Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2434/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 80, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 7
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... sierpnia 2007 r., wniesionej przez J. S., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... lipca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z ... kwietnia 2007 r. o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne wynoszących na dzień ... lutego 2006 r. - 1.484,00 zł, wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... stycznia 2006 r. J. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku wskazał, że w latach [...] prowadził działalność gospodarczą. Brak zamówień doprowadził go do zadłużenia, zawieszenia działalności i naliczenia odsetek od zaległości wynoszącej ... zł. Ponadto podał, że ciężko zachorował na zapalenie stawów. Choroba ta spowodowała, że ma problemy z poruszaniem się. Wskazał też, że jest osobą samotną i wszystkie czynności wykonuje sam. Otrzymuje emeryturę w kwocie ... zł, z czego potrącana jest kwota ... zł na ZUS, zatem pobiera tylko ... zł miesięcznie. Z tej kwoty musi opłacić czynsz za mieszkanie w kwocie ... zł, pozostałą kwotę przeznacza na żywność, lekarstwa i opłatę za energię elektryczną. Nie wystarcza mu pieniędzy na zakup węgla. Wskazał, że dotychczas zapłacił na rzecz ZUS - ... zł, zaś zaległość główna wynosiła ... zł.

Decyzją z ... kwietnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia. W uzasadnieniu orzeczenia organ rentowy wskazał, iż nie jest możliwe umorzenia samych odsetek za zwłokę. Stosownie do art. 28 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137, poz. 887 ze zm.), odsetki za zwłokę podlegają umorzeniu jedynie w przypadku umorzenia składek.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, pismem z ... maja 2006 r. J. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że dalsze potrącanie odsetek jest niesprawiedliwe, gdyż zapłacił już na rzecz ZUS kwotę ... zł, tj. więcej niż należne składki. Dodatkowo oświadczył, że jest osobą schorowaną, samotną, ma ... lat i nie może podjąć żadnej pracy. Kwota emerytury po potrąceniu wynosi ... zł i nie wystarcza mu na życie, w tym na potrzebne leki.

Decyzją z ... maja 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu rentowego z ... kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu podniósł argumenty przytoczone w decyzji wydanej w I instancji. Podkreślił, iż przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości umorzenia samych odsetek za zwłokę.

Powyższe orzeczenie organu rentowego z ... maja 2006 r. zostało zaskarżone przez zainteresowanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z ... listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa .../06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2006 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ze względu na to, iż organ ponownie rozpatrujący sprawę nie rozważał sytuacji zdrowotnej i materialnej strony i nie dostrzegł, iż organ pierwszej instancji nie przedstawił w uzasadnieniu swej decyzji pełnego stanu faktycznego sprawy, który pozwalałby na dokonanie oceny, czy wzięto pod uwagę całokształt materiału dowodowego sprawy i czy uczyniono to w sposób zgodny z obowiązującymi unormowaniami prawnymi. Takie działanie organu przeczy, jak zauważył Sąd, zarówno dyspozycji art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 k.p.a., jak również treści art. 11 k.p.a., który odwołuje się do zasady przekonywania stron o prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, oraz jednej z naczelnych zasad procedury administracyjnej, wyrażonej w art. 8 k.p.a. - pozyskiwania zaufania do organów administracji publicznej. Uchybienia te w ocenie Sądu miały istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zwrócił też uwagę, iż znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy ma przyczynić się do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Natomiast, jak zaznaczył, w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji nie uwzględniono podstawowych informacji dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego. Następnie, Sąd podniósł, iż błędne jest stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym niemożliwe jest umorzenie samych odsetek bez jednoczesnego umorzenia należności głównej. Wyjaśnił, że przeczy temu treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., który zawiera definicję "należności z tytułu składek", o których mowa w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Z przepisu art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wynika, iż "należności z tytułu składek" to zarówno składki, jak i odsetki za zwłokę, oraz koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Natomiast przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi ogólnie, iż ZUS może umarzać należności z tytułu składek w całości lub w części. Sąd zaznaczył też, że organy w żadnej z decyzji wydanych w sprawie nie wyjaśniły, w stopniu wymaganym przez prawo, przesłanek, którymi kierowały się wydając te decyzje. Nie odniesiono się w żaden sposób do art. 28 u.s.u.s. jak i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136). Nie przywołano powołanych przepisów nawet w podstawach prawnych rozstrzygnięć. Sąd zauważył również, iż w toku kontrolowanego postępowania nie uczyniono zadość także treści art. 10 k.p.a.

