Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1632/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: par. 50, par. 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: par. 2, par. 4 ust. 2 i 3, par. 7, par. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 51 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Dnia 25 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: Ref. staż. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi S. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia ... 2014 r. nr ... w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w pomniejszonej wysokości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu zaskarżoną decyzją z dnia 29.08.2014 r. nr 1414/10/13/2014 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), w związku z art.. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98 poz. 634 ze zm.) oraz na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173 j.t.), po rozpatrzeniu odwołania S. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ... z dnia .. 2014 r. Nr ... o przyznaniu płatności rolno- środowiskowej w pomniejszonej wysokości.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W dniu ... 2013 roku S. wniósł o przyznanie na rok 2013 płatności kontynuacyjnej rolnośrodowiskowej załączając deklarację pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 oraz ... załączników graficznych. Producent zadeklarował miedzy innymi realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne; wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) na powierzchni ... ha.

W dniach ... 2013 roku została przeprowadzona kontrola w gospodarstwie strony. Z czynności kontrolnych sporządzono protokół nr ..., w którym odnotowano stwierdzone nieprawidłowości. Wnioskodawca był obecny przy sporządzaniu protokołu.

W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono między innymi nieprawidłowości dotyczące wymogów realizacji wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe.

Na działkach rolnych oznaczonych we wniosku AA, O, U uprawa gruszy domowej stwierdzono nieprawidłowości oznaczone kodem E2 – materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań i kodem E7 – nieutrzymywanie minimalnej osady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady).

Podczas kontroli wykonano dokumentację fotograficzną obrazującą stan faktyczny na działkach na dzień przeprowadzenia kontroli. Inspektorzy terenowi w raporcie z kontroli odnotowali, że:

1. działka AA – stwierdzono ... sztuk drzewek kwalifikujących się,

2. działka O – stwierdzono ...sztuk drzewek kwalifikujących się,

3. działka U – stwierdzono ... sztuk drzewek kwalifikujących się.

W uwagach inspektorzy odnotowali: "stwierdzona liczba drzewek to żywe sztuki z ulistnieniem pow. 80 cm i średnicy pow. 8 mm na wysokości uszlachetnienia".

Organ odwoławczy podał, że na podstawie przeprowadzonej kontroli na miejscu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w ... wydał w dniu ... 2014 r. decyzję nr ... o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na okoliczności, które legły u podstaw niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniach ... 2013 roku, podczas której ustalona obsada drzew na działkach rolnych zgłoszonych do płatności za realizację wariantu 2.9 była niższa od minimalnej wymaganej obsady, która w przypadku uprawy gruszy domowej wynosi ... sztuk/ha.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, w którym ... podniósł, że problemy z liczbą drzew na hektar w uprawach gruszy spowodowane były czynnikami atmosferycznymi – wysokie mrozy zimą 2011//2012 spowodowały wymarzanie i obumieranie drzew , doprowadziły także do sytuacji braku materiału szkółkowego w szkółkach., a w konsekwencji nie było możliwe dosadzenie drzewek ani wiosną, ani jesienią 2013 roku. Szkółki drzewek dopiero wiosną 2014 roku dysponowały sadzonkami co pozwoliło na uzupełnienie uprawy – Dyrektor zaznaczył, że podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w 2013 roku - zgodnie z § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361) - jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 33, poz. 262 z późn. zm.) .

W § 2 ww. rozporządzenia stwierdza się, iż płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem" jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, oraz

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe obowiązany jest - na podstawie § 4 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia - do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Wśród wymogów, od spełnienia których uwarunkowane jest przyznanie płatności do uprawy sadowniczej w ramach realizowanego przez stronę w 2013 roku wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) jest wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby oraz utrzymywanie określonej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, w części II. Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne w ust.1 pkt) 2 lit. b) minimalnej obsady krzewów. W przypadku deklarowanej we wniosku uprawy gruszy minimalna obsada drzew, którą producent rolny realizujący program rolnośrodowiskowy i wnioskujący o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej obowiązany jest utrzymywać przez cały rok trwającego zobowiązania wynosi 150 sztuk/hektar powierzchni uprawy. Dodatkowo - jednym z warunków, którego spełnienie warunkuje możliwość otrzymania płatności za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne - jest, zgodnie z § 7 ww. rozporządzenia, prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092/91 (Dz. U. UE L 189 z dnia 20-07-2007r.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.

