Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 816/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3 a, ust. 4, art. 83 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 c), art. 152;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi B. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B. T. umorzenia należności z tytułu:

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/1992-12/1998 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 14.01.2005 r. w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienie w kwocie [...] zł.,

- składek na koncie pracowniczym NKP: 3110151?N – za okres 12/92 -12/1994 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 14.01.2005 r. w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- składek na ubezpieczenie społeczne "51" za okres 01/1999 – 08/2001 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 14.01.2005 r. w kwocie [...] zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne "52" za okres 01/1999-08/2001 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 14.01.2005 r. w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz pracy "53" za okres 01/1999 – 08/2001 w kwocie [...] zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 14.01.2005 r. w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 14 stycznia 2005 r. wpłynął z Sądu Okręgowego w Poznaniu do ZUS II Oddział w Poznaniu – Inspektorat Poznań II wniosek B. T. o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku zobowiązany wskazał, że przyczyną powstania zadłużenia były przemiany gospodarcze jakie nastąpiły w kraju na początku lat 90-tych oraz choroba spowodowana urazem kręgów szyjnych kręgosłupa. Od czasu choroby zobowiązany pracował w swoim zawodzie. Ponadto, w wyniku prowadzonych postępowań komorniczych dokonano zajęcia najcenniejszych maszyn, co dodatkowo pozbawiło go możliwości zarobkowania. Zobowiązany oświadczył, że z żoną są osobami starszymi, schorowanymi, utrzymują się z prac dorywczych, sam jest zarejestrowany w urzędzie pracy i zwrócił się o pomoc do opieki społecznej. Z ustaleń organu I instancji wynikało, że Wnioskodawca jest żonaty, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe (wraz z żoną), mieszka oraz jest zameldowany w domu, który stanowi własność małżeńską, telefony zostały wyłączone za niezapłacone rachunki. Działalność gospodarcza była wg oświadczenia Pana B. T. prowadzona w okresie od 09.1972r. do 12.1994- natomiast wg informacji uzyskanej w 06.2003r z Urzędu Skarbowego oraz daty decyzji wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej działalność została zlikwidowana w 08/2001. Zobowiązany zeznał, że pozostaje osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy od 10.2001, a od 1994r. jedynym źródłem dochodu osiągniętego przez zobowiązanego są prace dorywcze (nie podano kwot dochodu), żona zobowiązanego nie pracuje zawodowo, nie jest też zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

Zobowiązany korzysta z pomocy udzielanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. Według oświadczenia płatnik posiada zobowiązania w Urzędzie Skarbowym około [...] zł (wg oświadczenia U.S. dokonał wpisu hipoteki przymusowej), w innych instytucjach: Urząd Miasta i Gminy z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł, oraz Energetyce za nieopłacone rachunki za prąd w wysokości [...] zł. Płatnik wyjawił posiadane ruchomości: meble kuchenne, 2 wersalki, telewizor, pralka. Wg oświadczenia szacunkowa wartość posiadanych ruchomości w wys. [...] zł. Wg oświadczenia zobowiązany nie posiada innych ruchomości. Płatnik jest właścicielem

(na zasadach wspólności ustawowej) domu jednorodzinnego położonego w S. przy ul. [...], oznaczonego KW [...].

W stosunku do zadłużenia było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W celu zabezpieczenia należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości, która jest własnością zobowiązanego- kwota wpisu [...] zł.

Z analizy całego materiału dowodowego wynika, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie przepisu art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) . Powodem tego stanu rzeczy jest brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Dokonano wpisu hipoteki przymusowej, na zaległości z tytułu nieopłaconych składek, z której można prowadzić egzekucję tym samym może nastąpić zaspokojenie roszczeń Zakładu.

Zakład rozpatrzył także wniosek zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365). Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o delegacją zawartą w przepisie art. 28 ust. 3b ustawy o SUS.

Oceniając materiał dowodowy w świetle przesłanek umorzenia określonych w rozporządzeniu Zakład stwierdził, że w niniejszej sprawie nie znajduje podstaw do umorzenia składek. Z zebranych dokumentów wynika, że problemy finansowe płatnika nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia.

Ponadto Zakład wyjaśnia, że przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może ale nie musi umorzyć zaległości.