Po uprawomocnieniu się wyroku Sądu, Zakład pismem z ... marca 2007 r. zwrócił się do wnioskodawcy o wypełnienie kwestionariusza o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych oraz o złożenie dokumentów, z których wynikać będzie, że uzasadnionym jest podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W piśmie tym organ poinformował również zainteresowanego o treści przepisów prawa materialnego, które regulują ulgę w postaci umorzenia należności składkowych.

W odpowiedzi, zainteresowany przy piśmie z ... marca 2007 r. złożył do akt sprawy wymagany przez organ kwestionariusz o stanie majątkowym. Dodatkowo oświadczył, że oprócz sprzętu domowego niezbędnego do normalnego życia, nie posiada żadnego innego majątku. Wskazał też, że poza świadczeniem emerytalnym nie ma żadnego innego źródła dochodu. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Za mieszkanie płaci miesięcznie czynsz w kwocie ... zł, natomiast około ... zł wydaje na leki, a około ... zł płaci za energię elektryczną. Pozostała kwota z emerytury pozwala mu na skromne przeżycie. Do pisma załączył m.in. dowód opłaty czynszu za mieszkanie.

Decyzją z ... kwietnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74), po rozpatrzeniu wniosku z ... lutego 2006 r., odmówił stronie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne własne w kwocie ... zł wyliczonej na dzień ... lutego 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oceniając sprawę w kontekście art. 28 ust. 3 ww. ustawy, który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki świadczące o całkowitej nieściągalności. W stosunku do płatnika jest bowiem prowadzona egzekucja ze świadczenia emerytalnego, która jest skuteczna. Następnie, badając sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w pierwszej kolejności organ podał, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wynik klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Dalej organ wskazał, że opisane przez stronę schorzenie nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a tylko takie okoliczności, zgodnie z przepisami prawa, mogą być uznane za uzasadniające umorzenie należności. Odnosząc się do kolejnej okoliczności uzasadniającej podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ stwierdził, że w niniejszej sprawie ona nie występuje. Wskazał, że ustawodawca w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), ustalił wielkość dopuszczalnych potrąceń z pobieranych świadczeń i wielkość kwoty świadczenia nie podlegającą egzekucji. W niniejszej sprawie potrącenia są dokonywane w granicach określonych przez ustawodawcę, brak więc podstaw do uznania, że uzasadnionym jest umorzenie należności z tytułu składek.

Pismem z ... maja 2007 r. zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że decyzja z 30 kwietnia 2007 r. narusza przepisy prawa materialnego i procesowego. W uzasadnieniu wniosku zarzucił niedokonanie wszechstronnego, a więc i całościowego, a także wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego. Zauważył m.in., iż w dokumentach złożonych do akt sprawy podał tak kwotę swojej emerytury jak również kwoty, które wydaje na swoje utrzymanie. Zaznaczył, iż z dokumentów tych wynika, że żyje w biedzie. Zauważył, że organ wylicza w decyzji złożone przez niego dokumenty i podaje, że uznaje je za wiarygodne, lecz nie wyciąga z nich poprawnych wniosków. Zarzucił też, że w decyzji nie przytoczono kwoty, która pozostaje mu na życie. Zauważając powyższe powołał się na przepis art. 7 k.p.a., nakazujący mieć na względzie przy ocenie sprawy tak interes społeczny jak i słuszny interes obywatela. Wskazał również na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. podnosząc, iż spełnia dwie z trzech przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 wymienionego aktu prawnego.

W dniu ... czerwca 2007 r. zainteresowany złożył do akt sprawy pismo, w którym m.in. oświadczył, iż za energię elektryczną płaci miesięcznie około ... zł oraz, że z każdej emerytury odkłada ... zł na opał na zimę. Do pisma załączył fakturę VAT potwierdzającą zakup leków oraz fakturę VAT wystawioną przez Miejski Zakład Wodociągów i Kanalizacji w K.

