Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1437/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 80 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. L. i B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz J. L. i B. L. solidarnie kwotę 300 (trzysta) złotych oraz na rzecz J. L. kwotę 60 (sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z ... 2011r. J. i B. L. (właściciele działki nr ... przy ul. G. ... we W.) zwrócili się do Prezydenta Miasta W. o wydanie na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne decyzji nakazującej właścicielom działki nr ... przy ul. G. ... we W. – J. i Ł. W. przywrócenie stanu poprzedniego. Wnioskodawcy wskazali, że właściciele sąsiedniej działki bez pozwolenia nawieźli ziemię podnosząc rzędną terenu podczas budowy budynku i wykonali murowaną ścianę oporową (długość 41,5m i wysokość 20-190 cm), która podtrzymuje sztucznie usypaną masę ziemi dążącej do osunięcia. Zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim spowodowana podniesieniem terenu, skutkuje powstawaniem szkód i podtopień posesji wnioskodawców. Nadmienić należy, iż analogiczny wniosek do organu złożyli właściciele działki nr ... przy ul. B. ... we W. – U. i D. C.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Prezydent Miasta W., trzykrotnie podejmował decyzje, które były uchylone kasacyjnymi decyzjami organu odwoławczego, a sprawa była przekazywana do ponownego rozpatrzenia. Były to:

- decyzja z ... 2012r. znak ... nakazująca J. W. przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie położonym we W. przy ul G. . dz. Nr ... i ... poprzez usunięcie ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działkami ... i ... do poziomu podmurówki ogrodzenia z siatki oraz obniżenie terenu o 80 cm w południowej części działki nr ..., uchylona decyzją SKO z ... 2012r. (...),

- decyzja z ... 2012r. (...) nakazująca J. i Ł W. przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie poprzez usunięcie ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działkami nr ... i ... do poziomu podmurówki ogrodzenia z siatki oraz obniżenia terenu o 80 cm, uchylona decyzją z ... 2013r. (...),

- decyzja z ... 2013r. (...) o odmowie wydania nakazu przywrócenie stanu wody na gruncie położonym we W. przy ul. G. ... i ... i wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, uchylona decyzją SKO z ... 2013r. (...).

Ostatecznie po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta W., decyzją z dnia ... 2014r. znak ..., na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne

1. nakazał J. i Ł. W. wykonanie urządzeń zabezpieczających szkodom na działce nr ... obręb W. KM ... poprzez wykonanie:

a) rowu chłonnego na działkach ... i ... obręb W. KM ... w odległości 1,3m od osi istniejącego muru o parametrach: długość 81m, szerokość dna rowu 0,7m, wysokość 0,7m, nachylenie skarg 1:0,5, początek rowu należy odsunąć od ogrodzenia od strony ul. G. w odległości 1m, dno i skarpy rowu chłonnego wyłożyć geowłókniną filtracyjną, rów należy wypełnić materiałem żwirowo-kamiennym, o frakcjach w przedziale 32-120mm, przykryć geowłókniną z wywinięciem na długości ok. 30cm.

b) wykonanie w podmurówce muru na głębokości 10cm poniżej terenu istniejącego na działkach ... i ... obręb W. KM ... otworów o średnicy 110mm, w otworach należy obsadzić rury PCV prowadzące do rowu chłonnego ze spadkiem 0,1%, wyloty rur należy zabezpieczyć geowłókniną, rury odprowadzające należy wykonać w rozstawie 3m.

