Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1141/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz rozkaz personalny I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 6 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: par 4 ust 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.P.-D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 801/12 w sprawie ze skargi E.P.-D. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym 1) uchyla zaskarżony wyrok oraz rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2012 r., nr [..]i utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia 29 czerwca 2012 r., nr [..]; 2) zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz E.P.-D.kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 801/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.P.-D. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2012 r. nr [..]w przedmiocie odmowy zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [..]z dnia 22 sierpnia 2012 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej: "Kpa"), utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [..] nr [..]z dnia 29 czerwca 2012 r. o odmowie zaliczenia E.P. – D. do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wypłaty uposażenia zasadniczego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców.

Do wydania powyższych rozkazów personalnych doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Raportem z dnia 2 grudnia 2011 r. E.P. – D. zwróciła się do Komendanta Wojewódzkiego Policji z/s w [..] o zaliczenie do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia dotychczas nieudokumentowanego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 21 marca 1986 r. do dnia 30 września 1988 r.

W wyniku rozpoznania sprawy Komendant Wojewódzki Policji z/s w [..] stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek koniecznych do uznania jej za "domownika" w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) i w związku z tym brak jest podstaw do zaliczenia wnioskowanego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców. Praca ta zadaniem organu może być rozpatrywana tylko jako doraźna pomoc świadczona przez nią w chwilach wolnych od innych obowiązków domowych, czy też praca w okresie ferii lub wakacji zwyczajowo wymagana od dzieci jako członków rodziny rolnika. Organ stwierdził, że z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków wynika, że wnioskodawczyni w okresie od 1984 r. do 1988 r. dojeżdżała do szkoły średniej oddalonej od miejsca zamieszkania około 7 km. Odległość między szkołą, a gospodarstwem rolnym rodziców z uwzględnieniem jednoczesnego wykonywania obowiązku szkolnego w systemie dziennym wykluczają zdaniem organu realne, codzienne świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Za sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego organ uznał twierdzenie wnioskodawczyni jakoby ciężar prowadzenia niewielkiego gospodarstwa rolnego (około 3 ha), w którym pracowali jej rodzice, a także dwaj bracia, spoczywał na niepełnoletniej początkowo wnioskodawczyni, która pobierała naukę w szkole położonej w innej miejscowości.

E.P. – D. wniosła odwołanie od ww. rozkazu personalnego.

Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [..]z dnia 22 sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z/s w [..] nr [..].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 101 ust.1 ustawy o Policji (Dz.U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz posiadanej wysługi lat. Wydane na podstawie art. 102 tej ustawy rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. Nr 152, poz. 1732 – dalej jako rozporządzenie z dnia 6 grudnia 2001 r.) w § 4 ust. 1 pkt 5 stanowi, że do wysługi lat zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. W ocenie organu odwoławczego odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 wymienionego rozporządzenia stanowi ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Odwołując się do art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i zawartej tam treści pojęcia "domownik" organ odwoławczy stwierdził, że nie można uznać pracy E.P. – D. w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, skoro praca ta nie mogła być świadczona w wymiarze pozwalającym na uznanie jej za pracę, a jedynie pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Powyższe organ odwoławczy wywiódł z ustaleń poczynionych w toku postępowania, że wnioskodawczyni w latach 1984 – 1988 była uczniem LO w [..]. Wypełnianie obowiązków szkolnych było jej głównym zadaniem i celem, nie miała więc możliwości świadczenia pracy w gospodarstwie rodziców w wymiarze istotnym dla jego funkcjonowania. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań przesłuchanych w toku postępowania świadków, organ odwoławczy stwierdził, że nie mogły być one uznane za wiarygodne w kontekście pozostałych dowodów znajdujących się w aktach osobowych policjantki (w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji brak jest takich informacji) oraz zasad logicznego rozumowania. Za niezasadne organ odwoławczy uznał pozostałe zarzuty odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższy rozkaz personalny E.P. – D. zastępowana przez radcę prawnego wniosła o jego zmianę poprzez uwzględnienie odwołania w całości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) w związku z § 4 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. - do wysługi lat w służbie w Policji, wlicza się okresy zatrudnienia w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r.

