotu płatności nienależnych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania sprawie przyznania danych płatności, są więc rozstrzyganie w trybie administracyjno-prawnym, a nie jak podnosi skarżący wyłącznie w postępowaniu cywilnym.

Organ podniósł, że nietrafione są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 77 i 78 k.p.a. Organ I instancji wyczerpująco wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. W toku postępowania w sprawie dotyczącego ustalenia nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r., stwierdzono, iż to skarżący R. K. wystąpił w 2013 r. z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, a jako podmiot wnioskujący wskazał P. K. - podał jego nr PESEL i NIP. Na podstawie informacji przekazanej w dniu [...] marca 2014 r. z Urzędu Skarbowego w J. G. ustalono, że P. K. zmarł w dniu [...] października 2006 r. Postępowanie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej z wniosku producenta rolnego P. K. nie mogło więc wywołać skutków prawnych z uwagi na brak strony postępowania. Status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem wraz z jej śmiercią. Nie można skutecznie wszcząć postępowania administracyjnego ani wydać decyzji w stosunku do osoby zmarłej. Z powodu braku możliwości fizycznego doręczenia takiej decyzji nie może ona bowiem wywołać skutków prawnych.

Organ wskazał, że decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej uznaje się za nieistniejącą, wydaną w nieistniejącym postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne nie może bowiem toczyć się bez strony. Osoba zmarła nie może być stroną postępowania, którego celem jest wydanie rozstrzygnięcia o jej prawach lub obowiązkach. Decyzję nieistniejącą (pozorną) należy odróżnić od decyzji dotkniętej wadą nieważności, dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.). Ta pierwsza nie wywołuje żadnych skutków prawnych, nie podlega zaskarżeniu, ani nie wymaga stwierdzenia jej nieważności. Druga decyzja formalnie istnieje w obrocie prawnym, korzysta z domniemania prawidłowości, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu w sposób określony przepisami prawa (nie nastąpi stwierdzenie jej nieważności).

Przekazano na podstawie tej decyzji na rachunek bankowy P. K. środki pieniężne bez podstawy prawnej. W związku z tym R. K. (syn) pobrał je nienależnie, co zobowiązuje skarżącego do zwrotu wypłaconej kwoty.

Przedmiotem badania w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce także wtedy, gdy środki finansowe zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej skierowanej do osoby zmarłej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie zostaną pobrane przez podmiot niebędący stroną postępowania w prawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.

W rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało, gdyż nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej. Zmarły nie mógł być beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Kwota pieniężna przekazana przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy nie była płatnością w prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach stosunku publicznoprawnego powstałego na podstawie decyzji administracyjnej. Było to wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej podmiotowi niebędącemu stroną postępowania w sprawie przyznania płatności. Organ podkreślił, że podstawowym obowiązkiem osoby ubiegającej się o przyznanie płatności jest natomiast staranne i rzetelne wskazanie okoliczności warunkujących spełnienie przesłanek do przyznania takich dopłat.

W 2013 r. po raz pierwszy ubiegano się o płatności rolnośrodowiskowe. Jest to procedura złożona. Wniosek musi być poprzedzony sporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej, na podstawie którego realizowane jest 5-letnie zobowiązanie. Plan jest wykonywany przy udziale podmiotu prowadzącego działalność w zakresie doradzania odnośnie do sporządzania dokumentacji niezbędnej uzyskania płatności rolnośrodowiskowej, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie a 35 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziale środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. PIan działalności rolnośrodowiskowej sporządzony jest imiennie na producenta rolnego. Jego wykonanie wymaga ściślej współpracy takiego podmiotu i rolnika. Plan zawiera m.in. oświadczenie rolnika o przekazaniu pełnych i prawdziwych danych potrzebny do sporządzenia planu działalności, potwierdzonych jego podpisem. Zdaniem organu, trudno byłoby uznać, iż strona działała w świadomości, że złożenie takiego wniosku w imieniu osoby nieżyjącej jest działaniem zgodnym z prawem i w jego granicach.