Dyrektor wyjaśnił ,że zgodnie z § 9 ust. 2, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009r., Nr 33, poz. 262 z późn. zm.), w przypadku pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako:

1. grunty orne, na których występują uprawy wymienione w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantów dla upraw rolniczych, warzywniczych, zielarskich czy sadowniczych z jagodowymi,

2. trwałe użytki zielone - w przypadku wariantów określonych dla trwałych użytków zielonych oraz jako

3. sady, w których m. in. są uprawiane krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, będące krzewami ukorzenionymi i spełniającymi wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego - w przypadku wariantów dla upraw sadowniczych i jagodowych.

Zdaniem organu odwoławczego prawidłowo organ I instancji nie przyznał płatności za realizację wariantu 2.9,z uwagi na ustalenia kontroli na miejscu podczas której inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdzili na działkach rolnych zagospodarowanych uprawą gruszy domowej, że część sadzonek nie spełnia wymogów określonych w § 9 ust. 2 pkt 3) rozp. z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie przyznawania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" - a ponadto - rolnik nie utrzymywał minimalnej, wymaganej obsady drzew. Jak wynika z raportu kontroli stwierdzone nieprawidłowości oznaczono symbolami E2 i E7, przypisano wszystkim deklarowanym działkom rolnym z zaznaczeniem, iż stwierdzona w trakcie kontroli obsada na działkach (obejmująca drzewka o określonej wymaganej wysokości i szerokości pnia, wykazujących cechy żywotności, a nie obejmująca drzewek martwych, żywych nie spełniających wymagań jakościowych) wynosiła:

– 935 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki AA - 14,06 ha, podczas gdy minimalna wymagana dla tego obszaru wynosi 2004 sztuki drzewek.

– 1515 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki O - 17,17 ha, podczas gdy minimalna wymagana dla tego obszaru wynosi 2447 sztuk drzewek.

– 336 sztuk na stwierdzonej powierzchni działki U - 5,07 ha, podczas gdy minimalna wymagana dla tego obszaru wynosi 722 sztuki drzewek.

Wskazane powyżej ilości drzewek, które organ odwoławczy określił jako minimalną obsadę drzew, która powinna była znajdować się na ww. działkach rolnych (odnosząc się do powierzchni stwierdzonej), organ ustalił na podstawie wymogu utrzymywania minimalnej obsady gruszy domowej w ilości 150 sztuk/ha powierzchni z uwzględnieniem granicy błędu do 5% wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 7 "Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów" do rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 roku, w brzmieniu nadanym w rozporządzeniu nowelizującym z dnia 12 marca 2012 r. (Dz. U. z 2012r., poz. 278).

W odniesieniu do okoliczności wskazanych w odwołaniu mających wpływ na nie dotrzymanie minimalnej obsady w uprawach sadowniczych Dyrektor podkreślił, że zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zdaniem organu podnoszone przez producenta okoliczności pozostają bez wpływu na wynik postępowania, albowiem przyznanie płatności możliwe jest jedynie po spełnieniu określonych warunków i wymogów Programu rolnośrodowiskowego. To z kolei zostało zweryfikowane przez jednostki kontrolne ARiMR w trakcie kontroli w gospodarstwie. .

