Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 839/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 3 par 1 w zw. z par 2  pkt 1, art. 145 par 1 pkt 1 lit. a, art. 134
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 6  ust. 1 , par 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka -Kleczaj,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. decyzją nr [...] z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, poz. 868, poz. 996, poz. 1579) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 1412, z 2016 r. poz. 1165), po rozpoznaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, nie stwierdził u K. S. choroby zawodowej w postaci [...] , wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3 - 6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał że K. S. była zatrudniona:

[...]

od [...] r. przebywa na emeryturze.

Organ wyjaśnił, że w dniu [...] r. K. S. złożyła zgłoszenie podejrzenia u niej choroby zawodowej, tj. [...] , ze wskazaniem na czynniki narażenia zawodowego w postaci farb [...] (od gorących jeszcze[...] ). Zgłoszenie uzasadniono nasilającymi się objawami duszącego kaszlu, pojawiającą się flegmą, trudnością w oddychaniu, odczynami alergicznymi w postaci plam na ciele. Zdaniem K. S. występowanie ww. objawów związane było z wydzielaniem się oparów z farb [...] , na które narażona była pracując jako referent w Ekspozyturze K., która należała do [...] w okresie [...] r. W dniu zgłoszenia przeprowadzono wywiad epidemiologiczny i sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego z której wynika, że narażenie na materiały i farby [...] występowało w ww. Przedsiębiorstwie. Organ I instancji skierował w związku z tym K. S. na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej w postaci [...] i wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie.

W dniu [...] r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy [...] Centrum Leczenia i Profilaktyki Poradnia Chorób Zawodowych w S. (WOMP) wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej wskazując w uzasadnieniu, że pacjentka ([...] lat), pierwsze epizody duszności miała około [...] – [...] r. Po kilkuletniej przerwie, w [...] r. wystąpiła u niej duszność wymagająca hospitalizacji, podczas której ustalono rozpoznanie [...] . Od tego czasu objawy takie jak uczucie ciężaru w klatce piersiowej czy uporczywy kaszel występowały przewlekle nasilając się, wg badanej podczas kontaktu ze świeżą (gorącą) prasą przywożoną do biura w workach jutowych w okresie zatrudnienia w [...] . Badana nie pamiętała, czy dłuższe przerwy w pracy w wymienionym okresie były związane z poprawą samopoczucia. Po zmianie miejsca pracy objawy astmy utrzymywały się nadal. Pacjentka od [...] r. znajduje się pod opieką [...] i regularnie przyjmuje zalecone leki, aktualnie są to [...] oraz doraźnie[...] . Badana kilkakrotnie była hospitalizowana z powodu zaostrzenia [...] , ostatni raz w [...] r. Od [...] r. jest pod opieką Instytutu [...] w W., w związku z rozpoznaną wadą rozwojową [...] oraz podejrzeniem[...] . Ponadto, pacjentka leczona jest z powodu współistniejących chorób przewlekłych, tj. cukrzycy typu drugiego, reumatoidalnego zapalenia stawów, zmian zwyrodnieniowych odcinka [...] . Od [...] r. orzeczono u niej na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności [...] .

Podczas badania w WOMP przeprowadzono konsultacje alergologiczną i pulmonologiczną, spirometrię z próbą rozkurczową, punktowe testy skórne oraz testy naskórkowe. Alergolog przeprowadził punktowe testy skórne (PRICK) panel wziewny I - wyniki ujemne. Testy naskórkowe standard I + akryle - wynik ujemny. Wnioski: astma oskrzelowa łagodna. Brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Pulmonolog stwierdził, że fizykalnie płuca i serce badanej są w normie. Spirometria - obturacja, próba rozkurczowa wybitnie dodatnia. Spirometria z próbą rozkurczową ([...] r.) [...] . Próba rozkurczowa dodatnia. W celu przeprowadzenia pełnej diagnostyki alergologicznej K.S. została skierowana na badanie konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy (IMP) w Ł.. Podczas hospitalizacji w dniach [...] r. w badaniu przedmiotowym nie stwierdzono osłuchowych cech[...] , a badanie spirometryczne spoczynkowe nie wykazało zaburzeń wentylacji płuc. Przeprowadzona próba z [...] wykazała istotną [...] występującą w przebiegu[...] . Próba rozkurczowa z preparatem [...] była dodatnia. Ponadto w IMP wykonano u pacjentki punktowe testy skórne z zestawem pospolitych alergenów komunalnych i alergenami sierści psa i kota, które wypadły ujemnie. W surowicy krwi również nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał IgE dla pospolitych alergenów środowiska komunalnego. Wykonane przeglądowe badanie składu komórkowego wymazu z nosa wykazało odsetkową przewagę neutrofilów. Analizę narażenia zawodowego przeprowadzono w oparciu o informacje uzyskane od badanej oraz zawarte w karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez [...] w K..

