Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 809/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 5 i 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej G. D. kwotę [...](siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 1991 r. H. S. oraz J. S. wystąpili o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. nr [...], położonej w B. D. .

Decyzją z dnia 15 listopada 1993 r. znak: [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w N. T. orzekł o zwrocie na rzecz J. i H. S. nieruchomości, oznaczonej jako projektowana działka ewid. [...] o pow. 0,1080 ha, mającej powstać z podziału działki ewid. [...] o pow. 0,1701 ha na działki ewid. nr [...] o pow. 0,0621 ha i nr [...] o pow. 0,1080 ha, jak również o zwrocie na rzecz Skarbu Państwa kwoty [...]stanowiącej zwaloryzowaną kwotę wypłaconego odszkodowania za grunt oraz budynek wraz z wartością, o którą nieruchomość zwiększyła swoja wartość, ustalając przy tym szczegółowy sposób zapłaty w/w kwoty

Decyzją z dnia 4 maja 1994 r. znak: [...] Wojewoda N. uchylił zaskarżoną Decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w N. T. z dnia 15 listopada 1993r. znak: [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2003 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. [...] obr. B. D. o po w. 0,1080 ha na rzecz wnioskodawców.

Decyzją z dnia 28 października 2003 r. znak: [...] Wojewoda uchylił w całości Decyzję Starosty [...] z dnia 2 czerwca 2003 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 30 grudnia 2008 r. Nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. nr [...], położonej w B. D. , na rzecz H. S. oraz J. S..

Decyzją z dnia 29 czerwca 2009 r. Nr [...] Wojewoda uchylił w całości w/w decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia 15 marca 2011 r. Nr [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz H. i J. S., nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...] obr. B. D. oraz o zwrocie na rzecz Gminy B. D. kwoty [...]zł, z tytułu zwrotu tejże nieruchomości.

Decyzją z dnia 31 października 2011 r. Nr [...] Wojewoda uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia 21 czerwca 2013 r. ([...]) na podstawie art. 104 §1 i 2 kpa w zw. z art. 136, 137, 138, 139, 140 , 141, 142, 216, 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.) Starosta [...] orzekł:

1. o zwrocie nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. [...] obr. B. D. o pow. 0,1080 ha, na rzecz: J. S. P. H. S. w całości na prawach ustawowej wspólności majątkowej;

2. o zwrocie przez J. S. oraz H. S. na rzecz G. D., kwoty [...]zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem tysięcy dwieście czternaście złotych, [...] groszy) z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

3. wyżej wymieniona kwota winna być uiszczona na numer rachunku bankowego Gminy B. D. w terminie do 14 - tu dni licząc od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna;

4. w przypadku zwłoki w uiszczeniu należności pobierane będą odsetki ustawowe;

5. roszczenia z tego tytułu podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu;

6. ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanowi podstawę dokonania stosownych wpisów w księdze wieczystej.

Organ I instancji podał, co następuje:

Decyzją z dnia 15 lutego 1974 r. zatwierdzono plan realizacyjny elektryfikacji linii kolejowej [...], którego integralną część stanowił ogólny plan realizacyjny w skali 1:25000. Umową sprzedaży z dnia 29 czerwca 1974 r., zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Skarb Pastwa - [...] Koleje Państwowe nabył od właścicieli małżonków H. i J. S., nieruchomość, oznaczoną jako działka ewid. [...] w B. D. . Nabycie nastąpiło na cel "elektryfikacji linii kolejowej [...]

Pismem z dnia 24 czerwca 1981 r. Przewodniczący Gminnej Rady Narodowej w B. D. wystąpił do Wojewody N. z wnioskiem o przekazanie na rzecz Gminy B. D. budynku położonego na działce nr [...], podkreślając, iż "PDOKP w okresie od 1974-1981 próbowała wykorzystywać ten budynek z przeznaczeniem na wczasy dla swych pracowników. Bywały okresy, że przebywały 1 lub 2 rodziny przez kilka dni. Jednak od dłuższego czasu budynek ten stoi nieczynny i niewykorzystany. W chwili obecnej w budynku tym zamieszkuje jako dozorca S. W. wraz z córką A. zajmującą tylko znikomą cześć pomieszczeń. "

Decyzją z dnia 7 marca 1983 r. Minister Komunikacji wyraził zgodę na nieodpłatne przekazanie przez Południową Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w użytkowanie Urzędu Gminy B. D. nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...] o pow. 0,1701 ha. Południowa Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych przekazała nieodpłatnie przedmiotową nieruchomość na rzecz Urzędu Gminy w B. D. protokołem zdawczo-odbiorczym spisanym w dniu 5 maja 1983 r.

