Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1059/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 24 par. 1 pkt 5, art. 77 par 1, art. 80, art. 106, art. 107 par 3, art. 127 par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 269 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 11, art. 12 par 1, art. 13, art. 42 par. 2, art. 50
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 7, art. 17 ust. 1, art. 92
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi Rady Izby Notarialnej w W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu wniosku Rady Izby Notarialnej [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] o powołaniu L. K. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w L.

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie następujących ustaleń:

W dniu [...] września 2009 r. L. K., wykonujący zawód radcy prawnego, wystąpił do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w L.

Rada Izby Notarialnej [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. negatywnie zaopiniowała wniosek L. K. o powołanie na stanowisko notariusza oraz o wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w L.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza z uwagi na motywy zmiany zawodu, gdyż zmierza do stworzenia "rodzinnego biznesu", co oznaczało, że wykazywał zupełny brak zrozumienia statusu ustrojowego notariusza, jak i podstawowej w notariacie zasady bezstronności. Co do lokalu wskazanego na siedzibę kancelarii stwierdzono, że spełnia wymogi do prowadzenia kancelarii notarialnej. Jednakże Rada Izby Notarialnej, porównując dane z I półrocza 2008 r. i I półrocza 2009 r., z których miało wynikać, że liczba czynności notarialnych w L. spadła o 42,5 %, uznała, że dostęp do usług notarialnych, a tym samym liczba kancelarii notarialnych w L. są wystarczające.

L. K. nie składał zażalenia na powyższą uchwałę (pismo wnioskodawcy z [...] grudnia 2009 r., k.-28 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Sprawiedliwości powołał L. K. na stanowisko notariusza i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w L.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości uznał za bezsporny fakt, iż kandydat wykonując zawód radcy prawnego od dnia [...] kwietnia 1999 r. spełnił warunki wymienione w art. 11 pkt 1-3, 7 oraz art. 12 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158), dalej: "Pr. not.". Minister Sprawiedliwości wskazał, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na weryfikowanie w jakiejkolwiek formie, przygotowania merytorycznego do zawodu notariusza osoby spełniającej warunki przewidziane w ustawie – Prawo o notariacie. Zdaniem organu wnioskodawca w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego posiada przymiot nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W szczególności Minister Sprawiedliwości wskazał, iż nie można przyjąć, że niesatysfakcjonujące Rady Izby Notarialnej [...] stanowisko kandydata polegające na przedstawieniu motywów zmiany zawodu świadczy, iż nie spełnia on przesłanek z art. 11 pkt 2 Pr. not. czyli nie posiada nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza Wynik takiej wewnętrznej weryfikacji nie może uzasadniać odmowy powołania na stanowisko notariusza.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że kandydat w ponad 10 - letnim okresie wykonywania zawodu radcy prawnego wykazał się wiedzą i znajomością prawa, rzetelnie wywiązywał się z powierzonych obowiązków, zajmował się wieloma dziedzinami prawa i podnosił swoje kwalifikacje. Ponadto Minister Sprawiedliwości wskazał, że wobec kandydata nie toczyło się żadne postępowanie dyscyplinarne. Co do proponowanej przez kandydata siedziby kancelarii notarialnej, Minister uznał, iż utworzenie kolejnej kancelarii notarialnej w L. jest w jego ocenie możliwe i celowe, choćby z uwagi na duże zapotrzebowanie na usługi notarialne, a lokal proponowany na siedzibę kancelarii notarialnej jest odpowiedni na ten cel.

Rada Izby Notarialnej [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 104, 107 § 1, 2, 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które nie spełnia wymagań tego przepisu, co miało wpływ na treść decyzji,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia kroków i przeprowadzenia wszelkich dowodów, które były niezbędne, z perspektywy hipotezy art. 11 pkt 2 Pr. not. do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz dokładnego ustalenia czy rzeczywiście istnieje zapotrzebowanie na usługi notarialne w L., a także odmówienie organowi samorządu notarialnego uprawnienia do badania merytorycznego przygotowania kandydata do zawodu,

- art. 11 pkt 2 Pr. not. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż L. K. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, choć jedynie z powodów biznesowych chce przejść do notariatu i wykazuje zupełny brak zrozumienia istoty zawodu notariusza obejmujący zespół cech składających się na "odpowiedni poziom etyczny" i w konsekwencji jego błędne zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego, prowadzące do przyjęcia, iż w ustalonym, nawet błędnie, stanie faktycznym L. K. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i odmówienie powołania L. K. na stanowisko notariusza.