Ustalono, że pracując na stanowisku referenta w [...] - Ekspozytura K., K. S. wykonywała głównie prace biurowe. Okresowo w zakresie jej obowiązków znajdowały się również czynności związane z rozpakowywaniem, liczeniem i rozdziałem prasy. Gazety były przywożone do punktu "jeszcze gorące" i zapakowane w worki jutowe - można więc przyjąć, że wykonywała pracę w narażeniu na kontakt z materiałami i farbami drukarskimi. Nie uzyskano natomiast szczegółowych danych dotyczących narażenia zawodowego na czynniki alergizujące w ówczesnym miejscu pracy, w tym na alergeny tkanin. Przy formułowaniu orzeczenia lekarskiego wzięto pod uwagę wywiad zawodowy, obraz kliniczny choroby, dostarczoną dokumentację medyczną, wyniki badań i konsultacji specjalistycznych przeprowadzonych w WOMP i w IMP w Ł. oraz informacje dotyczące narażenia zawodowego. Wykonane w okresie zatrudnienia [...] (w [...] r.) punktowe testy skórne z pospolitymi alergenami oraz m.in. z alergenami bawełny i kapoku były ujemne.

Ponowne testy, wykonane po zakończeniu pracy w narażeniu ([...] r.) miały wynik dodatni dla alergenów roztoczy - co świadczyło o nadwrażliwości na pospolite alergeny środowiska komunalnego. Aktualnie, zarówno w WOMP jak i IMP, nie udało się potwierdzić tej nadwrażliwości w oparciu o przeprowadzone badania.

Stwierdzono natomiast nieswoistą nadreaktywność oskrzeli, która występuje w przebiegu [...] i mogła być przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami nieswoiście drażniącymi drogi oddechowe, np. z intensywnym zapachem świeżo drukowanej prasy. Ponadto, utrzymywanie się objawów [...] oraz jej zaostrzeń również po zakończeniu pracy zawodowej w opisywanym narażeniu, przemawia za pozazawodowym charakterem tej choroby. Podsumowując, uznano, iż odczuwane przez pacjentkę podczas pracy nasilenie dolegliwości ze strony dróg oddechowych spowodowane było drażniącym wpływem czynników na które eksponowana była na stanowisku pracy. Nie oznacza to rozpoznania [...] o etiologii zawodowej, ponieważ nie stwierdzono uczulenia na potencjalne alergeny zawodowe, a jedynie na pospolite alergeny środowiska domowego i komunalnego. Z tego względu brak było podstaw do rozpoznania u K. S. choroby zawodowej w postaci [...] wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Ponieważ warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, brak stwierdzenia takiego związku uniemożliwia rozpoznanie choroby zawodowej. Zgromadzony materiał dowodowy w tym orzeczenie lekarskie nr [...] nie pozwoliły na przyjęcie zawodowej etiologii schorzenia stwierdzonego u strony, brak było podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej.