2. o terminie rozpoczęcia prac wykonawczych poinformować Wydział Środowiska Urzędu Miasta W. z 7 dniowym wyprzedzeniem.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta W. po rozdzieleniu spraw prowadzonych z wniosków p. L. oraz p. C., wskazał, że właściciele nieruchomości położonej we W. przy ul. G. nr ... (działka nr ...) sąsiadują od strony południowo-zachodniej z nieruchomością J. i Ł. W., położoną przy ul. G. ... i ... (działki nr ... i ...). Działki nr ..., ... zlokalizowane są na skarpie wiślanej prawobrzeżnej części miasta. Teren ten charakteryzuje się znacznym spadkiem w kierunku południowo-zachodnim tj. do ulicy B., który wynosi średnio 1:25, a różnica poziomów wynosi 3,44m. Nieruchomości p. L. i p. W. znajdują się w górnej części skarpy i położone są wzdłuż ulicy G.. W dolnej części skarpy znajduje się nieruchomość p. C. (dz. nr ...), z którą bezpośrednio graniczy nieruchomość L. J. i Ł. W. - właściciele działek nr ... i ..., podnieśli poziom terenu swojej nieruchomości o około 0,8-1,2m poprzez nawiezienie ziemi i gruzu, wykonali na granicy działek ... i ... betonowe ogrodzenie na fundamencie w postaci muru z podporami o długości około 1m każda występujące, co ok. 5,5m, zasypali naturalny obszar zastoiskowy wód opadowych, znajdujący się w południowej części nieruchomości na dz. nr ..., co ustalono na podstawie przeprowadzonych oględzinach nieruchomości w dniu ...2011 r., opinii biegłego, opracowania w zakresie wykonania urządzeń zabezpieczających. Przeprowadzone w dniu ... 2011r., w dwa dni po ulewnym deszczu, oględziny wykazały na działce p. L. ślady po spływającej wodzie deszczowej zarówno na powierzchni ziemi jak i na fundamencie wykonanego ogrodzenia, co zostało udokumentowane na zdjęciach (k 9-24), dodatkowo na posesji widoczne było duże zawilgocenie ziemi. J. L. poinformowała, że nie może korzystać z części działki przylegającej do działki C., od kiedy W. wykonali nasyp z ziemi i gruzu z powodu silnego zawilgocenia.

Organ zlecił wykonanie ekspertyzy hydrologicznej M. K., posiadającemu kwalifikacje do wykonywania dokumentacji hydrologicznej, której przedmiotem było określenie czy na nieruchomości przy ul. G. ... we W. (dz. nr ... i ... KM) dokonano stanu wody na gruncie i czy zmiana ta spowodowała szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie - dz. nr ... i nr .... Z ekspertyzy wynika, że teren nieruchomości przy ul. G. ... i ... podniesiony został o ok. 80 cm tj. do rzędnej 49,06 m n.p.m. w południowej części działki. Według biegłego podwyższenie terenu, powodujące zmianę ukształtowania działki nr ... i ..., a zwłaszcza posadowienie muru oporowego (ogrodzenia betonowego) o długości 83m na granicy działek C. i L. spowodowało zmianę kierunku spływu wód powierzchniowych, przyczyniając się do zmiany warunków wodnych na działkach nr ... i .... Na mapach załączonych do ekspertyzy przedstawiono kierunki spływu wód w okresie, w którym nie było ogrodzenia i kierunki spływu po wykonanym przez właścicieli działek nr ... i ... ogrodzeniu. W ocenie organu, wynika z nich jednoznacznie, że wykonanie ogrodzenia betonowego spowodowało zmianę kierunku spływu wód, który aktualnie odbywa się po działkach p. L. i C. wzdłuż wykonanego ogrodzenia. Natomiast podwyższenie terenu w południowej części działki nr ... i ... spowodowało zasypanie naturalnego obszaru zastoisk wód opadowych.

Zgodnie z zaleceniami wynikającymi z ostatniej decyzji organu II instancji z dnia ... 2013 r., organ wystąpił do biegłego o doprecyzowanie stwierdzenia w zakresie jednoznacznego naruszenia lub też nie, stosunków wodnych na gruntach sąsiednich. Biegły podtrzymał swoje stanowisko zawarte w piśmie z ... 2012 r. oraz wnioski zawarte w ekspertyzie (pismo z ... 2014r.) ponownie stwierdzając, że podniesienie gruntu i posadowienie muru oporowego (ogrodzenia) wprowadziło zmianę kierunku spływu powierzchniowego zarówno na dz. nr ... i ... jak i na dz. nr ... i .... Ponadto wyjaśnił, że szkodliwość dla gruntów sąsiednich polega na zmianie kierunku spływu wód opadowych na działkach ... i ..., efektem czego jest pojawianie się zastoisk wody w wypłaszczeniach terenu. Biegły odniósł się również do istniejącego przed wybudowaniem betonowego ogrodzenia, ogrodzenia z siatki na cokole murowanym o wysokości ok. 20 cm, wyjaśniając, że poprzedni cokół pod ogrodzeniem z siatki nie stanowił takiej bariery spływu powierzchniowego jak obecnie posadowiony mur, chociażby ze względu na jego zagłębienie w terenie. Ponadto ponownie wyjaśnił, że wybudowanie ogrodzenia betonowego nie wpływa na reżim wód podziemnych, nie zmienia wody kapilarnej w strefie aeracji ani wody wolnej w strefie saturacji, zmienia tylko kierunki i intensywność spływu powierzchniowego.

