Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 97/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 179 ust. 1, 3, 5, 8; art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 78, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 lipca 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz skarżącego kwotę 257 (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia[...]., Nr [...], wydaną na podstawie art. 175 ust. 3 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572, ze zm.), § 38 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W., stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr [...]Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji Dziekana Wydziału Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska z dnia [...] w sprawie nieprzyznania stypendium socjalnego, Rektor Uniwersytetu W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że rozpatrując odwołanie brał pod uwagę przedstawione przez A. S. dokumenty złożone wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium, jak i treść odwołania. Powołując się na przepis § 6 ust. 1 ww. regulaminu, organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania, jako, że stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie dochód na osobę nie przekracza - w roku akademickim 2013/2014 - kwoty 850 zł. W przypadku wnioskodawcy dochód przekracza natomiast powyższą kwotę, ponieważ wynosi 1.179,29 zł i przedstawia się następująco:

1. matka - dochód z gospodarstwa rolnego 4,436 ha przeliczeniowego + 10,125 ha przeliczeniowego x 2.431 zł = 35.397,80 zł : 12 miesięcy = 2.949,82 zł miesięcznie,

2. student - dochód z renty: dochód brutto 8.050,04 zł - podatek 269,00 zł - 724,50 zł = dochód netto 7.056,54 zł : 12 miesięcy = 588,05 zł miesięcznie,

3. siostra - dochód 0 - utracony

razem dochody: 3.537,87 zł miesięcznie : 3 osoby = 1.179.29 zł miesięcznie na osobę.

Organ podkreślił, że kwota 850 zł wynika z § 8 ust. 1 ww. Regulaminu, zgodnie z którym wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, ustala - z początkiem każdego roku akademickiego - Rektor w porozumieniu z Zarządem Uczelnianym Samorządu Studenckiego. Zgodnie zaś z § 8 ust. 2 ww. regulaminu wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 1, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.) oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992, ze zm.).

Powyższy zapis wynika z art. 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a której przepisy nie dają uprawnienia organom uczelni do przyznania stypendium socjalnego studentom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, a którym dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa wyżej. Obowiązujące w tym zakresie przepisy nie przewidują żadnych odstępstw od tej zasady.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca kwestionuje wysokość obliczonego dochodu na osobę w rodzinie, wnosząc o pomniejszenie go z tytułu oddania części gruntów rolnych w dzierżawę. Wniosek ów w ocenie organu, nie może zostać uwzględniony z uwagi na obowiązujące w tym zakresie przepisy. Zgodnie bowiem z art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, zgodnie z art. 5 ust. 8a, ustawy do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (pkt 1). Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, do której nawiązuje zacytowany wyżej pkt 1), jako jeden z warunków uzyskania emerytury rolniczej wymienia zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Za zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej uznaje sytuację, w której emeryt lub rencista oraz jego małżonek nie są właścicielami (współwłaścicielami) lub posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzą działu specjalnego, nie uwzględniając m. in. gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem we wspólnym gospodarstwie domowym (art.28 ust. 4 pkt 1 ustawy). Zawarcie tak uwarunkowanej podmiotowo i formalnie umowy dzierżawy pozwala zatem na uznanie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, co wraz ze spełnieniem innych przesłanek (osiągnięcie wskazanego w ustawie wieku, podleganie ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu) umożliwia uzyskanie prawa do emerytury rolniczej. Spełnienie natomiast samych wymogów formalnych z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników co do formy umowy dzierżawy, czasu jej obowiązywania i zakresu podmiotowego, bez spełnienia innych przesłanek wynikających z tej ustawy, nie wywołuje zdaniem organu, żadnych skutków prawnych.

W ocenie organu, powyższe prowadzi do wniosku, że ustawodawca używając w art. 8 a pkt 1 (powinno być: art.5 ust.8a pkt 1 – dopisek Sądu) ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowania "na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników", miał na myśli nie tylko spełnienie warunków formalnych określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ale także zaistnienie związku pomiędzy zawarciem umowy dzierżawy a uzyskaniem prawa do emerytury rolniczej. Taki pogląd wynika z analizy w/w przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej w drodze wykładni celowościowej. Prowadzi ona do wniosku, że ustawodawca wyłączył z ogólnej powierzchni gospodarstwa stanowiącej podstawę obliczenia dochodu rodziny te grunty, które zostały przekazane w drodze umowy dzierżawy czy wkładu gruntowego do rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zamian za określone świadczenie (emerytura rolnicza, dochody z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, renta strukturalna). Uzyskane w ten sposób świadczenia stanowią natomiast dochód rodziny. Organ powołał się w tym miejscu na prezentowane przez WSA w Rzeszowie stanowisko (wyrok z dnia 07.09.2006 r. sygn. akt II SA/Rz 1074/05).