Decyzją z dnia 22 października 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w sprawie umorzenia.

W uzasadnieniu podano, że B. T. w okresie od 01.09.1972r. do 20.08.2001r. prowadził działalność gospodarczą - zakład stolarski. Obecnie pobiera świadczenia emerytalne w wysokości [...] zł netto. Według zeznania podatkowego za rok 2008 dochód państwa T. wyniósł [...] zł. W okresie od września do listopada 2005r. żona zobowiązanego przebywała na leczeniu szpitalnym, a w grudniu 2007r. przeszła badania kontrolne. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Poznaniu z dnia 02.01.2006r., Pani T. do dnia 30.01.2008r. została zaliczona do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Od dnia 19.09.2010r. zobowiązany jest wdowcem.

Pan T. jest właścicielem nieruchomości nr KW [...], na której w dniu 09.10.1997r. Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydz. XIII dokonał na rzecz Zakładu wpisu hipotecznego. Wobec zobowiązanego - Zakład za pośrednictwem I Urzędu Skarbowego w Poznaniu prowadził postępowanie egzekucyjne, które postanowieniem z dnia 30.03.2000r. i 24.06.2004r. zostało umorzone. Postanowieniem z dnia 06.01.1997r. Burmistrz Miasta i Gminy S. umorzył zobowiązanemu zaległości z tytułu podatku dochodowego za lata 1990-1991, natomiast za lata 1992-1993 w 80%. Pozostałą kwotę rozłożono na raty

W wyniku kontroli przeprowadzonej ustalono, że nieruchomość -dom rodzinny jest zamieszkiwany przez 6 osób, to jest zobowiązanego z żoną, bezrobotnym synem lat 41, synową (zobowiązany nie potrafił powiedzieć, czy synowa pracuje i w jakim miejscu) i dwójką wnuków. Koszty związane z utrzymaniem wynoszą: podatek od gruntu - [...] zł kwartalnie, opłaty za prąd- [...] zł rocznie, gaz- [...] zł miesięcznie opał za rok 2009 - [...] zł, telefon i Internet- [...] zł miesięcznie, wyżywienie [...] zł, lekarstwa i dojazdy do lekarzy [...] zł, środki czystości- [...] zł. Wszystkie koszty utrzymania i wyżywienia pokrywa zobowiązany. W latach 2001-2007 zobowiązany okresowo korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w S.

Działalność gospodarczą była zobowiązany prowadził do końca 1994r.,(osiągał przychody) następnie w wyniku wypadku przebywał na zwolnieniu lekarskim do 31.03.1995r. W okresie od 1995 - 2001r. zobowiązany nie osiągał przychodów, w maju 1998r. Pierwszy Urząd Skarbowy w P. przeprowadził w drodze licytacji sprzedaż wszystkich maszyn i urządzeń wnioskodawcy, w związku z czym działalność nie była prowadzona od czerwca 1998r. Powodem wyrejestrowania działalności dopiero w 2001r. był zły stan psychiczny zobowiązanego spowodowany wypadkiem, bankructwem firmy i licytacjami.

W skardze na powyższą decyzję B. T. wniósł o uchylenie jej w całości na podstawie art. 145 §1 i pkt 1 lit a i c powołanej wyżej ustawy ze względu na naruszenie prawa materialnego i przepisów p stepowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez organ rentowy. Zarzucił, że decyzja wydana została przedwcześnie, z rażącym naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, dokonano w niej błędnej oceny materiału dowodowego oraz oparta została na błędnych ustaleniach faktycznych, a także dowolnej interpretacji "uznania administracyjnego" i nadużyciem tzw. "władztwa" ze szkodą dla wnioskodawcy.

Decyzja z dnia 22 października 2010r. w sprawie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z dnia 22 kwietnia 2005r. wydana została przedwcześnie, ponieważ nie została ostatecznie rozstrzygnięta kwestia jej nieważności zawarta w skardze z dnia 22 listopada 2010r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Organ rentowy wydając dwie decyzje oraz postanowienie nie wziął pod uwagę aspektu sprawy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu może uchylić zaskarżoną decyzję z dnia 22 listopada 2010r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 22 kwietnia 2005r. Żona skarżącego przed wydaniem zaskarżonej decyzji zmarła. Akt zgonu został dołączony do materiału dowodowego. Z chwilą jej śmierci wszelkie dotychczasowe ustalenia przeszły do historii i konieczne stało się przeprowadzenie nowej analizy ekonomicznej przy zmienionej sytuacji materialnej skarżącego, czego organ odwoławczy nie uczynił. Skarżący obecnie utrzymuje się z emerytury.

