Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 193/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2174
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 września 2019 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2016 r. I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi K. I.-J. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] ([...]) złote, w tym VAT.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania M. T. od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] września 2018 r. określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za czerwiec 2016 r. w kwocie [...]zł, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżący od dnia [...] maja 2013 r. jest czynnym podatnikiem podatku VAT, w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną w zakresie usług rolniczych. Zgodnie z fakturą VAT nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. zakupił on ciągnik rolniczy marki [...], o nr fabrycznym [...] Zakup ten został ujęty i rozliczony w dniu [...] sierpnia 2013 r. w e-deklaracji VAT - 7 za czerwiec 2013 r. Źródło finansowania zakupu ciągnika stanowiła umowa pożyczki z dnia [...] czerwca 2013 r., zawarta z [...] Leasing [...]. Zgodnie z § 4 w zw. z § 2 umowy pożyczki, kwota udzielonego kapitału w wysokości [...] zł przeznaczona została w całości na zapłatę ceny dla dostawcy - R. . Kwota pożyczki w dniu [...] czerwca 2013 r. wypłacona została na rachunek dostawcy ciągnika, tj. [...] R. . Zabezpieczeniem umowy pożyczki było przewłaszczenie przedmiotu dostawy. W związku z zawartą umową przewłaszczenia na zabezpieczenie, przedmiot finansowania objęty został współwłasnością w częściach ułamkowych w ten sposób, że skarżący jako pożyczkobiorca nabył 51% udziałów we własności ciągnika, zaś [...] Leasing [...] 49 % udziałów. W celu zabezpieczenia zapłaty wierzytelności pieniężnych przysługujących [...] LEASING skarżący przeniósł na rzecz Banku udział 51 % we własności ciągnika pod warunkiem zawieszającym, zaś pozostałe 49 % udziałów we własności ciągnika przynależało stronie pod warunkiem rozwiązującym. Postanowienie § 1 pkt 2 umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie wymieniało okoliczności (lit. a -c), których wystąpienie powoduje ziszczenie się warunku zawieszającego w odniesieniu do 51 % udziałów posiadanych przez stronę, w związku z którymi następuje definitywne przejście własności przedmiotu przewłaszczenia na [...] LEASING (§ 3). Skarżący (przewłaszczający) objął przedmiot przewłaszczenia w charakterze biorącego w użyczenie (§ 4). W terminie określonym w wezwaniu, strona (przewłaszczający) został zobowiązany wydać przedmiot przewłaszczenia Bankowi wraz z dokumentami (§ 5). Zwrot przedmiotu przewłaszczenia (§ 6) do [...] LEASING miał nastąpić w razie:

a) nie spłacenia w całości lub części pożyczki lub innych należności [...] LEASING z umowy pożyczki lub

b) nie wywiązywania się przez stronę (przewłaszczającego) z innych warunków umowy pożyczki lub innych postanowień umowy przewłaszczenia.

W razie przewłaszczenia przewłaszczający zobowiązany został również do wystawienia i przekazania [...] LEASING dokumentu księgowego (w szczególności faktury VAT), dokumentującego zwrot/wydanie przedmiotu przewłaszczenia, zgodnie z właściwymi przepisami ustawy o podatku od towarów i usług (§6 pkt 3). Zgodnie z § 8 umowy przewłaszczenia, po przejęciu przedmiotu przewłaszczenia w posiadanie [...] LEASING:

a) dokonuje wyceny przedmiotu przewłaszczenia w celu ustalenia wartości rynkowej;

b) rozporządza przedmiotem przewłaszczenia w celu zaspokojenia roszczeń z tytułu umowy pożyczki (np. sprzedaż, oddanie w leasing, zatrzymanie na własne potrzeby).

Z kolei z § 9 umowy przewłaszczenia wynika, że na poczet spłaty zadłużenia z tytułu umowy pożyczki [...] LEASING zobowiązany był zaliczyć kwotę:

a) otrzymanej za przedmiot przewłaszczenia ceny sprzedaży netto (bez podatku VAT) - w przypadku sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia;

b) przyjętą jako wartość netto w umowie leasingu - w przypadku oddania przedmiotu przewłaszczenia w leasing;

c) wartości rynkowej wskazanej w wycenie, pomniejszonej o kwotę podatku VAT naliczonego - w przypadku zatrzymania przedmiotu przewłaszczenia na potrzeby własne.