Zarządzeniem Nr [...] z dnia 26 maja 1982 r., Naczelnik G. D. powołał do życia Gminny Ośrodek Kultury z siedzibą w B. D. . Naczelnik G. D. decyzją z dnia 27 września 1986 r. orzekł o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zabudowy działki ewid. [...] budynkiem G. D.. Decyzją z dnia 24 kwietnia 1990 r. Naczelnik G. D. orzekł o przekazaniu w zarząd na czas nieoznaczony G. D. nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...].

Wojewoda N. ostateczną decyzją z dnia 7 listopada 1994 r. potwierdził, iż Gmina B. D. nabyła z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości, zabudowanej oznaczonej jako działka ewid. [...] obr. [...] o pow.: 0,1701 ha.

Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w N. T. z dnia 23 marca 1994r. nieruchomość oznaczona jako działka ewid. [...] podzieliła się na: działkę nr [...] o pow. 0,0621 ha i działkę nr [...] o pow. 0,1080 ha, na której znajduje się budynek Domu Kultury.

W Dziale II w/w księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej, jako działka [...] [...] [...], jako właściciel figuruje Gmina B. D..

W dniu 1 lutego 1975 r. pomiędzy Naczelnikiem Oddziału Budynków PKP, a J. S. została zawarta umowa najmu lokalu w budynku nr [...] przy ówczesnej ul. [...] w B. D. , co potwierdzają m. in. znajdująca się w aktach sprawy: kopia przedmiotowej umowy najmu, jak również pismo W. S. z dnia 7 października 1998 r.

W oparciu o pismo PKP Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. z dnia 22 stycznia 2010r. Nr [...], ustalono, iż: "Zgodnie z Uchwałą Nr [...] Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1972 r. w sprawie rozwoju Z. w latach 1972 - 1975 została między innymi zaplanowana na lata 1972 – 1975 elektryfikacja ww. linii kolejowej na odcinku [...]. Oddanie do eksploatacji trakcją elektryczną nastąpiło 2 grudnia1975 r. Z ww. pisma z dnia 22 stycznia 2010 r. wynika również, że "ze względu na zmiany reorganizacyjne PKP jak również upływ czasu oraz okres przechowywania dokumentów nie zachowała się dokumentacja dotycząca przejęcia placu budowy związanego z korektą łuków i elektryfikacją przedmiotowej linii. Jednocześnie (...) zachowała się karta ewidencyjna Pana J. S. pracownika PKP. Panu S. wraz z rodziną zostało przydzielone mieszkanie w budynku położonym przy ul. [...] w B. D. "

Obecnie działka [...] zabudowana jest budynkiem Gminnego Ośrodka Kultury, ogrodzona ze wszystkich stron płotem z siatki stalowej na podmurówce betonowej. Od strony linii kolejowej również znajduje się ogrodzenie w odległości ok. 5-6 m od istniejącego budynku. Na podstawie różnic w fasadzie budynku można stwierdzić, która części stanowi budynek pierwotny, a która część została przebudowana lub rozbudowana. Część budynku znajdująca się w najbliższym sąsiedztwie linii kolejowej stanowi budynek pierwotny. Od strony drogi krajowej nr [...] znajduje się wjazd oraz podwórko wyłożone kostką brukową.