Powołaną wyżej decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoją wcześniejszą z dnia [...] stycznia 2010 r. Podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że kandydat spełnia wymogi, z art. 11 Pr. not. w zw.

z art. 12 § 1 pkt 3 Pr. not., a zatem nie mógł odmówić powołania notariusza we wskazanej przez niego siedzibie, co wynika z kolei z art. 10 § 3 Pr. not.

Minister Sprawiedliwości ponownie podkreślił, że ani jemu, ani Radzie Izby Notarialnej [...] nie przysługiwało prawo przeprowadzenia rozmowy merytorycznej z kandydatem. Rada Izby Notarialnej ma jedynie uprawnienie do przeprowadzenia rozmowy "informacyjno-zapoznawczej", z której i tak nie można wyciągnąć kategorycznych wniosków, co do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. jeżeli akta osobowe i ewentualnie dyscyplinarne, do których RIN ma wgląd nie potwierdzają wniosków wyciąganych z rozmowy kwalifikacyjnej. Organ podkreślił, że w ustawach – pragmatykach zawodów: sędziego, prokuratora, notariusza, adwokata, radcy prawnego, wymagających od kandydatów posiadania nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania danego zawodu, tak samo rozumiane są te pojęcia, a tym samym stawiane są kandydatom takie same wysokie wymagania. Oceny spełnienia tego wymogu nie dokonuje się w skali punktowej czy stopniowej. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, skoro na podstawie zebranego materiału dowodowego L. K. dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego przez cały okres wykonywania tego zawodu, to brak jest podstaw do twierdzenia, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Oceny tej nie zmieniają motywy, którymi kandydat kierował się przy zmianie zawodu.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska naruszenia przepisów postępowania, gdyż przed wydaniem decyzji rozważył argumenty RIN, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji. Jednakże, co podkreślił, to do niego należy wybór notariuszy spośród kandydatów, a decyzja ma charakter uznaniowy Minister wskazał także, iż brak jest przeciwwskazań do utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej w L. Dane statystyczne są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby na uruchomienie kolejnych kancelarii notarialnych. Z ustawy – Prawo o notariacie nie wynika, aby podstawą utworzenia kancelarii notarialnej miał być wzrost liczby czynności notarialnych. Zatem dane statystyczne nie mogą stanowić podstawy odmowy wyznaczenia nowej kancelarii notarialnej osobie spełniającej kryteria do powołania na notariusza.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości wniosła Rada Izby Notarialnej [...]. Zarzuty skargi obejmowały naruszenie:

a) przepisów postępowania:

- art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,

- art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez niewyłączenie z orzekania pracownika organu administracyjnego, który brał udział w niższej (pierwszej) instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji,

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przyjęcie dowolnych ustaleń faktycznych, opartych na nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym,

b) prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 11 pkt 2 Pr. not., poprzez przyjęcie, że L. K. spełnia przesłankę powołania na notariusza, jaką jest dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza i będące tego skutkiem powołanie na to stanowisko osoby, która nie spełnia wszystkich prawem przewidzianych przesłanek, warunkujących możliwość nabycia uprawnień do wykonywania zawodu notariusza;

- art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 11 pkt 2 Pr. not., poprzez dopuszczenie do wykonywania "zawodu zaufania publicznego" osoby, która nie gwarantuje prawidłowości wykonywania tego zawodu,

- art. 10 Pr. not. w zw. z § 11 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz. U. Nr 42, poz. 188) poprzez przyjęcie, że na obszarze L. istnieją niezaspokojone potrzeby na usługi notarialne i będące tego skutkiem nieuzasadnione wyznaczenie siedziby kolejnej kancelarii notarialnej w tym mieście.