Dodatkowo (§ 9 pkt 2), kwota przeznaczona na poczet spłaty zadłużenia z tytułu umowy pożyczki, miała zostać w pierwszej kolejności pomniejszona o koszty poniesione przez [...] LEASING, związane z realizacją zabezpieczenia, w szczególności:

- koszty dotyczące odbioru, wyceny, sprzedaży lub oddania w leasing przedmiotu przewłaszczenia,

- koszty dotyczące ubezpieczenia przedmiotu przewłaszczenia, do czasu jego sprzedaży/oddania w leasing,

- kwoty podatków i innych opłat publicznoprawnych dotyczących przedmiotu przewłaszczenia, poniesionych lub należnych do czasu jego sprzedaży oddania w leasing.

W dniu 30 września 2015 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt IX GC 465/15), zgodnie z którym M. T. został zobowiązany do wydania [...] LEASING ciągnika rolniczego [...] rok. prod. 2012. Na podstawie wydanego wyroku przeprowadzona została egzekucja komornicza, w wyniku której w dniu [...] czerwca 2016 r. odebrano ciągnik rolniczy (protokół komornika sądowego sygn. akt [...]). Z protokołu komornika sądowego wynika, że ciągnik po jego odebraniu przekazany został do K. . w L..

Z pisma [...] LEASING [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. wynika, że ciągnik rolniczy [...] został sprzedany w dniu [...] marca 2017 r. za cenę netto [...] zł, VAT [...] zł. M. T. nie wystawił na rzecz Banku faktury dokumentującej sprzedaż windykowanego środka trwałego. Nadal też (tj. na dzień sporządzenia pisma) posiada w Banku zaległość w wys. [...] zł. [...] LEASING [...] dokonał też wyceny przewłaszczonego ciągnika, zgodnie z którą jego wartość rynkowa została ustalona na kwotę [...]zł (netto). Środki otrzymane ze sprzedaży zostały skompensowane z należną od strony wierzytelnością.

Jak podkreślił organ, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W art. 7 ustawy ustawodawca określił, co należy rozumieć przez odpłatną dostawę towarów. Przede wszystkim, co wynika z ust. 1, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Przez towary - według art. 2 pkt 6 ustawy - rozumie się rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Jak wynika z art. 2 pkt 22 ustawy, przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów. Dostawa na gruncie ustawy podatkowej ma szerszy zakres pojęciowy niż sprzedaż w sensie cywilnoprawnym. Istotą dostawy towarów nie jest bowiem przeniesienie prawa własności.

Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, ustawa o podatku od towarów i usług nie definiuje, co należy rozumieć przez czynność odpłatną. Jednak dla uznania, że dostawa towarów/świadczenie usługi podlega opodatkowaniu tym podatkiem, bezwzględnym warunkiem jest "odpłatność" za daną czynność, co wynika z ww. przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz/lub świadczenia usług) za wynagrodzeniem. Istotną cechą wynagrodzenia jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług i otrzymaną zapłatą. Bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem istnieje wówczas, gdy jest możliwe zidentyfikowanie bezpośredniej i jasno zindywidualizowanej korzyści na rzecz dostawcy towaru lub świadczącego usługę oraz gdy świadczenie wzajemne pozostaje w bezpośrednim związku ze świadczeniem dokonanej czynności.

Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie wierzytelności należy do umów nienazwanych i jest zawierana na podstawie przepisów art. 155, art. 156 oraz art. 3531 ustawy - Kodeks cywilny. Polega na zabezpieczeniu wierzytelności przez przeniesienie na wierzyciela własności oznaczonej rzeczy, z równoczesnym zobowiązaniem wierzyciela do korzystania z rzeczy w sposób określony w umowie i do powrotnego przeniesienia własności rzeczy na dłużnika po zaspokojeniu zabezpieczonej wierzytelności (wyrok z 22 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 555/15). Przeniesienie własności następuje causa cavendi (w celu zabezpieczenia), a między zbywcą (dłużnikiem) i nabywcą (wierzycielem) rzeczy nawiązuje się szczególny stosunek powiernictwa. W przypadku niespełnienia świadczenia przez dłużnika wierzyciel może zaspokoić się z rzeczy przez definitywne zachowanie własności rzeczy, jej sprzedaż, wynajęcie itp.