Na terenie wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako aktualna działka ewid. [...], poza zamieszkiwaniem od roku 1975 r. J. S. wraz z rodziną w lokalu znajdującym się w budynku aktualnego GOK-u, ani Skarb Państwa, ani Koleje Państwowe w terminie określonym w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przeprowadził żadnych czynności, zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia, tj: "elektryfikacji linii kolejowej [...]." W szczególności, na przedmiotowej nieruchomości, brak jest jakichkolwiek urządzeń infrastruktury technicznej, których lokalizacja zatwierdzona została Decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 15 lutego 1974 r. Nr [...] oraz załącznikiem do tejże decyzji w postaci ogólnego planu realizacyjnego w skali 1:25 000. Samo zaś zamieszkiwanie przez pracownika PKP J. S. w budynku zlokalizowanym na przedmiotowej nieruchomości nie może być uznane za realizację ściśle określonego celu wywłaszczenia, a nawet ogólnie określonego celu użyteczności publicznej, o której wspominał art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Odnośnie zarzutów H. S. i J. S. dotyczących kręgu stron postępowania wskazać należy, że status strony przysługuje: poprzedniemu właścicielowi (współwłaścicielowi) nieruchomości lub jego spadkobiercom - Państwu H. i J. S.; aktualnemu właścicielowi nieruchomości – Gminie B. D.; podmiotom posiadającym prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości, wynikający z zawartej z właścicielem nieruchomości umowy, w niniejszej sprawie są to: Gminny Ośrodek Kultury w B. D., Powiat T., E. S., LKS "[...]" B. D. , Gminna Biblioteka Publiczna w B. D. ; innym podmiotom posiadającym interes prawny w prowadzonym postępowaniu – na gruncie niniejszej sprawy podmiotem takim pozostaje PKP.

Organ orzekający w niniejszej sprawie pozbawiony jest możliwości przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w zakresie przyczyn nieujawnienia w treści księgi wieczystej [...], prawomocnej Decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w N. T. z dnia 23 marca 1994r. Nr [...] zatwierdzająca podział działki ewid. [...] obr. B. D. , na działki ewid.[...] i [...] obr. B. D. .Nie posiada również kompetencji do badania prawidłowości procedury komunalizacyjnej, w ramach której, w oparciu o decyzję Wojewody N. z dnia 7 listopada 1994 r. G. D. stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. [...] obr. B. D. . Do czasu zaś uchylenia bądź stwierdzenia nieważności w/w decyzji podziałowej lub w/w decyzji komunalizacyjnej, decyzje te rodzą w pełni skutki prawne w nich opisane.

Na potrzeby niniejszej sprawy sporządzony został operat szacunkowy. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo przyjął, biorąc pod uwagę cel wyceny, oraz ze względu na rodzaj nieruchomości, obecne użytkowanie, a także brak podobnych nieruchomości będących przedmiotem obrotu rynkowego, iż nie można określić wartości rynkowej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...], a co za tym idzie prawidłowo ustalił wartość odtworzeniową nieruchomości. Z kolei określając wartość nieruchomości gruntowej niezabudowanej, biegła przyjmując odpowiednią liczbę dostępnych transakcji porównawczych, dokonała właściwego wyboru: podejścia oraz metody wyceny, uwzględniając przy tym: rodzaj i położenie nieruchomości; funkcję wyznaczoną dla niej w planie miejscowym, przy czym z uwagi na fakt, iż działka znajduje się w terenie, dla którego nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przeznaczenie wycenianej nieruchomości ustalono, analizując: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, stan zagospodarowania nieruchomości, dojazd, kształt działki, konfigurację terenu, powierzchnię działki; dostępne dane o cenach rynkowych nieruchomości podobnych.

Zgodnie ze skorygowanym operatem szacunkowym określenia wartości rynkowej nieruchomości gruntowej zabudowanej stanowiącej działkę ewid. [...], zwaloryzowaną kwotę odszkodowania wywłaszczeniowego za grunt, ustalono na kwotę: [...] zł. i kwota ta stanowi mniej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości, oznaczonej jako działka ewid. [...], którą zgodnie z w/w operatem, ustalono na dzień zwrotu, na kwotę: [...] zł. Wartość przedmiotowej nieruchomości na dzień wywłaszczenia ustalono na kwotę: [...] zł. Zgodnie z art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami: zwaloryzowaną kwotę odszkodowania (148.417,00 zł) powiększono o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości na dzień zwrotu (1.005.711,00 zł) i na dzień wywłaszczenia (456.914,00 zł), w wyniku czego ustalono kwotę należną z tytułu zwrotu nieruchomości na sumę: [...] zł.

