Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 583/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1,2, 4
journal: Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
article: art. 59 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 110, art. 138 , art. 97 par. 1 pkt 1, art. 156 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 15
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, ust. 1a, ust. 7
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Marta Bieniek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2014r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanej dalej ARiMR) uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] nr 0242-2007-000002850 w łącznej wysokości 5.421,93 zł, w tym:

- kwotę 2.499,77 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej,

- kwotę 1.079,37 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej,

- kwotę 1.842,79 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych,

wskazując że w przypadku niedokonania zwrotu wskazanej powyżej kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, od kwoty tej zostaną naliczone odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 8 maja 2007r. L. S. domagał się od organu I instancji przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2007.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2007 w łącznej kwocie 5.421,93 zł, w tym:

- kwotę 2499,77 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej,

- kwotę 1079,37 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej,

- kwotę 1842,79 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych.

Płatności przyznane ww. decyzją zostały zrealizowane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcę w dniu 2[...]

W dniu 1 lutego 2008r. żona wnioskodawcy – M. S. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR skrócony odpis aktu zgonu L. S., z którego wynika, że zmarł on w dniu 22 sierpnia 2007r.

W dniu 10 czerwca 2008r. M. S. złożyła oświadczenie o pobraniu płatności obszarowych i ONW za 2007 rok z konta zmarłego producenta.

Pismem z dnia 13 grudnia 2013r. organ I instancji poinformował skarżącą o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Pismem z dnia 5 marca 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych L. S. ww. decyzją z dnia [...]

W odpowiedzi z dnia 14 marca 2014r. M. S. złożyła pismo, w którym wyjaśniła, że środki pieniężne znajdujące się na koncie L. S. pobrała na podstawie postanowienia sądu o nabyciu spadku po zmarłym mężu. Ponadto strona wskazała, że przedmiotowe zobowiązanie uległo przedawnieniu.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 5.421,93 zł, w tym:

- kwotę 2.499,77 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej,

- kwotę 1.079,37 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej,

- kwotę 1.842,79 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych,

wskazując że w przypadku niewpłacenia wskazanej powyżej kwoty nadmiernie pobranych płatności w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności od kwoty nadmiernie pobranych płatności zostaną naliczone odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

W podstawie prawnej powołano art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634, ze zm.) w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. nr 170, poz. 1051 ze zm.) i art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.), w zw. art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. UE L 345 z 20.11.2004, str. 1 ze zm.).

Odwołanie od ww. rozstrzygnięcia wniosła M. S., powtarzając dotychczasową argumentację i przedstawiając w załączeniu odpis postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 26 lutego 2008r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu.

Organ odwoławczy, wydając w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. opisane na wstępie rozstrzygnięcie, wskazał na zmianę przepisów prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego zaistniałą między wydaniem decyzji przez organ I instancji, a rozpatrzeniem odwołania – co wymagało uwzględnienia nowego stanu prawnego. W tym zakresie powołano się na art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 2014r. (Dz. U. z 2014r. poz. 341) o zmianie ustawy o ARiMR, wskazując że z dniem 2 kwietnia 2014r. dodano do art. 29 ust. 1a w brzmieniu: przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Organ wskazał również, na nowe brzmienie art. 29 ust. 7 ustawy. W pozostałym zakresie organ odwoławczy podzielił ustalenia i argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca ubiegający się o przyznanie płatności zmarł przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie. Tak więc wydana decyzja o przyznaniu płatności nie wywołuje skutków prawnych i należy ją traktować jako nie istniejącą. Organ w dniu wydania decyzji i następnie przekazania środków na konto nie posiadał wiedzy o śmierci L. S. Strona skarżąca nie podjęła żadnych czynności, które uprawniałyby ją do przyznania płatności bezpośrednich na 2007 rok po zmarłym mężu. Składając bowiem w dniu 1 lutego 2008r. odpis skrócony aktu zgonu męża nie dopełniła w wymaganym terminie czynności przewidzianych do przejęcia płatności po zmarłym mężu. Strona nie złożyła w terminie dwóch miesięcy od śmierci męża wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania płatności na rok 2007 oraz stosownych dokumentów. Tym samym – w sytuacji wydania decyzji przyznającej płatności już po śmierci producenta rolnego i przekazania na jego rachunek bankowy kwoty objętej tą decyzją – środki te zostały pobrane nienależnie (bez podstawy prawnej) i jako takie nie wchodzą do masy spadkowej.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie odnośnie płatności nie znajdują zastosowania art. 73 ust. 4 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji ( WE) Nr 796/2004 wskazując, że płatności zostały wypłacone w dniu 2[...], natomiast pierwsze powiadomienie o nienależnie pobranych płatnościach nastąpiło w dniu 20 lipca 2009r., co potwierdziła strona w złożonym w tym dniu oświadczeniu. Ponadto decyzja z 21 marca 2014r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych została odebrana przez stronę w dniu 26 marca 2014r., a zatem przed upływem dziesięciu lat od dokonania nieuzasadnionej płatności.