Następnie Sąd wskazał, iż zasadniczego znaczenia nabiera kwestia zastosowania właściwych przepisów definiujących termin "domownik" w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) nie zawiera żadnych przepisów prawa intertemporalnego, które rozstrzygałyby problem zastosowania właściwej definicji pojęcia "domownik" zawartej w poprzedniej lub aktualnej ustawie ubezpieczeniowej. W tej sytuacji odwołać się należy do obowiązującej w takich przypadkach zasady dalszego działania ustawy dawnej. Skarżąca wniosła bowiem o wliczenie jej do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego tego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, który w całości objęty był poprzednią ustawą ubezpieczeniową. To zdarzenie prawne (praca w gospodarstwie rolnym), które według wniosku powinno być ocenione z punktu widzenia możliwości wliczenia go do wysługi lat, w całości miało miejsce pod rządami poprzedniej ustawy. Praca skarżącej w gospodarstwie rolnym powinna być zatem oceniona z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania. Odesłanie wynikające z przepisu art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jest odesłaniem mało precyzyjnym, ale nie sposób założyć, że dotyczy ono pojęcia domownika określonego w sposób abstrakcyjny, w oderwaniu od określonego stanu faktycznego i prawnego.

Zdaniem Sądu I instancji, konsekwencją takiego poglądu jest konieczność zastosowania w niniejszej sprawie przepisów, obowiązującej do dnia 1 stycznia 1991 r., ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 2 tej ustawy, domownikiem była osoba, która ukończyła 16 lat, pracująca w gospodarstwie rolnym, pozostająca z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, nie podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Poszczególne elementy definiujące musiały wystąpić łącznie. Powyższy przepis przesądzał, iż niezbędnym wymogiem uznania za domownika w sensie tego przepisu jest m.in. utrzymywanie się domownika głównie z pracy w gospodarstwie rolnym, ("... a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania."). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.) precyzowało natomiast w § 2 ust. 2 pkt 1, że praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Zatem, według stanu prawnego obowiązującego do końca 1990 r., skarżąca nie mogła być uznana za domownika w rozumieniu art. 2 pkt 2 poprzednio obowiązującej ustawy ubezpieczeniowej, ponieważ z akt sprawy bezspornie wynika, że w przedmiotowym okresie od 1984 r. do 1988 r. kształciła się w szkole ponadpodstawowej. Zgodnie z treścią § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 marca 1983r. pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej wykluczało możliwość uznania, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania. Skoro, w świetle obowiązujących w czasie wykonywania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym przepisów, nie był ona domownikiem to okresu jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 21 marca 1986 r. do 30 września 1988 r. nie można uwzględniać przy ustalaniu uprawnień związanych z uposażeniem. Odmowa wliczenia skarżącej okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat jest więc zasadna.

W ocenie Sądu I instancji, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje stanowisko skarżącej, że domownik nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, ale wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności. Stosownie do treści art. 6 Kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wyrażona w tym przepisie zasada praworządności nie pozwala organowi na działanie w granicach uznania administracyjnego w sytuacji, gdy nie wynika to jednoznacznie z przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Wskazane wyżej przepisy ustawy 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz wydanego z jej delegacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w są przepisami bezwzględnie obowiązującymi i możliwość ich zastosowania uzależniona jest od spełnienia przesłanek określonych w ich treści. Organy nie mogą zatem prowadzić postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy praca skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców w trakcie pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej stanowiła główne źródło jej utrzymania, skoro z cytowanych wyżej przepisów wynika wprost, iż praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E.P.- D., zaskarżając go w całości zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 18 § 1 pkt 5 P.p.s.a. polegające na tym, że przy rozpoznawaniu sprawy prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod sygn. akt VIII SA/Wa 801/12 uczestniczył, jako sędzia składu orzekającego, Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L.K., który przed nominacją Sędziowską pełnił funkcję radcy prawnego w Komendzie Wojewódzkiej Policji z siedzibą w [..];

2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- kodeks postępowania administracyjnego w zw. z 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo nieustalenia przez organy administracyjne istotnych dla sprawy okoliczności tj. faktu, że w okresie od dnia 21 marca 1986 r. do 30 września 1988 r. skarżąca rzeczywiście wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym rodziców, co zostało wykazane przez skarżąca poprzez zeznania świadków oraz złożone do akt sprawy oświadczenia.

