Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 368/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia del. NSA Zdzisław Kostka Protokolant Anna Sidorowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Lu 133/08 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], 3. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz skarżącego R. P. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) zł kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie wymeldowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Pismem z 14 maja 2007 r. P. P., będący właścicielem budynku mieszkalnego położonego w Ł. [...], zwrócił się do Wójta Gminy Sawin o wymeldowanie brata R. P. z pobytu stałego w tym lokalu, wskazując, że wymieniony pod powyższym adresem nie zamieszkuje.

Decyzją z [...]sierpnia 2007 r. Wójt Gminy Sawin, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu R. P. z lokalu położonego w Ł. [...]. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że osoba, wobec której orzeczono wymeldowanie, opuściła sporny lokal jesienią 2005 r., zabierając ze sobą rzeczy osobiste i zamieszkuje w C. Według organu, opuszczenie lokalu mogło nie być w pełni dobrowolne, jednakże R. P. od chwili opuszczenia miejsca zamieszkania nie podjął żadnych działań zmierzających do modernizacji własnego lokalu. Decyzją z [...] września 2007 r. Wojewoda Lubelski, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując na konieczność wyjaśnienia oczywistych sprzeczności pomiędzy twierdzeniami R. P. oraz jego brata odnoszących się do rzeczywistego przebywania osoby wymeldowywanej na terenie posesji w Ł. [...].

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy Sawin decyzją z [...] grudnia 2007 r. orzekł ponownie o wymeldowaniu R. P. z pobytu stałego w lokalu w Ł. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r., wobec stwierdzenia, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził wyjaśnień strony składającej odwołanie o jej zamieszkiwaniu w miejscu stałego zameldowania. Wyniki kontroli meldunkowej wskazywały, że budynek użytkowany przez R. P. nie jest wykorzystywany jako miejsce jego zamieszkania i służy celom gospodarczym. Organ wskazał na niskie zużycie energii elektrycznej przez R. P. w użytkowanym przez siebie budynku, jak również na zeznania świadków zgłoszonych przez skarżącego. Potwierdzili oni bowiem jedynie fakt posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego w Ł. i przyjazdów co pewien czas, w soboty i niedziele, dla wykonywania prac polowych, nie wiedzieli natomiast, gdzie stale wymieniony zamieszkuje. Zeznania K. P., matki skarżącego oraz P. P., potwierdzające dobrowolne opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu stałego, nie pozostają zaś w sprzeczności z tymi wyjaśnieniami.

Oddalając skargę R. P. na powyższą decyzję Wojewody Lubelskiego, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie potwierdziła jej wadliwości. Zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody wskazują na fakt opuszczenia przez skarżącego miejsca dotychczasowego pobytu stałego. Z wersją zgłaszaną przez skarżącego pozostaje w sprzeczności zarówno stan budynku drewnianego, co wykazała kontrola meldunkowa, jak i zeznania świadków. Zgłoszeni przez skarżącego świadkowie nie potwierdzili faktu jego zamieszkiwania w Ł., ograniczając się do spostrzeżenia, że widują R. P. jedynie sporadycznie w związku z wykonywanymi pracami rolniczymi. M. B. zeznała zaś, że skarżący mieszka w Ł. [...], jednak nie wie, gdzie nocuje podczas pobytów w miejscu domniemanego zamieszkania.

Sąd I instancji wskazał, że dopuszczony na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r., w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., dowód z dokumentu w postaci decyzji Wójta Gminy Sawin z [...] października 2008 r. nr [...] nie stanowi dowodu na fakt zamieszkiwania przez skarżącego w lokalu w Ł. [...], a jedynie potwierdza brak uprawnień do otrzymywania przez skarżącego zasiłku celowego.

Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył R. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 144 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku wszystkich przesłanek rozstrzygnięcia pomimo, że kontrolowane postępowanie prowadzone przez organ zawierało wady procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wady te polegały na naruszeniu:

a) art. 7 i art. 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy skarżący dobrowolnie i trwale opuścił dom w Ł. [...] oraz dlaczego i w jakich okolicznościach opuścił budynek murowany, a zajął budynek drewniany,

b) art. 80 k.p.a. wskutek:

- przyznania wartości dowodowej i oparcia swojego orzeczenia na zeznaniach K. P. i P. P., które to dowody, przy prawidłowym ich ocenieniu, nie dawały podstaw do formułowania jakichkolwiek opinii zawartych w decyzji, albowiem treść złożonych zeznań była podyktowana konfliktem istniejącym pomiędzy osobami zeznającymi a skarżącym i świadkowie ci byli zainteresowani wymeldowaniem strony z adresu zamieszkania niezależnie od legalności swoich działań, skoro zamierzali zbyć sporną nieruchomość

- uznania za nic nie wnoszące zeznań świadków zgłoszonych przez skarżącego, którzy wskazali, iż prowadzi on gospodarstwo rolne w Ł., a więc przynajmniej pośrednio potwierdzili, że koncentracja interesów życiowych skarżącego ma miejsce właśnie tam,

- zawarcia w decyzji twierdzenia, że R. P. przebywa z zamiarem stałego zamieszkania w lokalu mieszkalnym w C. przy ul. M.[...], podczas gdy osoba będąca właścicielką tego lokalu jednoznacznie stwierdziła, że pobyty skarżącego mają charakter czasowy, a jego miejscem zamieszkania jest i była miejscowość Ł.,

- pominięcia przy wydawaniu orzeczenia, iż dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają, że czasowe nieprzebywanie w spornym lokalu jest podyktowane charakterem pracy skarżącego,

- pominięcia, iż ze znajdującego się w aktach sprawy pozwu wzajemnego, sporządzonego przez P. P., wynika, że za czas w którym skarżący miałby opuścić budynek murowany, domagał się zapłaty czynszu, co wskazuje, że w tym czasie jednak skarżący zamieszkiwał w miejscu stałego zameldowania,

- nieuwzględnienia, iż z decyzji Wójta Gminy Sawin z [...] października 2008 r. wynika, że w Ł. [...] R. P. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co oznacza, iż tam faktycznie mieszka z zamiarem stałego pobytu,

2) art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne zastosowanie tej normy w sytuacji, gdy w sprawie nie zaszły przesłanki do stosowania tego przepisu, albowiem skarżący nigdy nie opuścił miejsca zamieszkania na okres dłuższy niż trzy miesiące.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, niemniej jednak nie ze wszystkimi zarzutami w niej postawionymi można się zgodzić.

Na aprobatę nie zasługuje zarzut skargi kasacyjnej polegający na naruszeniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. (omyłkowo wskazany jako art. 144 § 4 p.p.s.a.) w związku z niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia wymienionych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze prawidłowe rozumienie sformułowania "opuszczenie miejsca stałego pobytu", Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie uznał, że materiał dowodowy zebrany w rozpoznawanej sprawie był wystarczający, by rozstrzygnięta być mogła sprawa zastosowania sankcji wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie ma więc racji skarżący, gdy twierdzi, że z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd I instancji zaaprobował braki materiału dowodowego zgromadzonego przez organy w kwestii zamieszkiwania skarżącego na terenie posesji w miejscowości Ł. Okoliczności bezpośrednio związane ze sposobem korzystania z budynku drewnianego, co przede wszystkim dotyczyło faktu nocowania w nim przez skarżącego w dniach, w których przebywał on w miejscu zamieszkania, gdy nie pracował jako kierowca, zostały w sprawie wyjaśnione w stopniu, który pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, czy skarżący opuścił miejsce zamieszkania z zamiarem stałego w nim nieprzebywania, czy też nie.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie można się zgodzić z zarzutem, że okoliczność stałego zamieszkiwania skarżącego na posesji w Ł. [...] potwierdzona pośrednio została zeznaniami zgłoszonych przez niego świadków, jak też by pobyt skarżącego w miejscowości Ł. wynikać mógł z wydania przez Wójta Gminy Sawin w stosunku do niego decyzji z zakresu pomocy społecznej. Treść zeznań świadków nie dotyczyła okoliczności istotnych dla wykazania przesłanek zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skoro osoby przesłuchiwane zeznały, że tylko epizodycznie stykały się ze skarżącym podczas wykonywania przez niego prac polowych i nie dysponują szczegółową wiedzą na temat warunków jego zamieszkania. Odnośnie natomiast do decyzji, którą Sąd dopuścił na rozprawie jako dowód, zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że z przedłożonego przez stronę dokumentu wynikać może jedynie to, iż wnioskujący o przyznanie zasiłku, nie spełniał kryterium jego udzielenia. W fakcie rozpoznania przez Wójta Gminy Sawin, jako organu właściwego, wniosku skarżącego nie można natomiast upatrywać podstawy do związania sądu, jak też innych organów publicznych stanowiskiem zawartym w decyzji co do tego, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w lokalu w Ł. [...]. Z pozwu wzajemnego P. P. nie wynika też, by skarżący mieszkał w miejscu stałego zameldowania (w budynku murowanym), albowiem twierdzenia brata skarżącego w sposób niewątpliwy wskazują na wcześniejsze opuszczenie przez wnoszącego skargę kasacyjną tego budynku. Zarzuty skargi kasacyjnej w tej części nie mogły być uznane za usprawiedliwione, albowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiały dowodowe zebrane w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu odpowiadały wymogom kodeksowym, a więc były wszechstronne i w sposób kompleksowy odnosiły się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności.