Wskazując na powyższe zarzuty Rada Izby Notarialnej [...] wniosła o uchylenie w całości decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zarówno decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2010 r., jak i decyzja z dnia [...] marca 2010 r. wydana wskutek wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostały sporządzone i podpisane przez tego samego pracownika organu administracji, działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości. Obie decyzje podpisał Podsekretarz Stanu Z. W. Zdaniem skarżącej stanowiło to naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

W odniesieniu do kwestii merytorycznych skarżąca ponownie zakwestionowała ocenę Ministra Sprawiedliwości, co do spełnienia przez kandydata "przesłanki rękojmiowej" wynikającej z Prawa o notariacie. Organ, dokonując oceny kandydata według art. 11 pkt 2 Pr. not. nie dokonał tego w kontekście art. 1 § 1 i art. 2 § 1 i 2 Pr. not., przez co nie uwzględnił, iż założenia ustrojowe zawodu notariusza są nie do pogodzenia z biznesowym, merkantylnym nastawieniem wnioskodawcy. Powołana na notariusza ma być więc osoba, co do której stwierdzono, że nie będzie bezstronna i nie będzie oddzielona od bieżącego obrotu gospodarczego.

Podniosła także, że Minister Sprawiedliwości naruszył przepisy postępowania w zakresie wyznaczenia lokalizacji kancelarii. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. powinien ponownie rozstrzygnąć sprawę i w tym zakresie. Organ powołał się zaś na dane z 2008 r., choć powinien brać pod uwagę okoliczności z chwili wydawania rozstrzygnięcia. W ten sposób pominął istotną okoliczność - obecnej, kryzysowej sytuacji gospodarczej, mającą wpływ na zapotrzebowanie na usługi notarialne.

Ponadto skarżąca zauważyła, że Minister także powinien brać pod uwagę interes osób korzystających z usług osób wykonujących zawód zaufania publicznego. Klienci muszą bowiem mieć przekonanie o wysokim standardzie etycznym i merytorycznym usługodawców. Wobec kandydata istnieją zastrzeżenia merytoryczne, co w konsekwencji może doprowadzić do wyrządzenia znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 Pr. not.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Uczestnik postępowania L. K. nie zajął stanowiska w przedmiocie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrolując zaskarżoną decyzję w sposób określony w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), to jest z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego aktu, należy stwierdzić, że skarga Rady Izby Notarialnej [...] nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., którego naruszenie mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, sąd nie podziela stanowiska skarżącej, iż wydanie obu decyzji przez tego samego, upoważnionego Podsekretarza Stanu stanowiło naruszenie wyżej powołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 stanął na stanowisku, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję ministra w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Skład orzekający podziela w pełni to stanowisko. Niezależnie od tego na podstawie art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd jest związany stanowiskiem zajętym w uchwale przez NSA.

Z kolei rozpatrując pozostałe zarzuty, należy stwierdzić, że podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły art. 10, 11 pkt 1-3 i 7, 12 § 1 pkt 3 Pr. not. W świetle powyższych uregulowań organem powołującym na stanowisko notariusza i wyznaczającym siedzibę jego kancelarii jest Minister Sprawiedliwości. Decyzja wydawana jest na wniosek osoby zainteresowanej po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej.

Przepis art. 11 Pr. not. precyzuje wymogi, jakie powinien spełniać kandydat na notariusza. Jednocześnie osoby, wymienione w art. 12 § 1 ww. ustawy są zwolnione od wykazania przesłanki przewidzianej w art. 11 pkt 4, 5, 6 tego aktu. Decyzja wydawana przez Ministra Sprawiedliwości jest decyzją uznaniową z tym, że zgodnie z art. 10 § 3 Pr. not. może on odmówić powołania na stanowisko notariusza osoby, tylko wtedy, gdy kandydat ten nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 11-13 ww. ustawy.

Przed podjęciem decyzji organ jest prawnie zobowiązany do zasięgnięcia opinii organu samorządu notarialnego (art. 106 k.p.a.), z tym, że stanowisko opiniującego nie jest dla Ministra Sprawiedliwości wiążące.

