Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2124/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 110u par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 106 par. 4, art. 145 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Jacek Niedzielski, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1341/13 w sprawie ze skargi L. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 15 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu do odpisu i szacowania nieruchomości z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. N. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1341/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę L. N. (dalej jako: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 15 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu do opisu i szacowania nieruchomości z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, co następuje:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął wobec L. N. egzekucję z nieruchomości położonej w K., przy ul. G. Zawiadomił stronę o jej zajęciu i wezwał do zapłaty w terminie 14 dni zaległego podatku wraz odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Zobowiązany nie dokonał żądanej wpłaty, w związku z tym organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a o terminie rozpoczęcia tych czynności poinformował wszystkich znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego. Termin zakończenia ww. czynności wyznaczono na dzień 8 lutego 2013 r. i podano do publicznej wiadomości obwieszczeniem z dnia 21 stycznia 2013 r. Uczestnicy postępowania i zobowiązany o terminie tym zostali zawiadomieni odrębnymi pismami datowanymi na 21 stycznia 2013 r. Zawiadomienie doręczono zobowiązanemu w dniu 5 lutego 2013 r. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości zakończono w wyznaczonym terminie, a protokół z tych czynności doręczono zobowiązanemu w dnu 25 lutego 2013r. Pismem z dnia 11 marca 2013 r. zobowiązany wniósł zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. odmówił uwzględnienia ww. zarzutów, stwierdzając, że wniesiono je z uchybieniem 14-dniowego terminu.

Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Powołując się na treść art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") wskazał, że dla ustalenia terminu do wniesienia zarzutu co do oszacowania wartości nieruchomości bez znaczenia jest data doręczenia protokołu z tej czynności, gdyż termin ten biegnie od dnia zakończenia opisu i szacowania wartości nieruchomości. Czynność ta następuje z momentem podpisania przez organ egzekucyjny protokołu. Organ odwoławczy podniósł, iż pouczenie o trybie i terminie wnoszenia zarzutów zawarto w protokole doręczonym stronie, zaś termin zakończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości podano do publicznej wiadomości obwieszczeniem z dnia 21 stycznia 2013 r., a nadto wszyscy uczestnicy postępowania byli o tym terminie pisemnie zawiadomieni. Zobowiązany otrzymał zawiadomienie w tym przedmiocie w dniu 5 lutego 2013 r.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, fakty te dowodzą, że zobowiązany był skutecznie informowany o czynnościach związanych z opisem i oszacowaniem nieruchomości, a mimo to nie brał w nich udziału. Zwrócił uwagę, że skarżącego nie było w miejscu położenia nieruchomości w dniach wyznaczonych przez organ egzekucyjny, nie wykazywał on woli uczestnictwa w czynnościach, a ponadto utrudniał rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego nieruchomości, nie udostępniając wejścia na teren nieruchomości na wezwania organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, że art. 110u u.p.e.a. nie nakłada obowiązku zawarcia pouczenia o prawie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w obwieszczeniu, czy w zawiadomieniu o terminie dokonania tej czynności.

W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 8, art. 9 i art. 10 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: "K.p.a") w związku z art. 110o u.p.e.a., art. 110 u § 1 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a., art. 112 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie.

We wskazanym na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści przepisu art. 110u § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Podniósł, iż w rozpoznanej sprawie czynność ta nastąpiła z chwilą sporządzenia protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości, tj. w dniu 8 lutego 2013 r., o czy skarżący został skutecznie powiadomiony odrębnym pismem z dnia 21 stycznia 2013 r., doręczonym mu w dniu 5 lutego 2013 r. Czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął zatem w dniu 22 lutego 2013 r. Skarżący składając zarzuty 11 marca 2013 r. uchybił więc terminowi do ich wniesienia, określonemu w art. 110u u.p.e.a. Zdaniem Sądu, w tej sytuacji słusznie organ egzekucyjny odmówił rozpoznania zarzutów złożonych po terminie.

Sąd stwierdził, że organy uchybiły zasadzie informowania stron wyrażonej w art. 9 K.p.a. Nie zgodził się z organem odwoławczym, iż żaden przepis nie nakładał obowiązku pouczenia strony o trybie wniesienia zarzutów w piśmie z dnia 21 stycznia 2013 r., taki wymóg można bowiem wyczytać z powołanego art. 9 K.p.a. Sąd podkreślił, że realizacja zasady informowania ma szczególne znaczenie w przypadku zarzutów wnoszonych w trybie art. 110u § 1 u.p.e.a., ponieważ termin biegnie od daty dokonania czynności, a nie od dnia doręczenia protokołu opisującego podjęte działania.