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli: Gmina B. D. oraz J. i H. S..

W odwołaniu Gminy B. D. podniesiono m.in., że przedmiotowa nieruchomość w całości została nabyta umową sprzedaży z 29 czerwca 1974 r. Rep. A nr [...] pod przebudowę i modernizację linii kolejowej S. - Z., pomimo iż z planu realizacyjnego dla ww. inwestycji wynika, iż jedynie jej część była w tamtej dacie przeznaczona na ten cel, co w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących w tamtym okresie uregulowań prawnych pozwala na stwierdzenie, że w pozostałym zakresie przedmiotową nieruchomość należy uznać za nabytą na wniosek wywłaszczanego. Z kolei przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, iż planowana wówczas inwestycja została zrealizowana w terminach przewidzianych w art. 137 u.g.n. na tej części przedmiotowej nieruchomości, która faktycznie została nabyta na ten cel. Nie można więc uznać przedmiotowej nieruchomości w tej części za zbędną na cel wywłaszczenia, natomiast pozostała część nieruchomości może podlegać zwrotowi tylko w razie jednoczesnego (lub uprzedniego) zwrotu tej części nieruchomości, która była niezbędna na cel wywłaszczenia w dacie nabycia.

Z kolei J. i H. S. nie zgodzili się z rozstrzygnięciem w zakresie rozliczeń z tytułu zwrotu przedmiotowej nieruchomości, kwestionując sporządzoną wycenę nieruchomości w formie operatu szacunkowego z dnia 25 marca 2013 r.

Decyzją z dnia 22 października 2013 r. nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 2 kpa uchylił decyzję Starosty [...] z dnia z 21 czerwca 2013 r. znak [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, że zachodziły podstawy do wyłączenia Starosty [...] od rozpoznania sprawy.

Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. ([...]) na podstawie art. 26 § 2 i 3 kpa Wojewoda wyznaczył Prezydenta Miasta N. S., wykonującego zadania z zakresu administracji Rządowej do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewid. [...].

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1625/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Wojewody z dnia 22 października 2013r. oraz uchylił postanowienie Wojewody z dnia 22 października 2013 r. wskazując, że przyjęta przeszkoda w rozpoznaniu sprawy przez Starostę T. nie zachodzi.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2016 r. (sygn. akt I OSK 2174/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2017 r. ([...]) na podstawie art. 9a ustawy z dnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) oraz art. 138 § 1 pkt 2 i art. 138 § 2 kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda:

1. uchylił pkt l decyzji Starosty [...] z dnia 21 czerwca 2013 r. i w tym zakresie orzekł o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 0,1080 ha obr. B. D. , na rzecz: H. S. córki A. i A. w 1/2 części oraz A. S. syna J. i H. w ˝ części;

2. uchylił pkt 2, 3, 4 i 5 decyzji Starosty [...] z dnia 21 czerwca 2013 r. i w trym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;

3. uchylił pkt 6 decyzji Starosty [...] z dnia 21 czerwca 2013 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie przez organem I instancji.

Organ odwoławczy podał, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] powstała z podziału działki [...] nabytej przez Skarb Państwa od Państwa H. i J. S. umową sprzedaży z dnia 29 czerwca 1974 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w celu dokonania elektryfikacji linii kolejowej [...] zgodnie z decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia 15 lutego 1974 r. Nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny w tym zakresie. W chwili wywłaszczenia na działce nr [...] znajdował się będący własnością Państwa S. budynek mieszkalny. W efekcie przeprowadzonego podziału zatwierdzonego ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w N. T. z dnia 23 marca 1994 r. nr [...], działka nr [...] podzieliła się na działkę [...] o pow. 0,1080 ha oraz działkę nr [...] o pow. 0,0621 ha, przy czym ww. budynek w całości znajduje się na stanowiącej przedmiot postępowania działce nr [...] zajmując jej znaczną część. W przeciwieństwie do działki nr [...], na stanowiącej przedmiot postępowania działce nr [...] brak jest jakichkolwiek urządzeń infrastruktury kolejowej.

