Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 1812/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Powołane przepisy: article: art. 9 pkt 2a ustawy z 6 marca 1981r. o Państwowej inspekcji Pracy
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1362
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: WSA Marzena Kowalewska Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje Inspektora Pracy z dnia [...] r. Nr [...] II zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu III zasądza od Inspektora Pracy na rzecz skarżącego Spółki A. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

U Z A S A D N I E N I E:

Inspektor Pracy działając na podstawie art. 9 pkt 2a w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) skierował do Prezesa Zarządu Spółki A., ul. [...], nakaz z dnia [...] r., nr rej. [...] którym zobowiązał w/w do wypłacenia pracownikowi S. J. odprawy emerytalnej w kwocie [...] zł. brutto. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że w toku kontroli przeprowadzonej w dniu [...] r. ustalono, że umowa o pracę ze S. J. została rozwiązana z dniem [...] r. w trybie porozumienia stron w związku z przejściem pracownika na emeryturę, co rodziło obowiązek wypłacenia odprawy emerytalnej przewidzianej w §15 Zakładowego regulaminu wynagradzania. Zgodnie z tym regulaminem, pracownikowi przysługiwała [...] miesięczna odprawa wynikająca z [...]-letniego stażu pracy, w kwocie obliczonej według przyjętych zasad.

Odwołanie od tego nakazu złożyło Spółka A. wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania organu I instancji. Zaskarżonemu nakazowi zarzucono sprzeczność z przepisami i orzecznictwem Sądu Najwyższego. Według stanowiska odwołującej się, powodem odmowy wypłaty pracownikowi odprawy emerytalnej była treść przepisu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19). Stosownie do tego przepisu odprawa pieniężna nie przysługiwała pracownikowi uprawnionemu do otrzymania jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką. Zdaniem Spółki, pracownik jeszcze w czasie trwania stosunku pracy rozpoczął chorować, co po rozwiązaniu umowy o pracę dało efekt w postaci zapadłej później decyzji o przyznaniu renty inwalidzkiej. Wskazuje to zatem na związek między rozwiązaniem umowy o pracę a przyznaniem pracownikowi renty inwalidzkiej.

Ponadto, Inspektorowi Pracy badającemu sprawę zarzucono niepoczynienie żadnych ustaleń w zakresie wypłaconej wcześniej odprawy pieniężnej a odprawą rentową, przysługującą S. J. na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników [...] i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że nie nastąpił zbieg uprawnień z dwóch różnych tytułów.

Inspektor Pracy decyzją z dnia [...] r., nr rej. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego, fakt, że pracodawca w sposób swoisty interpretuje obowiązujące przepisy prawa i tym samym uważa należne pracownikowi świadczenie za sporne, nie może przesądzać o jego spornym charakterze. Inspektor Pracy podzielił pogląd Inspektora Pracy, iż przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru spornego, a skierowany do pracodawcy nakaz płatniczy jest w pełni uzasadniony. Podstawą do dokonania ustaleń zawartych w protokole odnośnie uprawnień pracownika do odprawy emerytalnej były dokumenty potwierdzające określony stan faktyczny.

Według organu, rozwiązanie umowy o pracę z Kombinatem A. nie miało żadnego związku z chorobą pracownika.

Przedstawiając poczynione ustalenia faktyczne i przywołując przepisy Kodeksu pracy organ II instancji podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie nie miał miejsca żaden zbieg uprawnień do odpraw z tytułu zwolnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy i odprawy rentowej. W dacie nabycia prawa do oprawy wypłaconej przez Kombinat A. pracownik nie spełniał warunków do nabycia prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej, a zatem nie można mówić o jakimkolwiek zbiegu uprawnień do dwóch odpraw.

Skargę na decyzję Inspektora Pracy do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie wniosło Spółka A. uznając za błędny pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że pracownik - S. J. nie nabył już wcześniej prawa do odprawy emerytalnej bądź rentowej. Skarżąca Spółka powołując się na Uchwały Sądu Najwyższego z 29 maja 1989 r. i z 4 czerwca 1991 r. wywiodła, że z chwilą przyznania pracownikowi renty inwalidzkiej wobec wcześniejszej wypłaty odprawy z tytułu zwolnienia przysługiwało prawo do ewentualnego wyrównania różnicy pomiędzy otrzymaną już odprawą a odprawą rentową obliczoną na podstawie przepisów obowiązujących w Kombinacie A. Ponieważ, w myśl art. 921 Kodeksu pracy, odprawa emerytalna bądź rentowa obwarowana jest kryterium jednorazowości, stanowisko zajęte przez pracodawcę, a uznające, że brak jest podstaw do wypłaty odprawy, w związku z przejściem pracownika na emeryturę jest zasadne.

Odpowiadając na skargę Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone.

Podstawę materialno-prawną wydania będącego przedmiotem sprawy nakazu Inspektora Pracy z dnia [...] r. stanowi ustawa z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) zwana w dalszej części uzasadnienia ustawą.

W przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy art. 9 pkt 2a cyt. ustawy, uprawnia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi wynikającego ze stosunku pracy.

Delegacja do wydania wskazanego nakazu przez organy Państwowej Inspekcji Pracy umieszczona w w/w przepisie koresponduje z ogólnymi unormowaniami reglamentującymi zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy, zawartymi w art. 8 ust. 1 ustawy. Do zakresu działań Państwowej Inspekcji Pracy należy m.in. nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych, oraz inicjowanie przedsięwzięć w sprawach ochrony pracy w rolnictwie indywidualnym (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy).