Emerytura skarżącego jest pomniejszona o okres nieskładkowy trwający od 12/1992-

08/2001r., a zatem w niższej wysokości. Wg wyliczeń Zakładu miesięczne wydatki małżonków kształtowały się w wysokości [...] zł co przy łącznych dochodach w wysokości [...] zł osiąganych do śmierci żony skarżącego daje niedobór finansowy w wysokości [...] zł Tymczasem z analizy przedstawionej dokumentacji, a zwłaszcza opisu sytuacji finansowej zawartej w piśmie z dnia 04.05.2009 r. wynika, iż stałe wydatki miesięczne wnioskodawcy wynosiły łącznie - [...] zł w tym

energia elektryczna - [...] zł, gaz [...] zł, telefon- [...] zł, środki czystości [...] zł, a także zakup leków w przybliżonej kwocie [...] zł

Natomiast zakup opału stanowi kategorię wydatków nieperiodycznych, gdyż ponoszony jest w okresie zimowym. Na zakup żywności przeznaczona jest kwota pozostała.

Oznacza to, że analiza ekonomiczna przeprowadzona została przez organ odwoławczy

wybiórczo i nierzetelnie. Śmierć żony skarżącego spowodowała, iż przy uszczupleniu dochodów o jej świadczenie 1 doszło do redukcji niektórych kosztów, które można udokumentować dopiero !po upływie kilku miesięcy i zbadać jaka jest faktyczna sytuacja materialna skarżącego. Wtedy wydana decyzja byłaby oparta na podstawie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Obecnie wnioskodawca nie korzysta z internetu. Faktem jest, że z części poniesionych wydatków pośrednio korzystał bezrobotny syn skarżącego wraz z rodziną jednakże stan ten miał charakter przejściowy oraz był wymuszony jego sytuacją losowa a nie dobrowolnym wyborem. W ocenie tej kwestii organ odwoławczy popełnił rażący błąd.

Pełnomocnik skarżącego w składanych pismach wnosił o uwzględnienie w procesie decyzyjnym faktu nieprowadzenia działalności gospodarczej w okresie XII.1994-2001 spowodowanej wypadkiem oraz brakiem środków produkcji.

Okoliczności te zostały całkowicie pominięte w zaskarżonej decyzji co daje już możliwość do postawienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Złamanie kręgów szyjnych oraz długotrwała rehabilitacja dają natomiast podstawy do stwierdzenia, że część zaległości powstała w wyniku zdarzenia losowego.

Organ nie przeprowadził żadnej analizy po tym kątem, gdyż wypadek losowy stanowi kategorię umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie.

Z analizy materiału dowodowego wynika bezspornie, iż przyrost zadłużenia spowodowany był również zaniedbaniami w zakresie obowiązków ewidencyjnych wnioskodawcy wywołanych urazem psychicznym oraz załamaniem nerwowym po przeprowadzonych licytacjach maszyn i urządzeń technicznych.

Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy oparł się również na fakcie posiadania przez skarżącego majątku nieruchomego i dokonanym wpisie do hipoteki. Kwestia ta nie powinna mieć żadnego związku z przedmiotową sprawą, gdyż uzależnienie umorzenia od nieposiadania majątku jest niedopuszczalne.

Istnieją przesłanki umożliwiające zastosowanie umorzenia należności, pomimo posiadania majątku. Są nimi na przykład zdarzenia losowe, w tym przypadku wypadek wnioskodawcy i niemożność prowadzenia działalności gospodarczej. Względy społeczne nie sprzeciwiają się takiemu rozwiązaniu.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Stąd organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).

Należy podkreślić, że decyzja organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9.09.2005 r., III SA/Wa 939/05, Lex nr 192082).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że powyższym wymogom nie czyni zadość zaskarżona decyzja.

