Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1175/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Wojciech Gapiński (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej rozporządzenie), odmówił umorzenia E. J. (dalej - zobowiązana, skarżąca) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 29.711,88 zł, w tym na:

– ubezpieczenia społeczne - za okres od 02/2013 do 08/2015 w kwocie 27.429,06 zł, w tym z tytułu: składek - 20.741,06 zł, odsetek liczonych na dzień 11 maja 2018 r. - 6.688 zł;

– Fundusz Pracy - za okres od 02/2013 do 08/2015 w kwocie 2.282,82 zł, w tym z tytułu: składek – 1.726,82 zł, odsetek liczonych na dzień 11 maja 2018 r. - 556 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 10 maja 2018 r. pełnomocnik zobowiązanej zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Motywując podanie w pierwszej kolejności pełnomocnik podniósł, że jego mocodawczyni nie miała świadomości powinności odprowadzania składek. Otóż w okresie kiedy powstało zadłużenie skarżącą pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy otrzymując wynagrodzenie niższe niż minimalna płaca. W tej sytuacji biuro rachunkowe, któremu powierzyła wyliczania składek na ubezpieczenie społeczne błędnie przyjęło, że skarżąca zwolniona była z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. Pełnomocnik przyznał, że powyższa okoliczność nie zwalnia skarżącej z obowiązku wnoszenia należnych organowi składek, jednak dowodzi tego, że powstałe zadłużenie nie jest wynikiem umyślnego uchylenia się od regulowania tych zobowiązań. Jego zdaniem, może ponadto mieć znaczenie obok trudnej sytuacji skarżącej dla umorzenia nieopłaconych składek.

Następnie pełnomocnik zwrócił uwagę, że zaraz po odkryciu powyższej nieprawidłowości jego mocodawczyni podjęła współpracę z organem w celu wyjaśnienia sprawy, a także złożyła konieczna korektę deklaracji - ZUS KOA. Jak podniósł pełnomocnik jest to postawa godna naśladowania i powinna być uwzględniona przy rozstrzyganiu o umorzeniu zaległości

W końcowej części uzasadnienia wniosku pełnomocnik wskazał na trudną sytuację rodziny skarżącej, która utrzymuje się z otrzymywanego przez zobowiązaną świadczenia wypłacanego przez pracodawcę w związku z jej pobytem na urlopie macierzyńskim w wysokości 938,70 zł oraz z renty jej męża w kwocie 1034,23 zł. Dochody te, jak wskazał pełnomocnik, kwalifikują rodzinę do świadczeń z pomocy społecznej. Jak podniósł pełnomocnik, stałe wydatki miesięczne to kwota 1870 zł, a zatem do dyspozycji skarżącej i jej najbliższych pozostaje jedynie 102 zł. W tej sytuacji, jak stwierdził pełnomocnik, zobligowanie skarżącej do spłaty zadłużenia z tytułu składek wiązałoby się z konieczność ich regulowania ze środków otrzymanych z pomocy społecznej, co w jego ocenie, jest niedopuszczalne. Zatem pojawiłoby się realne niebezpieczeństwo zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, tj. pozbawienia zaspokajania podstawowych potrzeb.

Wraz z wnioskiem przedłożono następujące dokumenty:

– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, z którego wynika, że:

• skarżąca jest zatrudniona – przebywa na urlopie macierzyńskim otrzymując z tego tytułu świadczenie w kwocie 938,70 zł,

• nie uzyskuje dochodu z innych źródeł,

• pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie – 219 zł,

• pobiera świadczenie 500+ w łącznej wysokości 1.000 zł,

• prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci, gdzie mąż uzyskuje dochód netto w kwocie 1034,23 zł,

• posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów spłacanych w ratach po 151 zł do roku 2020,

• posiada budynek mieszkalny położony w Gminie R., [...] ul. [...],

• majątek ruchomy: Opel Agila rok. prod. 2001, komputer (wartość 250 zł), telewizor (wartość 250 zł),

• skarżąca zakończyła działalność gospodarczą we wrześniu 2015 r.,

• stałe wydatki miesięczne: podatek od nieruchomości – 500 zł rocznie (41,67 zł miesięcznie), opłata za wywóz odpadów – 72 zł, opłata za energię elektryczną – 378 zł za 3 miesiące (127 zł miesięcznie), opłata za wodę – 70 zł, opłata za zajęcia sportowe syna – 80 zł, opłata za telewizję – 39,90 zł, opłata za Internet – 49,90 zł, wydatki na zakup wyżywienia – 1.100 – 1.200 zł, środki czystości – 75 zł, pampersy – 50 zł, opłata za obiady w przedszkolu – 66,50 zł,