Przedłożona przez wnioskodawcę umowa dzierżawy nie spełnia zaś w ocenie organu - wymogów, o których mowa wyżej.

Nadto organ stwierdził, że i pozostałe argumenty zawarte w odwołaniu nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Fakt, iż rodzina wnioskodawcy korzysta ze świadczeń rodzinnych wynika z odmiennej, niż przedstawiona wyżej, interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie faktycznym i prawnym organ odwoławczy orzekł jak wyżej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na opisaną wyżej decyzję Rektora, A. S.zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr. 139, poz. 992 ze zm.) - zwanej dalej: u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co skutkowało błędnym uznaniem, że miesięczny dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 850,00zł i w konsekwencji pozbawieniem skarżącego prawa do uzyskania stypendium socjalnego,

2) naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 i art. 8 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji na podstawie jakich przepisów prawnych organ dokonał wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego w rodzinie skarżącego,

3) naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77§1 i 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące do błędnego ustalenia stanu faktycznego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności dotyczących wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący uzasadniając podniesiony w pkt 1 zarzut, wskazał, że organy administracyjne skupiły się w przedmiotowej sprawie głównie na problemie doliczenia do dochodu rodziny uzyskanego w 2012r. także dochodu z gospodarstwa rolnego. W opinii organów umowa dzierżawy zawarta przez matkę skarżącego W. S. nie spełniała wymogów wskazanych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, aby rodzina skarżącego mogła skorzystać z wyjątku wskazanego w ww. art. art. 5 ust. 8a u.ś.r. Organy w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniły wyczerpująco kwestii wysokości samego dochodu z gospodarstwa rolnego.

Organy obu instancji przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącego uwzględniły dochód uzyskany przez matkę skarżącego z tytułu samego faktu posiadania gospodarstwa rolnego, będącego od 1 stycznia 2012r. przedmiotem umowy dzierżawy. I tak organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że matka skarżącego jako właścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,561 ha przeliczeniowego uzyskała w 2012r. dochód w wysokości 35.397,80 zł rocznie, co daje kwotę 2.949,82 zł miesięcznie. Tymczasem matka skarżącego nie uzyskuje z gospodarstwa rolnego żadnych dochodów pieniężnych. Organy nie rozważyły w ogóle wskazanej przesłanki, uznając, że skoro matka skarżącego jest właścicielem przedmiotowych gruntów rolnych, to art. 5 ust. 8 u.ś.r. ma wobec niej zastosowanie. Doprowadziło to w konsekwencji do automatycznego ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego, bez zbadania, czy mimo posiadanego tytułu prawnego rodzina skarżącego uzyskuje dzięki temu jakiekolwiek dochody.