W obu decyzjach Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., wskazując m.in., że wprawdzie w roku 2000 i 2004 r. umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego, jednakże obecnie żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził całkowitej nieściągalności, a ponadto istnieje zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości wnioskodawcy. W związku z tym nasuwa się spostrzeżenie, że skoro obecnie nie jest prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne, także z zabezpieczonej hipotecznie nieruchomości, to istotnie żaden z organów nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności. Postępowania egzekucyjne prowadzone w latach 2000 i 2004 zostały umorzone ze względu na brak składników majątkowych. Organ nie wyjaśnił przy tym dlaczego nie została dotychczas wszczęta egzekucja z zabezpieczonej nieruchomości, tak aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości co do jej skuteczności, zwłaszcza, że z akt administracyjnych wynika, że pierwotne zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS uległo znacznemu zmniejszeniu i obecnie obejmuje kwotę [...] zł ( por. zawiadomienie Sądu Rejonowego w P. XIV Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 17.12.2004 r., k 88 aa ), gdy tymczasem zaległości skarżącego wynoszą łącznie ok. [...] zł.

Ponadto skarżący w toku postępowania wskazywał, że nie ma możliwości zarobkowania, żona jest osobą chorą i jej leczenie pochłania znaczne kwoty, oboje korzystają okresowo z pomocy społecznej, nawiązując w ten sposób do przesłanki umorzenia przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Stwierdzenie, że przesłanka ta nie zachodzi w przypadku skarżącego winna być zatem poprzedzona dokonaniem szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ nie poczynił żadnych aktualnych ustaleń w tym zakresie, poprzestając na materiale dowodowym zebranym przed wydaniem poprzedniej decyzji z 24 lipca 2009 r. Natomiast decyzja organu I inst. jest w tym względzie całkowicie nieaktualna, bowiem dotyczy sytuacji z 2005 r. W szczególności po uzyskaniu informacji, że żona skarżącego nie żyje, organ winien zwrócić się do niego o podanie zestawienia aktualnych dochodów i wydatków, tak aby możliwe było wskazanie jakie obecnie możliwości spłaty należności strona posiada.

Wymaga podkreślenia, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek oznacza, że organ może odmówić umorzenia wnioskowanych należności nawet pomimo zaistnienia przesłanek umorzenia określonych w wyżej powołanej regulacji prawnej. Jednakże w takim przypadku winien należycie uzasadnić rozstrzygnięcie, wskazując jakie ważne względy zdecydowały o odstąpieniu od umorzenia zaległości pomimo wystąpienia przesłanek umorzenia, tak ażeby rozstrzygnięciu nie można było przypisać cech dowolności, a także aby uzasadnienie decyzji czyniło zadość zasadzie przekonywania (art. 11 kpa).

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec braku wyczerpującego rozważenia istotnych okoliczności sprawy i niedostatecznego uzasadnienia decyzji, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddaje się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej. Jednocześnie uzasadnienia decyzji nie czynią zadość wymogom art. 107 § 3 kpa i są nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania. Wobec powyższego należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, a wskazania dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy wynikają z powyższych rozważań.

Sąd rozważył również, czy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 22 kwietnia 2005 r. została wydana przez właściwy organ, to jest czy ewentualnie nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stanowiącą przesłankę nieważności postępowania, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), zwaną dalej p.p.s.a. Takiej wady wymieniona wyżej decyzja nie posiada. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 1 pkt 3ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ) w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organem właściwym do wydawania decyzji w I instancji jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Treść rozstrzygnięcia decyzji z dnia 22 kwietnia 2005 r. zawiera sformułowanie; "...Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności z tytułu składek..." co wskazuje jednoznacznie, że organem, który wydał decyzję był właśnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego formularza omyłkowo użyto do zapisania decyzji. Również uzasadnienie decyzji wielokrotnie wskazuje na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako organ wydający decyzję. Zatem ten organ administracji publicznej jako właściwy wydał decyzję w I instancji, wykonując swoje zadanie z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem wskazanej w decyzji jednostki terenowej w postaci II Oddziału w Poznaniu Inspektoratu Poznań II.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz art. 152 p.p.s.a.