Zgodnie z przepisami prawa krajowego, tj. § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361) oraz przepisem art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006, str. 15), kategorie siły wyższej bądź wyjątkowych okoliczności stanowią zagadnienia, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta nie jest wymagany, co oznacza, iż organy ARiMR obowiązane są do ich rozpatrzenia w ramach odrębnego postępowania - o ustalenie kwoty nienależnie bądź nadmiernie pobranych płatności. Organy badają wówczas udokumentowane przez beneficjentów Programu wyjątkowe okoliczności bądź kategorie siły wyższej, których ocena jest niezbędna dla rozstrzygnięcia o zasadności bądź odstąpieniu od odzyskiwania wypłaconych środków pomocowych za realizację programu rolnośrodowiskowego.

W skardze ... zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. w szczególności jego §§ 26 oraz 27 oraz nieuwzględnienie tego, że w dniu 13 marca 2013 r. dokonana została zmiana przepisów prawa w przedmiocie warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obrazów Wiejskich na lata 2007 – 2013 r. co spowodowało pogorszenie jego sytuacji jako osoby realizującej zobowiązania rolnośrodowiskowe i stanowiło zmianę praw w zakresie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w trakcie jego wykonywania.

Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości dla wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe tj. w kwocie 55.902 złotych względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ I instancji przyznał płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości. Pomniejszenie sprowadziło się do tego, że część uprawy (wariant 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe) otrzymały dopłaty 0,00 zł.

Powyższe wynikało z ustaleń inspekcji terenowej, która miała miejsce w dniach ... 2013 r. i doprowadziła do ustalenia, że użytkowane przeze mnie działki rolne oznaczone symbolami AA, O oraz U wykorzystywane były nieprawidłowo tj. materiał szkółkarski (liczba drzewek na hektar) był mniejszy niż minimalny oraz część materiału szkółkarskiego nie spełniała określonych wymagań. Decyzja I instancji stwierdziła, ze na wyżej wymienionych działkach prowadziłem produkcję rolną niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną. Stwierdzono ponadto niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (decyzja str. ...). Organ I instancji w żaden sposób, nie wyjaśnił jednak jakich konkretnie zaniechań dopuściłem się prowadząc produkcję rolną, nie wskazał także na czym polegało niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Organ II instancji wskazał, że uzasadnieniem dla przyznania dopłaty rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości jest niespełnienie wymogów określonych dla danego pakietu i określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 26.02.2009 r. Przy czym wskazano na nieutrzymanie minimalnej obsady drzewek na hektar. Tym razem nie wskazano, że prowadziłem produkcję rolną niezgodnie z najlepszą wiedza i kulturą rolną oraz nie stwierdzono niezachowania należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Zdaniem skarżącego § 26 i § 27 rozporządzenia z 26.02.2009 r. zawierające zwrot "uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika" winny być interpretowane w taki sposób, że zwrot "uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika" oznacza zaniechanie lub działanie, którego w sposób zawiniony dopuścił się rolnik tj. zgodnie z zasadą winy. Do "uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika" w rozumieniu rozporządzenia z 26.02.2009 r. dochodzi zatem wyłącznie wówczas, gdy jest ono skutkiem zawinionego działania bądź zawinionego zaniechania, którego dopuścił się rolnik. Zdarzenia będące poza kontrolą człowieka nie mogą i nie powinny być kwalifikowane jako uchybienia, którego dopuścił się rolnik.

Skarżący zarzucił, że organy I i II instancji przyjęły niesłusznie że do "uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika" w rozumieniu rozporządzenia z 26.02.2009 r. dochodzi w każdej sytuacji, gdy nie są spełnione wymogi dla pakietu i to bez względu na to co to spowodowało. Taka interpretacja prowadzi do wniosku, że rolnik może zostać pozbawiony dopłat także w sytuacjach, gdy jego uprawy bądź hodowla prowadzone są zgodnie z wszelkimi zasadami i najlepszą wiedzą, a z przyczyn od niego niezależnych dochodzi do tego, że uprawa bądź hodowla mogą zostać uznane za niespełniające wymogów dla poszczególnych pakietów.

