Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 751/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 2, art. 8 ust. 1 i 3, art. 9 ust. 2b, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Irena Szczepkowska Protokolant Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego M. W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu D.S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. "[...]" w E. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 993, ze zm.) - zwanej dalej: ustawą o ewidencji ludności.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż D.S. mieszkał w wynajmowanym przez jego matkę A.S. lokalu przy ul. "[...]" w E. Jednakże nie przebywa on w tym lokalu od 1 września 2006 r., tj. od czasu aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym. W dniu 31 marca 2007 r. umowa najmu lokalu została wypowiedziana z powodu zaległości czynszowych, a w grudniu 2007 r. mieszkanie uległo spaleniu wraz z wszystkimi rzeczami, które się w nim znajdowały. Najemca lokalu – A.S. wyraziła zgodę na przyjęcie zaproponowanego jej w zamian innego lokalu i w dniu 27 maja 2009 r. zawarła na czas nieokreślony umowę najmu lokalu przy ul. "[...]" w E. Z treści skierowania A.S. do zawarcia umowy o najem lokalu mieszkalnego wynika, że do zajmowania lokalu przy ul. "[...]" w E. uprawniona jest A.S. – najemca lokalu oraz jej syn D. (pismo Wydziału Mienia Komunalnego i Spraw Mieszkaniowych Urzędu Miasta z dnia 26 maja 2009 r.). Natomiast lokal przy ul. "[...]" w E. został wskazany nowym lokatorom. W tej sytuacji, zdaniem organu, dalsze utrzymywanie zameldowania D.S. w tym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową, bowiem w wyniku pożaru jego dotychczasowe miejsce zameldowania przestało być miejscem pobytu stałego, a wszystkie rzeczy znajdujące się w tym lokalu uległy zniszczeniu. Poza tym D.S. nie ma możliwości powrotu do tego lokalu, gdyż po przeprowadzeniu kapitalnego remontu został on wskazany kolejnej osobie. Wyjaśniono, że stronie został przydzielony inny lokal mieszkalny, w którym będzie miała obowiązek zameldować się w momencie zamieszkania w nim po opuszczeniu zakładu karnego.

Od powyższej decyzji D.S. wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia. Jego zdaniem, decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy o ewidencji ludności oraz w sprzeczności z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA/Ol 959/08.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji oraz ustalenia poczynione w sprawie przez organ I instancji, Wojewoda uznał, że zasadne było wydanie decyzji o wymeldowaniu D.S. z przedmiotowego lokalu. Zameldowanie w lokalu służy bowiem wyłącznie potwierdzeniu faktu pobytu w tym lokalu, a więc o zasadności zameldowania nie decyduje wola osoby, lecz faktyczne możliwości przebywania w nim. Jeżeli osoba utraci uprawnienie do zamieszkiwania w danym lokalu i zarazem nie ma realnych możliwości powrotu do tego lokalu, to zasadne jest uznanie, iż lokal ten przestał być miejscem jej pobytu stałego.

Zdaniem organu odwoławczego, opuszczenie przez D.S. miejsca zameldowania na pobyt stały należy uznać za trwałe. Od września 2006 r. nieprzerwanie odbywa on karę pozbawienia wolności, koniec odbywania kary przypada na 20 lutego 2013 r. I chociaż nie opuścił on lokalu przy ul. "[...]" w E. z własnej woli, tylko w wyniku aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym, to okoliczność ta nie przesądza o zasadności dalszego utrzymywania zameldowania w tym lokalu. Strona nie ma już obiektywnych możliwości powrotu do tego lokalu. Poza tym D.S. nie był najemcą tego lokalu, tylko zamieszkiwał w nim wraz z najemcą, tj. swoją matką. W tej sytuacji decyzja matki o objęciu i zasiedleniu innego mieszkania wywołuje skutki również dla niego. D.S. nie może rościć żadnych praw do lokalu przy ul. "[...]" w E., gdyż zameldowanie nie rodzi żadnych uprawnień do przebywania w lokalu.

Na powyższą decyzję D.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oraz złożył wniosek o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że matka nie zgadza się na jego zameldowanie w mieszkaniu przy ul. "[...]" w E. i jeżeli zostanie pozbawiony dotychczasowego mieszkania, to stanie się bezdomnym. Poza tym, zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia

17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 959/08 przyznał mu prawo do zamieszkiwania w lokalu przy ul. "[...]" w E. Wyraził także wątpliwość, czy działania urzędników są zgodne z prawem, gdyż od początku chciano pozbawić go prawa do zamieszkiwania w tym lokalu

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż obowiązek meldunkowy określony przepisami powołanej wyżej ustawy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Ewidencja ta, polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób, służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich. Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji RP za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 listopada 2007r. sygn. akt II SA/Ol 645/07, niepublikowany). Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest czuwanie nad prawidłową i zgodną ze stanem faktycznym ewidencją osób, a więc meldowanie ich tam, gdzie mieszkają i wymeldowywanie ich z lokali, które opuścili. Utrzymywanie zameldowania w lokalu, w którym osoba nie zamieszkuje byłoby fikcją meldunkową.