W niniejszej sprawie, orzekając w sprawie wniosku L. K. organ nie naruszył wskazanych wyżej przepisów ustawy - Prawo o notariacie. Wydana zaś przez niego decyzja zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Tak więc nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Również uzasadnienie decyzji jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu jest obszerne, wyczerpujące i rozpatrujące wszystkie zarzuty skarżącej. Organ na poparcie swojego stanowiska przytoczył bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Bezsporne jest w sprawie, że L. K., wykonując nieprzerwanie od 1999 r. zawód radcy prawnego spełnia wymagania określone w art. 11 w związku z art. 12 § 1 pkt 3 Pr. not. W takiej sytuacji ustawa nie przewiduje żadnego egzaminu sprawdzającego, któremu zobowiązany byłby poddać się kandydat na notariusza, a do tego miała sprowadzać się rozmowa kwalifikacyjna z wnioskodawcą, która miała miejsce w siedzibie Rady w dniu [...] listopada 2009 r. (k.-20 akt administracyjnych). Wskazane również przez Ministra Sprawiedliwości orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przemawia jednoznacznie za brakiem możliwości weryfikowania osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza przez organy samorządu notarialnego.

Ustawodawca założył, że osoby, które wykonywały zawód adwokata lub radcy prawnego przez okres co najmniej 3 lat posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie do wykonywania zawodu notariusza i mogą ubiegać się o powołanie na to stanowisko bez wcześniejszego odbywania aplikacji notarialnej, złożenia egzaminu notarialnego oraz pracy w charakterze asesora notarialnego. Gdyby ustawodawca uznał, że osoby takie winny być poddane egzaminowi, to nie ująłby tej kategorii w § 1, lecz w § 2 art. 12 Pr. not., w którym wymienia się osoby, zobowiązane do przystąpienia do egzaminu notarialnego. Ustawodawca w ustawie – Prawo o notariacie nie przewiduje dla kandydatów na notariusza (i to tylko wyraźnie oznaczonych kategorii) innego egzaminu, aniżeli egzamin notarialny.

Sąd także uznał, że trafnie przyjął Minister Sprawiedliwości, że wnioskodawca jest nieskazitelnego charakteru oraz daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Kandydat w swej wieloletniej pracy w charakterze radcy prawnego wykazał się szeroką wiedzą i znajomością różnych dziedzin prawa, czego skarżąca w zasadzie nie kwestionowała .Posiada pozytywną z Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (k.-15 akt administracyjnych), uzyskał dodatkowo licencję w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami (k.-16 akt administracyjnych). Nie toczyło się przeciwko niemu żadne postępowanie dyscyplinarne, wyjaśniające ani nie postawiono jemu zarzutu naruszenia zasad etyki zawodowej ani niewywiązywania się z obowiązków wobec korporacji zawodowej.. W tym stanie rzeczy jego cechy charakteru jak i nienaganny przebieg całej pracy zawodowej sprawiają, że jest osobą wiarygodną i brak jest jakichkolwiek przeciwwskazań, aby wykonywał zawód notariusza.

W rozpoznawanej sprawie Rada zakwestionowała dokonaną przez Ministra wykładnię art. 11 pkt 2 Pr. not. dotyczącą rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, polegającą na przyjęciu, iż przesłanka ta obejmuje zespół cech składający się na "odpowiedni poziom etyczny", a którego kandydat nie spełnia.

W ocenie Sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej.

Pojęcia nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, o której stanowi art. 11 pkt 2 Pr. not. nie są zdefiniowane w tej ustawie. Jednakże można przyjąć, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca zweryfikowaną w przewidzianym prawem trybie wiedzę, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym, moralnym i której dotychczasowe zachowanie dotyczące tak sfery zawodowej, jak też prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Taka interpretacja zakresu pojęcia "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" nie budzi zastrzeżeń i wielokrotnie była wskazywana w orzecznictwie (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2007 r. sygn. VI SA/Wa 1405/07, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. II GSK 302/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. VI SA/Wa 2193/06, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. II GSK 294/06). Uznanie, że dana osoba daje rękojmię powinno opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również jej postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności stanowiących prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza jako zawodu zaufania publicznego (tak: wyrok NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. II GSK 182/07). Zatem ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań wnioskodawcy, co do których nie można wywnioskowywać inaczej, niż z prezentowanej przez kandydata na notariusza postawy etycznej i moralnej, a także z dotychczasowego sposobu jego postępowania, zwłaszcza oceny wykonywania dotychczasowego zawodu prawniczego.