Organ pominął również istotne okoliczności wynikające z analizy samej umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego wyliczając dochód z gospodarstwa rolnego organ powinien kierować się przed wszystkim treścią samej umowy, a nie sposobem wyliczenia wskazanym w art. 5 ust. 8 u.ś.r. Zgodnie bowiem z § 3 w/w umowy strony postanowiły, że z tytułu dzierżawy Dzierżawca będzie płacił Wydzierżawiającemu czynsz w wysokości 2q (kwintale) żyta. Czynsz ten płatny zaś będzie do końca każdego roku kalendarzowego do rąk Wydzierżawiającego. Strony tejże umowy dzierżawy co prawda nie przewidziały czynszu pieniężnego, to jednak wskazały na wynagrodzenie w postaci świadczeń w naturze, których wartość pieniężną można z łatwością obliczyć. I tak mając na uwadze Komunikat Prezesa GUS z dnia 19 października 2012 r. w sprawie średniej ceny skupu żyta za okres pierwszych trzech kwartałów 2012r., ogłaszanego w Monitorze Polskim, średnia cena skupu żyta w 2012 roku wyniosła 75,86 zł za dt (decytona = 1 kwintal /q/ = 100 kg). Skoro zatem organ chciał uwzględnić w dochodzie rodziny skarżącego dochody z gospodarstwa rolnego to zdaniem skarżącego powinien kierować się treścią umowy dzierżawy, uznając wartość przeliczeniową 2q żyta według cen zawartych w powyższym Komunikacie Prezesa GUS. Realny dochód z gospodarstwa rolnego wynieść zatem powinien 151, 72 zł rocznie (2q żyta= 151,72 zł rocznie), a nie jak wskazał organ odwoławczy aż 35.397,80 zł rocznie. Jedynie takie przeliczenie równowartości 2 q żyta na wartość pieniężną pozwala na stwierdzenie, że otrzymana w ten sposób kwota stanowić może dochód rodziny skarżącego. Przepis art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. za dochód rodziny przyjmuje bowiem tylko dochód faktycznie uzyskany z gospodarstwa rolnego, a nie dochód hipotetyczny, oderwany od rzeczywistości.

Doliczając zatem tak wyliczoną rzeczywistą wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego (2q żyta= 151,72 zł rocznie/12,64 zł miesięcznie) uznać należy w ocenie skarżacego, że dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę wynosi 200, 23 zł (12,64 zł + 588,05 =600,69 zł /3 osoby = 200,23 zł) i w związku z tym -nie przekracza kwoty 850,00 zł, stanowiącej próg przewidziany w Regulaminie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W. dla przyznania skarżącemu stypendium socjalnego.

Z kolei uzasadniając podniesiony w pkt. 2 skargi zarzut, skarżący podniósł, że sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego jest bowiem dla skarżącego całkowicie niezrozumiały. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji nie dopełniły należycie wyżej wskazanych obowiązków w zakresie zredagowania uzasadnienia obydwu decyzji. Organ I instancji w ogóle nie przedstawił sposobu wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie skarżącego, skupiając się wyłącznie na kwestii samego doliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Nie przekonuje zatem strony samo stwierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji I instancji, że dochód w rodzinie skarżącego wyniósł 1179 zł miesięcznie bez wskazania wyliczenia tej sumy. Z kolei organ odwoławczy przedstawił wyliczenie dochodu rodziny, nie podając jednak podstawy prawnej dla zastosowanego sposobu jego wyliczenia. Organ nie powołał się na żaden konkretny przepis dotyczący sposobu wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, nie wskazując m.in. skąd pochodzi kwota 2.431 zł przyjęta przez organ do wykonania obliczeń.

Uzasadniając podniesiony w pkt. 3 zarzut naruszenia przepisów procedury administracyjnej, skarżący stwierdził, że organy nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego i nie dokonały jego właściwej oceny. Wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego, o czym była już mowa powyżej, nastąpiło z całkowitym pominięciem umowy dzierżawy, bez uwzględnienia czynszu w postaci świadczeń w naturze. Tymczasem tylko przeliczenie równowartości 2 q żyta na wartość pieniężną pozwalało na stwierdzenie, że otrzymana w taki sposób kwota stanowić może dochód rodziny skarżącego uzyskany w 2012r. z gospodarstwa rolnego.

Ponadto skarżący podkreślił, że organ dokonał wyliczenia dochodu ignorując całkowicie dowód w postaci zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w Kaliszu z dnia 28 czerwca 2013r. potwierdzającego osiągnięty w roku kalendarzowym 2012 dochód matki skarżącego. Jak wynika bowiem z tego dokumentu, dochód W. S. w roku podatkowym 2012r. wynosił 0,00 zł. Powyższe zaś zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia M.P.i P.S. z dnia 27 grudnia 2011r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, stanowi jeden z dokumentów niezbędnych do przedłożenia wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Z powyższego uregulowania jednoznacznie wynika, że jedną z podstaw do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego są dane zawarte w zaświadczeniu urzędu skarbowego. W przedmiotowej sprawie dokument taki został jednak całkowicie przez organ zignorowany.