W odwołaniu od tej decyzji K. S. podniosła, że w dniu [...] r. w WOMP na podstawie przeprowadzonych u niej badań (testy naskórkowe) stwierdzono dodatni wynik po 48 godzinach dla formaliny i terpentyny czyli substancji chemicznych stosowanych przy produkcji papieru (formalina) i jako rozpuszczalnik do farb i lakierów (terpentyna). Zdaniem odwołującej się decyzja jest wadliwa ponieważ bezsprzecznie wykazała, że w latach 1974-1986 narażona była na kontakt z gazetami czyli papierem i farbami przebywając w skażonych warunkach podczas pracy. Było to przyczyną zachorowania na astmę, która dała początek rujnowaniu jej zdrowia, czego skutkiem jest obecny stan zdrowia. Po tylu latach, po przeprowadzonych badaniach w kierunku choroby zawodowej, w jej organizmie stwierdzono obecność terpentyny i formaliny.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że pismem z dnia [...] r. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z prośbą o zajęcie stanowiska wobec zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W odpowiedzi Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że:

- wykonane u badanej w WOMP ZCLiP testy naskórkowe (m.in. z formaliną i terpentyną) miały wynik ujemny. Fakt pojawienia się słabego odczynu (+) w miejscu ww. alergenów podczas odczytu po 48 godzinach od założenia testów, przy braku odczynu (-) po 72 godz. nie pozwala uznać, że wyniki ww. testów miały wynik "dodatni";

- dodatni wynik testów naskórkowych w odniesieniu do konkretnej substancji, czy związku chemicznego nie świadczy o tym, że substancje czy związki "są obecne w organizmie";

- testy naskórkowe są podstawową metodą diagnostyczną w przypadku nadwrażliwości typu IV, czyli tzw. nadwrażliwości opóźnionej/komórkowej, która m.in. odpowiada za rozwój alergicznego kontaktowego zapalenia skóry;

- ze zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji medycznej wynika, że w 2002 r. wykazano nadwrażliwość pacjentki na pospolite alergeny środowiska komunalnego; natomiast wykonane w okresie zatrudnienia w [...] testy punktowe m.in. z alergenami bawełny i kapoku (składniki tkanin) były ujemne;

- występująca w przebiegu [...] nieswoista nadreaktywność [...] mogła być przyczyną nasilenia dolegliwości ze strony układu oddechowego podczas kontaktu z substancjami o charakterze drażniącym (np. intensywny zapach świeżego druku).

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w S. po dokonaniu w postępowaniu odwoławczym analizy całości zgormadzonego materiału dowodowego, w tym zarzutów podniesionych w odwołaniu, utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia choroby zawodowej. Wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zgodnie z art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Przepis ten jednoznacznie określa, którą jednostkę chorobową można uznać za chorobę zawodową. Za chorobę zawodową można uznać tylko wybrane schorzenia spełniające określone kryteria formalne i medyczne.

Podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być bezwzględnie ujęta w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367). Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika bądź też byłego pracownika. Kluczowy jest również zapis § 6 ust. 1 rozporządzenia zgodnie z którym to lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, czyli spełniający wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy i zatrudniony w określonych jednostkach orzeczniczych, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Powyższe oznacza, że bez pozytywnych orzeczeń lekarskich bądź sprzecznie z tymi orzeczeniami, organ inspekcji sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.

Jak wskazuje § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych oraz jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.

Z analizy akt wynika, że K. S. została przebadana w uprawnionej jednostce orzeczniczej, tj. w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w S., który wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej [...] . Jak wynika z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] r. ww. jednostki orzeczniczej, odczuwane przez stronę podczas pracy nasilenie dolegliwości ze strony dróg oddechowych spowodowane było drażniącym wpływem czynników, na które była eksponowana na stanowisku pracy. Nie jest to tożsame z rozpoznaniem [...] o etiologii zawodowej, ponieważ nie stwierdzono u badanej uczulenia na potencjalne alergeny zawodowe, a jedynie na pospolite alergeny środowiska domowego i komunalnego. Wskazano ponadto, iż utrzymywanie się objawów [...] oraz jej zaostrzeń po zakończeniu pracy zawodowej, przemawia za pozazawodowym charakterem tej choroby.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych organ Inspekcji Sanitarnej wydając decyzję w sprawie choroby zawodowej związany jest orzeczeniami lekarskimi wydanymi przez jednostki orzecznicze medycyny pracy. Orzeczenia te, mające walor opinii biegłego, podlegają, bowiem ocenie organu z punku widzenia wymogów formalnych dla tego środka dowodowego i jeżeli w ocenie organu są one jasne, wyjaśniają w sposób przekonywujący w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań i warunki pracy badanego, to nie można znaleźć podstaw do tego, by organ zobowiązany był do dalszych poszukiwań celem potwierdzenia stanowiska prezentowanego przez stronę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09.12.2010 r., II OSK 1766/10). Wprawdzie związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Jednakże istotą związania, o którym mowa wyżej jest to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.07.2014 r., IV SA/G1 817/13).