Z uwagi na to, że opuszczenie przez osobę miejsca pobytu stałego, w świetle

art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest traktowane jako fakt prawotwórczy uprawniający organ do wymeldowania z pobytu stałego, dla prawidłowej wykładni omawianego przepisu istotne znaczenie ma określenie wymaganych cech tej okoliczności. Powołany przepis nie precyzuje, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z jej własnej woli

(por. wyroki NSA: z dnia 14 października 2008 r., II OSK 1189/07, Lex nr 516748;

z dnia 5 stycznia 2007 r., II OSK 133/06, Lex nr 327832; z dnia 24 lutego 2006 r.,

II OSK 561/05, Lex nr 194344).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając sprawę w zakreślonej wyżej kognicji stwierdził, iż decyzja Wojewody z dnia "[...]" oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji o wymeldowaniu z pobytu stałego D.S. z lokalu przy ul. "[...]" w E. nie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego skutkujących ich uchyleniem.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jak wyżej wskazano opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy powinno mieć charakter trwały i dobrowolny.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika bezspornie, że lokal przy

ul. "[...]" w E. był wynajmowany przez matkę skarżącego. Skarżący mieszkał w tym lokalu do września 2006 r., tj. do czasu aresztowania i osadzenia go w zakładzie karnym. W grudniu 2007 r. mieszkanie uległo spaleniu, a matka skarżącego zgodziła się na przyjęcie w zamian innego lokalu. Orzekając o wymeldowaniu skarżącego organy wskazały na fakt opuszczenia przez niego dotychczasowego miejsca pobytu, a zatem fizyczne nieprzebywanie w lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu. Skarżący bowiem od września 2006 r. nieprzerwanie przebywa w zakładzie karnym.

Z treści art. 5 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wynika, że w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczność uzasadniającą zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności pobyt w zakładzie karnym. Jest to regulacja wyjątkowa, bo pomimo utraty zameldowania na pobyt stały w poprzednim miejscu zamieszkania, brak jest możliwości zameldowania osadzonego w zakładzie karnym na pobyt stały, co oznacza brak posiadania miejsca stałego zameldowania przez wszystkich pozbawionych wolności przez dłuższy okres. Jest to zatem wyjątek od powszechnej zasady wyrażonej w art. 5 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, według której osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego (wyrok WSA w Lublinie z 28 września

2006 r., III SA/Lu 175/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności – w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu czasowego trwającego ponad

3 miesiące. Taka sama regulacja obowiązuje przy zameldowaniu na pobyt stały, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Są to zatem zbliżone kategorie zameldowania, które jednak wykluczają się nawzajem. Jeżeli zatem osoba osadzona w zakładzie karnym na okres powyżej 3 miesięcy jest tam zameldowana na pobyt czasowy trwający powyżej

3 miesięcy, to nie może być jednocześnie zameldowana w jakikolwiek innym miejscu na pobyt stały (por. wskazany wcześniej wyrok WSA w Lublinie z 28 września 2006 r.,

III SA/Lu 175/06).

Sąd zgodził się ze stanowiskiem organów, że utrzymywanie w ewidencji ludności przez kilka lat zapisu, iż miejscem stałego pobytu skarżącego jest lokal przy

ul. "[...]" w E., gdy faktycznie przez cały ten czas przebywa on w zakładzie karnym, oznaczałoby utrzymywanie fikcji meldunkowej. Poza tym stanowiłoby to naruszenie art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Zasadnie zatem organy obu instancji uznały, że skarżący trwale opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i orzekły o jego wymeldowaniu.

Bezprzedmiotowa jest natomiast w omawianej sytuacji ocena czy opuszczeniu przez skarżącego mieszkania towarzyszyła dobrowolność. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła powinna być badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie czy na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Ocena czy dobrowolność wystąpiła pozbawiona jest natomiast racji bytu jeżeli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych podmiotów, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez działania tej osoby aresztowania (por. wyrok NSA z 26 września 2007 r., II OSK 1251/06, wyrok WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2009 r., II SA/GL 493/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 959/08 przyznał mu prawo do zamieszkiwania w lokalu przy ul. "[...]" w E., bowiem wyrok ten został wydany w sprawie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały skarżącego w przedmiotowym lokalu. Oznacza to, że Sąd dokonał jedynie kontroli legalności orzeczenia o anulowaniu zameldowania. Natomiast, co zostało wskazane w uzasadnieniu wyroku, poza zakresem kontroli sądowej pozostała kwestia ewentualnych przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego.

Należy również zauważyć, że ze skierowania do zawarcia umowy o najem lokalu mieszkalnego wynika, iż do zajmowania lokalu przy ul. "[...]" w E. uprawniona jest matka skarżącego jako najemca lokalu oraz jej syn D. (pismo Wydziału Mienia Komunalnego i Spraw Mieszkaniowych Urzędu Miasta z dnia 26 maja 2009 r. – k. 1 akt administracyjnych). Zatem skarżący będzie mógł po opuszczeniu zakładu karnego zostać zameldowany w lokalu przy ul. "[...]" w E., jeżeli w nim zamieszka.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania związanych z przyznanym prawem pomocy Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163,

poz. 1349 ze zm.) wobec oświadczenia pełnomocnika strony skarżącej, iż koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.