Ponadto skarżący zarzucił, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę decyzji o przyznaniu matce skarżącego zasiłku rodzinnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem kryteria do obliczenia dochodu rodziny są takie same, zarówno w przypadku świadczeń rodzinnych, jak i stypendium socjalnego dla studentów studiów stacjonarnych. Ustawa o szkolnictwie wyższym odsyła bowiem w tym zakresie do uregulowań zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Gdyby bowiem rodzina skarżącego osiągała miesięczny dochód na jednego członka, jak wskazuje organ w kwocie 1.179,00 zł, to przekroczyłaby próg ustawowy dochodu członka rodziny określonego w treści art. 5 ust. 2 u.ś.r. i matka skarżącego utraciłaby prawo do pobierania zasiłku rodzinnego. Ponadto matce skarżącego nie przysługiwałoby również prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, otrzymywanego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Tymczasem, jak wynika z decyzji Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 17 października 2012r. w sprawie przyznania matce świadczeń rodzinnych, nie było żadnych przeszkód ustawowych by wydać pozytywną decyzję, bowiem dochód rodziny skarżącego nie przekraczał kwoty określonej w art. 5 ust. 2 u.ś.r., tj. kwoty 583,00 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę.

Mając na uwadze powyższe, uznanie przez organ odwoławczy, że matka skarżącego osiąga "hipotetyczny" dochód z gospodarstwa rolnego (wyliczony na podstawie art. 5 ust. 8 u.ś.r.), podczas gdy Urząd Skarbowy w Kaliszu żadnego dochodu nie stwierdził, pozostaje zdaniem skarżącego w oczywistej sprzeczności, prowadzącej do utraty zaufania obywateli do działania organów administracyjnych. Organ wydający decyzję nie dopełnił ciążących na nim obowiązków z należytą starannością i w sposób błędny ustalił stan faktyczny, przyjmując, że skarżący przekracza próg kwotowy do przyznania stypendium socjalnego.

Z powyższych powodów skarżący stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, bowiem uniemożliwia wykluczenie tezy, iż gdyby organ II instancji oparł się o ustalony poprawnie całokształt okoliczności faktycznych i prawnych sprawy - podjąłby inne rozstrzygnięcie niż zawarte w zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącego decyzja organu II instancji w obecnym kształcie ostać się nie może.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Nadto organ podkreślił, że skarżący przed złożeniem wniosku w dziekanacie o przyznanie stypendium socjalnego musiał zalogować się na stronie internetowej i w systemie USOS (Uczelniany System Obsługi Studenta) i wypełnić "Oświadczenie o dochodach za rok 2012". W przypadku studentów, u których rodzina utrzymuje się m.in. z posiadania gospodarstwa rolnego przed wpisaniem wielkości gospodarstwa rolnego w ha przeliczeniowych na Ekranie 10 ww. oświadczenia były podane szczegółowe informacje dotyczące sposobu obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego z przytoczeniem obowiązujących w tym zakresie przepisów.

Zdaniem organu, dochód miesięczny w rodzinie został wyliczony w zaskarżonej decyzji w oparciu o te same zasady. Ponadto podane zostały podstawy prawne w oparciu, o które ustalona została wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne. Zgodnie z § 8 ust. 2 ww. Regulaminu wysokość dochodu, o którym mowa w ust. 1, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Powyższy zapis wynika z art. 179 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepisy niniejszej ustawy nie dają uprawnienia organom uczelni do przyznania stypendium socjalnego studentom, którzy - w ocenie organu podejmującego decyzję - znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, a którym dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa wyżej. Obowiązujące w tym zakresie przepisy nie przewidują żadnych odstępstw od tej zasady. Kwestionowanie przez skarżącego wysokości obliczonego dochodu na osobę w rodzinie skarżącego i wykazywanie, iż część gruntów rolnych została oddana w dzierżawę nie może zostać uwzględniona a przedstawiona interpretacja przepisów w tym zakresie jest błędna.