Decyzją z ... lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), i art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z ... kwietnia 2007 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, skarżący wniósł o jej uwzględnienie. W uzasadnieniu skargi wskazał w szczególności na swoją trudną sytuację finansową. Podał, że miesięcznie przeznacza ... zł na opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz na zakup leków, natomiast otrzymuje ... zł emerytury. Kwota, która pozostaje po dokonaniu opłat, tj. ... zł, musi mu wystarczyć na życie. Podał też, że ma ... lat i jest osobą schorowaną. Skarżący w treści skargi zaznaczył także, że do chwili obecnej spłacił około ... zł długu, tj. więcej niż był winny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Następnie zważyć należy, iż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zaznaczyć trzeba, iż skarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca z ... kwietnia 2007 r. zostały wydane na skutek zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z ... listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa .../06, uchylającego decyzję Prezesa ZUS z ... maja 2006 r. i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z ... kwietnia 2006 r. Zatem, organ administracyjny orzekający w obu instancjach w niniejszej sprawie był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym orzeczeniu Sądu i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu. Jego orzeczenie winno więc uwzględniać ocenę prawną i wskazania w zakresie dotyczącym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w związku z mającymi tu zastosowanie przepisami prawa materialnego opartymi na uznaniu administracyjnym, oraz interpretację art. 28 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. co do możliwości umorzenia odsetek za zwłokę bez jednoczesnego umorzenia należności głównej.

Badając zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z ... lipca 2007 r., wydaną na skutek powyższego wyroku oraz wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z... kwietnia 2007 r., Sąd -będąc również związany ww. wyrokiem WSA- uznał, iż decyzja ta nie uwzględnia wszystkich wytycznych zawartych w uzasadnieniu wspomnianego orzeczenia sądowego. Organ rentowy orzekając w sprawie co prawda prawidłowo przyjął, iż skarżący może wnioskować o umorzenie jedynie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek oraz, że wniosek taki należy rozpatrzyć na podstawie art. 28 u.s.u.s., natomiast właściwie pominął wskazania Sądu odnoszące się do sposobu przeprowadzenia w sprawie postępowania dowodowego. Powołując się na przepis art. 7, art. 8 i art. 11 oraz art. 77 § 1 k.p.a., Sąd w wyroku zaznaczył, iż organ rentowy orzekając w sprawie winien w sposób dokładny ustalić stan faktyczny sprawy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego. Zaznaczył także, iż organ orzekając w sprawie winien rozważyć sytuację materialną i zdrowotną strony. Wskazał, iż w uzasadnieniach obu decyzji wydanych w sprawie nie uwzględniono podstawowych informacji dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż decyzja Prezesa ZUS wydana w dniu ... listopada 2007 r., nie uwzględnia powyższych wytycznych Sądu, a wobec tego została wydana z naruszeniem cyt. przepisu art. 153 p.p.s.a. i -w konsekwencji- z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co czyniło zasadnym jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przed wyjaśnieniem przyczyn uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sąd zauważa, iż wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Sąd zauważa również, iż skarżący inicjując postępowanie i wnosząc o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne własne, powołał się na swoją trudną sytuację finansową i problemy ze zdrowiem.

W tej sytuacji szczególne znaczenie przy rozpatrywaniu tego wniosku miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "może umorzyć", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Podkreślić jednak trzeba, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. W wyroku z ... marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W wyroku z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181) Sąd Najwyższy przyjął, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

W ocenie Sądu, z uwagi na podniesione przez skarżącego okoliczności i złożone dowody, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy spłata zadłużenia rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. Zatem, obowiązkiem organu orzekającego -w świetle omawianego przepisu- było zbadanie sytuacji finansowej strony, a więc tak jej dochodów jak i niezbędnych wydatków. Postępowanie to powinno bowiem w efekcie pozwolić na ustalenie, czy opłacenie przez stronę należności z tytułu składek (składek wraz z odsetkami) nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wynik postępowania organu prowadzonego w tym zakresie winien zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Oceniając w świetle powyższego skarżoną decyzję Prezesa ZUS, stwierdzić należy, iż uzasadnienie tej decyzji -pomimo wytycznych zawartych w wyroku z ... listopada 2006 r.- wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., nie spełnia.

Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika bowiem, aby organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w zakresie, w jakim zostało to zalecone przez Sąd, a więc w stopniu umożliwiającym prawidłowe zastosowanie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść uzasadnienia wskazuje, że organ rentowy ograniczył się właściwie do powtórzenia ogólnikowej (i nietrafnej) argumentacji podniesionej w decyzji wydanej w I instancji, pomijając przy tym zupełnie twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz nie dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd w tym miejscu przypomina, iż Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji, kierując się treścią § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazał, że przesłanka wynikająca z tego przepisu w niniejszej sprawie nie występuje, albowiem ustawodawca w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustalił wielkość dopuszczalnych potrąceń z pobieranych świadczeń i wielkość kwoty świadczenia nie podlegającą egzekucji. Organ rentowy uznał, że skoro w niniejszej sprawie potrącenia są dokonywane w granicach określonych przez ustawodawcę, to tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że uzasadnionym jest umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę.

W ocenie Sądu, przytoczona argumentacja nie tylko nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, ale również wskazuje na brak jakiejkolwiek analizy sprawy w zakresie § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Wprawdzie organ przytoczył w uzasadnieniu treść tego przepisu, jednakże zupełnie nie rozważył okoliczności występujących w sprawie w kontekście przesłanki z niego wynikającej. O powyższym nie może bowiem świadczyć wskazanie organu na prowadzenie skutecznej egzekucji ze świadczenia emerytalnego skarżącego do wysokości przewidzianej przepisami prawa. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umożliwia bowiem umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a to oznacza, że nawet w sytuacji prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku dłużnika ustawodawca dopuszcza umorzenie zadłużenia w uzasadnionych przypadkach.

Analizując sprawę w kontekście przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., należało skonfrontować sytuację materialną skarżącego z wysokością zaległej należności i wskazać dochód, który byłyby wystarczający na pokrycie powstałego zadłużenia. W uzasadnieniu skarżonej decyzji brak jest takich rozważań organu orzekającego, tj. odnoszących się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego dochodów i wydatków, a więc jego możliwości płatniczych, na które skarżący w korespondencji kierowanej do organu wyraźnie wskazywał i przedstawiał na tą okoliczność dowody. W swoich pismach zaznaczał, że żyje w biedzie. Wskazywał na wysokość swojej emerytury oraz na konieczne wydatki. Podnosił również, że jest osobą starszą, samotną i schorowaną. Okoliczności te nie zostały przez organ uwzględnione.

W konsekwencji Sąd stwierdza, iż organ nie ustalił w sprawie możliwości finansowych skarżącego. Ustalenia te są zaś niezbędne -w świetle brzmienia § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.- do dokonania oceny, czy wnioskodawca jest w stanie spłacić wobec ZUS powstałe zadłużenie, czy też spowoduje to pozbawienie go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazanie, iż strona uzyskuje dochodów, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja, zgodna z przepisami prawa -wobec wysokości tego dochodu- nie jest w tym względzie wystarczające.

Dlatego też Sąd uznał, iż w powyższym zakresie Prezes ZUS nie wykonał wytycznych zawarty w ww. wyroku, a wobec tego skarżonej decyzji należało zarzucić nie tylko naruszenie art. 153 p.p.s.a., ale także art. 107 § 3, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych danych dotyczących sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego, o ile uległy one zmianie. Sąd zauważa również i podkreśla, że organ ma obowiązek odnieść się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. argumentów strony w nim zawartych. Organ powinien także podać wysokość zadłużenia skarżącego pozostającego mu nadal do spłaty. Z sentencji decyzji winno bowiem wynikać od jakiej należności głównej organ wyliczył odsetki objęte tą decyzją.

Na koniec Sąd podkreśla, iż z decyzji powinno niewątpliwie również wynikać, iż zadłużenie, którego wniosek -złożony w trybie art. 28 u.s.u.s.- dotyczy, jest nadal wymagalne.

Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.