Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 895/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 118 ust. 1, art. 118 ust. 2, art. 118 ust. 2a
journal: Dz.U. 2017 poz 2336
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 13 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 roku sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności działki oddala skargę. A. P.


UZASADNIENIE

Decyzją Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 4 i art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. L., orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne gospodarstwa rolnego o pow. 5,68 ha (bez budynków), położonego w W., stanowiącego współwłasność w % części A. L., w 1/8 części S. L. i w 1/8 części Z. M.. Udział A. L. wynoszący % części został przejęty na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalne. Natomiast udziały S. L. i Z. M., wynoszące po 1/8 części zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne. Z decyzji wynika m.in., że A. L. przysługuje prawo do bezpłatnego użytkowania działki o obszarze do 0,5 ha, która zostanie jej przydzielona po wykonaniu decyzji (pkt 4 rozstrzygnięcia decyzji). Wykonanie decyzji nastąpi z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty. W okresie poprzedzającym wykonanie decyzji przekazujący ma prawo do bezpłatnego użytkowania przejętych przez Państwo nieruchomości oraz obowiązany jest do prowadzenia na nim prawidłowej gospodarki (pkt 5 rozstrzygnięcia decyzji).

Wnioskiem z dnia 3 listopada 2018 r. J. D. wystąpił do Starosty [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego, na podstawie art. 118 ust. 2, 2 a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.), w przedmiocie zwrotu działki gruntu oznaczonej nr 601 o pow. 0,0600 ha, położonej w W. przy A nr 16. Zainteresowany podnosił, że ww. nieruchomość wchodziła, jako działka siedliskowa, w skład gospodarstwa rolnego jego ciotki A. L.. Na podstawie decyzji Nr [...] gospodarstwo rolne zostało przekazane na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę, z wyłączeniem działki siedliskowej zabudowanej budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi. J. D. wyjaśniał, że należy do kręgu spadkobierców po A. L., oraz że zamieszkiwał na przedmiotowej nieruchomości wraz z rodziną, aż do czasu, gdy nieruchomość ta została bez podstawy prawnej skomunalizowana na rzecz Urzędu Gminy w W..

J. D. w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. poinformował, iż nie jest zstępnym A. L., a swoje prawo do uzyskania prawa własności działki siedliskowej wywodzi z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.) .

W dniu 28 lutego 2018 r. wnioskodawca przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w P. sygn. akt [...] z dnia [...] r. stwierdzające nabycie praw do spadku po A. L..

