Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 837/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oddala skargę


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 Z. K. (skarżąca) ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 84,83 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności dla młodych rolników oraz płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do 14,95 ha. Wnioskująca przedłożyła umowę kontraktacji buraków cukrowych na dostawy w kampanii cukrowniczej 2018/2019 zawartą dnia [...] lutego 2018 r. z grupą producentów rolnych Spółdzielnią Rolników "R. ".

W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznał skarżącej płatność JPO do powierzchni stwierdzonej, wynoszącej 84,83 ha, płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO, płatność redystrybucyjną do powierzchni 27,00 ha, płatność dla młodych rolników do powierzchni 50,00 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 14,95. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego, określonego w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz z rozporządzenia wykonawczego do tego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy w dniu [...] października 2018 r. (płatność zaliczkową) oraz w dniu [...] stycznia 2019 r. (płatność końcowa).

W dniu [...] czerwca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych skarżącej na mocy ww. decyzji.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Zdaniem organu wnioskująca nie zawarła umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "R.", z którą zawarła umowę kontraktacji dołączoną do wniosku, została bowiem wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.

W złożonym odwołaniu skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. poprzez ich zastosowanie i zobowiązanie odwołującej do zwrotu płatności, pomimo iż w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 7 ust. 3 w/w rozporządzenia i zaniechanie żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności,

- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. poprzez jego niezastosowanie i odstąpienie od zaniechania żądania zwrotu płatności, gdyż pomimo uznania, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organu, organ błędnie ustalił, że nie została spełniona druga przesłanka zaniechania zwrotu, tzn. że błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, pomimo iż nie przeprowadził żadnej analizy w tym zakresie,

- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. poprzez błędne ustalenie, że w sprawie nie doszło do przedawnienia możliwości wydania decyzji określającej obowiązek zwrotu środków, podczas gdy od dnia wypłaty środków do dnia wydania zaskarżonej decyzji minęło ponad 12 miesięcy, i spełnione zostały obydwie przesłanki do zaniechania żądania zwrotu wynikające ze zdania pierwotnego art. 7 ust. 3 w/w rozporządzenia,

- art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (DZ.U. z 2018 r. poz. 1312), poprzez pominięcie okoliczności, że w procesie składania wniosku o płatność organ miał obowiązek zastosowania się do tego przepisu, i posiadał w niniejszej sprawie normatywny obowiązek poinformowania strony o brakach wniosku (polegających na dołączeniu niewłaściwej umowy) niezwłocznie po wpływie wniosku do organu, uniemożliwiając stronie uzupełnienie braków, o czego organ zaniechał, co obecnie nie może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami dla strony,

- przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7 i 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jedynie częściowe rozpoznanie sprawy oraz niezebranie przez organ całego materiału dowodowego i w konsekwencji nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego w sprawie, wskutek czego uznano, że przepis art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. mają zastosowanie, pomimo ustalenia, że przyznanie płatności nastąpiło na skutek błędu organu i jednoczesnym zaniechaniu zbadania, czy błąd przy składaniu wniosku o płatność mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, oraz brak jakiegokolwiek rozważenia, jaki wpływ na stronę miało zaniechanie przez organ zastosowania procedury z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. Inne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ zauważył, że wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym o przyznanie płatności cukrowej, został złożony przez stronę w dniu [...] maja 2018 r., natomiast decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania wydana została dnia [...] marca 2017 r. i stała się prawomocna przed złożeniem przez stronę wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.

Tym samym w ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, że płatność cukrowa za rok 2018 została przyznana wnioskującej pomimo tego, że nie zawarła ona umowy, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia [...] lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 13 41 z późn. zm.). Niewątpliwie bowiem, w dniu wydania decyzji podmiot, z którym wnioskodawczyni podpisała w dniu [...] lutego 2018 r. umowę zakupu buraków cukrowych w kampanii w 2018 roku, czyli Grupa Producentów Rolnych "R.", nie był "grupą producentów", o której mowa w ww. przepisie.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "R." warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Organ podkreślił, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności. Skoro producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności, to przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową.

Tym samym, zdaniem organu, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Dalej organ podał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23 grudnia 1995 r., z późn. zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia.

W złożonej skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji a także przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów zarzucając naruszenie:

1) art. 2 Konstytucji RP ustanawiającego zasady demokratycznego państwa prawa oraz zaufania obywateli do państwa i prawa poprzez ustalenie tego, że obywatel jest zobowiązany dostrzec pomyłkę organu administracji i słuszne jest obciążenie obywatela konsekwencjami pomyłki tego organu,

2) art. 7 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę praworządności poprzez ustalenie tego, że organ administracji nie dopełniły obowiązku praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy,

3) art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ustawa o ARiMR) poprzez nieprawidłowe zastosowanie skutkujące ustaleniem Skarżącej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych dla dokonania takiego ustalenia,

4) art. 7, art. 11, art. 77 § 4 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia, błędną ocenę materiału dowodowego i nieuwzględnienie przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. przy wydawaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r. znanego temu organowi z urzędu statusu Spółdzielni Rolników "R." z siedzibą w R. i możliwości wykrycia tej pomyłki organu przez skarżącą,