Sąd uznał, iż aczkolwiek skarżący nie został prawidłowo pouczony o trybie i terminie złożenia zarzutów, to uchybie ww. przepisom nie mogło jednak mieć wpływu na wynik sprawy. Jej przedmiot dotyczy bowiem dochowania terminu złożenia zarzutów, a nie przyczyny uchybienia terminowi.

Sąd zastrzegł, że brak pouczenia o trybie wnoszenia środków odwoławczych (zaskarżenia) nie powoduje, jak wskazuje skarżący, możliwości złożenia ich w każdym czasie. Ustawodawca przewidując takie sytuacje wskazał na szczególny tryb naprawczy zapewniający sprawność i bezpieczeństwo procedowania, tj. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu i tylko w tym trybie mogą być uchylane skutki braku pouczenia o trybie zaskarżenia rozstrzygnięć administracyjnych. Sąd wyjaśnił, iż ochrona wynikająca z art. 112 K.p.a. nie może mieć charakteru absolutnego, który powodowałby, że błędnie pouczona strona podlegałaby innym niż pozostali uczestnicy obrotu prawnego rygorom związanym z terminami wnoszenia skarg, odwołań czy też powództw.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 110u § 1 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy norma w nim zawarta jest niezgodna z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu uzasadniało uchylenie go, ze względu na wydanie na podstawie art. 110u § 1 u.p.e.a., tj. na podstawie przepisu niezgodnego z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP,

- art. 106 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w ramach prowadzonego postępowania treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 stycznia 2013 (sygn. akt SK 18/11), w którym uznano, iż analogiczny do art. 110u u.p.e.a. art. 950 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustaw – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, a także niewystąpienie w związku z powyższym na podstawie art. 3 ustaw z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), z pytaniem prawnym celem zbadania zgodności art. 110u u.p.e.a. z Konstytucją,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 8, 9 i 10 K.p.a. w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności polegające na niepoinformowaniu i niepouczeniu skarżącego o przysługujących mu prawach w odpowiednim dla skorzystania z tych praw terminie, naruszając zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej zasadę informowania stron i uczestników postępowania oraz zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, uniemożliwiając skarżącemu faktyczne wykonanie jego praw, oraz z całkowitym brakiem poszanowania zasad naczelnych procesu administracyjnego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 112 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. uzasadniającym jego uchylenie z uwagi na fakt, iż strona nie uzyskała realnej możliwości zastosowania się do pouczenia w zakresie złożenia zażalenia na opis i oszacowanie nieruchomości, wskazanego już po zawitym terminie do jego wniesienia (co należy traktować jako brak pouczenia), wywołując uszczerbek w prawach strony. Wskazany przepis statuuje zaś normę prawną, iż brak pouczenia nie może szkodzić stronie, która posiadając wiedzę o środkach zaskarżenia mogłaby z nich skorzystać w terminie,

- 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 110u § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7,8,9,10 K.p.a. uzasadniającym jego uchylenie, ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię przepisu i przyjęcie, iż pomimo braku pouczenia o terminie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, termin ten biegnie od dnia ukończenia przez organ opisu nieruchomości, a nie od daty doręczenia protokołu opisu i oszacowania wraz ze stosownym pouczeniem w zakresie możliwości wniesienia środka zaskarżenia na te czynność.

Skarżący wniósł, na podstawie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, o skierowanie pytania prawnego celem ustalenia zgodności art. 110u § 1 u.p.e.a. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.

Zawnioskował o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W skardze kasacyjnej, jej autor, poprzez wniesione zarzuty oraz ich uzasadnienie dąży przede wszystkim do wykazania, iż art. 110u § 1 u.p.e.a. jest niezgodny z Konstytucją RP. Powołuje się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 stycznia 2013 r., SK 18/11 (Dz. U. z 2013 Nr 142; OTK-A 2013/1/4), którym Trybunał orzekł, iż art. 950 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, art. 110u § 1 u.p.e.a. i art. 950 K.p.c. zawierają podobne regulacje i Sąd pierwszej instancji powinien był wystąpić z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zgodności z Konstytucją RP art. 110u § 1 u.p.e.a. Wnioskuje, aby takie pytanie prawne wystosował Naczelny Sąd Administracyjny.