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Starosta [...] odmówił J. D. przyznania prawa własności działki nr ewid. 601 o pow. 0,0636 ha, położonej w obrębie [...] miasta W.. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że gospodarstwo rolne o pow. 5,68 ha, bez budynków, położone w W., stanowiące współwłasność w 3A części A. L., w 1/8 części S. L. i w 1/8 części Z. M. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ww. ustawy, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu; budynki takie stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. W myśl obowiązujących wówczas przepisów, rolnik mógł również przekazać na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne wraz z budynkami, wówczas na wniosek rolnika przydzielano do bezpłatnego użytkowania lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb rolnika i jego rodziny (art. 12 ustawy). Stosownie do art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, zgodnie zaś z art. 118 ust. 2 tej ustawy, osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajduje się lokal i te pomieszczenia o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków; z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Organ podkreślił, że J. D. jest wprawdzie spadkobiercą A. L., co potwierdza złożone przez niego postanowienie Sądu Rejonowego w P. stwierdzające nabycie praw do spadku, ale nie jest zstępnym A. L.. Zstępnymi są potomkowie danej osoby fizycznej czyli dzieci, wnuki, prawnuki. Do zstępnych zalicza się także dzieci przysposobione (adoptowane), dzieci pozamałżeńskie jak także uznane przez osobę za swoje (art. 931 - 940 Kodeksu cywilnego). Zgodnie z art. 617 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej; według zaś § 2 art. 617 tej ustawy stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że pojęcie "zstępnego" ograniczone jest do krewnych w linii prostej. Fakt uznania J. D. za spadkobiercę A. L. nie czyni go zstępnym. J. D. nie posiadał zatem uprawnień do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności do działki położonej w obrębie [...] miasta W., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów nr 601 o pow. 0,0636 ha w trybie art. 118 ust. 2 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - nie został bowiem spełniony podstawowy warunek, a mianowicie J. D. nie jest zstępnym osoby, która przekazała gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. Organ wyjaśnił, że żądanie przeprowadzenia dowodów, o które wnosił wnioskodawca (przesłuchanie świadków na okoliczność zamieszkiwania przez niego, wraz z rodziną, na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, a także przeprowadzenie dowodu z informacji Urzędu Miejskiego w W. o opłacaniu podatków z przedmiotowej nieruchomości) nie mogło zostać uwzględnione, gdyż nie wpłynęłoby na wynik przedmiotowego postępowania z uwagi na to, iż gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa z wyłączeniem budynków, a tylko przejęcie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego wraz z budynkami mogło zagwarantować prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Końcowo stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania J. D. prawa własności do działki położonej w obrębie [...] miasta W., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów nr 601 o pow. 0,0636 ha z uwagi na to, iż nie jest on zstępnym A. L., a także z uwagi na fakt, iż znajdujące się na powyższej działce budynki zostały wyłączone z przejęcia na Skarb Państwa i stały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. D., zarzucając naruszenie art. 118 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że nie posiada uprawnień do złożenia wniosku o przyznanie własności działki nr 601. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Staroście Powiatu [...] od ponownego rozpoznania. Uzasadniając odwołanie podniósł, że zgodnie z treścią powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, rolnik - w przedmiotowej sprawie jego ciotka A. L. - który przekazał gospodarstwo rolne za rentę mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu i budynki te stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości. Przejęcie gospodarstwa rolnego nastąpiło bez budynków, w związku z czym rozważania o przepisie art. 12 ww. ustawy, zawarte w uzasadnieniu decyzji, zdaniem strony, nie mają znaczenia w sprawie. Odwołujący się zaznaczył, że podstawą prawną jego żądania był przepis 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ winien zatem zbadać, czy jest on "osobą której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich" nie zaś, czy jest zstępnym A. L., która zmarła bezpotomnie. Według strony zawarte w uzasadnieniu decyzji rozważania na temat różnicy między zstępnym a spadkobiercą, jakkolwiek słuszne, nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. Odwołujący się zarzucił, że Starosta Powiatu [...] rozpoznał sprawę jedynie w kontekście stosunków rodzinnych między nim a A. L.. Oddalone wnioski dowodowe dotyczące opłacania przez skarżącego podatków miały zaś na celu wykazanie okoliczności zawartych w dyspozycji art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w szczególności faktu przysługiwania mu prawa bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych posadowionych na działce położonej w W..