Ponadto skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.

1) art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów

pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy

(Dz. U. 1990 r. Nr 54 poz. 310 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. ( Dz. U. Z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w okresie obowiązywania ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin, pojęcie domownika w rozumieniu tej regulacji należy interpretować rozszerzająco, wykraczając tym samym poza definicję domownika wskazaną w tej ustawie, co w konsekwencji stanowi główną przyczynę ograniczenia możliwości zaliczenia pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców do stażu pracy;

2) art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów

pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy

w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej, co w konsekwencji stanowiło przyczynę ograniczenia możliwości zaliczenia pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców do stażu pracy, od którego to są uzależnione uprawnienia służbowe skarżącej;

3) art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci przyjęcia przez Sąd tezy, że w sytuacji będącej przedmiotem rozpoznania przepis ten nie znajduje zastosowania.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka warunkująca nieważność postępowania, gdyż w wydaniu wyroku brał udział Sędzia wyłączany z mocy ustawy. W rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Zgodnie 18 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą. Podkreślono, iż sędzia WSA L.K. świadczył usługi prawne na rzecz organu, który był wystawcą skażonego aktu, wobec czego spełniona jest przesłanka określona w ww. przepisie, skutkująca koniecznością wyłączenia się Sędziego od orzekania w przedmiotowej sprawie.

Następnie wskazano, iż przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. stanowił, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Jednakże Sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę, iż przepis ten służył zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady -jak uczynił to Sąd I instancji - iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania. Powstaje bowiem pytanie, co w takim przypadku stanowi główne źródło utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej.

Podkreślono, iż przyjęcie, że sam fakt nauki w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie skarżącej za domownika jest niewłaściwy, ponieważ zgodnie z dostępnymi poglądami oraz orzeczeniami sądowymi, powszechnie zalicza się okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia do okresów ubezpieczenia i bez znaczenia pozostaje fakt jednoczesnego uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej, o ile z całokształtu okoliczności wynikało, że nauka nie wykluczała pracy w gospodarstwie rolnym. Fakt ten byłby bowiem istotny, gdyby w tym czasie osoba taka mieszkała w internacie lub na stancji, w konsekwencji czego nie miała możliwości codziennego powrotu do domu. Skoro jednak skarżąca codziennie dojeżdżała z miejsca zamieszkania do szkoły tj. do Liceum Ogólnokształcącego w [..]i było to jedynie 7 km to nie można przyjąć, iż nauka w szkole ponadpodstawowej wykluczała pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Co więcej, z akt sprawy organów administracyjnych, wynika wprost, że skarżąca nie tylko dojeżdżała do szkoły codzienne, ale również z niej wracała, a nadto mieszkała wraz z rodzicami na terenie sąsiadującym z gospodarstwem rolnym. Okoliczność ta nie może zatem stanowić przeszkody w uznaniu skarżącej za domownika. Jeżeli bowiem skarżąca, mimo jednoczesnego uczęszczania do szkoły wywiązywał się z powierzonych jej w zakresie pracy w gospodarstwie obowiązków, to nie istnieją podstawy do tego, by zdyskwalifikować ją, jako domownika. Organy administracyjne, a w ślad za nimi również Sąd nie wzięły pod przy tym pod uwagę art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, według którego w przypadku braku dokumentów uzasadniających wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w takim gospodarstwie mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Podnieść należy, iż skarżąca spełniła wszelkie warunki określone w art. 3 ust. 3, jednakże organy uznały, iż dowodowy te są mało wiarygodne. Nadto, stwierdzenie takie nie zostało w żaden sposób racjonalny wyjaśnione przez organy administracyjne, co miało istotny wymiar na wydane rozstrzygnięcie przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, pomimo że podniesione w niej zarzuty o charakterze procesowym nie są trafne.