Organ II instancji, uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, podzielił ocenę Starosty [...], iż nie może budzić wątpliwości, że stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania działka nr [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia określony jako "elektryfikacja linii kolejowej [...]", a tym samym, że należy ją zwrócić na rzecz poprzednich właścicieli. Powyższe wynika z całokształtu zgromadzonego przez Starostę T. materiału dowodowego, który jest kompletny i wiarygodny.

Z pisma Przewodniczącego Gminnej Rady w B. D. Narodowej z dnia 24 czerwca 1981 r. wynika, że działka nr [...] po dacie wywłaszczenia w ogóle nie była wykorzystywana na cel wywłaszczenia i Koleje Państwowe miały problem z jej racjonalnym zagospodarowaniem. Potwierdzeniem zaistnienia tego stanu była decyzja Ministra Komunikacji z dnia 7 marca 1983 r. nr [...], który wyraził zgodę na nieodpłatne przekazanie przez Południową Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w użytkowanie Urzędu G. D. przedmiotowej działki.

Odnosząc się do zarzutów Gminy B. D. Wojewoda stwierdził, że koncentrują się one wokół faktu, iż w dniu wywłaszczenia nie istniała działka nr [...], zaś istniała działka nr [...], na której — jak wskazała odwołująca - cel wywłaszczenia został zrealizowany. Konieczne jest więc uściślenie, iż organy rozpatrując złożony wniosek mogą odnieść się tylko do działki nr [...] będącej jego przedmiotem, zaś działka nr [...] stanowiąca teren kolejowy pozostaje poza obszarem niniejszego postępowania i jej sposób zagospodarowania nie może mieć wpływu na ocenę zbędności działki nr [...]. Fakt, iż w dacie wywłaszczenia nie istniała wydzielona geodezyjnie działka nr [...] z oczywistych przyczyn nie ma więc żadnego znaczenia. Również żaden ze znajdujących się w aktach dokumentów nie potwierdza, by w odniesieniu do nieruchomości J. i H. S. miało miejsce tzw. dowłaszczenie.

Z uwagi na zmiany podmiotowe, jakie nastąpiły w okresie pomiędzy zaskarżoną decyzją, a rozstrzygnięciem odwoławczym (w dniu 4 czerwca 2016 r. zmarł J. S., zaś spadek po nim zgodnie z treścią aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 20 lutego 2017 r. Rep. A Nr [...] nabył w całości P. A. S., organ odwoławczy uchylił pkt l zaskarżonej decyzji i orzekł uwzględniając aktualny stan faktyczny. Jednocześnie należało uchylić pkt 6 zaskarżonej decyzji i umorzyć postępowanie w tym zakresie, gdyż zawarta w nim treść nie stanowi przedmiotu orzekania przez organy administracji publicznej, lecz wynika wprost z przepisów prawa.

Kwestia rozliczeń z tytułu zwrotu nieruchomości została oparta w znacznej mierze na ustaleniach operatu szacunkowego – w chwili obecnej nieaktualnego. W związku z orzeczonym zwrotem nieruchomości zaistniała więc konieczność sporządzenia nowego, aktualnego operatu szacunkowego, co może być dokonane jedynie przez organ I instancji. W związku z powyższym, wedle organu, nie jest możliwe odniesienie się do tych zarzutów odwołania, które dotyczą pkt 2 i kolejnych zaskarżonej decyzji.