Orzekający organ uznał ekspertyzę wykonaną przez uprawnionego hydrologa za wiarygodną, wskazując, że kierunki spływu powierzchniowego przed i po dokonaniu zmian na działkach nr ..., ... i ... określone zostały na podstawie archiwalnych rzędnych terenu w wielu punktach powierzchni. W ocenie organu oględziny nieruchomości, zdjęcia dokumentujące stan faktyczny oraz opinia biegłego dają podstawę do stwierdzenia, że wykonanie ogrodzenia betonowego na granicy działek, podwyższenie terenu, zasypanie zastoiska wód opadowych na działce nr ... spowodowały zmianę kierunku spływu wód opadowych. Organ wskazał również na zeznania świadka E. C., zamieszkałej na tym terenie od 50 lat, która zeznała, że pomimo istnienia murku o wysokości ok. 20cm, stanowiącego fundament pod ogrodzenie z siatki, wody opadowe spływały ukośnie z jej posesji na posesję p.L. i posesję p. C., a następnie na działkę będącą obecnie własnością W.. Obecnie w czasie ulewnego deszczu woda leje się strumieniami wzdłuż istniejącego muru, co dodatkowo w ocenie organu potwierdza, że wykonane ogrodzenie stanowi przeszkodę w naturalnym spływie wód opadowych.

Organ podkreślił, że p. W. w trakcie prowadzonego postępowania nie kwestionowali podwyższenia terenu swojej nieruchomości. Na rozprawie w dniu ... 2011r. reprezentujący ich pełnomocnik oświadczył, że poziom gruntu na działkach nr ... i ... został podwyższony, aby zapobiec zalewaniu nieruchomości przez wody powodziowe Wisły. Ponadto przedstawił rozwiązanie dotyczące sposobu odbioru wód opadowych z działek sąsiednich, które załączył do protokołu rozprawy.

W ocenie Prezydenta Miasta zebrane dowody wskazują, że p. W. poprzez działania polegające na wykonaniu ogrodzenia, podwyższeniu terenu, zasypaniu zastoiska wód opadowych dokonali zmiany stanu wody na gruncie poprzez zmianę kierunku spływu wód opadowych, które stanowią przyczynę szkodliwego oddziaływania na grunty położone przy ul. G. .... Szkodliwe oddziaływanie na działkę nr ..., którego przyczyną jest zmiana naturalnego spływu wód opadowych i roztopowych nie jest procesem stałym i jest widoczne jedynie podczas deszczy o dużym nasileniu, jak również przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych, takich jak m.in. roztopy, czego dowodem są oględziny przeprowadzone w dniu ... 2013r. w innych warunkach atmosferycznych w czasie pogody bezdeszczowej, gdyż nie wykazały występowania podtopień, ani innych śladów, świadczących o zalaniu wodą.

Organ rozważając zasadność wyboru – przywrócenie stanu poprzedniego polegającego na usunięciu ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działkami nr ... i ... oraz obniżenie terenu o 80 cm w południowej części działki nr ... lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom uznał, iż rozwiązanie polegające na wykonaniu urządzeń drenarskich na gruncie p. W. będzie rozwiązaniem bardziej racjonalnym, najprostszym i ekonomicznie uzasadnionym. Zapewni bowiem realizację interesów właścicieli nieruchomości, na których grunt szkodliwie wpłynęła dokonana zmiana, jednocześnie nie będzie w sposób zbędny obciążać właścicieli nieruchomości, którzy dokonali zmiany. Z przygotowanego projektu rozwiązań określającego sposób wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr ... i ... wynika, że z uwagi na rodzaj występujących na przedmiotowych działkach gruntów średnio dobrej przepuszczalności (grunty niespoiste, wykształcone jako piaski i pospółki, z domieszkami otoczaków i gliny) rozwiązaniem służącym sprawniejszemu odprowadzeniu wód deszczowych z działek ... i ... i jednocześnie zapobiegającym szkodom na ww. działkach jest wykonanie rowu chłonnego wzdłuż muru na działkach ... i .... Rowy chłonne mają bowiem zastosowanie przede wszystkim przy średnio dobrej przepuszczalności podłoża i charakteryzują się wówczas dobrymi właściwościami retencyjnymi, a takiego rodzaju grunty występują na tym terenie. Na rozprawie w dniu ... 2014 r. wobec sprzeciwu p. L., autorka projektu wyjaśniła, że nie wykonanie otworów w murze spowoduje, że zaprojektowany rów wchłonie jedynie wody opadowe z działki p. W. oraz wyjaśniła, że wykonywanie prac przewidzianych w projekcie nie wymaga wejścia na teren p. L.. Skarżący nie wyrazili zgody na proponowany przez inwestora sposób odwodnienia ich działki.

