Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 839/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 03 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania H. P. (dalej jako: "Skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką M. M..

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego H. P. pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. wystąpiła o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką M. M..

Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z dnia [...] marca 2021 r. odmówił przyznania H. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką M. M..

W przewidzianym prawem terminie odwołanie od tej decyzji złożył reprezentujący Skarżącą pełnomocnik profesjonalny, domagając się jej uchylenia i przyznania Skarżącej prawa wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. decyzją z dnia [...] marca 2021 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Kolegium wskazało, że M. M. zamieszkuje w N. i legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym przez Lekarza Rzeczoznawcę KRUS. Ustalono, że M. M. ma dzieci: córkę J. - z którą zamieszkuje i która sama posiada znaczny stopień niepełnosprawności i pobiera rentę socjalną; córkę M. G. – która również zamieszkuje w N. , syna M. oraz córkę H. – wnioskodawczynię.

Ustalono, że Skarżąca trzy (czasem cztery) razy w tygodniu przyjeżdża do matki, przywozi zakupy, robi generalne porządki, przygotowuje posiłki i pomaga w utrzymaniu higieny. Córka J. M. z uwagi na swoją niepełnosprawność jedynie podgrzewa posiłki przygotowane przez Skarżącą. Syn M. , prowadzi gospodarstwo rolne i pomaga Matce dostarczając opał, tnąc drzewo, czyszcząc piec i zawożąc na wizyty lekarskie. H. P. oświadczyła, że główny ciężar opieki nad Matką spoczywa na niej, a pozostałe rodzeństwo jedynie sporadycznie jej pomaga. Kolegium wskazało, że Skarżąca oświadczyła, że odwiedza matkę w godzinach od 14 do 20, a często zostaje od piątku do soboty. Ponadto Kolegium wskazało, że Skarżąca jest [...], a po zakończeniu umowy o pracę nie podjęła zatrudnienia, by opiekować się matką. Wskazano, że Skarżąca przedstawiła kopię zaświadczenia, z którego wynika, że od [...] marca 1996 r. do [...] marca 1999 r. była zatrudniona w gospodarstwie rolnym swojego brata w wymiarze ˝ etatu, natomiast wcześniej, tj. od [...] sierpnia 1993 r. do [...] września 1994 r. prowadziła własną działalność gospodarczą – [...]. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Kolegium stanęło na stanowisku, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez H. P. a sprawowaną przez nią trzy, cztery razy w tygodniu opieką nad matką. Wskazano, że z ustaleń faktycznych wynika, że dzieci M. M. sprawują nad nią opiekę kolektywnie.

W przewidzianym prawem terminie skargę do sądu administracyjnego wywiódł reprezentujący Skarżącą pełnomocnik zawodowy domagając się uchylenia decyzji obydwu instancji, zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę pełnomocnik Skarżącej zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium nie zanegowało tego wniosku. Z tych względów zarządzeniem, Przewodnicząca Wydziału IV. tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.").

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego .

W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że H. P. w styczniu 2021 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. M.. Kwestią bezsporną pozostaje, że M. M. z dniem [...] stycznia 2020 r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (akta adm. I instancji, karta nienumerowana), jednak jest osobą sprawną intelektualnie, poruszającą się samodzielnie i wykonującą wokół siebie samodzielnie drobne czynności (Wywiad Środowiskowy z dnia [...] lutego 2021 r. – karta nienumerowana). Poza sporem pozostaje ponadto, że M. M. ma pięcioro dzieci, a czworo z nich aktywnie wspiera ją w bieżącej egzystencji. Niepełnosprawna córka J. wraz ze swoją córką B. (lat [...]) zamieszkuje wraz z M. M.. C. J. i wnuczka B. pomagają M. M. w czynnościach domowych typu sprzątanie, podgrzewanie posiłków, palenie w piecu (Wywiad środowiskowy z [...] lutego 2021 r. – karta nienumerowana). Bezsporne pozostaje też, że córka M. G., pracująca zawodowo, również zamieszkuje w N. i "jak jest potrzebna pomoc z jej strony, zawsze pomaga" (Wywiad środowiskowy z [...] lutego 2021 r.). Syn M. M. posiada gospodarstwo rolne i pomaga Matce dostarczając opał, rąbiąc drewno, czyszcząc piec i wożąc na wizyty lekarskie. W świadczeniu pomocy M. M. nie uczestniczy tylko jedno z jej pięciorga dzieci - syn L. M..