Podniósł , że w zaskarżonej decyzji nie zwrócono uwagi na przyczyny, dla których nie zostały i nie mogły zostać dosadzone drzewka w miejsce tych uszkodzonych przez warunki pogodowe. Jednym z powodów powyższego było to, że wegetacja wymarzniętych drzewek nieraz rusza w następnym sezonie, co w sposób oczywisty rzutowało na dostępność materiału.

Wyjaśnił , że przystępując do programu w ramach pakietu 2.9 Rolnictwo ekologiczne miał świadomość i pewność tego, że § 5 rozporządzenia z 26.02.2009 r. pozwalał na zmianę wariantów pakietu 2.9. Oceny skutków mrozów zimy 2012/2013 dla drzew gruszy mógł dokonać dopiero na wiosnę 2013, kiedy to możliwe było sprawdzenie i rozpoznanie czy drzewka rozpoczną wiosenny wzrost. Taka ocena może być dokonana na przełomie marca i kwietnia, kiedy to warunki pogodowe pozwalają roślinom na wzrost, a rolnikowi na jego zaobserwowanie. Tymczasem w dniu 15 marca 2013 r. nastąpiła zmiana przepisów regulujących warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej. Rozporządzenie z 26.02.20109 r., które dopuszczało zmianę wariantu pakietów 2.9 zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, które to rozporządzenie w § 50 ust. 2 wyłączyło możliwość zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego z wyjątkiem zmiany wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne realizowanego na gruntach, na których są uprawiane truskawki lub poziomki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014.1647 j.t) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów administracji publicznej sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270 j.t) – dalej zwaną p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. 2013.173 j.t) z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stał na straży praworządności, jest zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie tak praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepis art. 81 kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2 pkt 1-4). Ustawodawca nakazuje organom Agencji stanie na straży praworządności, co zdaniem Sądu oznacza m.in. zapewnienie stronie rzetelnego rozpatrzenia sprawy w toku dwuinstancyjnego postępowania. Odejście zaś w postępowaniu dowodowym od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a. nie oznacza, że organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie zwolniony jest od obowiązku oceny prawidłowości decyzji organu I instancji w odniesieniu do zarzutów podniesionych w odwołaniu i pod względem przepisu prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Działanie organu odwoławczego oraz jego rozstrzygnięcie determinuje zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Jednym słowem postępowanie odwoławcze to powtórne rozstrzyganie tej samej sprawy. Organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.)zobligowany jest ponownie rozpatrzyć sprawę w takim zakresie, w jakim została ona rozstrzygnięta przez organ I instancji.

W rozpatrywanej sprawie, co zasadnie strona podnosi w skardze, Dyrektor utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, w której Kierownik Biura Powiatowego w Poznaniu przyznał stronie skarżącej płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej kwocie w odniesieniu do zgłoszonych – w ramach wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe – rolnictwo ekologiczne – działek AA, O i U stosując wartości pomniejszone w wysokości 100% wskazując, że w toku kontroli tych działek rolnych inspektorzy stwierdzili prowadzenie produkcji rolnej niezgodne z najlepszą wiedzą i kultura rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochrony gleby. W decyzji zaskarżonej jako przyczynę pomniejszenia płatności w odniesieniu do działek rolnych AA, o, u wskazano – nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów, co było zgodne z wynikami kontroli odnotowanymi w protokole kontroli nr ....

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił zmiany dokonanych ustaleń faktycznych oraz zmiany podstawy prawnej dokonanego pomniejszenia płatności co w ocenie Sądu stanowi naruszenie przepisów postępowania , w szczególności art. 107§1 i §2 w zw. z art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a. i art. 15 k.p.a. Odniesienie się organu do tej kwestii w odpowiedzi na skargę jest spóźnione.