Zgodnie z art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 5 ust. 8a pkt 1 tej ustawy, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, do której nawiązuje zacytowany wyżej pkt 1), jako jeden z warunków uzyskania emerytury rolniczej wymienia zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Za zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej uznaje sytuację, w której emeryt lub rencista oraz jego małżonek nie są właścicielami (współwłaścicielami) lub posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzą działu specjalnego, nie uwzględniając m. in. gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 28 ust. 4 pkt 1). Zawarcie tak uwarunkowanej podmiotowo i formalnie umowy dzierżawy pozwala zatem na uznanie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, co wraz ze spełnieniem innych przesłanek (osiągnięcie wskazanego w ustawie wieku, podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu) umożliwia uzyskanie prawa do emerytury rolniczej. Spełnienie natomiast samych wymogów formalnych z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co do formy umowy dzierżawy, czasu jej obowiązywania i zakresu podmiotowego, bez spełnienia innych przesłanek wynikających z tej ustawy, nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Powyższe prowadzi do wniosku, że ustawodawca używając w ustawie o świadczeniach rodzinnych sformułowania "na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników", miał na myśli nie tylko spełnienie warunków formalnych określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ale także zaistnienie związku pomiędzy zawarciem umowy dzierżawy a uzyskaniem prawa do emerytury rolniczej. Zdaniem organu, ustawodawca wyłączył z ogólnej powierzchni gospodarstwa stanowiącej podstawę obliczenia dochodu rodziny te grunty, które zostały przekazane w drodze umowy dzierżawy czy wkładu gruntowego do rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zamian za określone świadczenie (emerytura rolnicza, dochody z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, renta strukturalna). Uzyskane w ten sposób świadczenia stanowią natomiast dochód rodziny.

W konsekwencji powyższego, organ odwoławczy, podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdził, że przedłożona przez skarżącego umowa dzierżawy nie spełnia wymogów, o których mowa wyżej, stąd wniesiono jak na wstępie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 przywołanego przepisu). Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Wobec treści skargi godzi się podnieść, że rozstrzygając w granicach danej sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że ma prawo wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz.270, zwanej dalej p.p.s.a.).

Stosując przedstawione wyżej kryteria oceny, Sąd w pierwszej kolejności ocenił prawidłowość zastosowania przy załatwianiu sprawy przepisów postępowania administracyjnego, jako, że przepisy te rzutują na prawidłowość ustalonego stanu faktycznego, a tylko należycie ustalony stan faktyczny sprawy pozwala ocenić zasadność zastosowania konkretnych norm prawa materialnego.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola wykazała, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit." c" p.p.s.a., a w konsekwencji z naruszeniem przepisów w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit." a" ustawy, co powoduje, że decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 17 grudnia 2013r., utrzymująca w mocy decyzję Dziekana Wydziału Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 22 listopada 2013r. , odmawiającą przyznania skarżącemu stypendium socjalnego z powodu – jak wskazały w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji – przekroczenia granicznej kwoty ustalonego przez organy dochodu na osobę w rodzinie skarżącego.

Niesporne jest w sprawie , że materialnoprawną podstawę prawną opisanych wyżej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012., poz. 572 ze zm.) oraz przepisy Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego, stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr 44/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 14 maja 2012r..

I tak stosownie do treści art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego.

W myśl zaś postanowień art. 179 ust. 1 w/w ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym zgodnie z art. 179 ust. 2 ustawy, Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne.

Zważyć w tym miejscu należy, że ustalając wysokość dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o przyznanie wyżej określonego świadczenia pomocy materialnej, kompetencja (swoboda) Rektora w tym względzie została ograniczona postanowieniami przepisu art.179 ust.3 w/w ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Orzekające w niniejszej sprawie organy powołując się na przepis § 8 w/w Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu Wrocławskiego, stwierdziły, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego go do ubiegania się o stypendium socjalne , ustalona została w bieżącym semestrze na kwotę 850 zł.

W konsekwencji tegoż organy przyjęły, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (art. 179 ust. 1 ustawy), albowiem wyliczony i przyjęty przez orzekające w niniejszej sprawie organy dochód w rodzinie skarżącego wynosił 1.179 zł , co oznacza, że przekroczył określoną wyżej kwotę 850 zł, stanowiącą graniczną wysokość dochodu uprawniającą do otrzymania stypendium socjalnego.

Podkreślić przy tym należy, a co jest istotnym uchybieniem w niniejszej sprawie, że nie tylko, iż w aktach sprawy brak jest w/w aktu ustalającego, zgodnie z cyt. wyżej art.179 ust.3 ustawy - graniczną kwotę 850 zł, to i w uzasadnieniu kwestionowanych decyzji jedynie ogólnie odwołano się do tegoż aktu.