– wydruki deklaracji rozliczeniowych ZUS za okres od 01/2013 do 08/2015,

– potwierdzenie transakcji z dnia 17 kwietnia 2018 r. w kwocie 1034,23 zł - przelew z KRUS renty za 04/2018 dla męża zobowiązanej,

– potwierdzenie transakcji z dnia 4 maja 2018 r. w kwocie 938,70 zł - przelew z A Sp.J. pobory za 04/2018,

– potwierdzenie transakcji z dnia 24 kwietnia 2018 r. w kwocie 49,99 zł - opłata za usługi internetowe,

– potwierdzenie transakcji z dnia 7 maja 2018 r. w kwocie 39,90 zł - opłata za abonament B,

– potwierdzenie transakcji z dnia 22 lutego 2018 r. w kwocie 80 zł - opłata za zajęcia sportowe syna zobowiązanej,

– potwierdzenie transakcji z dnia 10 kwietnia 2018 r. w kwocie 70,85 zł - opłata za usługi Zakładu Wodociągów,

– potwierdzenie transakcji z dnia 9 maja 2018 r. w kwocie 113,47 zł – opłata za energię elektryczną,

– potwierdzenie transakcji z dnia 10 kwietnia 2018 r. w kwocie 265,04 zł – opłata za energię elektryczną,

– potwierdzenie transakcji z dnia 25 stycznia 2018 r. w kwocie 72 zł - opłata za odbiór odpadów,

– potwierdzenie transakcji z dnia 18 grudnia 2017 r. w kwocie 125 zł - podatek od nieruchomości,

– potwierdzenie wpłaty z dnia 2 maja 2018 r. za wyżywienie w przedszkolu syna zobowiązanej.

W reakcji na pismo ZUS-u z dnia 24 maja 2018 r. zawiadamiające o możliwości złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności pełnomocnik nadesłał:

– pismo z dnia 11 czerwca 2018 r. informujące, że skarżąca obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim, w związku z czym nie osiąga żadnego dochodu,

– kopię zaznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2017, z którego wynika, że skarżąca uzyskała dochód w kwocie 15.240,28 zł. Natomiast dochód jej męża wyniósł 14.291,56 zł,

– decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko - córkę w miesiącu 11/2017 w kwocie 450 zł oraz w okresie od 12/2017 do 09/2018 w kwocie 500 zł miesięcznie,

– decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko – syna w okresie od 10/2017 do 09/2018 w kwocie 500 zł miesięcznie,

– harmonogram wypłaty świadczeń wychowawczych,

– decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] przyznającą skarżącej zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w okresie od 11/2017 do 10/2018 w kwocie 219 zł miesięcznie, dodatek z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 1.000 zł oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł,

– harmonogram wypłat zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami,

– aneks do umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2018 r., z którego wynika, że od 1 stycznia 2018 r. wynagrodzenie zasadnicze wynosi 1.575 zł, wymiar czasu pracy 3/4 etatu,

– aneks do umowy o pracę z dnia 1 listopada 2014 r., z którego wynika, że od 1 listopada 2014 r. wynagrodzenie zasadnicze wynosi 1260 zł, wymiar czasu pracy 3/4 etatu,

– nakaz płatniczy Wójta Gminy R. za 2018 r., z którego wynika, że łączne zobowiązanie pieniężne wynosi 520 zł,

– decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności męża zobowiązanej w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 1034,23 zł,

– potwierdzenie zamiany warunków umowy abonenckiej B,

– umowę z dnia 1 grudnia 2012 r. na świadczenie usług dostępu do sieci internetowej.

Dodatkowo w dniu 18 czerwca 2018 r. do ZUS-u wpłynęło za pośrednictwem pełnomocnika oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. W stosunku do oświadczenia złożonego wraz z wnioskiem o umorzenie składek sprecyzowano, że skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w kwocie 4.530 zł spłacanych w ratach po 151 zł miesięcznie (okres spłaty 2016-2020), a także z tytułu podatku w wysokości 520 zł spłacanych po 43 zł miesięcznie. Ponadto w zakresie stałych wydatków miesięcznych zmianie uległa kwota przeznaczana na zakup wyżywienia (1.300 zł) oraz pampersów (100 zł).