Mając to na uwadze organ stwierdził, że zarzuty strony podnoszone w skardze nie zasługują na uwzględnienie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.)sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 p.p.s.a.).

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane w skardze, mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę.

Z powołanej regulacji wynika, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634, dalej także ustawa o ARiMR) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie czy przyznanie kwoty pomocy nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy, bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność.

Sąd podkreśla, że przedmiotem niniejszego postępowania jest tylko nienależna płatność za 2013 r., a nie płatności za lata 2006 - 2013, jak bezzasadnie wskazuje skarżący. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające trafnie przyjęły, że decyzja organu I instancji nr [...] z dnia [...] października 2013 r. przyznająca ojcu skarżącego płatność z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na 2013 r. na kwotę 4.708,00 zł miała charakter nieistniejący z uwagi na to, że adresat tej decyzji nie żył już od [...] października 2006 r., czyli od 7 lat od wydania tej decyzji. Bezsporne jest, że wniosek o powyższą płatność wypełnił skarżący, który także wskazał do przelewu płatności rachunek bankowy zawarty we wniosku P. K. o wpis do ewidencji producentów. Kontrola sądowa objęła zatem te czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, od dnia zawiadomienia skarżącego o tym postępowaniu, co nastąpiło zawiadomieniem z dnia [...] października 2014 r. o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do dnia wydania decyzji organu odwoławczego w dniu [...] stycznia 2015 r.

Nie mogło być więc przedmiotem rozważań Sądu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. Postępowanie to było bowiem oparte na samodzielnych, odrębnych przesłankach faktycznych i prawnych. W jego wyniku ustalono nienależność płatności. Kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie jest następstwem stwierdzenia nienależności płatności na 2013 r. Jego przedmiotem jest wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Biorąc to pod uwagę Sąd nie może się ustosunkować do zarzutów skarżącego podniesionych wobec postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2015 r.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Zgodnie przepisem art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR właściwy organ ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem kontroli postępowania opartego o art. 29 ust. 1 ustawy jest zbadanie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej i nastąpi ich wypłata. W momencie wypłaty środków w kwocie 4.708 zł na 2013 r. decyzja [...] z dnia [...] października 2013 r. korzystała z domniemania ważności. Przyznane środki należy dochodzić od podmiotu, który je otrzymał.

W rozpatrywanej sprawie środki te otrzymał skarżący. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący składał formalnie wnioski i otrzymał płatność na nazwisko ojca, ale w istocie na swoją rzecz. Dowodzi tego wypowiedź skarżącego zawarta w skardze, że był przekonany o tym, że dopłaty przysługują do gruntu, a nie osobie. Mając takie przekonanie skarżący uznał więc błędnie, że imię wskazane w decyzji przyznającej dopłaty nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i spełnienie przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległ zmianie.

Organ w zaskarżonej decyzji wskazał, poza powołanymi przepisami, jako na podstawę prawną dochodzenia spornej kwoty od skarżącego art. 29 ust. 1 lit a) ustawy o ARiMR. Przepis ten wprowadzono do ustawy o ARiMR ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. poz. 341). Stanowi on, że przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Sąd stwierdza, że taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżący nie zgadza się jednak z zastosowaniem tego przepisu do przedmiotowej sytuacji zarzucając, że przepis ten wszedł on w życie dopiero 4 kwietnia 2014 r., a więc po przyznaniu i wypłacie dochodzonych płatności. Zdaniem skarżącego zastosowanie tego przepisu w rozpatrywanej sprawie narusza zasadę lex retro non agit. Jest to pogląd niesłuszny. Według Sądu przepis ten ma zastosowanie do postępowań, których przedmiotem jest zwrot nienależnie pobranych płatności. W rozpatrywanej sprawie postępowanie wszczęto z urzędu dnia [...] października 2014 r., a więc już w czasie obowiązywania art. 29 ust. 1 a) ustawy o ARiMR.

W świetle powołanych okoliczności Sąd nie stwierdził zarzucanych w skardze naruszeń przepisów postępowania mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.