Pozwala to tym samym na stwierdzenie, że przedmiotowe działania, a właściwie zaniechania organów pozbawiło tak skarżącego, jak i Sąd możliwości oceny, czy wyliczenie, a w konsekwencji ustalenie przez organ granicznej kwoty dochodu w wysokości 850 zł, zgodne jest z wymogami (parametrami) określonymi w w/w przepisie art.179 ust.3 ustawy o szkolnictwie wyższym, co powoduje, że naruszony został nie tylko przepis art.6 i 8 k.p.a., lecz także przepis art.107 § 3 k.p.a.

Wskazać należy, że stosownie do art. 207 ust.1 ustawy o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów , stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Przytoczyć w tym miejscu należy prezentowane przez Trybunał Konstytucyjny stanowisko, zgodnie z którym, odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej (por. wyrok TK z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 19/99, publik. OTK nr 7, poz. 258).

Powyższy pogląd Trybunału Konstytucyjnego podzielony został w pełni w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2011r., sygn.akt I OSK 1304/11 , Lex nr 1069584).

Oznacza to, że orzekające w niniejszej sprawie organy, obowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, powinny były poczynić ustalenia odzwierciedlone w zebranym materiale dowodowym, a następnie przedstawić w uzasadnieniu wydanych decyzji – zgodnie, przykładowo z art.7, art.77 § 1 i art.107 § 3 k.p.a.

Kolejną istotną w niniejszej sprawie okolicznością jest to, że skarżący składając w dniu 3 września 2013r. wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2013/2014 oświadczył, że dochód netto na członka Jego rodziny wynosi 323 zł.

Do wniosku tegoż skarżący przedłożył m.in. kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Kalisza z dnia [...] Nr[...] , wydanej w oparciu o przepisy w/w ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, przyznającej matce skarżącego na rzecz skarżącego : zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2012r. do 31 października 2013r.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania A. S. w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2012r. do 31 października 2013r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji A. S. w kwocie 80 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2012r. do 31 października 2013r. (k.33 akt administracyjnych).

Do w/w wniosku skarżący przedłożył także kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Kalisza z dnia[..]., Nr [...] wydanej z powołaniem się również na przepisy w/w ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, przyznającej matce skarżącego świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł miesięcznie od 1 listopada 2011r. do 31 października 2014r. w związku z koniecznością opieki nad A.S..

Przywołane wyżej przez Sąd decyzje Prezydenta Miasta K. są o tyle istotne, że przyznanie chociażby zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, uzależnione zostało - w myśl art.5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych od określonej wielkości dochodu.

I tak zgodnie z art. 5 ust.1 tejże ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania w/w decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia[...], Nr [...]- zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł ( ust.2)

Powyższe ustalenia wskazywałyby, że organ pomocy społecznej przyznając skarżącemu określone wyżej świadczenia rodzinne, przyjął, iż dochód rodziny skarżącego jest znacznie niższy, niż dochód wyliczony i przyjęty przez orzekające w niniejszej sprawie organy.

Okoliczność ta jest o tyle istotna, że w myśl art.179 ust.5 ustawy o szkolnictwie wyższym, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, ustala się na zasadach określonych w w/w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Oznacza to, że skoro ustawa o szkolnictwie wyższym nie reguluje samodzielnie sposobu ustalania wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, lecz odsyła w tym zakresie do postanowień określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, to w okolicznościach niniejszej sprawy, winna była być wyjaśniona powyższa rozbieżność (niezgodność) w wielkości ustalonego dochodu w rodzinie skarżącego, tym bardziej, że znajdująca się w aktach sprawy umowa dzierżawy, a na którą powołują się orzekające w niniejszej sprawie organy, nosi datę " 1.01.2012r." (k.21), co wskazuje, że zawarta została jeszcze przed wydaniem opisanych wyżej decyzji przez Prezydenta Miasta K. o przyznaniu na rzecz skarżącego określonych świadczeń rodzinnych.