Odwołując się od powyższej decyzji J. i B. L. wnieśli o zobowiązanie właścicieli działek przy ul. G. ... i ... do przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie bądź przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zarzucili, że zaproponowane rozwiązanie w postaci rowu chłonnego nie rozwiąże problemu wody na ich działce gdyż projektant założył, że na działkach znajdują się grunty o średnio dobrej przepuszczalności, co nie jest zgodne z prawdą. Występują tu bowiem grunty zwięzłe i ilaste, ponadto przy dużych opadach woda może płynąc od razu na ich działkę, omijając rów. Od czasu przeprowadzenia ekspertyz przez biegłego sytuacja diametralnie się zmieniła i pogorszyła.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., decyzją z ... 2014r. nr ..., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia ... 2014r.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że doszło do zmiany stosunków wodnych na działce nr ... i ... związanej z przeprowadzonymi robotami budowlanymi i obecnym zagospodarowaniem terenu tej nieruchomości, powodującej szkodliwe oddziaływanie na działki sąsiednie nr ... i .... Ocenił również jako zgodne z prawem i wyczerpujące postępowania jak i zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy. W opinii Kolegium z treści opinii biegłego hydrologa z września 2011r., uzupełnionej pismem z dna ... 2014r. wynika jednoznacznie, że poniesienie gruntu i posadowienie muru oporowego wprowadziło zmianę kierunku spływu powierzchniowego zarówno na działkach nr ... i ... jak i na działkach o nr ... i ..., co pociąga za sobą szkodliwe oddziaływanie na działki nr ... i ..., polegające na zmianie kierunku spływu wód opadowych. Efektem powyższego może być w miejscach wypłaszczenia terenu pojawienie się zastoiska wody. Kolegium zwróciło uwagę, że biegły hydrolog podsumowując przedmiotową opinię pozytywnie ocenił propozycje wykonania przepustów w murze i drenażu po stronie działek ... i ..., co w opinii Kolegium dowodzi, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił wskazaną opinię uznając, iż doszło do zmiany stanu wody na gruncie w taki sposób, że zmiana ta odbywa się ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Konsekwencją tak sformułowanego wniosku jest wypełnienie dyspozycji art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, w którym upoważniono właściwy organ do nakazania, w drodze decyzji administracyjnej, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Dokonując wykładni przywołanego przepisu organ odwoławczy podniósł, że przewiduje on alternatywny sposób załatwienia sprawy, a wybór jednego ze sposobów przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego. Ustawa nie zawiera żadnego dodatkowego unormowania, z którego wynikałoby, iż jako podstawowe preferowane jest któreś wskazane w przepisie rozwiązanie. Zważywszy, że w ekspertyzie jej autor pozytywnie zaopiniował wykonanie drenażu i przepustów w murze jako rozwiązanie zapobiegające szkodom, organ pierwszej instancji zlecił opracowanie dokumentacji technicznej dla takiego rozwiązania, to powstał projekt wykonawczy nt. "Wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr ... i ... obręb W., położonym przy ul. G. ... i ul. B. ..." jak i wnioski z ekspertyzy stały się podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że aby skutecznie zakwestionować ustalenia poczynione w toku postępowania, szczególnie opinie biegłych specjalistów należałoby przedstawić kontrdowód np. w postaci innej ekspertyzy, czego odwołujący się nie uczynili. Nie przedstawili zatem żadnego dowodu wskazującego, że zaproponowane rozwiązanie polegające na wykonaniu rowu chłonnego nie spowoduje skutecznego zapobieżenia szkodom wynikającym ze zmiany stanu wody na gruncie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. i B. L. wnosząc o uchylenie powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucili naruszenie przepisu art. 29 ustawy Prawo wodne, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skarżący podkreślili, że uprzednio Prezydent Miasta W. wydał już zgodną z ich żądaniem wydał decyzję z ... 2012r. nakazującą przywrócenie stanu poprzedniego wody na sąsiedniej działce, która uwzględniała ustalenia ekspertyzy hydrologicznej. Z tej wynika, że wybudowanie muru oporowego i podwyższenie terenu sąsiedniej działki o 80 cm i spowodowało zasypanie naturalnego obszaru zastoisk wód opadowych oraz zmieniło kierunek spływu powierzchniowego również na sąsiednich działkach. Zdaniem skarżących ustalenia eksperta wskazywały na to, że działanie właścicieli działek przy ul. G. ... i ... stanowią naruszenia, o których mowa w ww. przepisie. Tymczasem organ wybrał sposób rozwiązania problemu poprzez budowę rowu chłonnego bez przeprowadzenia (wskazanych w opinii hydrologicznej) badań geotechnicznych gruntu i błędnie przyjmując, że grunty na przedmiotowym terenie to piaski i pospółki z domieszkami otoczaków i gliny, a nie grunty spoiste iły pstre i gliny – jak jest w rzeczywistości i na co wskazuje opinia Prezydenta Miasta W. z dnia ... 2013r. na podstawie dokumentacji z badań gruntów dla ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia kanalizacji sanitarnej w A. W. Etap ... Z..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podkreślając, że organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiedniej winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Podstawą rozstrzygnięcia były wnioski z ekspertyzy oraz projekt wykonawczy. Powołanie się na opinie Prezydenta Miasta z ... 2013r., z której wynika jedynie rodzaj gleb, nie może stanowić o wadliwości obowiązku nałożonego decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia ... 2014r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia ... 2014r., znak: . w przedmiocie nakazania J. i Ł. W. wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom na działce nr ... poprzez wykonanie wskazanych robót na działkach nr ... i ... obręb W. KM ....