5) art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (dalej: Rozporządzenie nr 809/2014),

6) art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 z poprzez jego błędną wykładnię wszystkich z punktów 4)-6) skutkujących nieprawidłowym ustalaniem tego, że do skarżącej ma zastosowanie obowiązek zwrotu nienależnych płatności, ponieważ skarżąca mogła w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni Rolników "R." z siedzibą w R. ,

7) art. 7 i 9 ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw poprzez pominięcie tego, że to Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wydaje decyzje o cofnięciu danej grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup oraz prowadzi rejestr grup producentów rolnych, a zatem wiedza o statusie takiej grupy jest faktem znanym temu Dyrektorowi z urzędu,

8) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak wskazania i umotywowania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tego, czy skarżąca miała możliwość wykrycia tego pomyłki Kierownika BP ARiMR "w zwykłych okolicznościach",

9) art. 138 § 1 punkt 1) i 2) k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji Kierownika BP ARiMR w mocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 12 maja 2022 (k. 83) skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2022 r. Skarżąc została poinformowana o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności ustalenia Skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2018 r. z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej. Organ podnosi, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach. Ponadto nie można uznać, że producent rolny nie jest winny stwierdzonych nieprawidłowości, dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej. Przeciwne stanowisko zajmuje Skarżąca. Podnosi, że brak jest podstaw do orzeczenia o zwrocie płatności, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mogła wykryć błąd tj. pozyskać wiedzę o wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych.

W ocenie Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Organy obu instancji prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały trafnych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo i prawidłowo określono jego materialnoprawne konsekwencje.

Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach: "Płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1) jeżeli zawarł:

a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub

b) umowę z:

– grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

– organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub

– zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru;

2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1."

Dokonując analizy poszczególnych przesłanek uzasadniających przyznanie płatności, należy stwierdzić, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca nie zawarła umów wymaganych ww. przepisami prawa. Zgodnie z ww. regulacją, z odwołaniem się do rozporządzeniu nr 1308/2013 przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Sąd za uprawnioną ocenia argumentację organu, że analiza treści ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Potwierdzają to zapisy preambuły. W szczególności należy przywołać jej pkt 118, zgodnie z którym "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy."

Natomiast w myśl art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013 "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu."

Z zapisów powyższych jednoznacznie wynika prawidłowość przyjętej przez organ argumentacji. Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje na to, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Przyjęcie, że pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy należy rozumieć szeroko (por. s. 4 skargi), de facto prowadziłoby do wniosku, że umowa taka mogłaby być zawarta z każdym przedsiębiorstwem prowadzącym skup jakichkolwiek produktów rolnych, a nawet nie prowadzącym żadnej działalności w dziedzinie produkcji rolniczej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach wynika, że podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć te buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr 1308/2013 wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel. Takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "R.".

W tym zakresie wskazać trzeba więc, że w analizowanej sprawie bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawarcia przez Skarżącą umowy z:

– grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub

– organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której producent jest członkiem, lub

– zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem.

Skarżąca nie kwestionuje tego, że Spółdzielnia Rolników "R." nie posiadała statusu podmiotu, o którym mowa w przepisach art. 15 ust. 6 pkt 1 ustawy o płatnościach oraz prawa wspólnotowego. Spółdzielnia ta została prawomocnie wykreślona z rejestru przed podpisaniem z nią umowy przez Skarżącą. W skardze wprost przyznano, że płatność na rzez Skarżącej w kwocie [...]zł została dokonana na skutek pomyłki Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych w dniu składania wniosku.

Kwestia ta zatem nie jest przedmiotem sporu między stronami, ponieważ również organ przyznaje, że decyzja o przyznaniu płatności była wydana w wyniku błędu organu.

Przedmiotem sporu jest wyłącznie to, czy zachodziły przesłanki do tego, aby organ odstąpił od wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranej płatności z racji tego, że – jak twierdzi Skarżąca – nie mogła ona wykryć pomyłki w zwykłych okolicznościach.

Kwestią wymagającą zbadania jest to, czy w sprawie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Spór sprowadza się do oceny możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 12 maja 2015 r. sygn. akt II GSK 870/14; z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10; wyrok WSA w Białymstoku z 6 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 252/18, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - podobnie jak wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).

W analizowanej sprawie organ nie kwestionuje, że płatność została przekazana na rachunek Skarżącej na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął od uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "R." została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Zatem pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Należy jednak zgodzić się z organem, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym Skarżąca mogła się z nim zapoznać. Okoliczność tę Skarżąca kwestionuje i na poparcie swojej argumentacji powołuje się na okoliczność wydania wyżej wspomnianych: decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...] lipca 2018 r. (jej kopia jest załączona do skargi) oraz kopii wydruku raportu z ewidencji producentów według stanu na [...] lipca 2018 r. (załącznik do skargi). Wskazuje też, że decyzja o przyznaniu płatności została jej wydana przez dwa lata z rzędu.

Odnosząc się do tego zauważyć należy, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja R. Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji R. Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1888).

Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem [...] sierpnia 2017 r. znosi się Agencję R. Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja R. Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem [...] sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji R. Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...). Ponadto na podstawie art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia [...] lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję R. Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję R. Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z rejestru grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję R. Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR. Zatem nie budzi wątpliwości, że na dzień [...] lutego 2018 r. (zawarcie umowy kontraktacji buraków) oraz na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, Spółdzielnia Rolników "R." była wskazana jako wykreślona z rejestru przejętego przez ARiMR. Nie ma zatem podstaw do uwzględnienia twierdzenia, że Skarżąca nie mogła wykryć błędu, skoro rejestr ten jest jawny.

Ponadto Sąd zauważa, że decyzja z [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania i wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych została prawidłowo doręczona Spółdzielni w dniu [...] marca 2017 r. (por. k. 13 i k. 14 akt admin.). Jest to okoliczność o kluczowym znaczeniu, ponieważ Skarżąca była członkiem tej Spółdzielni. Nie sposób w tej sytuacji uznać, że nie mogła łatwo pozyskać wiedzy o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru.

W ocenie Sądu Skarżąca miała możliwość uzyskania od Spółdzielni, której była członkiem - informacji o tym, czy Spółdzielnia figuruje w rejestrze uznanych grup producentów rolnych, ewentualnie zweryfikowania zapisów w tym rejestrze. Jak wynika z kopii wypisu z ewidencji producentów, Skarżąca była członkiem Spółdzielni "R.", tj. organizacji producentów. Zatem niewątpliwie miała możliwość uzyskania informacji ze Spółdzielni, bądź zweryfikowanie tam informacji pochodzących z rejestru. Nie zachodzi zatem taka sytuacja, że "błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach".

Na marginesie, z akt sprawy, jak i ze skargi wynika, że Skarżąca w żadnym miejscu nie twierdziła i nie twierdzi, że nie widziała o tym, że Spółdzielnia została wykreślona z Rejestru. Skarżąca eksponuje to, że sam organ przed przyznaniem płatności nie zorientował się, że Spółdzielnia nie ma już właściwego statusu i omyłkowo przyznał płatność. Z kolei zagadnienie możności wykrycia pomyłki przez beneficjenta płatności Skarżąca przedstawia zawsze w kategoriach zobiektywizowanych. Nie twierdzi przy tym, że sama nie wiedziała o utracie statusu przez Spółdzielnię.

Należy też mieć na uwadze, że Skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności potwierdziła, że zna zasady ich przyznawania. W orzecznictwie przyjmuje się, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik (por. wyrok NSA z dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09). Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność.

Jak wskazał NSA w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18 "celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Także w orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 315/13)."

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela.

Z podanych wyżej względów, w ocenie tut. Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły w wydanych decyzjach, że nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności. Skarżąca mogła łatwo ustalić fakt wykreślenia Spółdzielni Rolników "R." z rejestru grup producentów rolnych zapoznając się z tym rejestrem, bądź uzyskując informację bezpośrednio w Spółdzielni. Zatem, nie zachodzi zatem taka sytuacja, że "błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach".

W tym stanie sprawy ustalenie Skarżącej do zwrotu kwoty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia jest zgodne z przepisami prawa. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że za inne lata płatność także była przyznana. Rolnik obowiązany jest uwzględniać – na każdy rok – aktualne dane dotyczące wniosku, tym bardziej, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o przyznanie płatności. Prawo do płatności nie może być bezkrytycznie powielane z lat poprzednich, jeżeli nawet nie zauważono braku podstaw do przyznania płatności. Błąd nie może być powielany w latach następnych.

Z decyzji z dnia [...] lipca 2018 r., której kopię dołączono do skargi, wynika, iż dane dotyczące Spółdzielni Rolników "R." zostały zaktualizowane (w zakresie nowych członków) w rejestrze producentów rolnych. Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia [...] grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1854). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach. Wskazana decyzja z [...] lipca 2018 r. w żaden sposób zatem nie odnosi się do rejestru grup producentów rolnych.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP. Przesłanka nawiązująca do możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta płatności w zwykłych okolicznościach występuje w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji jako przesłanka wyłączająca – w szczególnych okolicznościach - obowiązek zwrotu nienależnie pobranych kwot. Przypomnieć należy, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych kwot jest zasadą, a wyjątku od niej nie należy interpretować rozszerzająco. W niniejszej sprawie nie zachodziła sytuacja tego rodzaju, że błąd "nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach". Nie chodzi zatem o to, czy "obywatel jest zobowiązany dostrzec pomyłkę Organu", jak wskazano w skardze, lecz o to, czy już na etapie składania wniosku beneficjent dołożył dostatecznej staranności.

Z omówionych wyżej powodów Sąd nie dopatrzył się ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, ani też wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Końcowo należy odnotować, że w podobnej sprawie zapadł przed tut. Sądem wyrok z dnia [...] listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 772/20, od którego wniesiona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 796/21. Ponadto, tut. Sąd oddalił skargi innych członków Spółdzielni "R." na decyzje o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności w sytuacjach podobnych do tej, jaka występowała w niniejszej sprawie.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.