Wnioskodawczyni H. P. robi zakupy, w czasie jak jest u matki robi generalne porządki (w zależności od potrzeb) myje okna, zmienia firany, robi pranie, przygotowuje obiady, piecze ciasta, dba o higienę osobistą matki (pomoc w kąpieli), obcina włosy. Nie budzi wątpliwości stron, że przygotowane przez H. P. posiłki podaje matce niepełnosprawna córka J. .

Kwestią bezsporną pozostaje nadto, że Skarżąca H. P. przedstawiła dokumenty, z których wynika, że od [...] marca 1996 r. do [...] marca 1999 r. była zatrudniona w gospodarstwie rolnym swojego brata w wymiarze ˝ etatu, natomiast wcześniej, tj. od [...] sierpnia 1993 r. do [...] września 1994 r. prowadziła własną działalność gospodarczą – [...].

Istota sporu sprowadza się do zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z czworga dzieci osoby niepełnosprawnej, w sytuacji gdy osoby te wspólnie wspierają matkę w bieżącej egzystencji, a wnioskodawczyni od 1999 r. pozostaje bierna zawodowo.

Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. (art. 2 pkt 2 u.ś.r.) przysługującym z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności.

Rozpoznające sprawę Kolegium uznało, że Skarżąca nie spełnia przesłanek pozytywnych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie nie jest tak, że rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Matką. Uzasadnieniem dla stanowiska Kolegium były dwa ustalenia, a mianowicie: po pierwsze – że pomoc M. M. świadczona jest przez czworo z jej pięciorga dzieci kolektywnie, po drugie – że H. P. pozostaje bierna zawodowo od [...] r. i brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy świadczoną przez nią Matce pomocą, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych szczególne znaczenie ma wnikliwe rozważenie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy i uważne rozpatrzenie ich przez pryzmat intencji ustawodawcy. Rozpoznając każdą sprawę należy każdorazowo sytuację faktyczną każdego wnioskodawcy indywidualnie zbadać i rozważyć w kontekście istoty świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, w tej kategorii spraw (dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych), nie sposób formułować uniwersalne wskazówki i przyjmować założenie, że zawsze (tj. bez żadnych wyjątków) będą one adekwatne do danych kategorii stanów faktycznych.

Dokonując zatem merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd zauważa, że przesłanka pozytywna dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stypizowana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się do dwóch sytuacji – niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W tym zakresie uwypuklić należy, że ustawodawca traktuje obie te sytuacje (niepodejmowanie zatrudnienia oraz rezygnację z zatrudnienia) na równi (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 90/21; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 337/21). Zgodzić należy się, że nie jest zatem uzasadniona taka interpretacja tej przesłanki, zgodnie z którą tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia bezpośrednio w związku z podjęciem się opieki nad osobą wymagającą opieki, wnioskodawca spełniałaby ten podstawowy wymóg ustawowy. Okoliczność, że wnioskodawca nie był aktywny zawodowo przed dniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie wyklucza a priori przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego tak kluczowe znaczenie ma dokładne ustalenie i rozpatrzenie stanu faktycznego.

W okolicznościach badanej sprawy - reprezentowana w toku całego postępowania przez pełnomocnika zawodowego - Skarżąca nie powołała się jednak na żadną okoliczność, która uzasadniałaby stwierdzenie, że zaktualizowała się konieczność podjęcia przez nią zatrudnienia, pomimo trwającej od [...]. bierności zawodowej. Jak wynika z akt Skarżąca pozostaje bierna zawodowo od [...] r. Matka Skarżącej została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji z dniem [...] stycznia 2020 r. Skarżąca rok później ([...].01.2021 r.) wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie wskazała na jakąkolwiek okoliczność faktyczną, która - aktualnie - zmusiłaby ją do podjęcia zatrudnienia (ani jaka miałaby to być praca) po trwającej od [...] r. bierności zawodowej. Z tej przyczyny, trafnie Kolegium wskazało na brak związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez H. P., a sprawowaniem przez nią opieki nad Matką. Ustalenia te znajdują oparcie w materiale dowodowym i, co istotne, nie są kwestionowane przez Skarżącą.