Materialnoprawną podstawą wydanej stanowił art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012r., poz. 145), zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W orzecznictwie w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne opinia biegłego do spraw badania stosunków wodnych jest zasadniczo niezbędna (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 613/07; 15 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1269/11 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z 17 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 97/12; we Wrocławiu z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 669/08, w Białymstoku z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 300/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno bowiem ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, a więc wskazanie odpowiednich "urządzeń", do wykonania których organ powinien zobowiązać stronę na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy specjalistycznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1301/13).

Z ugruntowanego i bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika także wskazanie, iż organ wydając przedmiotową decyzję powinien nakazać takie działanie, które w okolicznościach danej konkretnej sprawy racjonalnie będzie najskuteczniejsze i najprostsze do wykonania, mając na uwadze prawa i interesy wszystkich stron postępowania. Wymaga więc oceny czy ważniejszy w danej sprawie jest interes osoby poszkodowanej czy też właściciela gruntu, który szkodę spowodował (vide wyrok WSA w Lublinie z 22 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Lu 912/07). Artykuł 29 ust. 3 Prawa wodnego nie określa i nie wskazuje, jakiego rodzaju urządzenia maja być wykonane w celu zapobieżenia szkodom; celem tego przepisu jest nakazanie stronie dokonującej szkody wykonania takiego urządzenia, które uniemożliwi dokonanie szkód. Powyższe oznacza, że organ nie może nakładać na stronę obowiązków, których wykonania nie będzie mógł zweryfikować w ramach własnych kompetencji i uprawnień (vide wyrok WSA w Warszawie z 22 grudnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 2065/06), jednocześnie, co orzecznictwo mocno podkreśla, nie bez znaczenia jest, iż najistotniejsze w przedmiotowych decyzjach organów administracji jest zapobieżenie powstaniu szkody, a nie rodzaj urządzenia zapobiegającego.

Rozstrzygnięcie organu w tak określonych ramach wymaga jednak – jak wcześniej wskazano – oparcia na właściwie i wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności zawierającym – jak wyżej wskazano, opinię biegłego do spraw badania stosunków wodnych.

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy, mimo kilkukrotnego rozpatrywania sprawy przez organy prowadzące postępowanie dwu instancji, ich ustalenia nie spełniają wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "K.p.a."), a istniejące wątpliwości co do kwestii o kardynalnym znaczeniu dla rozpatrywanej sprawy, nie zostały przez organy zbadane, rozstrzygnięte i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

W sposób zgodny z prawem organ ustalił obecnie niesporny pomiędzy stronami fakt, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie (na działkach nr ... i ...) polegającej na zmianie kierunku odpływu wód opadowych, będącej skutkiem budowy muru oporowego (błędnie nazywanego ogrodzeniem) oraz podniesienia poziomu gruntu południowej części działki nr ... oraz że zmiana ta dokonana została ze szkodą dla gruntów skarżących. Ustalenie to znajduje oparcie w zgromadzonym przez organ materiale dowodowym, w szczególności w ekspertyzie biegłego hydrologa z września 2011 r. (k. 36 akt administracyjnych) wraz z uzupełnieniem.