Z tego też względu, mając na uwadze stan prawny obowiązujący w dacie wydawania decyzji zasadnym było wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Skargę na ww. decyzję organu odwoławczego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. S., argumentując że ostateczna decyzja z dnia [...] o przyznaniu płatności jej zmarłemu mężowi nie stanowi decyzji nieistniejącej, ponieważ nie została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez uchylenie bądź stwierdzenie jej nieważności. Ponadto przyznane środki (które weszły do masy spadkowej) pobrała jako spadkobierca męża, będąc zarazem posiadaczem gospodarstwa rolnego, kontynuującym działalność rolniczą spadkodawcy. Kwestionując stanowisko organu o braku złożenia w wymaganym terminie wniosku o wstąpienie do postępowania w przedmiocie przyznania płatności skarżąca wskazała, że pomimo zawiadomienia organu I instancji o śmierci męża nie pouczono jej o specjalnych wymogach, dotyczących wstąpienia do toczącego się postępowania, ani też nie udostępniono jej wymaganego formularza wniosku o przyznanie płatności po zmarłym mężu. Pracownik organu poinformował ją jedynie o potrzebie przeprowadzenia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu i sprawy o zarząd majątkiem małoletnich dzieci – co zostało przez stronę wykonane przy jednoczesnym dostarczeniu odpowiednich orzeczeń do Biura Powiatowego ARiMR. M. S. zakwestionowała także stanowisko organu o braku przedawnienia roszczenia o zwrot pobranych płatności, powołując się w tym zakresie na art. 59 § 1 pkt 9 ustawy Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust 7 ustawy o ARiMR. W konsekwencji, zdaniem strony, roszczenie ARiMR o zwrot płatności uległo przedawnieniu z końcem 2011r. Natomiast nawet w przypadku przyjęcia terminów przedawnienia, określonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie czteroletni termin przedawnienia – jako że skarżąca działała w dobrej wierze, pobierając płatności przyznane zmarłemu mężowi, będąc jego spadkobiercą i przedstawicielem ustawowym wspólnych małoletnich dzieci i wykorzystując je zgodnie z ich przeznaczeniem na cele prowadzonej działalności rolniczej. Mając na względzie powyższe M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na rozprawie sądowej w dniu 18 września 2014r. Prokurator Prokuratury Okręgowej zgłosił swój udział w postępowaniu na podstawie art. 8 P.p.s.a. i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja organu odwoławczego uchylająca w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 5.421,93 zł, w której pouczono stronę skarżącą, że w przypadku niewpłacenia przedmiotowej kwoty w terminie 14 dni od daty doręczenia tej decyzji od kwoty nadmiernie pobranych płatności zostaną naliczone odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych

i ustalająca kwotę nienależne pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] w łącznej wysokości 5.421,93 zł, w tym:

- kwotę 2.499,77 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej,

- kwotę 1.079,37 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej,

- kwotę 1.842,79 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych wraz z pouczeniem, że w przypadku niedokonania zwrotu wskazanej powyżej kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, od kwoty tej zostaną naliczone odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zaskarżona decyzja została wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Wskazany tryb wydawania przez organ odwoławczy rozstrzygnięć w sprawach administracyjnych znajduje zastosowanie m.in. w przypadku zmiany stanu prawnego, która następuje między wydaniem decyzji przez organ I instancji, a rozpatrzeniem odwołania – przy jednoczesnym braku potrzeby przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego. Przyjęte rozwiązanie wynika z określonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która - w przypadku braku odpowiednich przepisów intertemporalnych – nakłada na organ II instancji obowiązek rozpatrzenia sprawy i wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego nowy stan prawny.

Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Zauważyć należy, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W toku postępowania administracyjnego pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ II instancji nastąpiła zmiana przepisów tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 2014r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. z 2014r., poz. 341) w art. 29 ustawy po ust. 1 dodano ust. 1a w brzmieniu: "przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Natomiast ust. 7 otrzymał brzmienie: " Do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 749 ze zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni". W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w poprzednim stanie prawnym brak było zapisu o ww. terminie 60 dni.

Ustawa z 24 stycznia 2014r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa weszła w życie w dniu 2 kwietnia 2014r.

W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na brak odpowiednich przepisów intertemporalnych prawidłowo organ odwoławczy wydał decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i zastosował przepisy art. 29 w brzmieniu obowiązującym w dacie jej wydania.

Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji w zasadniczej – z punktu widzenia skarżącej – części dotyczącej ponownego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stwierdzić trzeba, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe i znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy. Z akta tych bezspornie wynika, że:

1. w dniu 8 maja 2007r. L. S. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2007r.;

2. w dniu 22 sierpnia 2007r. wnioskodawca zmarł;

3. decyzją z dnia [...] (a zatem już po śmierci wnioskodawcy ) organ I instancji przyznał L. S. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2007 w łącznej kwocie 5.421,93 zł;

4. powyższe płatności zostały przekazane w dniu 2[...] na wskazany przez wnioskodawcę rachunek bankowy, którego współwłaścicielem była jego żona;

5. w dniu 1 lutego 2008r. M. S. złożyła w Biurze Powiatowego ARiMR skrócony odpis aktu zgonu męża (k. 2 akt administracyjnych);

6. w dniu 10 czerwca 2008r. M. S. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR oświadczenie, że pobrała płatności obszarowe za 2007 rok z konta zmarłego producenta (k. 3);

7. wobec braku zwrotu przez M. S. pobranych płatności – pomimo poinformowania jej przez organ o takiej konieczności (k. 4, 7 akt administracyjnych) zawiadomieniem z dnia 5 marca 2014r. (k. 8 akt administracyjnych) poinformowano ją o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych L. S. ww. decyzją.

Stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej – w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku po L. S. (zmarłym 22 sierpnia 2007r.) - po spełnienia szeregu warunków – w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności, płatności te przysługują spadkobiercy. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 2 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2), do którego dołącza prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo – w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku – kopię złożonego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (ust. 4).

Analiza materiału dowodowego zebranego w aktach administracyjnych pozwala stwierdzić, że skarżąca nie spełniła wymogów wskazanych w tych przepisach. Odnosząc się do podnoszonych w tym zakresie zarzutów skargi wskazać trzeba, że – z uwagi na treść art. 22 ust. 2 i 4 ww. ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. – niewystarczające w tej mierze było przedstawienie przez skarżącą w dniu 1 lutego 2008r. w siedzibie organu I instancji skróconego odpisu aktu zgonu L. S. (k. 2 akt administracyjnych). Termin do złożenia wniosku, o jakim mowa w art. 22 ust. 2 ww. ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. upłynął bowiem skarżącej znacznie wcześniej, to jest w dniu 22 października 2007r. – jako że L. S. zmarł w dniu 22 sierpnia 2007r. Z tego też względu nie mogło odnieść skutku nadesłanie przez stronę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu, załączonego do odwołania z dnia 9 kwietnia 2014r. (k. 11 akt administracyjnych). Brak również w aktach sprawy jakichkolwiek innych dowodów pozwalających zakwestionować prawidłowe ustalenia organu w powyższym zakresie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei stosownie do przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1.

Podkreślić przy tym trzeba, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR odnosi się do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych z uwagi na kryterium ich pochodzenia oraz kryterium ich przeznaczenia. Tym samym w powołanym przepisie ustawodawca nie precyzuje, że chodzi o kwoty nienależnie pobrane przez podmiot, do którego formalnie została skierowana decyzja administracyjna, wskazując jedynie na "pobranie" środków publicznych w sposób nienależny lub w nadmiernej wysokości. Termin "pobrać" w języku polskim oznacza inaczej: dostarczyć, wysłać, wziąć, otrzymać coś, przyjąć, odebrać (też w czyimś imieniu) jakąś należność, skorzystać z czegoś (por. Słownik Języka Polskiego pod red. prof. M. Szymczaka, Wyd. PWN W-wa 1982, t. II, s. 712).

W uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Sejm RP VII kadencji, Nr druku: 2000), wskazano m.in., że " projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", ma na celu jednoznaczne uregulowanie kwestii zwrotu środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub finansowanie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości przez osoby inne niż będące stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy oraz dostosowanie przepisów dotyczących okresu naliczania odsetek od kwot pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości do przepisów Unii Europejskiej.

Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał (...).

Przyjęcie proponowanych zmian będzie również korzystne dla osób zobowiązanych do zwrotu nienależnie pobranych płatności. Stosownie do art. 98 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) osoby te zobowiązane byłyby do zwrotu kosztów postępowania cywilnego, których wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów postępowania prowadzonego w trybie administracyjnym. Jak już bowiem wyżej wskazano, wysokość tych kosztów jest równa 5% wartości przedmiotu sporu. Do tej kwoty należy doliczyć również koszty zastępstwa procesowego w wysokości uzależnionej od wartości dochodzonej należności - do wysokości 7.200 zł (przy wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000 zł).

Natomiast w przypadku dochodzenia zwrotu płatności w postępowaniu administracyjnym prowadzonym z urzędu, strona nie jest obciążana kosztami postępowania prowadzonego przez organ (...).

Zgodnie zatem z zaproponowanym nowym ust. 1a w art. 29 ustawy, w przypadku gdy płatność lub pomoc finansowana została pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości przez podmiot niebędący stroną postępowania do ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych, będą miały zastosowanie przepisy dotyczące postępowania administracyjnego".