Uchylenie zaskarżonego wyroku jest wynikiem uznania za zasadny drugiego z powołanych przez skarżącego zarzutów. Sąd I instancji w rozstrzyganej sprawie naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Naruszenie to jest skutkiem oddalenia skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. orzekającej o wymeldowaniu skarżącego w sytuacji, gdy w sprawie nie zaszły przesłanki do zastosowania tego przepisu, albowiem skarżący - jak wynika z zebranego materiału dowodowego - nie opuścił miejsca zamieszkania na okres dłuższy niż trzy miesiące.

Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, a nie podważonych przez Sąd wynika, że skarżący w analizowanym przez organy administracji okresie wielokrotnie przebywał na posesji w Ł. [...]. Przyjeżdżając do gospodarstwa rolnego, zajmował pozostawiony tylko do jego dyspozycji jeden z budynków. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika przy tym, by pobyty strony w gospodarstwie miały charakter jedynie incydentalny. Odbywały się w miarę regularnie, co przyznały w trakcie składania wyjaśnień strony postępowania, jak też potwierdziły w swoich zeznaniach osoby przesłuchane w charakterze świadków. Można się zastanawiać na ile budynek drewniany, w którym w jednym z pomieszczeń znajduje się zboże i narzędzia warsztatowe wypełnia właściwie funkcję mieszkalną. Sam skarżący przyznał, że jest on w złym stanie, niemniej jednak sytuację tę usprawiedliwił trudnymi okolicznościami, w jakich się znalazł (odwołanie od decyzji organu I instancji, s. 3-4). Odnośnie do wyposażenia budynku sprzeciwił się jednocześnie powierzchowności ocen zawartych w opisie urządzeń znajdujących się w budynku, wynikających z kontroli meldunkowej, podnosząc, że poza nieczynną kuchnią posiada składaną kuchenkę gazową, a także inne niezbędne podstawowe wyposażenie. Mając na uwadze powyższe uznać trzeba, że budynek, z którym skarżący łączy swoje stałe przebywanie w miejscowości Ł., był przez stronę stale eksploatowany, skarżący trzymał w nim rzeczy osobiste, w chwilach zaś wyjazdu zamykał. Wszystkie te działania, uwzględniając nastawienie psychiczne skarżącego do miejsca zameldowania, spełniały warunek wykazania braku opuszczenia na stałe miejsca zamieszkania, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Częste wyjazdy skarżącego poza miejscowość Ł. miały niewątpliwie miejsce. Do wymeldowania nie może jednak doprowadzić ustalenie przez organ faktu nieprzebywania danej osoby pod określonym adresem w przypadku, gdy częstość lub długotrwałość pobytu poza miejscem stałego zamieszkania wynika z konieczności wykonywania obowiązków zawodowych przez tę osobę albo też jest skutkiem utrzymywania przez nią różnego rodzaju stosunków osobistych (rodzinnych, towarzyskich). W każdej z tych sytuacji wymagane jest utrzymywanie związków danej osoby z miejscem jej zamieszkania, co w rozstrzyganej sprawie zostało dowiedzione.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a. Rozpoznając skargę na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co uzasadnia jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W toku ponownego rozpoznania sprawy konieczne jest uwzględnienie nowych okoliczności, które nastąpiły po wydaniu zaskarżonej decyzji, związanych ze sprzedażą gospodarstwa rolnego osobom trzecim. O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 200 w związku z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

-----------------------

6