Oceniając wydane w niniejszej sprawie orzeczenie lekarskie organ odwoławczy stwierdził, że w sposób wyczerpujący, spójny i niebudzący wątpliwości jednostka orzecznicza I stopnia wykazała brak podstaw do rozpoznania u K.S. choroby zawodowej w postaci [...] wymienionej w poz. 6 wykazu chorób, z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym u odwołującej się schorzeniem z warunkami pracy. Okoliczność ta przesądza o zasadności rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stanowisko strony co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy, a powstaniem choroby, wynika z jej subiektywnego przekonania o istnieniu takiego związku, nie jest natomiast oparte na wiedzy medycznej. Orzeczenie w sprawie wydane zostało przez kompetentną, specjalistyczną jednostkę uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych i wynika z niego, że brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na ww. decyzję K. S. zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, a także art. 28, 77 § 1 k.p.a., oraz naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych poprzez nie uwzględnienie domniemania istnienia związku przyczynowego między stwierdzoną chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie, mimo iż stwierdzono u skarżącej chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych i ustalono w trakcie postępowania, że wykonywała pracę w warunkach narażających na powstanie tej choroby. Skarżąca pracując w [...] Oddział w G. ekspozytura w K. była narażona na pracę w warunkach szkodliwych i zagrażających jej zdrowiu. Prasa którą rozkładała pochodziła prosto z drukarni, była więc narażona na kontakt ze związkami chemicznymi zawartymi w farbach drukarskich, tonerach, barwnikach, rozpuszczalnikach organicznych, środkach czyszczących itp. takich jak ksylen, benzyna, nafta, toluen, cykloheksan, oleje oraz kwasy. Inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie administracyjne obowiązują wszystkie zasady prowadzenia takiego postępowania, w tym art. 77 § 1 K.p.a. Reguły te dotyczą także zasad oceny dowodów w postaci orzeczeń lekarskich które muszą nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., nie mogą ograniczać się do ostatecznej konkluzji, ale powinny w sposób wyczerpujący wyjaśniać wszelkie występujące w sprawie wątpliwości. Orzeczenia takie muszą być zatem umotywowane w sposób zrozumiały dla stron, sanitarnych organów orzekających, a także dla sądu który nie posiada wiedzy medycznej, a obowiązany jest ustalić, czy wydane na podstawie takich orzeczeń decyzje są zgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie ustalono, że skarżąca przez wiele lat wykonywała pracę w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Kwestią sporną jest to, czy stwierdzona u niej choroba w postaci [...] została spowodowana czynnikami występującymi w miejscu pracy skarżącej. Zdaniem skarżącej organy orzekające w sprawie nie poczyniły wystarczających ustaleń faktycznych. Pierwsze orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. wskazuje bowiem bezspornie, że podczas badań wystąpiły wyniki testów naskórkowych dodatnie dla formaliny i terpentyny, a próba rozkurczowa wpadła wybitnie dodatnio. Na skutek wyników tych badań skarżącą skierowano na ponowne badania mające ich wyniki potwierdzić bądź wykluczyć, a przeprowadzono jedynie badania związane z wydajnością płuc. Zdaniem skarżącej stanowisko lekarza orzecznika Instytutu Medycyny Pracy w Ł. i nie spełnia wymogów stawianych orzeczeniom lekarskim, ogranicza się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, że czynniki występujące w miejscu pracy mogły nasilić dolegliwości, ale nie były pierwotną przyczyną powstania [...] . Lekarz orzecznik nie wziął pod uwagę nieprawidłowości jakie zdiagnozowano u skarżącej, okresów i częstotliwości hospitalizacji, które rozpoczęły się już w [...] r. i występowały co roku aż do [...] r., a później cyklicznie się powtarzały. Hospitalizacje zostały zapoczątkowane w trakcie pracy zawodowej, stąd niezrozumiałe jest stanowisko orzecznika, że praca mogła jedynie nasilać objawy, ale nie spowodowała choroby. Nie uwzględniono długoletniego okresu leczenia stwierdzonej choroby, ani stanu zdrowia skarżącej sprzed podjęcia pracy, tj. przed [...] r. Ponadto, skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o ponowne badanie w Instytucie w Ł., ponieważ po wstępnym badaniu w tej placówce została pouczona przez lekarza prowadzącego, żeby nie składała wniosku o ponowne badanie, bo wynik będzie taki sam. Zdaniem skarżącej było to nieuprawnione wywieranie wpływu na jej postępowanie w sprawie.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że K. S. została zbadana w kierunku choroby zawodowej w jednostce orzeczniczej I stopnia, która wydała orzeczenie lekarskie nr [...] dnia [...] r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że podczas badania przeprowadzono konsultację alergologiczną i pulmonologiczną, spirometrię z próbą rozkurczową, punktowe testy skórne oraz testy naskórkowe. Wskazano również, że celem przeprowadzenia pełnej diagnostyki alergologicznej skarżąca została skierowana na badanie konsultacyjne do Instytutu medycyny Pracy w Ł.