Zważywszy na stanowisko skargi kasacyjnej, przypomnieć trzeba, iż przyczyną orzeczenia o niezgodności art. 950 K.p.c. (w brzmieniu sprzed zmiany tego przepisu ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw) było stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że regulacja ta nie gwarantuje w dostatecznym stopniu uczestnikom postępowania egzekucyjnego możliwości ustalenia daty rozpoczęcia biegu terminu skarżenia opisu i oszacowania nieruchomości, w szczególności w sytuacji, gdy opis i oszacowanie nie zakończyły się w terminie wskazanym w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 945 § 1 k.p.c. Trybunał uznał, iż regulacja ta ogranicza w nadmiernym stopniu prawo do zaskarżenia do sądu opisu i oszacowania nieruchomości, a taka sytuacja nie znajduje uzasadnienia w konstytucyjnych zasadach i wartościach. Narusza bowiem prawo dostępu jednostki do sądu oraz łamie zakaz zamykania przez ustawę drogi sądowej dochodzenia przez jednostkę jej konstytucyjnych praw, przewidziany w art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Problem, który dostrzegł Trybunał Konstytucyjny na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego nie występuje w prawie administracyjnym. W prawie administracyjnym obowiązuje bowiem zasada informowania stron. W Kodeksie postępowania administracyjnego statuuje ją art. 9 K.p.a. Przepis ten stanowi, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Cytowany przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym mocą art. 18 u.p.e.a.

Bez wątpienia organ egzekucyjny działający w niniejszej sprawie miał na uwadze regulację zawartą w art. 9 K.p.a., ponieważ pomimo braku wyraźnej dyspozycji w art. 110u § 1 u.p.e.a. (czy też innym przepisie u.p.e.a.), zawiadomił skarżącego pismem z dnia 21 stycznia 2013 r. o terminie zakończenia czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości zamieścił informację o możliwości i terminie wniesienia zarzutów. Oba te pisma zostały doręczone skarżącemu, odpowiednio w dniu 5 lutego 2013 r. i dniu 25 lutego 2015 r. Jednak informację o prawie do wniesienia zarzutów skarżący uzyskał po upływie terminu do ich wniesienia.

Zatem w niniejszej sprawie nie występuje problem ustalenia daty rozpoczęcia biegu terminu skarżenia opisu i oszacowania nieruchomości, czyli taki jak w sprawie rozpoznanej przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem SK 18/11, lecz problemem jest zbyt późne poinformowanie skarżącego o prawie do wniesienia zarzutów. Jest to problem, który ma swoje podłoże w nieprawidłowym działaniu organu egzekucyjnego, a nie bezpośrednio w obowiązujących przepisach prawa. Przytoczony wcześniej przepis art. 9 K.p.a. wyraźnie zobowiązuje organy administracji publicznej do wyczerpującego informowania w takim zakresie, aby osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Nie powinno ulegać wątpliwości, iż w realiach rozpoznanej sprawy realizacja zasady określonej w art. 9 K.p.a. oznaczała nie tylko obowiązek poinformowania skarżącego o środku zaskarżenia, jak to uczyniono, ale również obowiązek uczynienia tego we właściwym czasie, tak aby nie poniósł on szkody z powodu nieznajomości prawa.

Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż organ egzekucyjny naruszył art. 9 K.p.a., ale równie słusznie uznał, że okoliczność ta nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Dotyczy ona bowiem uchybienia terminu do wniesienia zarzutów. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i skutkuje brakiem możliwości merytorycznego rozpatrzenia, w tym wypadku, zarzutów. W niniejszym postępowaniu nie mogą być brane pod uwagę przyczyny, dla których termin ustawowy został przekroczony. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, ustawodawca przewidział specjalny tryb, w którym takie przyczyny są rozpatrywane. Jest nim postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu, które inicjuje stron, zaś w tej sprawie skarżący wniosku o przywrócenie terminu nie złożył.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż ochrona wynikająca z art. 112 K.p.a. nie ma charakteru absolutnego. Błędne, czy też zbyt późno przekazane informacje odnośnie do środka zaskarżenia w żaden sposób nie wpływają na bieg ustawowego terminu ( nie zawieszają jego biegu). Treść tego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że strona korzystając z właściwych środków procesowych może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Z powyżej wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie wystąpił z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, o co wnioskowano w skardze kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.