Orzekające w niniejszej sprawie organu, pominęły także uprawnienie jakie przyznał im przepis art.179 ust.8 omawianej ustawy o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo odpowiednio komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art. 177, mogą zażądać doręczenia opinii jednostki w systemie pomocy społecznej odpowiedzialnej za ustalenie sytuacji dochodowej i majątkowej osób i rodzin, i uwzględnić ją w postępowaniu.

Uchybienie to o jest o tyle istotne, że już w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący nie godząc się z rozstrzygnięciem organu, a przede wszystkim przyjętą wielkością dochodu, odwoływał się w tym względzie do ustaleń organów pomocy społecznej, akcentując, że jest osobą (beneficjentem) pomocy społecznej.

Powyższe pozwala na stwierdzenie, że organy nie wykorzystując uprawnień przyznanych w cyt. wyżej art.179 ust.8 omawianej ustawy, naruszyły w konsekwencji zagwarantowane skarżącemu prawo żądania przeprowadzenia dowodów, określone w art.78 § 1 k.p.a., zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Nadto zasadny jest zarzut skarżącego naruszenia przez organy przepisu art.107 § 3 k.p.a., poprzez brak w decyzji organu I instancji sposobu wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie, gdy zaś w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił wprawdzie wyliczenie dochodu rodziny skarżącego, jednakże nie powołał podstawy prawnej zastosowanej kwoty 2.431 zł do wyliczenia końcowego

Przywołać w tym miejscu należy przepis art. 15 k.p.a. ustanawiający zasadę dwuinstancyjności. Z zasady tej niewątpliwie wynika obowiązek dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy, wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie może więc ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, lecz powinien z urzędu ponownie przeanalizować całokształt okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, z uwzględnieniem treści zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ dokonał ponownej analizy sprawy w kontekście całokształtu podniesionych przez skarżącego w odwołaniu bardzo obszernych zarzutów, jak i nie wynika by skorzystał z uprawnień jakie dawał organowi przepis art.136 k.p.a. .

Podkreślić należy, że z art. 11 k.p.a. wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy.

Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które w myśl art. 107 § 3 k.p.a., powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że to z uzasadnienia decyzji strona czerpie informację o ustalonym i przyjętym przez organ do rozpoznania stanie faktycznym oraz o swojej sytuacji prawnej.

Przepis ten ma o tyle w niniejszej sprawie istotne znaczenie, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący kwestionując odmowę przyznania przedmiotowego stypendium powoływał się na postanowienia § 17 ust.2 w/w Regulaminu w sprawie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów (...), zgodnie z którym, cyt.: " W uzasadnionych przypadkach, w szczególności (...) poważnej lub długotrwałej choroby studenta, wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej lub życiowej studenta, Dziekan może przyznać stypendium socjalne (...)".

W świetle powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że zaniechanie przeprowadzenia przez organy wnikliwego postępowania dowodowego, naruszenie obowiązku wyczerpującej oceny zgromadzenia materiału dowodowego, brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaleń co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, stanowi w niniejszej sprawie naruszenie przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że gdy nie jest dokładnie ustalony stan faktyczny sprawy - a co ma miejsce w niniejszej sprawie, to nie można ocenić, czy jest on zgodny z hipotezą normy prawa materialnego.

Należy przy tym zauważyć, że w sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy organy nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania i nie sporządziły wyczerpującego uzasadnienia podjętych decyzji, rozstrzyganie przez Sąd dalszych zarzutów zawartych w skardze byłoby przedwczesne i zastępowałoby w znacznym stopniu rozstrzygnięcie organu administracyjnego.

Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało, iż podjęta w odpowiedzi na skargę, złożonej po zakończeniu postępowania administracyjnego, próba usunięcia braków uzasadnienia decyzji (a co ma miejsce w niniejszej sprawie), nie może zastąpić uzasadnienia decyzji, określonego w art.107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę, organ winien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ocen w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2012r., sygn.akt IV S.A./Wr 137/12; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 października 2011r., sygn.akt II S.A./Sz 846/11, Lex nr 1084622). Oznacza to, że odpowiedź na skargę nie może konwalidować braków skarżonej decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .

Czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 zdanie drugie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd pragnie wyjaśnić, że wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z zaprezentowanych wyżej rozważań Sądu.

H.B.29.07.2014 r.