Jednostka orzecznicza I stopnia wskazała, że analizę narażenia zawodowego strony przeprowadzono w oparciu o informacje uzyskane od badanej oraz zawarte w karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez [...] w K. P. Ustalono czym zajmowała się skarżąca pracując w [...] Ekspozytura w K. Były to głownie prace biurowe, a okresowo także czynności związane z rozpakowywaniem, liczeniem i rozdziałem prasy. Gazety przywożone do punktu były "jeszcze gorące", zapakowane w jutowe worki, co pozwoliło na przyjęcie, że skarżąca pracowała w narażeniu na kontakt z materiałami i farbami drukarskimi. Nie uzyskano natomiast szczegółowych danych dotyczących narażenia zawodowego na czynniki alergizujące, w tym na alergeny tkanin. Przy formułowaniu orzeczenia lekarskiego wzięto pod uwagę wywiad zawodowy, obraz kliniczny choroby, dostarczoną dokumentację medyczną, wyniki badań i konsultacji specjalistycznych przeprowadzonych w jednostce orzeczniczej I stopnia i IMP w Ł., oraz informacje dotyczące narażenia zawodowego. Wykonane w okresie zatrudnienia w [...] (w [...] r.) punktowe testy skórne z pospolitymi alergenami m. in. alergenami bawełny i kapoku były ujemne.