W sprawie nie zachodzi zarzucana nieważność postępowania sądowego.

Zgodnie z art. 18 § 1 pkt. 5 Ppsa sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą. W stosunku do sędziego WSA w Warszawie L.K. , który brał udział w wydaniu zaskarżonego wyroku nie zachodziła przesłanka uzasadniająca jego wyłączenie od orzekania w sprawie. Przede wszystkim, poza powołaniem się na fakt iż, w/wym sędzia świadczył usługi prawne na rzecz Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [..], skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnienia tego zarzutu. W szczególności nie wskazuje jakie to usługi prawne związane ze sprawą wykonywał sędzia. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, że sędzia świadczył w sprawie E.P. – D. usługi prawne.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Uzasadnione są natomiast materialne podstawy skargi kasacyjnej.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W przypadku, jeżeli organ gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

Zgodnie z powołanym art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., przez określenie domownika należało rozumieć członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła ich główne źródło utrzymania.

Z kolei w świetle powołanego art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Analiza obowiązujących w przedmiotowej materii przepisów prowadzi do wniosku, iż aby zaliczyć skarżącej do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez nią okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawczyni miała ukończone 16 lat, pozostawała z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwała na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracowała w tym gospodarstwie, nie będąc związana z rolnikiem stosunkiem pracy, a do dnia 1 stycznia 1991 r., czy praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania domownika. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżąca spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepisy art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz art. 6 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., definiujące pojęcie "domownika".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz art. 6 pkt 2 lit. "c" ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, że sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza możliwość uznania jej za domownika. W rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik, i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjąć, że skoro osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego i nie stanowi głównego źródła utrzymania. Dokonując wykładni pojęcia "praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania", czy pojęcia "stałej pracy w gospodarstwie rolnym " należy zwrócić uwagę na fakt, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym – jak w niniejszym przypadku – określonych profitów finansowych, poprzez możliwość podwyższenia dodatku za wysługę lat. W pierwszej grupie spraw chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia w drugiej grupie spraw, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego czy stażu służby, co niewątpliwie powinno mieć w takim przypadku wpływ na mniej rygorystyczny sposób odkodowania znaczenia pojęcia " domownika " w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodać bowiem warto, że zaliczenie funkcjonariuszowi Policji do stażu służby, przypadającego po dniu 31 grudnia 1982 r. okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika nie wywołuje żadnych konsekwencji w zakresie uprawnień emerytalnych. Tak więc porównanie ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy z regulacją emerytalną, dotyczącą funkcjonariuszy Policji, przynosi efekt w postaci rozróżnienia statusu domownika jako osoby wykonującej pracę w gospodarstwie oraz domownika jako osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie ma podstaw, przy braku wyraźnego odesłania w tym zakresie, do utożsamiania obu konstrukcji podmiotowych z zakresu prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt I OSK 730/08 – publ. https://cbois.nsa.gov.pl).

Skarżąca spełnia przesłanki do uznania ją za domownika, w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji okres jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, od dnia 21 marca 1986r. do dnia 30 września 1988r., powinien zostać przez organ Policji zaliczony do stażu służby (wysługi lat), skoro skarżąca w ww. okresie w gospodarstwie tym pracowała, co potwierdzili świadkowie. Szkoła, do której uczęszczała skarżąca, znajdowała się niedaleko gospodarstwa rolnego jej rodziców, zatem fakt pobierania w niej nauki nie mógł wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa, zważywszy że świadkowie zgodnie zeznają, że zainteresowana pracę tę wykonywała.

Zatem sam fakt pobierania przez skarżącą nauki w szkole - co istotne położonej w miejscowości pobliskiej w stosunku do miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, nie może stanowić przeszkody do uznania za domownika, w rozumieniu ustawowych przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Mając na uwadze, że zaskarżony wyrok narusza prawo materialne Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 Ppsa w zw. z art. 203 pkt. 1 Ppsa orzekł jak w sentencji.