Zdaniem Sądu ustalenie przyczyny pomniejszenia płatności w odniesieniu do kontrolowanych działek ma nie tylko znaczenie w zakresie zgodności ustaleń dokonanych w toku kontroli i zapisów protokołu kontroli ale także w odniesieniu do podnoszonych przez producenta powodów nieprawidłowości.

W rozpatrywanej sprawie spór dotyczy tego, że organ nie wziął pod uwagę podnoszonych przez stronę okoliczności wyjaśniających przyczynę stanu uprawy w trakcie kontroli. Tymczasem z art. 51 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.UE.L. 2005.277.1) wynika, że jeżeli w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego (zwanego dalej "danym rokiem kalendarzowym") nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska i jeżeli jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu w danym roku kalendarzowym wniosek o płatność na mocy art. 36 lit, a) ppkt (i)-(v) oraz art 36 lit b) ppkt.(i), (iv) i (v), wtedy na podstawie szczegółowych zasad, o których mowa w ust. 4 redukuje się całkowitą kwotę płatności, która została lub zostanie przyznana temu beneficjentowi na dany rok kalendarzowy, lub wyklucza się z niej beneficjenta.

Redukcja lub wykluczenie, o których mowa w akapicie pierwszym, mają zastosowanie również wtedy, gdy w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego nie są przestrzegane minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których to wymogach mowa w art 39 ust 3. i gdy można to bezpośrednio przypisać beneficjentowi składającemu wniosek o płatność na mocy art. 36 lit, a) ppkt (iv). Pierwszy i drugi akapit mają również zastosowanie, gdy dana niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania ze strony osoby, której przekazano ziemię lub która takiego przekazania dokonała. Dla potrzeb niniejszego ustępu »przekazanie« oznacza każdy rodzaj transakcji, w wyniku której grunt przestaje być w posiadaniu osoby przekazującej.

W drodze odstępstwa od akapitu trzeciego, jeżeli osoba, której można bezpośrednio przypisać działanie lub zaniechanie, przedłożyła wniosek o płatność na dany rok kalendarzowy, redukcja lub wykluczenie mają zastosowanie do całkowitej kwoty płatności, która została lub zostanie przyznana tej osobie.

Redukcji ani wykluczenia płatności, o których mowa w ustępie 1 niniejszego artykułu nie stosuje się do norm, dla których udzielono okresu karencji zgodnie z art. 26 ust. 1, w okresie trwania tej karencji. Niezależnie od ust. 1 i zgodnie z warunkami ustalonymi w przepisach szczegółowych, o których mowa w ust. 4, państwa członkowskie mogą postanowić o niestosowaniu redukcji lub wykluczenia wynoszącego 100 EUR lub mniej na beneficjenta na rok kalendarzowy.

W świetle powyższej regulacji organy były zobowiązane z urzędu zbadać, czy stwierdzone w czasie kontroli nieprawidłowości są wynikiem działania lub zaniechania, które można przypisać bezpośrednio beneficjentowi. Fakt zbadania tych okoliczności powinien wynikać już z protokołu. To Inspektorzy terenowi w pierwszej kolejności powinni mieć na uwadze wszystkie okoliczności dotyczące stanu upraw, które pozwalałyby potem organom orzekającym w sprawie płatności dokonać oceny z punktu widzenia przesłanek egonerujących rolnika, wskazanych w art. 51 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Podkreślić należy, że skarżący był obecny w toku kontroli działek na miejscu, a wiec odebranie od niego stosownych wyjaśnień do protokołu było możliwe.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wziąć pod uwagę przedstawione rozważania prawne, a w szczególności ocenić decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Poznaniu w zakresie prawidłowości ustaleń faktycznych będących podstawą przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości w odniesieniu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także dokonać oceny czy stwierdzone nieprawidłowości wynikają z działania lub zaniechania, które można przypisać bezpośrednio beneficjentowi.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a.

O kosztach postępowania zgodnie z art. 200 p.p.s.a., a o wstrzymaniu wykonania decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.