ZUS ustalił natomiast, że w stosunku do zobowiązanej nie jest i nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące zadłużenia z tytułu składek.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] ZUS odmówił zobowiązanej umorzenia nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji po przedstawieniu przebiegu sprawy oraz zacytowaniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ zajął się badaniem wystąpienia całkowitej nieściągalności należności. W tym zakresie przyjął, że oczywistym jest, że w sprawie nie występują okoliczności określone we wspomnianym przepisie w pkt 1, 2, 4 i 4b. W zakresie natomiast przesłanek zawartych w pkt 3, 5 i 6 organ stwierdził, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest i nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i żaden organ egzekucyjny nie miał możliwości wypowiedzenia się, co do ściągalności zadłużenia z tytułu składek. Ponadto ZUS z tych samych względów uznał, że nie można również stwierdzić, że w ramach egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W jego ocenie, nie znajduje zastosowania także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż odnosi się ona do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), co nie ma miejsca w sprawie. W tym kontekście ZUS stanął na stanowisku, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponieważ skarżąca była także płatnikiem składek, organ przeprowadził rozważania w przedmiocie przesłanek umorzeniowych zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, finalnie stwierdzając ich brak.

Odnosząc się do okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazano, że zobowiązana nie wykazała, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej części przedstawiono sytuację finansową i rodzinną skarżącej odwołując się do danych przedstawionych przez nią w toku postępowania. Podkreślono, że z informacji tych nie wynika, aby posiadała ona zaległości w regulowaniu opłat miesięcznych oraz rat. Ponadto ZUS wyjaśnił, że rozpatrując wniosek wziął pod uwagę nie tylko aktualną sytuację skarżącej, która jak zaznaczył jest trudna, ale również poddał ocenie to, czy taki stan rzeczy ma charakter trwały, czy jedynie okresowy. W tym zakresie organ doszedł do wniosku, że jest to stan przejściowy, gdyż skarżąca jest wieku aktywności zawodowej i po zakończeniu urlopu macierzyńskiego może podjąć pracę na lepszych warunkach niż dotychczas. Organ następnie stwierdził, że nie może z całą stanowczością wykluczyć, że skarżąca obecnie, jak i w przyszłości nie będzie dysponowała możliwością spłaty zadłużenia, np. w systemie ratalnym. W tych okolicznościach, zdaniem ZUS-u, umorzenie należności byłoby przedwczesne. Podjęcie zaś decyzji o umorzeniu przedmiotowych zobowiązań prowadziłoby do definitywnej rezygnacji ZUS-u z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek, co dawałoby możliwość zaspokojenia zobowiązań wobec innych wierzycieli, czego organ jako wierzyciel publicznoprawny nie może zaakceptować.

Organ jednoznacznie przyjął, że zobowiązana nie wykazała wystąpienia przesłanek umorzeniowych z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Podkreślił przy tym, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia ponad wszelką wątpliwość, że w jego przypadku zachodzą wskazane przesłanki do umorzenia należności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Końcowo organ podniósł, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik bierze na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą powinien tak kształtować strukturę swoich wydatków, aby zobowiązania wobec funduszy publicznych były regulowane na bieżąco.

ZUS zasygnalizował ponadto możliwości ubiegania się na podstawie art. 29 u.s.u.s. o rozłożenie należności na raty uwzględniające możliwości finansowe zobowiązanego.

W skardze z dnia 27 maja 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik zobowiązanej zarzucił decyzji ZUS-u:

1) naruszenie prawa procesowego - art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pomięcie przy czynieniu ustaleń w zakresie stałych miesięcznych wydatków wskazanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 1 czerwca 2018 r. stałych miesięcznych kosztów wyżywienia w wysokości 1.300 zł; wydatków na środki czystości 75 zł; pampersów dla dziecka 100 zł i poczynienie w rezultacie błędnych ustaleń faktycznych dotyczących stanu majątkowego skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) naruszenie prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że sytuacja rodzinna i stan majątkowy skarżącej daje możliwość opłacenia należności składkowych za okres objęty wnioskiem bez następstwa w postaci zbyt ciężkich skutków dla niej i jej rodziny, co miało wpływ na wynik sprawy.