O ile zatem nie podlega wątpliwości istnienie ustawowego uprawnienia organów inspekcji pracy do wydawania nakazów o których mowa w art. 9 pkt 2a, o tyle wyjaśnienia wymagają okoliczności, które przesądzają o możliwości zastosowania wymienionego w tym przepisie środka prawnego.

Przedmiotem nakazu opartego na art. 9 pkt 2a mogą być "należne wynagrodzenia za pracę", a także "inne świadczenia przysługujące pracownikowi" wynikające ze stosunku pracy.

Dyrektywy percepcyjnej fazy wykładni nakazują ustalenie sensu danego wyrażenia normokształtnego przez ostateczne ustalenie znaczeń wszystkich jego zwrotów składowych, tj. poszczególnych słów lub zbitek słownych (por.: M. Zieliński "Wykładnia Prawa - Zasady, Reguły, Wskazówki" Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s. 309 i nast.).

Przyjmując zasadę o racjonalności prawodawcy, użycie w przepisie art. 9 pkt 2a ustawy wyrażeń takich jak "należne" i "przysługujące" nie może być pozostawione bez stosownej uwagi. Dookreślenie przez ustawodawcę obowiązków mogących podlegać nakazom organów inspekcji pracy poprzez zestawienie wraz z rzeczownikami "wynagrodzenie" i "świadczenie" słów "należne" i "przysługujące" prowadzić musi do wniosku, iż zabieg ten został przeprowadzony w sposób racjonalny i świadomy.

W tym miejscu należy odpowiedzieć na pytanie, kiedy można uznać, że wynagrodzenia za pracę są należne, a tzw. inne świadczenia - przysługujące pracownikowi.

Za uzasadnione wydaje się przyjęcie, że o "należnym" wynagrodzeniu i "przysługującym" świadczeniu można mówić wówczas, gdy należności te zostały ustalone (przesądzone) lub są niesporne (również co do wysokości). W przeciwnym wypadku żądanie wypłaty wynagrodzenia lub świadczenia traktować można jako roszczenie pracownika do pracodawcy ze stosunku pracy.

Przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie stanowią definicji legalnej "należnego wynagrodzenia" lub "przysługującego świadczenia". Celowe wydaje się zatem odwołanie do innych przepisów regulujących zasady ustalania praw do wynagrodzeń i świadczeń pracowniczych. Podstawowe z nich odnaleźć można w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.).

Sprawy ze stosunku pracy o wynagrodzenie lub inne świadczenia pracownicze stanowią bez wątpienia sprawy z zakresu prawa pracy, zaliczone z mocy art. 1 k.p.c. do spraw cywilnych, do rozpoznania których otwarta jest droga sądowa (art. 2 § 1 k.p.c.). W zakresie takim, dochodzenie realizacji prawa do ochrony sądowej w sprawach ze stosunku pracy następuje przed sądem powszechnym - sądem pracy. To z kolei przesądza o tym, że uprawnionym organem do ewentualnego ustalenia zasadności roszczenia i wysokości wynagrodzenia za pracę jako "należnego" lub innego świadczenia jako "przysługującego" pracownikowi jest sąd pracy.

Wobec takiego uregulowania, oczywistym jest, że roli arbitra przesądzającego o roszczeniach pracowniczych nie może przejąć na siebie organ administracji jakim jest inspektor pracy. Prowadziłoby to do niedopuszczalnej konkurencyjności dwóch trybów postępowania sądowego i administracyjnego dla tej samej kategorii spraw.

Dodatkowo należy stwierdzić, że w istocie żaden przepis prawa nie daje organom Państwowej Inspekcji Pracy uprawnień do ustalania, które roszczenia pracowników są zasadne (należne) i orzekania o ich wysokości.

Potwierdza to również m.in. fakt, że nakaz inspektora pracy wydany na podstawie art. 9 pkt 2a ustawy nie stanowi podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego i przeprowadzenia bezpośredniej egzekucji należnego wynagrodzenia lub przysługującego świadczenia pracowniczego.

Uprawnienia organów inspekcji pracy do stosowania wobec pracodawcy nakazu opartego na art. 9 pkt 2a ustawy obejmującego wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, dotyczą zatem tych sytuacji, kiedy niesporną jest okoliczność zarówno istnienia obowiązku po stronie pracodawcy jak i wysokości należnego pracownikowi wynagrodzenia lub świadczenia. Za dopuszczalną i pożądaną należy widzieć natomiast taką aktywność organów Państwowej Inspekcji Pracy w okolicznościach w których występują one jako organy wywierające na pracodawcę nacisk służący wyegzekwowaniu pożądanego zachowania się, zgodnego z zasadami Kodeksu pracy, np. poprzez realizację niespornych (zaległych) wynagrodzeń za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy.

Nie można podzielić stanowiska zaprezentowanego przez organ odwoławczy, iż o tym, czy dane świadczenie jest sporne, czy też nie decydują zgromadzone dokumenty w sprawie i odpowiednie przepisy prawa. Argumentem takim nie może być, uznana za oczywistą i słuszną ocena przez organy inspekcji pracy zebranych dowodów i dokonana wykładnia przepisów prawa. Z istoty sporu wynika bowiem, że pomiędzy stronami istnieje rozbieżność właśnie co do odmiennej oceny tych samych dowodów lub odmiennej interpretacji tej samej normy prawnej. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Podsumowują dokonane rozważania, Sąd uznał, że będący przedmiotem postępowania nakaz Inspektora Pracy, utrzymany zaskarżoną decyzją przez Inspektora Pracy, wobec jasnego i konsekwentnego stanowiska pracodawcy nieuznającego zasadności roszczeń S. J. do wypłaty odprawy emerytalnej, jest zbyt daleko idący i tym samym wydany z naruszeniem art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.