Organ podkreślił, że zgodnie z poglądem prezentowanym przez sądy administracyjne, samo ustanowienie zabezpieczenia w formie zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT (wyrok NSA z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I FSK 335/14; wyrok NSA z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FSK 760/07). Czynność przewłaszczenia na zabezpieczenie jest neutralna na gruncie VAT, jednakże definitywne przeniesienie własności zabezpieczonych przedmiotów celem zaspokojenia wierzyciela stanowi dostawę towarów.

W realiach rozpatrywanej sprawy, skarżący zawarł umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie w związku z zawartą umową pożyczki. Przedmiot zabezpieczenia umowy przewłaszczenia stanowił ciągnik rolniczy, którego zakup sfinansowany został pożyczką. Z treści umowy przewłaszczenia wynika, że ziszczenie się warunku zawieszającego powoduje definitywne przejście własności ciągnika (przedmiotu przewłaszczenia) na rzecz [...] LEASING (§ 1 pkt 3). W wyniku wyroku sądu cywilnego z powództwa wniesionego przez [...] LEASING, skarżący zobowiązany został do wydania ciągnika. Na podstawie dokumentacji komorniczej (sygn. akt [...]) ustalono, że ciągnik został odebrany w dniu [...] czerwca 2016 r., a więc w tym dniu skarżący utracił ekonomiczne władztwo nad ciągnikiem i tym samym przestał nim faktycznie dysponować. W dniu odebrania ciągnika był czynnym podatnikiem podatku VAT (został wyrejestrowany z dniem [...] kwietnia 2018 r.).

Z konstrukcji ustawy o podatku od towarów i usług wynika, że podatnik, który wykonuje czynności podlegające opodatkowaniu tym podatkiem, zobowiązany jest opodatkować daną czynność w momencie powstania obowiązku podatkowego. Przepis art. 19a ust. 1 ustawy formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi co oznacza, że podatek staje się wymagalny w rozliczeniu za okres, w którym dokonana została dostawa towarów bądź świadczenie usług i powinien być rozliczony za ten okres. Przepis ten uniezależnia powstanie obowiązku podatkowego od wystawienia faktury.

Zdaniem organów podatkowych, obowiązek podatkowy w niniejszej sprawie powstał [...] czerwca 2016 r., a więc z chwilą przeniesienia prawa do rozporządzania ciągnikiem na Bank.

Zgodnie z art. 29a ustawy o VAT, podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2 - 5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5 tej ustawy jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika. Na dzień powstania obowiązku podatkowego, tj. [...] czerwca 2016 r. Bank nie dokonał ze stroną żadnych rozliczeń. Rozliczenie nastąpiło w marcu 2017 r.. kiedy to ciągnik został sprzedany na podstawie faktury VAT o wartości netto [...] zł, VAT [...] zł. Środki ze sprzedaży zostały zaliczone na poczet spłaty zadłużenia strony. W ocenie organu odwoławczego, podstawę opodatkowania stanowi kwota, o jaką uległy zmniejszeniu zobowiązania strony wobec Banku, a więc kwota [...]zł, czyli przyjęta zgodnie z § 9 ust. 1 lit a) umowy przewłaszczenia cena sprzedaży netto za ciągnik, a nie kwota [...]zł wynikająca z wyceny rzeczoznawcy (jak przyjął to organ I instancji). Powyższe wynika również pośrednio z § 8 pkt 1 lit. a umowy. W związku z powyższym podstawa opodatkowania winna prawidłowo wynosić [...] zł, zaś zobowiązanie podatkowe [...] zł. Zgodnie jednak z art. 234 O.p. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny. Powyższe oznacza, że decyzja organu odwoławczego, wydana po uprzednim zaskarżeniu podatnika, nie może być mniej korzystna niż zaskarżone rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy, pomimo błędnie określonej przez organ I instancji podstawy opodatkowania, ale zarazem wobec braku rażącego naruszenia prawa oraz interesu publicznego, odstąpił od określenia zobowiązania podatkowego w wyższej wysokości tj. [...] zł.