W związku z tymi zarzutami pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadniając zarzuty pełnomocnik zobowiązanej w pierwszej kolejności podniósł, że nie kwestionuje stanowiska organu w części dotyczącej braku całkowitej nieściągalności zaległych składek. Podkreślił, że wniosek jego mocodawczyni oparty został na przesłance z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżąca bowiem wskazała, iż ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności w kwocie aktualnie wynoszącej 29.711,88 zł, co obejmuje także odsetki, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Następnie pełnomocnik podniósł, że art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia nie zawierają szczegółowych wymagań w zakresie dokumentowania stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Dlatego też, zdaniem pełnomocnika, przyjąć należy obowiązywanie ogólnych przepisów dotyczących dopuszczalnych i branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji środków dowodowych, określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Takim środkiem dowodowym, jak wskazał pełnomocnik, jest bez wątpienia dokument w postaci oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Oświadczenie to może być weryfikowane przez organ. Co do zasady, jak wyjaśnił pełnomocnik, stanowi ono pewne ułatwienie dowodowe, którego stosowanie mieści się w granicach realizacji słusznego interesu obywateli, zgodnie z art. 7 k.p.a.

Takie oświadczenie zostało także złożone przez skarżącą. Jak przyznał pełnomocnik, część informacji w nim zawartych nie została w żaden sposób udokumentowana. Dotyczy to wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości i pampersów. Brak ten wynika z tego, że jednoznaczne wykazanie tych kosztów wymagałoby przedstawienia faktur VAT. To z kolei byłoby zbyt uciążliwe, gdyż wiązałoby się z koniecznością żądania przez skarżącą faktury VAT nawet przy dokonywaniu drobnych zakupów związanych z życiem codziennym. Dlatego też, zdaniem pełnomocnika, ta grupa wydatków winna być oceniona przez organ przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i prawidłowego rozumowania. Takich ustaleń, zdaniem pełnomocnika, ZUS przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zaniechał, mimo że stosowne oświadczenie było mu przedłożone.

Zdaniem pełnomocnika, w motywach decyzji ZUS w strukturze wydatków nie uwzględnił wspomnianych wydatków, tj. zakup żywności -1.300 zł, środków czystości – 75 zł i pampersów – 100 zł (s. 5 – 6 zaskarżonej decyzji). Jak podkreślił pełnomocnik, na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ wyciągnął wnioski prawne, dokonując oceny prawnej wadliwie ustanej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jednocześnie nie wyjaśnił z jakich przyczyn nie uwzględnił tych wydatków, które są istotne z punktu widzenia sytuacji skarżącej. Zatem, w ocenie pełnomocnika, organ błędnie przyjął, że miesięczne koszty z tytułu "opłat" wynoszą łącznie 500 zł, gdyż faktycznie w rzeczywistości opiewają one na kwotę 1.980 zł. Kwestia ta, zdaniem pełnomocnika, usprawiedliwia zarzut zaniechania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Następnie autor skargi podniósł, że wykazanie naruszenia przepisu regulującego ustalenie podstawy faktycznej skarżonej decyzji mogłoby wskazywać, że zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia staje się bezprzedmiotowy, skoro prawo to zastosować można tylko do niewadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. W tym wypadku, jego zdaniem, tak jednak nie jest. Otóż jak wskazał pełnomocnik, zarzut naruszenia prawa materialnego oparty jest na twierdzeniu, że ZUS poprzez niezastosowanie prawa materialnego błędnie przyjął, że sytuacja rodzinna i stan majątkowy skarżącej daje możliwość opłacenia należności składkowych za okres objęty wnioskiem bez następstwa w postaci wystąpienia ciężkich skutków dla niej i jej rodziny.

W tym zakresie pełnomocnik zwrócił uwagę na spekulację organu, który przewiduje, że skarżąca w przyszłości będzie mogła podjąć lepiej płatną pracę, co pozwoli jej na spłatę zaległych składek. Tymczasem zadaniem organu jest ocena aktualnej sytuacji skarżącej w oparciu o materiał sprawy. Czynienie więc tego rodzaju uwag, jak podnosi pełnomocnik, jest niezasadne.