Spełnienie warunku rękojmi nie jest oceniane w skali punktowej, czy stopniowej. Kandydat na notariusza albo daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, albo takiej rękojmi nie daje. Należy przyjąć, że w stosunku do osoby, która nienagannie wykonywała inny zawód prawniczy istnieje domniemanie, że osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Przydatność kandydata do zawodu notariusza powinna być oceniona na podstawie jego dotychczasowego postępowania, mogącego świadczyć o poziomie umiejętności prawniczych i gwarantującego prawidłowe, rzetelne wykonywanie obowiązków zawodowych w ramach kancelarii notarialnej. Obiektywnie sprawdzone umiejętności zawodowe w powiązaniu z nienagannym przebiegiem dotychczasowej pracy dają, zdaniem Sądu, wystarczające podstawy do przyjęcia, że dana osoba gwarantuje prawidłowe wykonywanie zawodu także w ramach innej korporacji prawniczej.

W rozpoznawanej sprawie wnioskujący o powołanie na stanowisko notariusza wykonywał zawód radcy prawnego, w związku z czym spełniał wymogi określone w art. 11 pkt 1-3 i art. 12 § 1 pkt 3 Pr. not., w tym wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Jednocześnie ustawodawca przyjął, że osoby, które ukończyły inną aplikację prawniczą i pracowały w zawodzie dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Osoby te posiadają bowiem niezbędną wiedzę i doświadczenie do wykonywania zawodu notariusza i dlatego, przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w art. 11- 13 Pr. not., mogą ubiegać się o powołanie na to stanowisko. Rękojmię należytego wykonywania zawodu notariusza należy więc oceniać przez pryzmat rękojmi dotychczas wykonywanego zawodu, w tym przypadku zawodu radcy prawnego (tak wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. II GSK 277/07).

Wobec tego przyczyny zmiany zawodu nie mogą świadczyć, iż kandydat nie spełnia przesłanki z art. 11 pkt 2 Pr. not. Zresztą nie wynika z nich, iż wnioskodawca wykonując zawód notariusza będzie naruszał przepisy prawa bądź uchybiał powadze lub godności zawodu, które to okoliczności są przesłankami odpowiedzialności dyscyplinarnej, zgodnie z art. 50 Pr. not.

Sąd podziela stanowisko organu, iż notariusze jako osoby wykonujące zawód zaufania publicznego powinni prezentować wysoki standard etyczny i merytoryczny, a kandydat posiadając szeroką wiedzę i doświadczenie zawodowe daje gwarancje zapewnienia tych standardów.

Sąd nie uważa jednak, aby ocena rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oparta na powyższych kryteriach wykraczała poza granice uznania administracyjnego.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego i obowiązkiem organu jest dokładne zbadanie i rozważenie okoliczności indywidualnych danej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania. Organ mając możliwość wyboru rozstrzygnięcia powinien wybrać rozstrzygnięcie optymalne uwzględniając interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Ustawodawca przewidział obowiązek zasięgnięcia opinii o kandydacie udzielonej przez właściwą radę izby notarialnej, jednakże opinia ta nie ma charakteru wiążącego, a ponadto należy zauważyć, że ustawodawca wyraźnie ograniczył dopuszczalność weryfikowania merytorycznych kompetencji kandydatów na notariuszy. Gdyby uznał za celowe poddawanie kandydatów dodatkowemu egzaminowi lub sprawdzanie przydatności do zawodu w innej formie, to ustanowiłby odpowiednie regulacje np. poprzez wprowadzenie unormowań ustanawiających zbliżone do egzaminu notarialnego formy sprawdzania przydatności do zawodu. Pogląd ten jest wyrażony w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2008 r. sygn. II GSK 277/07, wyrok NSA z 14 lutego 2007 r. sygn. II GSK 294/06). A zatem ani Minister, ani Rada nie mogą dokonywać oceny merytorycznej wiedzy kandydatów na notariuszy.

W działaniu Ministra Sprawiedliwości, wydającego decyzje Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Organ wyjaśnił w sposób prawidłowy przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest prawidłowa. Dokonując oceny kandydata organ oparł się na wszystkich dowodach zebranych w toku postępowania, w tym: opinii Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], a także negatywnej opinii Rady Izby Notarialnej [...].