Mając na uwadze prawidłowo ustalony przez organ stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, że trafnie organ odwoławczy zastosował art. 29 ust. 1a ustawy. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, ustalenie czy płatności zostały pobrane nienależnie może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności. W związku z powyższym w sytuacji, gdy w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 września 2013r. o sygn. akt III SA/Lu 16/13, LEX nr 1465746).

W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko organu odwoławczego o tym, że decyzja z dnia [...] przyznająca pomoc finansową dopiero po śmierci wnioskodawcy nie wywołała skutków prawnych i należy ją traktować jako nieistniejącą na podstawie art. 110 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia.

W wyroku z dnia 16 kwietnia 2014r., sygn. akt II GSK 508/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że " decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej należy uznać za decyzję nieistniejącą, wydaną w nieistniejącym postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne nie może bowiem toczyć się bez strony. Osoba zmarła nie może być stroną postępowania, którego celem jest wydanie rozstrzygnięcia o jej prawach lub obowiązkach (na ten temat: B. Adamiak, Wadliwość decyzji administracyjnych, Wrocław 1986, s. 48-49 oraz M. Kamiński, Nieważność decyzji administracyjnej, Wolters Kluwer 2006 r., s. 158). Stąd przepis art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. nakazuje organowi zawieszenie postępowania administracyjnego w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105).

Decyzję nieistniejącą (pozorną) należy odróżnić od decyzji dotkniętej wadą nieważności, dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.). Ta pierwsza nie wywołuje żadnych skutków prawnych, nie podlega zaskarżeniu, ani też nie wymaga stwierdzenia jej nieważności w odpowiednim trybie. Natomiast druga formalnie istnieje w obrocie prawnym, korzysta z domniemania prawidłowości, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu w sposób określony przepisami prawa (nie nastąpi stwierdzenie jej nieważności)".

Ze stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że decyzja z dnia [...] o przyznaniu L. S. płatności została wydana już po śmierci wnioskodawcy. Powyższe przesądza o uznaniu przekazanych w dniu [...] na wskazany we wniosku rachunek bankowy płatności za pobrane nienależnie przez stronę skarżącą. Niezasadne są przy tym zarzuty skargi, że przedmiotowe płatności weszły do masy spadkowej po L. S. – jako że do masy spadkowej wchodzą tylko takie prawa majątkowe, które były wymagalne w chwili śmierci spadkodawcy – jak np. wymagalne w chwili śmierci pracownika wynagrodzenie za pracę, bądź ekwiwalent za niewykorzystany urlop (E. Skowrońska, glosa do uchwały SN z dnia 13 maja 1994r., I PZP 23/94, PS 1996, nr 2, s. 77). Skoro – jak to już wyżej wskazano – decyzja przyznająca płatności nie wywołała w ogóle skutków prawnych, brak jest podstaw, aby uznać że świadczenia te były wymagalne w dacie śmierci ubiegającego się o nie wnioskodawcy.

Z uwagi na powyższe oraz bezskuteczność skierowanej do skarżącej informacji o możliwości dokonania zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności (k. 4, 7 akt sądowych) prawidłowo organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 5.421,93 zł. Odnosząc się do zarzutów skargi o przedawnieniu dochodzonego roszczenia o zwrot pobranych płatności należy uznać je za niezasadne. Nie sposób bowiem podzielić argumentacji skarżącej o naruszeniu art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR, jako że dla oceny dopuszczalności rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności należało odwołać się do przepisów unijnych, a mianowicie art. 73 ust. 5 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Nie budzi wątpliwości Sądu, że powyższy termin nie został w niniejszej sprawie przekroczony, jako że w dniu [...] płatności zostały przekazane na rachunek bankowy, którego współwłaścicielem była skarżąca, a w dniu 20 lipca 2009r. została poinformowana o konieczności jej zwrotu – co potwierdziła własnoręcznym oświadczeniem (k. 4 akt sądowych).

Z kolei stosownie do powoływanego w skardze art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Analizując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że zarzut skargi o naruszeniu tego przepisu jest niezasadny, jako że nie zostały spełnione przesłanki, o jakich mowa w cyt. przepisie. W tym zakresie należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że płatność wypłacona na podstawie decyzji z dnia [...], nie została dokonana na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w tej dacie organ nie posiadał wiedzy o śmierci wnioskodawcy.

Nie sposób również przyjąć, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje skrócony 4 - letni termin, przewidziany w przypadku gdy beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia). Brak bowiem podstaw by uznać, że w realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca działała w dobrej wierze, skoro pobrała płatności pomimo, że nie ubiegała się o ich przyznanie, a ponadto zarówno wydanie decyzji o przyznaniu płatności jak i przekazanie środków na rachunek bankowy nastąpiło już po śmierci jej męża.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.