Na powyższe rozstrzygnięcie Gmina B. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 136 ust.3, art.137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 140 ust. 1, 2, 3, 4 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kwestia orzeczenia o zwrocie nieruchomości oraz o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania z tego tytułu niekoniecznie musi stanowić przedmiot rozstrzygnięcia ujętego w jednej decyzji administracyjnej, oraz błędną wykładnię art. 137 ust. 1 u.g.n., która doprowadziła do przyjęcia nieprawidłowego założenia, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do częściowego zwrotu nieruchomości;

- art. 7 i 77 § 1 kpa, art. 9 kpa, art. 107 § 2 kpa, art.138 § 2 kpa, poprzez uchylenie decyzji organu I instancji z dnia 21 czerwca 2013 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w sytuacji, gdy Wojewoda jako organ II instancji nie był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do niezaskarżonej przez Gminę części decyzji Starosty [...] z dnia 21 czerwca 2013 r. tj. w stosunku do punktów 2, 3, 4, 5, oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji przyjęcie, że zwracana nieruchomość nie była w dacie zakupu od J. i H. S. zakupiona w całości na cel określony w akcie notarialnym z dnia 29 czerwca 1974 r. t.j elektryfikację linii kolejowej S. - Z..

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu.

Wynik przeprowadzonej wg. powyższych reguł sądowej kontroli zaskarżonej decyzji jest negatywny.

Sąd nie podziela wszystkich zarzutów skargi, zgadza się jednak ze stroną skarżącą co do tego, że fundamentalny w sprawie problem nie został należycie wyjaśniony i przeanalizowany.

Problem ten dotyczy prawidłowego ustalenia celu nabycia nieruchomości i następnie sposobu realizacji tego celu.

Punktem wyjścia dla określenia zakresu koniecznych wyjaśnień i ocen jest odniesienie rozpatrywanego obecnie żądania nie tylko do jego aktualnego źródła prawnego, ale i do stanu prawnego i faktycznego istniejących w okresie, w którym doszło do zawarcia umowy. Skonstatować przy tym należy, że zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stosuje się odpowiednio, a nie wprost.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie zawierała szczegółowych regulacji o charakterze proceduralnym. W art. 6 ubiegającemu się o wywłaszczenie nakazywała przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy (przy czym dopuszczała też zawarcie takiej umowy w trakcie postępowania wywłaszczeniowego). W przepisie poprzedzającym (art. 5 ust. 3) ustanawiała regułę, że "wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe". Nie normowała natomiast, w jakiej formie i w którym momencie właściciel nieruchomości owo żądanie winien czy też może zgłosić. Jednocześnie w obowiązującym wówczas systemie prawnym jednostkom państwowym nie przysługiwała swoboda w nabywaniu nieruchomości od osób fizycznych.

W takim stanie prawnym nie można a priori odrzucić tezy, że zawarcie w trybie art. 6 w/w ustawy umowy sprzedaży zabudowanej nieruchomości stanowiącej siedlisko na cel związany z modernizacją linii kolejowej, który miał być - co stronom umowy było wiadomym – realizowany tylko na części nieruchomości, nastąpiło w wyniku rzeczywistego porozumienia stron. W takim zaś wypadku albo w ogóle nie mogłoby być mowy o stosowaniu przymusu państwa ("wywłaszczeniu"), a więc i odpowiednim stosowaniu przepisów o zwrocie nieruchomości, albo zachodziłaby sytuacja taka sama jak przy żądaniu zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" (które może być uzasadnione tylko przy braku realizacji celu na nieruchomości wywłaszczonej). Zanim w tej kwestii zostanie sformułowana ostateczna ocena, należy udzielić odpowiedzi na szereg pytań i uwzględnić okoliczności zupełnie przez organy pominięte.

Dla odczytania postanowień umowy – także zawartej w trybie art. 6 ustawy ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, niezależnie od sformułowań użytych w akcie notarialnym, istotne są okoliczności towarzyszące zawarciu umowy oraz zgodny zamiar stron i cel umowy (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2016 r. sygn. I OSK 2827/14).

Zważyć więc należy, że nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, a więc przed powstaniem urzędowej dokumentacji, w ramach której mogłyby być gromadzone oświadczenia i pisemne żądania stron. Nie może mieć więc przesądzającego znaczenia fakt, że takiego, utrwalonego na piśmie żądania, nie ma.