W świetle dokumentacji akt sprawy, zasadnie też Kolegium wskazało, że Skarżąca - wspólnie z rodzeństwem - wspomaga Matkę w bieżącej egzystencji. Nie sposób jednak przyjąć, aby pomoc sprowadzająca się do robienia zakupów, robienia generalnych porządków (w zależności od potrzeb), mycia okien, zmiany firan, robienia prania, przygotowywania obiadów, pieczenia ciast, dbałości o higienę osobistą (pomoc w kąpieli), obcinaniu włosów realnie uzasadniała niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia. Należy też zwrócić uwagę, że czym innym jest wymiar obowiązków koniecznych do wykonania każdego dnia, a czym innym czas spędzany u Matki. Analiza wskazanych przez Skarżącą czynności świadczonych na rzecz Matki, prowadzi do wniosku, że większa część z nich (robienie zakupów, generalne porządki, pieczenie ciast, pranie, obcinanie włosów) stanowią czynności powtarzalne, ale nie codzienne. Należy zwrócić uwagę, że jakkolwiek do codziennych czynności zaliczyć trzeba bezspornie kąpiel i ewentualnie przygotowanie posiłków, to rodzeństwo w tym zakresie wypracowało wspólne rozwiązanie, skoro siostra Justyna odgrzewa Matce posiłki. Sąd dostrzega rozbieżność pomiędzy oświadczeniem M. M. (która wskazała, że Skarżąca jest u niej 3, 4 razy w tygodniu po kilka godzin) a oświadczeniem Skarżącej (która oświadczyła, że jest u Matki codziennie, a czasem również w weekendy). Rozstrzygając tę kwestię, Sąd wziął zatem pod uwagę niekwestionowane przez Skarżącą oświadczenie M. M. złożone podczas Wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] lutego 2021 r., co do rodzaju i zakresu pomocy świadczonej przez każde z jej dzieci czynności oraz fakt, że M. M. jakkolwiek nie jest w stanie samodzielnie egzystować, to drobne czynności wokół siebie wykonuje samodzielnie. Jak oświadczyły zarówno M. M., jak i zamieszkująca z nią córka J. M. (oświadczenie z dnia [...] lutego 2021 r. – karta nienumerowana) Matka korzysta z pomocy córki J. , która myje, sprząta, poda obiad, pali w piecu. Jak wynika natomiast z niekwestionowanego w toku postępowania administracyjnego oświadczenia M. M. korzysta ona ponadto z pomocy syna M. i jeśli jest taka potrzeba – z pomocy córki M. .

Mając na uwadze pełen kontekst sprawy i niekwestionowane przez strony ustalenia faktyczne znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym, Sąd doszedł do przekonania o trafności decyzji Kolegium.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy zauważyć, że jakkolwiek pełnomocnik Skarżącej wskazuje na naruszenie przepisów postępowania i niepełne ustalenia faktyczne, to nie wskazuje na żadne dowody, których przeprowadzenie mogłoby ewentualnie podważyć poczynione przez Kolegium ustalenia, ani okoliczności które wymagałyby zbadania. Należy też wskazać, że skarga w istocie nie kwestionuje poczynionych ustaleń faktycznych, ale de facto polemizuje z oceną okoliczności faktycznych tej sprawy. Dalej należy podkreślić, że jakkolwiek pełnomocnik kwestionuje stanowisko Kolegium, to nie wykazał bezpośredniego związku pomiędzy wymiarem świadczonej przez Skarżącą na rzecz jej Matki pomocy, a niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia. Sąd nie kwestionuje również wiarygodności oświadczenia Skarżącej, co do tego, że odwiedza ona Matkę codziennie. Zważywszy jednak na fakt, że M. M. porusza się samodzielnie, jest sprawna intelektualnie i drobne czynności wokół siebie wykonuje samodzielnie, a ponadto zamieszkuje z córką J. , która - co niesporne - wspiera ją w bieżącej egzystencji, dokumentacja akt sprawy nie pozwala przyjąć, aby przeszkodę w podjęciu zatrudnienia przez H. P. stanowiła sprawowana przez nią opieka nad Matką.

Tymczasem, istotne dla oceny spełnienia wymogu ustawowego jest to, by istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a niepodejmowania zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl [...]), gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jedynie świadczenie na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnym rodzicom (rodzicowi) i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21). O istnieniu takiego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 58/21).

W świetle załączonego do akt sprawy materiału dowodowego należy stwierdzić, że organy prawidłowo zastosowały znajdujące w sprawie przepisy, ponieważ Skarżąca nie jest jedyną osobą, która sprawuje (i jak wynika z akt sprawy jest zdolna sprawować) opiekę nad Matką, a rodzaj i charakter wykonywanych przez nią na rzecz Matki czynności, których zakres determinują potrzeby Matki (które zostały opisane w aktach sprawy i pozostają niekwestionowane) nie pozbawia możliwości zarobkowania Skarżącej, która jako wykształcony [...], prowadziła własną działalność gospodarczą, której prowadzenie zaprzestała w [...] r.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie analiza akt sprawy pod kątem przywołanych uregulowań nie pozostawia wątpliwości, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.