W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości wyznaczając siedzibę kancelarii notarialnej w L. (zgodnie z wnioskiem kandydata na notariusza) nie wykroczył poza granice swobody uznania administracyjnego. Lokal wyznaczonej siedziby kancelarii notarialnej spełnia wymogi niezbędne dla funkcjonowania kancelarii notarialnej (potwierdziła to lustracja lokalu, k.-21 akt administracyjnych), zaś kandydat daje rękojmie należytego wykonywania obowiązków notariusza.

Minister Sprawiedliwości w sposób pełny odniósł się do argumentów Rady co do celowości usytuowania kancelarii notarialnej wnioskodawcy w L. Słusznie organ wskazał, że Prawo o notariacie nie uzależnia utworzenia kolejnej kancelarii od nieprzekroczenia określonej liczby kancelarii w danej miejscowości czy wzrostu liczby czynności notarialnych. Liczba notariuszy i sporządzonych przez nich aktów są jedynie wskazówką określającą lokalne potrzeby w zakresie tworzenia kolejnych kancelarii notarialnych, nie mogą jednak stanowić podstawy do odmowy wyznaczenia siedziby zgodnie z wnioskiem kandydata. Odmienne stanowisko upoważniałoby do stwierdzenia w postępowaniu administracyjnym, że naruszona została zasada ochrony słusznego interesu strony (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., II SA 1200/00, LEX nr 54115). Zatem niepowołanie przez organ aktualnych danych co do liczby sporządzanych czynności notarialnych nie oznaczało naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zresztą skarżąca, posiadając aktualne dane liczbowe o czynnościach notarialnych na obszarze jej właściwości także ich nie powołała wprost w żadnym ze swoich pisemnych stanowisk.

Co do naruszenia w ten sposób § 11 pkt 4 powołanego rozporządzenia (Minister ustala plan siedzib kancelarii notarialnych), w ocenie Sądu nie znajduje ten zapis umocowania w Prawie o notariacie. W żadnym z przepisów Prawa o notariacie nie ma takiego uprawnienia dla Ministra Sprawiedliwości.

Należy bowiem zauważyć, że nadzór Ministra Sprawiedliwości nad notariatem, w tym nad działalnością notariuszy, jest nadzorem prawnym. Oznacza to, że zarówno zakres, przedmiot i kryteria nadzoru, jak i przede wszystkim formy nadzoru są ściśle określone przez ustawy. W związku z tym i z konstytucyjną zasadą działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) należy przyjąć, że Minister Sprawiedliwości może podejmować w stosunku do notariatu wyłącznie te czynności prawne, do których uprawniają wyraźnie przepisy ustawowe (tak: wyrok SN z 11 maja 2000 r., sygn. akt III RN 117/99, OSNP 2001, z. 5, poz. 180). W wyroku tym Sąd Najwyższy podniósł również, że poważną wątpliwość budzi także zgodność z art. 92 Konstytucji zawartego w art. 42 § 2 Prawa o notariacie upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowego trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego przez to, że przepis upoważniający nie określa wytycznych co treści aktu. Przepis ten do chwili obecnej nie uległ zmianie.

Ponadto biorąc pod uwagę obecne unormowania omawianej ustawy, § 11 pkt 4 rozporządzenia jest sprzeczny ten przepis z art. 10 § 3 Pr. not. stanowiącym, że nie można powołać na notariusza jedynie osoby nie spełniającej wymogów z art. 11-13 Pr. not. Natomiast w myśl art. 10 § 1 Pr. not. elementem niezbędnym decyzji Ministra Sprawiedliwości jest nie tylko powołanie na stanowisko notariusza, ale i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej.

Sąd ocenia, że zgłoszone przez Radę zarzuty naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie, również w powiązaniu z art.17 ust 1 Konstytucji RP są niezasadne. Bogate orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego przytoczone przez Ministra Sprawiedliwości wskazują, że rozstrzygnięcie Ministra było zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującego w tym zakresie.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt K 4/07 stwierdził, że "zadaniem ustawodawcy (i przedmiotem jego odpowiedzialności) jest określenie optymalnego w danej sytuacji modelu przygotowania i wykonywania zawodu prawnika. Przyjęte rozwiązania cechować musi koherencja, równe traktowanie osób wykonujących poszczególne zawody prawnicze lub aspirujących do ich wykonywania(...)".

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.