Zawarcie umowy poprzedzały starania PKP o pozyskanie nieruchomości zamiennej, podjęte wobec zgłoszonego przez J. i H. S. żądania przeniesienia zabudowań (por. pismo do Urzędu Powiatowego z dnia 31 maja 1974 r. k. 6 akt. adm.). Bezpośrednio po zawarciu zaś umowy PKP podjęło starania o pozyskanie dla J. S. materiałów budowalnych potrzebnych na budowę pomieszczeń gospodarczych, których nie ma na nowo nabytej posesji (por. pismo PKP do Urzędu Gminy z 11 października 1974 r.- k. 231 akt adm.). Umową z dnia 28 czerwca 1976 r. J. i H. S. nabyli dwie nieruchomości o łącznej powierzchni ponad 0,33 ha w B. D. z domem w stanie surowym za cenę stanowiącą tylko część uzyskanego (w terminie tygodnia od zawarcia umowy z dnia 29 czerwca 1974 r.) odszkodowania (por. umowa sprzedaży k. 626 akt adm.)

Powyższe okoliczności winny być uwzględnione i ewentualnie stanowić sygnał dla dalszych wyjaśnień w kontekście twierdzeń wnioskodawców o stosowanym wobec nich przymusie i pokrzywdzeniu, a wszystko w celu wyjaśnienia rzeczywistego zgodnego zamiaru stron umowy.

W centrum uwagi organów znalazły się losy tylko tej części nabytej przez Skarb Państwa nieruchomości, na której znajduje się obecnie Dom Kultury. Rzeczywiście nie można wątpić, że na tej części żadna infrastruktura techniczna przynajmniej widoczna zewnętrznie) związana z "elektryfikacją linii kolejowej" nie powstała. O tym jednak, że tak się stanie, strony umowy wiedziały od samego początku, a problemy z zagospodarowaniem tej części nieruchomości pojawiły się zaraz po zawarciu umowy. Należałoby zatem poszukiwać logicznej odpowiedzi na pytanie, z jakiego (innego niż żądanie właścicieli) powodu Skarb Państwa miałby się decydować na wydatkowanie niemałych kosztów na coś, co z góry dało się ocenić jako dla niego (PKP) nieprzydatne.

W poszukiwaniach tych pomocne być może dokładne wyjaśnienie prawnych uwarunkowań ówczesnych inwestycji kolejowych, w tym, jakie były wymagania co do usytuowania linii kolejowych i jakie obowiązki spoczywały na kolei w związku z realizacją inwestycji w określonym usytuowaniu (por. np. art. 27 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach). Te ustalenia pozwoliłyby także na zweryfikowanie tezy leżącej u podstaw działań PKP, a mianowicie, że zabudowania J. i H. S. miały się znaleźć w "nieprzepisowej" odległości od nowego toru kolejowego. Do tego jednak konieczne będzie wyjaśnienie, w jaki sposób cel "wywłaszczenia" miał być zrealizowany na działce nr [...] i w jaki sposób został faktycznie zrealizowany i dlaczego ostatecznie możliwe było jednak utrzymanie budynku w tej "nieprzepisowej" odległości.

Ostatecznie stwierdzić trzeba, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, z istotnym naruszeniem art. 7, 80, 107 § 3 kpa, nie został przez organy należycie, wszechstronnie wykorzystany i oceniony. Dlatego organy winny to uczynić ponownie, z wykorzystaniem powyższych uwag i po ewentualnym uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego.

Choć wobec powyższego ma to już drugorzędne znaczenie, odnotować należy, że Sąd nie podziela pozostałych zarzutów skargi.

Możliwość uchylenia decyzji o zwrocie nieruchomości tylko w części dotyczącej rozliczeń zaaprobował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lipca 2009 r. I OSK 798/08 (LEX 552326) i Sąd rozpoznający sprawę niniejszą poglądy w wyroku tym zawarte podziela.

Organ odwoławczy żadną miarą nie przekroczył zakresu zaskarżenia decyzji Starosty [...] z dnia 21 czerwca 2013 r. choćby dlatego, że odwołanie od tej decyzji złożyli także J. i H. S. zarzucając właśnie wadliwość rozliczeń.

Wyrok wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 135 ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.