Organ odwoławczy odniósł się też w uzasadnieniu decyzji do postępowania cywilnego w sprawie Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt IX GC193/17/9, z powództwa M. T. przeciwko [...] LEASING [...] o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa (art. 189 kpc). Stwierdził, że pozew strony nie ma znaczenia w sprawie, bowiem kwalifikacja danej czynności na potrzeby podatku od towarów i usług jest oderwana od jej aspektów cywilistycznych i koncentruje się na ekonomicznej stronie czynności. Decydujące znaczenie dla uznania, że czynność miała miejsce mają jej skutki faktyczne, ekonomiczne, a to w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości.

Organ uznał też za irrelewantne dla sprawy twierdzenia podatnika o trudnej sytuacji finansowej. Okoliczności te nie mają bowiem wpływu na powstanie obowiązku podatkowego i jego wysokość, a co najwyżej mogą stanowić podstawę wniosku o umorzenie zaległości na podstawie art. 67a O.p.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. T. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2019 r. Podkreślił, że decyzja jest niesprawiedliwa, gdyż zobowiązanie podatkowe nie powinno w ogóle powstać. Skarżący nie osiągnął żadnej korzyści finansowej, żadnego wzbogacenia, czy też dochodu, a mimo tego ma do zapłaty podatek. W przekonaniu skarżącego, sytuacja w jakiej obecnie się znajduje, a więc obciążające go zaległości podatkowe i związana z tym ciężka sytuacja ekonomiczna i życiowa, są wynikiem nieuczciwego działania [...] Leasing.

W odpowiedzi na skargę organ poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniosła zarzut błędnego wyliczenia rachunkowego wartości zobowiązania podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i z tych względów podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstaje z mocy prawa, z dniem zaistnienia okoliczności, z którymi przepisy łączą powstanie tego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.).

Jakkolwiek skarga nie zawiera wprost sformułowanych zarzutów co do naruszenia prawa procesowego lub materialnego, to jednak – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. – Sąd rozpoznał sprawę nie tylko w kontekście twierdzeń skargi, ale też co do innych istotnych dla rozstrzygnięcia jej elementów, kontrolując przez to całościowo działania organu. Podobną regułą kierował się organ odwoławczy, rozpoznając w wyniku odwołania podatnika na nowo badaną sprawę we wszystkich jej istotnych aspektach.

Zasadniczy spór w sprawie dotyczył prawnopodatkowej oceny zdarzenia z dnia [...] czerwca 2016 r. (przejęcie przez Bank przedmiotu przewłaszczenia), a w szczególności stwierdzenia, czy zdarzenie to należy traktować jako odpłatną dostawę towaru, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), dalej w skrócie: "ustawy o VAT", a w konsekwencji czy zdarzenie to należało opodatkować podatkiem od towarów i usług. Zdaniem podatnika nie odniósł on z tego tytułu żadnej korzyści, a w związku z tym nie można od niego oczekiwać zapłaty tego podatku.

Podkreślenia wymaga, że nie jest w sprawie kwestionowane, iż organy podatkowe zebrały materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy i w sposób właściwy ustalił istotne fakty. W szczególności ustalono, kiedy skarżący nabył ciągnik rolniczy N. H., jakiej treści umowę pożyczki zawarł z Bankiem, co było przedmiotem zabezpieczenia udzielonej pożyczki, jakie były postanowienia umowy przewłaszczenia ciągnika rolniczego, kiedy doszło do przymusowego przejęcia przedmiotu zabezpieczenia, jakie faktury i przez kogo wystawione towarzyszyły całości tych transakcji.