Organ nie zgromadził jednakże adekwatnego materiału dowodowego dla rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia sposobu zapobiegania szkodom, a umożliwiającego rzetelne rozstrzygnięcie czy wystarczające w tym względzie będzie nakazanie wykonania odpowiednich i jakich "urządzeń", czy też nakazanie stronie przywrócenia stanu poprzedniego. Swoje rozstrzygnięcie w tym zakresie organ oparł przede wszystkim o treść opinii hydrologa z września 2011 r. oraz jego wypowiedź w piśmie z dnia ... 2014 r.. Trzeba przede wszystkim zauważyć, że przedmiotem sporządzonej we wrześniu 2011 r. opinii było "określenie czy na nieruchomości przy ul. G. ... we W. (działka nr ..., ...) dokonano zmiany stanu wody na gruncie i czy zmiana spowodowała szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie położone przy ul. B. ... (działka nr ...) i przy ul. G. ... (działka nr ...)" - por. pkt 1.2 opinii. Nie było zatem przedmiotem opinii hydrologa określenie w jaki sposób zapobiec skutecznie powstałym szkodom, w szczególności czy jest to możliwe w drodze wykonania "urządzenia" ze wskazaniem konkretnego jego rodzaju, rozmiarów, umiejscowienia itp. W końcowej części opinii biegły wypowiada się wprawdzie w kwestii takiego urządzenia (przewodu drenarskiego zakończonego studnią chłonną", jednakże, po pierwsze: określa swoją wypowiedź jako "propozycję zmniejszenia oddziaływania zmiany stanu wody na gruncie - a więc nie jest to wymagane przez art. 29 ust. 3 Prawa wodnego rozwiązanie w postaci urządzenia "zapobiegającego" szkodom, a jedynie propozycja urządzenia, które może te szkody ograniczyć; po drugie – wskazana przez biegłego propozycja jest warunkowana koniecznością przeprowadzenia badań geotechnicznych.

Z kolei w piśmie z ... 2014 r. (k. 123 akt adm.) biegły precyzując swoją wypowiedź co do wpływu na powstanie szkód poprzednio istniejącego na granicy nieruchomości cokołu pod ogrodzenie z siatki wypowiedział się także w lakoniczny sposób, że propozycja alternatywna wykonania przepustów i drenażu po stronie działek inwestora tj. nr ...i nr ... (w obrębie ...) jest poprawna. W aktach sprawy nie ma, sporządzonego przed opisaną wypowiedzią biegłego, opisu konkretnego urządzenia w postaci "przepustów i drenażu", które pozwoliłoby biegłemu na ocenę, czy to konkretne urządzenie, o konkretnych parametrach, konkretnej wydajności odprowadzania wody itp. - jest wystarczające dla "zapobieżenia szkodom" (stwierdzonym w jego wcześniejszej opinii), jak wymaga tego art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. W tym nadto zakresie biegły się nie wypowiadał.

Z kolei znajdujący się w aktach sprawy "projekt wykonawczy" dotyczący wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr ... i nr ... (k. 133 akt sprawy) został sporządzony nie przez biegłego do spraw badania stosunków wodnych (biegłego hydrologa), czy tez geodetę ale przez osobę mająca uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno – budowlanej. Projekt ten - jak wynika z jego treści (pkt. 3.2) opiera się wprawdzie na ww. ekspertyzie hydrologicznej z września 2011 r., jednakże ekspertyza ta nie wypowiadała się na temat przydatności i skuteczności tego konkretnego urządzenia, jakie opisano w projekcie ani nie opisuje parametrów, jakie powinno spełniać zaprojektowane urządzenie (rów chłonny).