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118 ze zm.) utraciła moc z dniem 1 stycznia 1978 r. Przepisy każdej kolejnej ustawy regulującej problematykę przekazywania nieruchomości rolnych na własność Państwa w zamian za rentę (emeryturę), oprócz tych świadczeń pieniężnych przewidywały, że rolnikowi przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania niewielkiej działki gruntu (art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 32, poz. 140; art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 24, poz. 133 ze zm.). Przyznawana rolnikowi dożywotnio w użytkowanie niewielka działka gruntu (tzw. przydomowa) miała służyć zaspokojeniu jego osobistych potrzeb i potrzeb jego rodziny. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.) zawiera przepis art. 118 ust. 1, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z ust. 2 tego artykułu wynika natomiast, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Z kolei stosownie do ust. 2a art. 118 ww. ustawy, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3 art. 118). Decyzje w sprawach określonych w ust. 1-2a wydaje starosta (ust. 4 art. 118). Celem powyższego unormowania było przyznanie na własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo. Warunkiem przyznania działki zstępnym było faktyczne władanie daną nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1339/11 dla uzyskania prawa do nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania przez organy zstępny rolnika faktycznie tą nieruchomością włada. Za powyższą interpretacją przemawia wykładnia celowościowa wskazująca, iż celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa oraz jego zstępnych nadal użytkujących nieruchomości opisane w ust. 1 i 2 art. 118, nie zaś osób, które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspokajając swoje interesy w inny sposób. Dalej organ wskazał, że z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania, jak również działki, na której znajduje się budynek, w którym miał przyznane prawo bo użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki (lokalu mieszkalnego w budynku i pomieszczeń gospodarskich) i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie są spełnione warunki określone w powołanych przepisach art. 118 ust. 1- 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do przyznania J. D. własności działki oznaczonej nr ewid. 601. Ustawa przewiduje nieodpłatne przyznanie (na wniosek) własności działki osobie, której przysługuje prawo użytkowania tej działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, bądź jej zstępnym, którzy nią faktycznie władali. Jednakże samo władanie nieruchomością, na co wskazywał skarżący we wniosku z dnia 3 listopada 2017 r. nie jest wystarczające do żądania nieopłatnego przyznania własności działki. Z takim żądaniem mógł wystąpić jedynie zstępny rolnika, któremu przyznano prawo do użytkowania działki gruntu po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę. Skarżący był wprawdzie spokrewniony z A. L. (jak podnosił we wniosku z dnia 3 listopada 2017 r. oraz w odwołaniu, była to jego ciotka, która zmarła bezpotomnie), jest również jej spadkobiercą w 1/20 części, ale nie jest jej zstępnym, zatem nie spełnia warunku z cyt. wyżej art. 118 ust, 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, by występować o przyznanie prawa własności działki, użytkowanej przez A. L.. Brak też było potrzeby do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie, w jaki sposób nieruchomość była użytkowana przez J. D., skoro nie została przez niego spełniona podstawowa przesłanka uprawniająca go do wystąpienia o przyznanie prawa własności działki, tj. nie jest zstępnym A. L.. Swoich uprawnień do żądania przyznania własności nieruchomości skarżący nie może natomiast wywodzić z art. 118 ust. 2 ustawy, bowiem dotyczy on osoby, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (taką osobą mogłaby być A. L., gdyby przyznano jej, na jej wniosek, lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb rolnika). Przepis art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników takie prawo daje też zstępnemu osoby uprawnionej, o której mowa w ww. przepisie, który po śmierci tej osoby faktycznie włada daną nieruchomością, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Organ podkreślił, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] A. L. nie przydzielono jednak lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich do użytkowania w celu zaspokojenia potrzeb rolnika. Taką możliwość przewidywał obowiązujący wówczas art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, ale dotyczył on sytuacji, gdy za rentę przekazywane było gospodarstwo rolne wraz z budynkami. Z decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę wynika jednoznacznie, że na własność Państwa przejęte zostało gospodarstwo rolne bez budynków, położone we wsi W. (pkt 1 rozstrzygnięcia decyzji).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł J. D.. Skarżący zarzucił naruszenie art. 118 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.) przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż nie posiada uprawnień do złożenia wniosku o przyznanie własności działki gruntu nr 601. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że od złożenia podania z dnia 3 listopada 2017 r. o zwrot działki należącej do jego ciotki A. L., przejętej na rzecz Skarbu Państwa w części za świadczenie emerytalne, jak również w trakcie całego postępowania prowadzonego przed Starostą Powiatu [...] nie twierdził, że jest zstępnym, a jego uprawnienie do żądania zwrotu działki nie wynikało z przepisów o uprawnieniach zstępnych. Skarżący podkreśla, że od wczesnej młodości zamieszkiwał na będącej przedmiotem postępowania działce gruntu, wraz z ciotką, gdyż był dla niej opiekunem w jej starości, a następnie ze swoją rodziną. Po śmierci ciotki nadal mieszkał w budynkach położonych na przedmiotowej nieruchomości, będąc zameldowanym do 2016 r. Skarżący zarzucił, że ani Starosta Powiatu [...], ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie dokonali ustaleń dotyczących jego prawa do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich od przekazania gospodarstwa rolnego przez jego ciotkę A. L. w 1976 r., aż do roku 2016. Ustalenia takie mogły być poczynione na podstawie wskazywanych przez niego dowodów, o co postulował zarówno w postępowaniu prowadzonym przez Starostę Powiatu [...], jak i w postępowaniu odwoławczym przed Kolegium. Skarżący podniósł, iż w jego przekonaniu, jest osobą, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (swoje prawa wywodzi z art. 118 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników). Skarżący zarzucił, że kwestia jego uprawnień nie została jednak zbadana w toku postępowania przed organami administracji, zwłaszcza, że przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło bez budynków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu spór sprowadzał się do prawidłowej wykładni przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.), a w szczególności art. 118 tej ustawy.