Ponowne testy, wykonane po zakończeniu pracy w narażeniu ([...] r.) miały wynik dodatni dla alergenów roztoczy - co świadczyło o nadwrażliwości na pospolite alergeny środowiska komunalnego. Aktualnie, zarówno w WOMP jak i w IMP nie udało się potwierdzić nadwrażliwości w oparciu o przeprowadzone badania. Stwierdzono natomiast swoistą nadreaktywność oskrzeli, która występuje w przebiegu [...] i mogła być przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami nieswoiście drażniącymi drogi oddechowe, np. z intensywnym zapachem świeżo drukowanej prasy. Ponadto, utrzymywanie się objawów [...] oraz jej zaostrzeń po zakończeniu pracy zawodowej w opisanym narażeniu, przemawia za pozazawodowym charakterem choroby. W podsumowaniu stwierdzono, że odczuwane przez skarżącą podczas pracy dolegliwości ze strony dróg oddechowych spowodowane były drażniącym działaniem czynników na które była eksponowana w środowisku pracy, co nie oznacza jednak, że astma oskrzelowa została wywołana działaniem tych czynników. Nie stwierdzono bowiem uczulenia na potencjalne alergeny zawodowe, a tylko na pospolite alergeny środowiska domowego i komunalnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jednostka orzecznicza I stopnia nie negowała rozpoznania u skarżącej [...] , nie znalazła jednak podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzoną chorobą a narażeniem zawodowym, co jest konieczne do stwierdzenia, że choroba ma etiologię zawodową. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi organ wskazał, że w trakcie postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnych nowych dowodów w sprawie, w tym wspomnianego w skardze "pierwszego orzeczenia lekarskiego". Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że orzeczenie WOMP w S. z dnia [...] r. wskazuje na dodatni wynik testów naskórkowych po 48 godzinach dla formaliny i terpentyny wyjaśnił, iż przeprowadzone testy naskórkowe dla tych dwóch substancji miały wynik ujemny. Fakt pojawienia się słabego odczynu (+) w miejscu alergenów podczas odczytu po 48 godzinach od założenia testów, przy braku odczynu (-) po 72 godzinach, nie pozwala uznać, że wyniki testu były dodatnie. Ponadto, w [...] r. wykazano nadwrażliwość badanej na pospolite alergeny środowiska komunalnego, a wykonane w okresie zatrudnienia w [...] testy punktowe m. in. z alergenami bawełny i kapoku (składnika tkanin) były ujemne. Natomiast badanie konsultacyjne przeprowadzone w IMP w Ł. oraz stanowisko lekarza orzecznika po przeprowadzonej konsultacji jest jedynie częścią uzasadnienia orzeczenia lekarskiego nr [...] wydanego przez WOMP w S., nie jest to orzeczenie wydane przez jednostkę orzeczniczą II stopnia w rozumieniu rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Ponadto w trakcie postępowania administracyjnego skarżąca nie wnosiła żądnych zastrzeżeń co do przeprowadzonej konsultacji. Organ nie podzielił zastrzeżeń strony, że nie wzięto pod uwagę okresu pracy w [...] i częstotliwości jej hospitalizacji, okoliczności te zostały szczegółowo opisane w piśmie [...] (karta nr [...] ) i uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I stopnia. Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami skarżącej dotyczącymi nie wyjaśnienia istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia kwestii uznając, że w sprawie przeprowadzono wszystkie dowody służące ustaleniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, rozpatrzono wnikliwie zgromadzony materiał dowodowy, oceniono dowody osobno i we wzajemnej łączności, przeanalizowano całość zgromadzonej dokumentacji. W prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy otrzymał dodatkowo wyjaśnienia z [...] w S., w których jednostka ta podtrzymała opinię o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Natomiast okoliczność, że organy orzekające w sprawie mają obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy nie oznacza, że są one zobowiązane poszukiwać dowodów w nieskończoność. Organ odwoławczy nie miał podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie opinii lekarzy orzekających ani zastosowanych metod badawczych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że organy Inspekcji Sanitarnej ani organy orzecznicze nie mają obowiązku poszukiwania przyczyn które u pracownika wywołały schorzenie, weryfikują jedynie jego powstanie w kontekście stwierdzonego narażenia zawodowego, co w przedmiotowej sprawie nie zostało potwierdzone. Podstawą stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być bezwzględnie ujęta w wykazie chorób zawodowych.

U skarżącej rozpoznano taką chorobę, ale nie stwierdzono związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą a narażeniem zawodowym. Odczuwane przez skarżącą podczas pracy nasilenie dolegliwości było spowodowane drażniącym działaniem czynników, na które była eksponowana w miejscu pracy, ale nie stwierdzono u niej uczulenia na potencjalne alergeny zawodowe, co uniemożliwiło rozpoznanie choroby zawodowej. Skarżąca jest bowiem uczulona jedynie na alergeny środowiska domowego i komunalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Sądowoadministracyjna kontrola administracji publicznej obejmuje swoim zakresem m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", w tym także na decyzje wydawane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej. Przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr z 2016 r. poz. 1066) kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., co oznacza, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany wyartykułowanymi zarzutami i sformułowanymi wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, lecz ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych.

Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie jest obarczone wadami, wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego oraz zastosowano w niej przepisy prawa materialnego zgodnie z przedmiotem sprawy. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpoznania sprawy mają ustalenia faktyczne, tylko bowiem przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistym, określić można prawa i obowiązki stron. Obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa, wynika z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w rozdziale 4 Działu II ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) Taki sposób rozpatrzenia materiału dowodowego polega zaś na ustosunkowaniu do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Powyższy, obciążający organ obowiązek, jest niezależny od tego, czy zgromadzony materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy. Istotą tego postępowania jest bowiem ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialno-prawnych.