Pełnomocnik krytycznie ocenił także tą cześć uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdzie organ zajmuje się kwestią nie występowania po stronie skarżącej zaległości w terminowym regulowaniu opłat. W tym zakresie podniósł, że niewypłacalność osoby ubiegającej się o ulgę płatniczą nie jest przesłanką umorzeniową, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Argumentując, że spełniona została przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskazano, że stałe miesięczne wydatki pochłaniają niemal w całości uzyskiwany dochód rodziny skarżącej. Okoliczność ta w stopniu wystarczającym uzasadnia, zdaniem pełnomocnika, fakt, że regulowanie zaległych składek pozbawi rodzinę zobowiązanej możliwości zaspokajania ich podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Podkreślił jednocześnie, iż w obręb przychodów rodziny nie można włączać świadczenia wychowawczego. Otóż według art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851), celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Gdyby zatem, jak twierdzi pełnomocnik, świadczenie to było brane pod uwagę jako przychód przy ustalaniu przesłanek umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to doszłoby do sytuacji, w której środki przyznane jako wyraz wsparcia państwa w realizacji przez rodzinę jej istotnych funkcji społecznych zużywane byłyby na spłatę należności publicznoprawnych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącej, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia ona żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Przed przystąpieniem do oceny prawidłowości stanowiska organu w zakresie całkowitej nieściągalności składek podkreślić należy, że co do zasady nie jest ono kwestionowane przez skarżącą. Analizując już sytuację zobowiązanej, bezspornym jest, że nie zachodzą wobec niej przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Odnosząc się do przesłanki zawartej w pkt 3 wspomnianego przepisu stwierdzić należy, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności (dotyczy to majątku zobowiązanego, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa). Nie ulega wątpliwości, że taki majątek istnieje, chociażby w postaci dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, czy posiadanego samochodu.

Sąd podziela stanowisko organu, iż nie występuje w sprawie okoliczność świadcząca o całkowitej nieściągalności, która opisana jest w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Jak wynika z akt sprawy, w stosunku do zobowiązanej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym przedwczesnym jest dywagowanie nad kwestią skuteczności ewentualnej egzekucji.

Jak podniesiono wyżej, wobec skarżącej nie toczy się postępowanie egzekucyjne, a zatem przedwczesne byłoby stwierdzanie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, Lex nr 1697448). Mając na uwadze powyższe, a także to, że skarżąca uzyskuje dochód, a także posiada inny majątek (np. samochód) prawidłowym jest stanowisko o nie występowaniu okoliczności wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zobowiązana był płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niej zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu. Nadmienić w tym miejscu należy, iż organ przed wydaniem decyzji wzywał skarżącą do przedstawienia dowodów na poparcie żądania umorzenia składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą wnioskodawczyni.

Sytuacja majątkowa skarżącej wskazuje, że uzyskuje ona dochód ze stosunku pracy, jednak w chwili obecnej w związku z pobytem na urlopie macierzyńskim otrzymuje ona świadczenie z tego tytułu w kwocie 938,70 zł. Na dochód rodziny składa się także renta męża w wysokości 1.034,23 zł. Nie można również nie dostrzec, że skarżąca otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 219 zł miesięcznie oraz zasiłek opiekuńczy 500+ w łącznej wysokości 1.000 zł. Pomoc ta, wbrew twierdzeniu pełnomocnika, wpływa na sytuację materialną rodziny zobowiązanej. Ponadto zwrócić należy uwagę, że pomoc ta w ogólnej kwocie dochodu rodziny stanowi znaczny udział, a ponadto przeznaczana jest z samego założenia na zaspokajanie potrzeb członków rodziny. Ma zatem znaczenie dla oceny wystąpienia przesłanki umorzeniowej, o której mowa w § 3 ust. pkt 1 rozporządzenia.

Kontynuując analizę stanu majątkowego zobowiązanej stwierdzić należy, że zgodnie ze złożonym przez nią oświadczeniem nie posiada ona dochodów z innych źródeł. Poza samochodem marki OPEL Agila z 2001 r. posiada majątek ruchomy w postaci telewizora i komputera (wartość sprzętu elektronicznego oszacowano na 500 zł). Posiada również budynek mieszkalny. Wśród zobowiązań wskazała kredyt w wysokości 4.530 zł, spłacany po 151 zł miesięcznie oraz zadłużenie z tytułu podatku w wysokości 520 zł, regulowane w ratach po 43 zł miesięcznie. Wydatki miesięczne oszacowała na kwotę 1.980,23 zł na które składa się: opłata za wywóz odpadów – 72 zł, opłata za energię elektryczną - 127 zł, opłata za wodę – 70 zł, opłata za zajęcia sportowe syna – 80 zł, opłata za telewizję – 39,90 zł, opłata za Internet – 49,90 zł, wydatki na zakup żywności – 1.300 zł, zakup środków czystości – 75 zł, zakup pampersów – 100 zł, opłata za obiady w przedszkolu – 66,50 zł.