Z ustaleń poczynionych przez organy podatkowe, przedstawionych w uzasadnieniu obu decyzji wynika, że ciągnik rolniczy [...] został w całości sfinansowany z pożyczki bankowej i był przedmiotem jej zabezpieczenia. Zabezpieczenie to przybrało formę przewłaszczenia. Organy podatkowe, odwołując się wprost do treści umowy przewłaszczenia podpisanej niespornie przez podatnika, wskazały na konsekwencje z niej wynikające polegające na tym, że podatnik przeniósł na Bank udział w prawie własności tego pojazdu w wysokości 49/100 części, z zastrzeżeniem warunku rozwiązującego, polegającego m. in. na całkowitej spłacie kredytu, a pozostały udział w prawie własności został przeniesiony na Bank pod warunkiem zawieszającym, którego spełnienie polegało na otrzymaniu przez przewłaszczającego pisma Banku informującego o definitywnym przejęciu 51/100 udziału we własności przedmiotu przewłaszczenia na skutek wystąpienia przypadku naruszenia umowy pożyczki, istotnego naruszenia umowy przewłaszczenia lub wydania przez sąd lub inny organ prawomocnego orzeczenia uprawniającego do wszczęcia egzekucji wobec przewłaszczającego. Nie jest sporne pomiędzy stronami, że podatnik nie wywiązywał się z umowy pożyczki, a Bank wystąpił do sądu cywilnego z powództwem wydobywczym. Wcześniej wystosował natomiast do przewłaszczającego pismo, o którym mowa powyżej. Wyrokiem zaocznym z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt IX GC 465/15 Sąd Okręgowy w [...] nakazał M. T., aby wydał Bankowi przedmiotowy ciągnik rolniczy. Wyrokowi temu Sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Wskutek odrzucenia sprzeciwu, stał się on prawomocny. Został przez wierzyciela skierowany do egzekucji komorniczej, w wyniku której ciągnik w dniu [...] czerwca 2016 r. został odebrany fizycznie i wstawiony do komisu, a następnie sprzedany przez Bank. Środki uzyskane ze sprzedaży zaliczone zostały na poczet zadłużenia przewłaszczającego.

Podatnik nie kwestionował żadnego z przedstawionych w sprawie dokumentów (a to głównie one były podstawą dokonanych ustaleń). Stwierdził jedynie, że został zmanipulowany i zawarł niekorzystną dla siebie umowę, przez co został narażony na szkodę. Wskazać jednak należy, że okoliczność ta pozostaje irrelewantna dla prawnopodatkowej oceny sprawy. Poza tym, od podatnika jako przedsiębiorcy wymaga się podwyższonego miernika staranności w działaniu i świadomości prawnej.

Z treści odwołania i skargi wynika, że podatnik nie zgadza się z dokonaną przez organy podatkowe oceną prawną ustalonego stanu faktycznego. W ocenie Sądu, organy zasadnie jednak stwierdziły, że wydanie (nawet przy zastosowaniu przymusu państwowego) ciągnika rolniczego Bankowi, na skutek niespłacania długu wynikającego z umowy pożyczki, spełnia ustawowe przesłanki odpłatnej dostawy towaru, określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, a więc podatnik miał obowiązek rozliczyć zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstałe z tego zdarzenia. Bez znaczenia jest przy tym fakt, że podatnik nie uzyskał z tego tytułu zapłaty ceny (nie była to wszakże sprzedaż w rozumieniu ustawy Kodeks cywilny), bowiem jego przysporzeniem było zmniejszenie długu wobec Banku.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W art. 7 ustawy o VAT ustawodawca określił, co należy rozumieć przez odpłatną dostawę towarów. Przede wszystkim, co wynika z ust. 1, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Użyte w powyższych przepisach pojęcie "towary" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 6 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w 2016 r., należy pod tym pojęciem rozumieć rzeczy ruchome, jak również wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty. Oczywistym jest więc, że pojazd wydany Bankowi jest towarem w rozumieniu powyższych przepisów. Zasadnie też organy stwierdziły, że ustawowe pojęcie "dostawa towarów" nie jest równoznaczne z cywilistycznym pojęciem "sprzedaży towarów". Pojęcie "dostawa towarów" jest szersze, bowiem ustawodawca uwzględnia ekonomiczne władztwo nad rzeczą, a nie na przejście prawa własności rzeczy. W art. 7 ust. 1 ustawy o VAT ustawodawca użył pojęcia "przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel", a nie pojęcia "przeniesienie prawa własności". A zatem, w chwili zawarcia umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie doszło jeszcze do dostawy towaru, mimo formalnego przeniesienia własności rzeczy z kredytobiorcy na kredytodawcę, bowiem pojazd nadal pozostawał w posiadaniu - władztwie ekonomicznym - pożyczkobiorcy, czyli skarżącego. Mógł on tej rzeczy używać do czasu ziszczenia się warunku zawieszającego i zaistnienia przesłanek formalnych, które determinowały przeniesienie własności rzeczy i jej fizyczne wydanie na finansujący Bank. Dlatego też z chwilą zawarcia umowy przewłaszczenia nie doszło do powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług.