Analiza materiału aktowego badanej sprawie wskazuje na to, że organ inspekcji sanitarnej zadośćuczynił powyższym wymogom i dopełnił obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do jej rozstrzygnięcia. A mianowicie wyjaśnił organ w sposób dostateczny wszystkie - z punktu widzenia definicji choroby zawodowej - istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne. Choroba zawodowa jest bowiem pojęciem prawnym, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, jej rodzajem, charakterem oraz warunkami jej wykonywania. W obowiązującym stanie prawnym definicja choroby zawodowej ujęta została w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.). Zgodnie z jego treścią za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym. Wskazując w powołanym przepisie na wykaz chorób zawodowych ustawodawca jednocześnie ustalił w art. 237 § 1 pkt 3 Kodeksu pracy upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia wykazu chorób zawodowych w drodze rozporządzenia. Na podstawie delegacji zawartej w art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1¹ Kodeksu pracy, którego obowiązujące brzmienie ustalone zostało nowelą z dnia 22 maja 2009 r., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r.

W badanej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, zgłoszenie podejrzenia u skarżącej choroby zawodowej, nastąpiło w dniu [...] ., a zatem postępowanie w sprawie stwierdzenia u niego choroby zawodowej, wszczęte zostało na podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. i stanowiło ono podstawę prawną czynności podejmowanych przez organy inspekcji sanitarnej w toku postępowania. Wskazać jednak należy, że skoro przepisy powyższego rozporządzenia wydane zostały na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z przepisu art. 237 §1 pkt 3-6 k.p. , który upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia nie tylko wykazu chorób zawodowych, ale i sposobu i trybu postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, to ustawodawca celowo zdecydował się na wprowadzenie odmiennego trybu postępowania w przedmiocie chorób zawodowych. Odmienność regulacji w tym przedmiocie nie wyłącza jednak konieczności stosowania przepisów proceduralnych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, ale przepisy te należy stosować tylko i wyłącznie w zakresie nieunormowanym przepisami powołanego wyżej rozporządzenia.

W tym miejscu przypomnieć należy, że w myśl § 8 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jej wydanie poprzedza zatem postępowanie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej. W tym zakresie, zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej, bądź braku podstaw do jej rozpoznania wydawane jest przez lekarza wyspecjalizowanej jednostki diagnostycznej powołanej do rozpoznawania chorób zawodowych, a określonej w § 5 tegoż rozporządzenia. Podstawę do wydania takiego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego. Podkreślić przy tym należy , że wprawdzie organ orzekając o chorobie zawodowej nie może dokonywać własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej i obowiązany jest przyjąć ustalenia wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06), to jednak jeśli w świetle wszystkich zgromadzonych dowodów orzeczenie to budzi wątpliwości, organ administracji może żądać wydania kolejnych orzeczeń, przez inne jednostki diagnostyczne.

W świetle przytoczonej wyżej regulacji nie ulega wątpliwości, że orzeczenie lekarskie wydawane przez lekarza uprawnionego ma zasadnicze znaczenie w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej. Z kolei – podstawę wydania owego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego, którymi lekarz orzecznik jest związany.

Strona skarżąca skutecznie nie podważyła opracowanych na użytek niniejszego postępowania orzeczeń i opinii lekarskich w toku tego postępowania, nie składając w tym zakresie żadnych przeciwdowodów. Natomiast analiza materiału aktowego dowodzi tego, że organy inspekcji sanitarnej obu instancji nie pomijały żadnych wątpliwości i uwag zgłaszanych przez skarżącą, zlecając - w każdym aspekcie podnoszonym przez stronę - weryfikację dotychczasowych stanowisk wyrażonych w orzeczeniu lekarskim przez jednostkę orzeczniczo-diagnostyczną I stopnia ( skarżąca nie odwoływała się od tej opinii do jednostki II stopnia), o czym świadczy sporządzenie na użytek niniejszej sprawy opinii uzupełniającej, czy konsultowanie stanu zdrowia skarżącej w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. W związku z tym uznać należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności.