Skarżący podnosił bowiem, że podstawą prawną jego żądania jest przepis 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ winien zatem zbadać, czy jest on "osobą, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich," nie zaś czy jest zstępnym A. L., która zmarła bezpotomnie.

Organy obu instancji zasadnie wskazały, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.) zawiera przepis art. 118 ust. 1, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z ust. 2 tego przepisu wynika natomiast, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Z kolei, zgodnie z ust. 2a art. 118 ww. ustawy, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Przepisów ust. 1-2 a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3 art. 118).

Celem powyższego unormowania było zatem przyznanie na własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo. Warunkiem przyznania działki zstępnym było faktyczne władanie daną nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom ( vide: wyrok NSA z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1339/11 ( dostępne w CBOSA ). Za taką interpretacją powołanego przepisu przemawia wykładnia celowościowa wskazująca, iż celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa oraz jego zstępnych nadal użytkujących nieruchomości opisane w ust. 1 i 2 art. 118, nie zaś osób, które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspokajając swoje interesy w inny sposób.

Nie ulega zatem wątpliwości, że z art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania, jak również działki, na której znajduje się budynek, w którym miał przyznane prawo do użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki (lokalu mieszkalnego w budynku i pomieszczeń gospodarskich) i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi.

Przepis art. 118 ust. 1 i 2 ustawy musi być przeto interpretowany łącznie z przepisem art. 118 ust. 2a, gdyż wszystkie te przepisy stanowią jedną całość.

Art. 118 ust. 1 i 2 odnosi się wszak do uprawnień osób, którym w myśl dotychczasowych przepisów przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu bądź prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Uprawniona do złożenia wniosku w oparciu o powołaną podstawę prawną byłaby zatem wyłącznie A. L..

Chroniąc sytuację osób najbliższych osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki, bądź lokalu mieszkalnego w budynku i pomieszczeń gospodarskich i jednocześnie faktycznie władających nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi ustawodawca dodał do art. 118 ustawy ust. 2a wprowadzony art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280). Zgodnie z tym przepisem, uprawnionym do złożenia wniosku jest wyłącznie zstępny rolnika, który po jego śmierci faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom, daną nieruchomością.

Należy również wskazać, iż z brzmienia powołanego powyżej art. 118 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zatem uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych tej uprawnionej strony, czy też być potraktowane jako wchodzące do masy spadkowej. Działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, jak również prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu, a przedmiotem spadkobrania może być jedynie roszczenie określone w art. 118 ust. 2a powoływanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którym wystąpić może podmiot spełniający warunki określone w tym przepisie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 472/09 - dostępne w CBOSA).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż rację mają organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, że nie zaistniała przesłanka podmiotowa, objęta zakresem powyższej regulacji. Skarżący jest bratankiem zmarłej bezpotomnie A. L., zatem jak sam zresztą przyznaje, nie jest jej zstępnym. Skarżący, aby skutecznie złożyć wniosek musiałby być zstępnym właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, czy też prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich.

Jak wynika z treści decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...]r. Nr [...] w zamian za rentę przejęto gospodarstwo rolne od A. L. i to jej zostało przyznane prawo bezpłatnego użytkowania działki, której zwrotu domaga się skarżący. Zasadnie zatem przyjęły organy obu instancji, że skarżący J. D. nie jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie własności działki, która była przedmiotem użytkowania osoby uprawnionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego i odmówiły zwrotu spornej działki oznaczonej nr ewid. 601.

Z przytoczonych względów, skarga jako bezzasadna podlegała z mocy art. 151 p.p.s.a. oddaleniu.

A. P.