Inna natomiast sytuacja powstała w chwili wydania (wydobycia przymusowego) Bankowi pojazdu, w związku z wcześniejszym spełnieniem się warunku zawieszającego z umowy przewłaszczenia. Z tą chwilą doszło do przeniesienia władztwa ekonomicznego nad rzeczą z podatnika na Bank. Od tego momentu wierzyciel - Bank mógł swobodnie pojazdem dysponować, a podatnik definitywnie utracił taką możliwość, zwłaszcza że nie był już jego właścicielem. W konsekwencji z tą chwilą doszło do dostawy towaru będącego przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie na rzecz wierzyciela, zgodnie z art. 7 ustawy o VAT.

Dostawa ta miała charakter odpłatny. Termin "odpłatność" w odniesieniu do dostawy towarów lub do świadczenia usług nie został zdefiniowany ani w ustawie o VAT, ani też w Dyrektywie Nr 2006/112/WE i VI Dyrektywie Rady. Definicji tej można natomiast poszukać – na co powołano się w uzasadnieniu decyzji - w przepisach Kodeksu cywilnego oraz orzecznictwie TSUE (a wcześniej ETS). W rozumieniu cywilistycznym, odpłatność zawiera element wynagrodzenia pieniężnego, a więc musi istnieć wzajemna ekwiwalentność świadczeń. Zgodnie natomiast z orzecznictwem unijnym odpłatność w rozumieniu VAT definiowana jest znacznie szerzej, a elementem wyróżniającym jest wynagrodzenie z tytułu dokonanej transakcji, z pominięciem formy tegoż wynagrodzenia. Konieczny jest bezpośredni związek pomiędzy dokonanym świadczeniem a otrzymaniem wynagrodzenia (np. wyrok ETS w sprawach: C-16/93, C-404/99, ale też wyroki powołane przez organ). Z podobnymi poglądami można się również spotkać w rozstrzygnięciach sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt I FSK 335/14). Opodatkowaniu podlega zatem dostawa towarów i świadczenie usług za wynagrodzeniem, które powinno mieć formę przysporzenia, a więc zwiększenia aktywów po stronie beneficjenta lub zmniejszenia jego pasywów z tytułu konkretnego świadczenia.

Organy podatkowe prawidłowo oceniły, że dostawa pojazdu przez skarżącego miała charakter odpłatny, bowiem w zamian podatnik zmniejszył swoje pasywa (nie kwestionował tej okoliczności, a wynika ona wprost z przedstawionego przez Bank na wezwanie organu podatkowego rozliczenia). Bank w dniu [...] marca 2017 r. dokonał sprzedaży ciągnika, a uzyskana cena została skompensowana z należnościami strony (kompensata należności w wysokości [...] zł). Korzyść ta ma charakter wynagrodzenia, przy czym nie budzi wątpliwości ani związek pomiędzy świadczeniem podatnika, a uzyskaną przez niego korzyścią majątkową, ani ekwiwalentność świadczenia podatnika wobec uzyskanej przez niego w zamian tego świadczenia korzyści.

W ocenie Sądu prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że obowiązek podatkowy – zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy o VAT – powstał w dacie dokonania dostawy, czyli w dniu [...] czerwca 2016 r. Trafnie też w uzasadnieniu wskazano, że – zgodnie z art. 29a ustawy o VAT – podstawę opodatkowania winna stanowić kwota, o jaką uległy zmniejszeniu zobowiązania strony wobec Banku wskutek kompensaty, czyli kwota [...]zł. Bez potrzeby powołano się jednak na treść art. 234 O.p., bowiem jak wynika z działania rachunkowego organ I instancji – pomimo wadliwego wskazania w uzasadnieniu, że za podstawę opodatkowania przyjął kwotę niższą, tj. [...] zł, wynikającą z opinii rzeczoznawcy, prawidłowo wyliczył wysokość zobowiązania podatkowego (przy działaniu "w stu").

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, nie znajdując uzasadnienia dla stawianych w skardze zarzutów, jak też nie stwierdzając innego naruszenia prawa, które winno skutkować wyeliminowaniem kontrolowanej decyzji z obrotu prawnego.

Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w osobie adwokata, ustanowionego z urzędu, ustalono i przyznano na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit a w zw z § 8 pkt 5 oraz § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 18 października 2016 r. poz. 1714). Wynosi ono [...] zł, w tym 23% VAT.