Zauważyć należy, że organy orzekające w sprawie nie dysponowały szczegółowymi danymi dotyczącymi narażenia zawodowego na czynniki alergizujące podczas zatrudnienia skarżącej w [...] Ekspozytura w K., jednakże jednostka orzecznicza dokonując oceny stanu zdrowia skarżącej przy formułowaniu orzeczenia wzięła pod uwagę również dokumentację medyczną z okresu zatrudnienia w [...] oraz po zakończeniu pracy, w tym wykonanie punktowych testów skórnych, które wskazywały, wobec dodatniego testu na alergeny roztoczy, na nadwrażliwość na pospolite alergeny środowiska komunalnego. Nadaktywność oskrzeli, która występuje w przebiegu [...] mogła być przyczyną nasilania się dolegliwości z czynnikami nieswoiście drażniącymi drogi oddechowe, np. z intensywnym zapachem świeżo drukowanej prasy. Nasilenie objawów choroby nie jest jednak tożsame z jej zaistnieniem w związku z warunkami panującymi w środowisku pracy. Oznacza to, że astma oskrzelowa, którą stwierdzono u skarżącej, nie ma etiologii zawodowej. Świadczy o tym również utrzymywanie się objawów [...] oraz zaostrzeń choroby po zakończeniu przez skarżącą pracy zawodowej.

Skoro przeprowadzone przez organy inspekcji sanitarnej postępowanie nie zawiera żadnych braków i luk w materiale dowodowym, przeciwnie świadczy o poprawnym jego prowadzeniu, a następnie wyczerpującym uzasadnieniu swojego stanowiska w sprawie, to pod ich adresem nie może być skutecznie podnoszony zarzut naruszenia przepisów postępowania, w szczególności w zakresie zgromadzenia dostatecznego materiału dowodowego, stanowiącego podstawę do poczynienia przez organy ustaleń faktycznych w sprawie.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ dokonał kompleksowej analizy zebranych w sprawie dowodów, w tym orzeczenia wydanego przez jednostkę orzeczniczą I stopnia wraz z jego uzupełnieniem wskazując, że placówka orzekająca w sposób nie budzący wątpliwości nie rozpoznała u skarżącej choroby zawodowej. Zdaniem Sądu, w sposób należyty i wyczerpujący zebrano materiał dowodowy w sprawie, dokonując jego poprawnej oceny. Podjęcie przez organy w świetle zebranych dowodów odmiennych rozstrzygnięć nie było możliwe, bowiem organ administracji, nie posiada specjalistycznej wiedzy, która niezbędna jest do rozpoznania chorób zawodowych, a wiedzę taką posiadają uprawnione jednostki wydające w tym zakresie stosowne prawem przewidziane orzeczenia lekarskie. Orzeczenia wydane przez jednostki orzecznicze, mające charakter opinii biegłych, wymykają się ocenie merytorycznej, diagnostycznej, a podlegają jedynie badaniu pod kątem logiki, spójności oraz prawidłowości uzasadnienia. W tym zakresie sporządzone na użytek badanej sprawy orzeczenie jest spójne, jednoznaczne, wyczerpujące i nie budzi wątpliwości Sądu.

Organy inspekcji sanitarnej, co należy podkreślić, nie mogą wydać decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, jeżeli zostało ono wydane z zachowaniem norm wynikających z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, nie jest sprzeczne z materiałem dowodowym i nie budzi zastrzeżeń co do rozpoznania choroby. Jeżeli jednak – tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie - z orzeczenia wynika brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, ocena taka w konsekwencji prowadzi do odmowy stwierdzenia choroby. Orzeczenie lekarskie jest najbardziej wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

Z taką sytuacją, a więc wątpliwościami co do treści i konkluzji orzeczenia lekarskiego, opracowanego na użytek badanej sprawy, nie mamy jednak do czynienia w analizowanej sprawie.

Sąd nie ma również wątpliwości, że organ inspekcji sanitarnej nie może orzekać w sprawie choroby zawodowej w ogólności i poszukiwać jednostki chorobowej odpowiadającej opisowi schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych. W każdym przypadku powinien odnieść orzeczenie lekarskie do jednej z chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i wskazanej w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej .

Podsumowując powyższe rozważania uznać należało, że decyzje zarówno organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z poszanowaniem przepisów proceduralnych, zaś zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. do oddalenia skargi na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.