Projektant przedstawiła samodzielną ocenę co do celowości wykonania określonego rodzaju urządzeń mających zapobiec stwierdzonym szkodom (pkt 7 projektu). Stwierdziła mianowicie, opierając się na dostępnej dokumentacji z badań gruntów (wskazanych w pkt 3.3. projektu), że wykonanie studni chłonnej przy granicy działki nr ... (co proponowano w opinii hydrologicznej) dałoby znikome efekty wsiąkania wód opadowych z działek nr ... i ..., gdyż studnie chłonne sprawdzają się "przy średnio dobrej i dobrej przepuszczalności podłoża". Wobec tego projektant zaproponowała "jako rozwiązanie służące sprawniejszemu odprowadzeniu wód deszczowych z działek nr ... i ... i jednocześnie zapobiegające szkodom na ww. działkach" – wykonanie rowu chłonnego, wskazując jednocześnie, że rowy chłonne mają zastosowanie przy "średnio dobrej przepuszczalności podłoża". Słuszne w tym względzie są uwagi skarżących odnośnie adekwatności proponowanego urządzenia (rowu chłonnego) do rodzaju gruntów w przedmiotowym miejscu. Jeżeli projektant stwierdza, że nie jest celowe wykonanie studni chłonnej, bo to rozwiązanie sprawdza się tylko "przy średnio dobrej i dobrej przepuszczalności podłoża", to logiczne jest, iż ocenia, że takiego rodzaju gruntów nie ma przy granicy działki nr .... Pytanie zatem dlaczego projektant dopuszcza jako prawidłowe rozwiązanie rów chłonny, który sprawdza się przy "średnio dobrej przepuszczalności podłoża" tj. przy tym rodzaju podłoża, którego przy granicy działki nr ..., gdzie ma być wykonany rów (przynajmniej w części) według projektanta nie ma.

Organ oceniający przedmiotowy dowód tej okoliczności nie rozważył, co jest przekroczeniem określonej w art. 80 K.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, przy czym przepis nie określa konkretnych zasad takiej oceny. Oznacza to, że organ według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Tym niemniej ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia. Organ we wskazanej sytuacji nie wyciągnął logicznych wniosków z wypowiedzi projektanta i nie wyjaśnił powstałej wątpliwości.

Wskazany projekt w zakresie oceny warunków gruntowo – wodnych opiera się na dokumentacji z badań gruntów dla ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia kanalizacji sanitarnej w a. W.- E. ... – Z. z maja 2009 r. (pkt 3.3. projektu). Stwierdzić przyjdzie, ze brak tej dokumentacji w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, jednakże Sąd z urzędu stwierdził, że znajduje się ona w aktach administracyjnych sprawy toczącej się ze skargi U. i D. C. na decyzję wydaną (po rozdzieleniu postępowań) w tożsamej sprawie szkodliwego wpływu zmian stosunków wodnych na działkach ... i ... na nieruchomość oznaczoną nr ...) – sygn. akt II SA/Bd 1406/14.

Z bezpośredniej treści tej dokumentacji wynika, że obejmuje ona teren "przy ul. G. i okolicach, w dzielnicy Z." (str. 3 dokumentacji – k. 161 akt administracyjnych). Nigdzie w dokumentacji nie ma mowy o tym, że chodzi o ten rejon ul. G. (i ul. B.), w którym zlokalizowane są ww. nieruchomości. Faktem powszechnie znanym, wynikającym z powszechnie dostępnych, także w Internecie, map i zdjęć satelitarnych miasta W. jest, iż ulica G. jest osią prawobrzeżnej zabudowy W. (dzielnicy Z.), do której równolegle przebiega ul. B. (położona bliżej W. niż ul. G.). Z porównania znajdującej się w "dokumentacji" mapy z powszechnie dostępną mapą dzielnicy Z. wynika, że "dokumentacja" nie obejmuje tej części terenu przylegającego do ul. G., na której znajdują się przedmiotowe nieruchomości. Z mapy tej wynika, że jeżeli chodzi o granice terenu objętego sporządzoną dokumentacją, to w kierunku wschodnim rozciąga się on tylko do rejonu o jedną przecznicę odległego od charakterystycznego skrzyżowania ulic pod ostrym kątem. Z powszechnie dostępnej mapy tej części W. wynika, że owym skrzyżowaniem jest skrzyżowanie ulicy G. z ulicą W.. Następną przecznicą na wschód od tego skrzyżowania jest skrzyżowanie ulicy G. z ulicą M.. Tymczasem przedmiotowe działki znajdują się wprawdzie pomiędzy ulicami G. i B., ale dopiero w pobliżu ul. W. (na wschód od tej ostatniej ulicy – por. mapa w ekspertyzie hydrologicznej), a więc w oddaleniu kilku przecznic na wschód od miejsca, gdzie kończy się rejon uwidoczniony na mapie stanowiącej część dokumentacji z badań gruntów, w tym rejonie Z., gdzie ul. B. (jej wschodnia część, oddzielona na mapie przerwą od części zachodniej), przebiega równolegle do ul. P., znajdującej się jeszcze bliżej W..

