Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1149/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 20 lipca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 lipca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, 1a, 1b i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. R..

W ocenie organu pierwszej instancji na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny na rzecz matki, wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania przez stronę opieki nad matką, jednakże wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ A. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13 organ pierwszej instancji stwierdził, że mimo orzeczenia w nim o niekonstytucyjności art. 17 ust 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie zmienił on sytuacji prawnej osób ubiegających się o świadczenie i muszą one czekać na rozwiązanie ustawowe w tej materii.

Ponadto organ stwierdził, że strona posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego decyzją Wójta Gminy z dnia 23 października 2019 r., wskazując , że co prawda organ mógł wszcząć postępowanie na wniosek strony w sprawie uchylenia ww. decyzji, jednakże pod warunkiem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec jednak braku spełniania wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania przedmiotowego świadczenia, skoro nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy, nie zostało wszczęte postępowanie w tym zakresie.

Decyzją z dnia 26 października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. W., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło na wstępie, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przesłanka wieku wskazana w art. 17 ust. 1b ustawy nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jednak z uwagi na to, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie jest na tyle intensywna, co wynika z jej zakresu, że wyklucza aktywność zawodową skarżącej choćby w niewielkim wymiarze czasu pracy. Opieka ta nie ma charakteru całodobowego. Mimo że matka skarżącej wymaga pomocy w czynnościach higienicznych i przygotowaniu posiłków, to jednak sama spożywa przygotowane posiłki, zażywa lekarstwa, a czynności higieniczne ograniczają się do pomocy, a nie są wykonywane przez skarżącą samodzielnie. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, skoro porusza się przy pomocy kul i skarżącej, wychodzi z pomocą z domu do lekarza, kościoła. Mimo że matka skarżącej ma problemy z poruszaniem się, to jednak nie jest osobą całkowicie leżącą, wymagającą z tego tytułu całkowitej, całodobowej opieki (np. mycia, karmienia, przebierania, zakładania pampersów, przeciwdziałania odleżynom, podawania insuliny, zastrzyków). W ocenie Kolegium skarżąca może korzystać z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Zdaniem Kolegium matka skarżącej może mieć obawy przed pozostawaniem samej w domu z racji wieku i trudności z poruszaniem się, jednak problem ten można rozwiązać poprzez np. wskazane usługi opiekuńcze.

M. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, a jednocześnie odmiennych od ustaleń dotychczas dokonanych w poprzednich decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uchylających decyzje organu pierwszej instancji, a także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b ustawy poprzez ich błędną wykładnię i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. oraz naruszenie art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 i art. 19 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 i ograniczone możliwości techniczne sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2020 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 lipca 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął okoliczność, że daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie da się ustalić, wobec czego brak jest podstaw do stwierdzenia że niepełnosprawność powstała w okresach życia matki skarżącej określonych w ww. przepisie ustawy.

Dokonana ocena stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji nie przesądza w sposób samodzielny istnienia podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, jeżeli w sprawie nie zostaną poczynione wyczerpujące ustalenia faktyczne związane z pozostałymi zasadniczymi ustawowymi przesłankami.

Jak bowiem wprost wynika z art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niezbędne jest zatem w każdym przypadku rozpoznawania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przeprowadzenie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego.

Zdaniem organu pierwszej instancji skarżąca rzeczywiście sprawuje stałą opiekę nad swoją niepełnosprawną matką, a nadto w sprawie zachodzi przy tym związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją skarżącej z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Z kolei zdaniem organu odwoławczego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad matką, a rezygnacją przez nią z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi związek przyczynowy.

W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. W każdej indywidualnej sprawie szczegółowego rozważenia wymaga , jakiej opieki i w jakim rozmiarze – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby, którymi jest dotknięta - potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nadanie w niniejszej sprawie przez Kolegium decydującego znaczenia okoliczności, że część czynności, takich jak spożywanie posiłków, ubieranie się, czy zażywanie przygotowanych leków A. R. wykonuje samodzielnie, a pomoc i opiekę w niezbędnym zakresie można zapewnić jej w drodze usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, nie mogło prowadzić do przyjętych przez Kolegium wniosków i przesądzać o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie można zasadniczo wykluczyć tego rodzaju sytuacji faktycznej, w której osoba niepełnosprawna, niebędąca osobą leżącą, pewne czynności dnia codziennego wykonuje samodzielnie, lecz z uwagi na rodzaj schorzeń wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej. Tego rodzaju sytuacja, w ocenie Sądu, występuje w odniesieniu do A. R..

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (rozeznanie telefoniczne z dnia 26 czerwca 2020 r.) skarżąca zamieszkuje wraz matką A. R., która ma 87 lat, choruje przewlekle z powodu reumatyzmu, zmian zwyrodnieniowych stawów biodrowych, które w znacznym stopniu utrudniają jej sprawne poruszanie się. Do problemów z chodzeniem przyczynia się ból prawej nogi. Obecnie A. R. porusza się o kulach lub z pomocą skarżącej, która stara się o wózek inwalidzki dla matki. A. R. ma również problemy z sercem w wyniku zwężonej aorty.

Opieka sprawowana przez skarżącą nad matką polega na przygotowywaniu wszystkich posiłków, podawaniu leków trzy razy dziennie, uzgadnianiu i pilnowaniu wizyt lekarskich, sprzątaniu, praniu, pomocy w ubieraniu, dbaniu o higienę osobistą matki poprzez kąpiel, obcinanie paznokci, smarowanie nóg i kręgosłupa trzy razy dziennie, pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Gdy skarżąca robi zakupy, wykupuje zamówione lekarstwa, załatwia sprawy urzędowe jej matce towarzyszy wnuk lub sąsiedzi, ponieważ z uwagi na stan zdrowia obawia się sama zostać w domu. Bracia skarżącej są jedynymi żywicielami swych rodzin, w związku z czym nie mogą zrezygnować z pracy w celu opieki nad matką. Jeden z braci zapewnia transport A. R. w celu dojazdów do lekarzy lub do kościoła.

Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego rozeznanie telefoniczne wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką i nie podejmuje zatrudnienia, gdyż ilość obowiązków, jakie na niej spoczywają i jakie wykonuje względem matki nie pozwala jej na podjęcie jakiejkolwiek pracy.

Z orzeczeń Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydanych w dniu 29 sierpnia 2007 r. (wydane do dnia 31 sierpnia 2012 r.) oraz w dniu 12 września 2012 r. (wydane na stałe) wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wiąże się z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Już w orzeczeniu z 2007 r. wskazano, a ponowiono to wskazanie w kolejnym orzeczeniu, że matka skarżącej wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien doprowadzić do wniosków odmiennych niż przyjęte przez organ odwoławczy. Ocena zgromadzonych dowodów prowadzi bowiem do konstatacji, że dla zapewnienia codziennego optymalnego funkcjonowania niepełnosprawnej matki skarżącej, w kontekście jej stanu zdrowia, rozmiar opieki sprawowanej nad nią przez skarżącą jest na tyle znaczny, że faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej poza sprawowaną opieką. Wpływ na to mają schorzenia, którymi dotknięta jest matka skarżącej, a mianowicie przewlekła choroba reumatyczna i zwyrodnieniowa stawów biodrowych, skutkująca ograniczeniami w poruszaniu się, wymagająca chodzenia o kulach albo z pomocą innej osoby. Matka skarżącej ze względu na swój stan zdrowia obawia się pozostać sama w domu. Trudno zatem wymagać od skarżącej, aby – jak to wywodzi Kolegium – podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w niewielkim wymiarze czasu pracy, skoro zdecydowaną większość czasu spędza w domu z uwagi na konieczność obecności przy matce i sprawowania nad nią opieki, a w razie konieczności z matką skarżącej pozostaje w mieszkaniu wnuk lub sąsiedzi.

W takiej sytuacji za możliwością podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącą nie może przemawiać uwypuklona przez Kolegium możliwość zapewnienia przez skarżącą usług opiekuńczych dla matki. Przeciwnie - skoro Kolegium twierdzi, że rozwiązaniem problemów skarżącej byłoby skorzystanie z usług opiekuńczych dla jej matki w miejscu zamieszkania, to oznacza to, że matka skarżącej w istocie bez zapewnienia jej stałej opieki nie jest w stanie na co dzień samodzielnie funkcjonować.

Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby ktoś jeszcze oprócz skarżącej zajmował się stale jej matką. Jak wynika z oświadczenia skarżącej z dnia 13 marca 2020 r. jej bracia są jedynymi żywicielami swych rodzin w związku z czym nie mogą sprawować stałej opieki nad matką. Zdaniem Sądu trudno zatem uznać za zasadne twierdzenia Kolegium zawarte w odpowiedzi na skargę, że przy sprawowaniu opieki skarżąca korzysta z pomocy brata. Jak wynikało z akt sprawy pomoc ta sprowadza się do zapewnienia transportu do lekarzy i kościoła, a zatem jest to pomoc doraźna i z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej przez brata skarżącej może być świadczona jedynie sporadycznie, a na pewno nie w takim rozmiarze, który umożliwiałby skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W ocenie Sądu zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak przyjął to organ odwoławczy, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stan zdrowia matki, jej schorzenia i czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki przeczą takiemu stanowisku. Pracownik socjalny potwierdził, że opieka przez skarżącą nad matką jest sprawowana oraz że skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

W konsekwencji stwierdzenie przez Kolegium, że skarżąca może pogodzić sprawowanie opieki nad matką z aktywnością zawodową, w tym poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych, jest niczym nie uzasadnioną tezą, oderwaną od zebranego w sprawie materiału dowodowego i do tego sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego. Tym samym Kolegium naruszyło art. 80 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., co w sposób oczywisty miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wybiórcze, oderwane od zebranych dowodów ustalenie zakresu sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności jest naruszeniem przepisów postępowania.

Podkreślenia również wymaga, że z treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że decyzją z dnia 23 października 2019 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Zatem organ pierwszej instancji w prowadzonym wówczas postępowaniu administracyjnym w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powziął jakichkolwiek wątpliwości, że skarżąca spełniła warunki do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad matką. Organ odwoławczy nie wskazał natomiast, jakie okoliczności dotyczące stanu zdrowia matki oraz zakresu sprawowanej nad nią przez skarżącą opieki uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ma to istotne znaczenie z uwagi na niewielki odstęp czasu pomiędzy wydaniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (3 grudnia 2019 r.).

W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł również być - co błędnie wywodził organ pierwszej instancji - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W świetle art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku wyboru przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z prawa wyboru skorzystać, również w sytuacji, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona składa w okresie, na który przyznano jej uprzednio prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła bowiem w dniu 3 grudnia 2019 r., podczas gdy specjalny zasiłek opiekuńczy przyznano skarżącej decyzją z dnia 23 października 2019 r.

Organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy prawo wyboru świadczenia. W grę może wchodzić np. jednoczesne (tego samego dnia) uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Najistotniejszą kwestią powinno być jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Po stronie organu leży zaś podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich.

Rzeczą organów, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzje organów obu instancji.