Przywoływana jako podstawa ustaleń faktycznych dokumentacja warunków geotechnicznych nie obejmuje zatem obszaru przedmiotowych nieruchomości. Organ nie dostrzegł tej okoliczności, a uwzględniony przy orzekaniu projekt rowu chłonnego nie wyjaśnia, w jaki sposób możliwe jest ustalenie warunków geotechnicznych na przedmiotowych nieruchomościach w oparciu o dokumentację która dotyczy nie tego, ale innego rejonu ul. G. i B.. Nadto organy nie dokonały oceny tego dokumentu i wywodzonych z niego skutków, także w kontekście znajdującej się w aktach sprawy opinii Geologa Powiatowego Miasta W. z dnia ... 2013r., i wypływających z niej wniosków co do charakteru gruntów wzdłuż ul. B. (k. 111 akt adm.)

Organ nie odniósł się także w żaden sposób do końcowej uwagi projektu rowu chłonnego, w którym projektant wskazała, że: "proponowany sposób usprawni odprowadzenie i wsiąkanie wód deszczowych z działek ... i .... Należy jednak zwrócić uwagę, że najlepsze efekty wsiąkania wód deszczowych na ww. działkach uzyskać można przez wykonanie urządzeń do wsiąkania wód deszczowych bezpośrednio na działkach ... i ...". Powyższe prowadzi do wniosku, że organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zgromadził całego koniecznego do rozpatrzenia sprawy materiału dowodowego tj. nie przeprowadził dowodu z opinii właściwego biegłego co do sposobu i możliwości zapobieżenia stwierdzonym szkodom, oparł się ponadto na dowodach (dokumentacji warunków geotechnicznych) nieadekwatnych dla przedmiotowych nieruchomości – co jest równoznaczne z naruszeniem art. 7 i 77 K.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że należy wykonać innego rodzaju urządzenie zapobiegające szkodom bądź nawet ustalenie, że nie jest możliwe wykonanie takiego urządzenia, które mogłoby zapobiec szkodom i konieczne jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego.

Należy ponadto z urzędu wskazać, że błędnie organy uznają za konieczne oddzielnie sprawy zmiany stanu wody na gruncie na działce nr ... (własności skarżących) od sprawy zmiany stanu wody na gruncie na działce nr ... (p. C.). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wybudowane ogrodzenie stanowi całość oddzielającą nieruchomość złożoną z działek nr ... i nr ... (stanowiącą własność inwestorów - p. W.) od działek nr ... i nr .... Z opinii hydrologicznej wynika, że zmiana stanu wód spowodowana przez budowę tegoż ogrodzenia jest jednolitym zjawiskiem, obejmującym swoim zasięgiem wszystkie wymienione nieruchomości. Prawa zarówno p. C. jak też p. L. wynikają zatem z tego samego stanu faktycznego i oparte są na tej samej podstawie prawnej (art. 28 Prawa wodnego), co zgodnie z art. 62 K.p.a. daje organowi możliwość prowadzenia jednego postępowania obejmującego wszystkie wskazane strony. To rozwiązanie procesowe jest celowe zwłaszcza, że jak wynika z dotychczasowego postępowania – rozstrzygnięcie sprawy może być związane z wykonaniem jednego czy też zespołu urządzeń, zapewniających odpowiedni spływ wody wzdłuż całego ogrodzenia, zarówno w górnej jego części (do której przylega działka nr ... p. L.), jak tej w części dolnej (gdzie znajduje się działka – p. C.).

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien podjąć rozstrzygnięcie po uzupełnieniu materiału dowodowego, w tym o opinię biegłego do spraw badania stosunków wodnych w przedmiocie sposobu zapobiegania stwierdzonym szkodom wypowiadającą się w szczególności odnośnie możliwości, rodzaju i parametrów odpowiednich "urządzeń", których wykonanie mogłoby zapobiec stwierdzonym szkodom. Wobec oświadczeń skarżącej na rozprawie, uwzględniając znaczny upływ czasu od daty sporządzenia pierwotnej ekspertyzy hydrologicznej oraz braku dowodów, że została ona uaktualniona między innymi poprzez ponowne oględziny nieruchomości, konieczne jest także ustalenie, czy nie nastąpiła dalsza zmiana stosunków wodnych, inne jeszcze niż określone w 2011r. roboty na działkach ... i ... (np. dalsze podwyższenie terenu i.t.p.), co może oddziaływać na stosunki wodne na sąsiednich nieruchomościach. Organ winien orzekać na podstawie aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ww. ustawy. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość wniesionego solidarnie wpisu oraz koszt dojazdu strony na rozprawę.