Analiza tak przedstawionej sytuacji osobisto-finansowej zobowiązanej uzasadnia twierdzenie, że nie zachodzi przypadek wskazujący, że opłacanie zaległych składek doprowadziłoby do niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Oczywistym jest, że jednorazowe uregulowanie zaległych składek jest w tym przypadku niemożliwe. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Wysokość raty ustalana jest na podstawie dokonanej analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy określającej maksymalną dopuszczalną liczbę rat, a także przy uwzględnieniu wysokości rat zaproponowanych przez zobowiązanego.

Powyższe twierdzenie dotyczące nie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pozostaje prawidłowe pomimo tego, że jak trafnie podniósł pełnomocnik, organ nie może ważyć wystąpienia przesłanek umorzeniowych powołując się na okoliczności, które mogą zaistnieć w przyszłości. Powinnością organu jest bowiem dokonanie oceny położenia wnioskodawczyni wyłącznie w oparciu o aktualny stan faktyczny.

Ponadto pozostając przy kwestii stanu faktycznego nie zasługuje na aprobatę zarzut oparcia wniosków zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na błędnie ustalonym stanie faktycznym. Otóż fragment decyzji, który ma potwierdzać zasadność tego zarzutu, nie przedstawia całej struktury miesięcznych wydatków, a jedynie jej część odnoszącą się do opłat ciążących na rodzinie skarżącej. Zostały one przywołane przez organ celem wskazania, że zobowiązana nie wykazała, aby zaległa z ich płatnościami lub, aby występowały opóźnienia w ich regulowaniu. Podkreślić należy, że we wcześniejszej części uzasadnienia ZUS zobrazował w pełni sytuację materialną, jak i rodzinną zobowiązanej. Ponadto organ nie negował wysokości ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącej, w tym również tych, których wysokość nie została udokumentowana. Tym samym stan faktyczny sprawy został ustalony w oparciu o cały materiał dowody, a twierdzenia ZUS-u wynikają z kompleksowej analizy poczynionych ustaleń.

Wracając do meritum sprawy wskazać przyjdzie, że zestawienie dochodów rodziny, przy uwzględnieniu tylko otrzymywanego przez skarżącą świadczenia z tytułu pobytu na urlopie macierzyńskim oraz renty jej męża (łącznie - 1.972,93 zł), z wydatkami określonymi w oświadczeniu z dnia 11 czerwca 2018 r. potwierdza to, że kwoty te niemal pokrywają się. Nie ulega zatem wątpliwości, że sytuacja rodziny zobowiązanej jest trudna. Niemniej jednak zauważyć należy, że owe zestawienie wydatków nie obejmuje rat z tytułu spłat kredytu oraz regulowania zobowiązania podatkowego. Zwraca uwagę również to, że skarżąca posiada samochód, a więc ponosi również wydatki związane z jego eksploatacją (ubezpieczenie OC, naprawy, zakup paliwa), a które nie zostały przez nią określone. W tym kontekście nie można przy ocenie sytuacji materialnej rodziny skarżącej pominąć świadczenia, które ona otrzymuje. W niniejszym przypadku jest to kwota 1.219 zł, na którą składa się zasiłek opiekuńczy 500+ (1.000 zł) oraz świadczenie z pomocy społecznej (219 zł).

W świetle tych okoliczności zasadnym jest także wskazanie na to, że skarżąca pomimo tak niskich dochodów regularnie uiszcza wszelkiego rodzaju opłaty i obciążenia rodziny. Jak słusznie zauważył organ, w tym zakresie nie wykazano żadnych zaległości. Szczególne znaczenie w tym kontekście ma spłata rat z tytułu zaciągniętego kredytu. Sąd zwraca bowiem uwagę, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie, osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanej. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.

W tym stanie rzeczy zasadnym było uznanie przez ZUS, że skarżąca nie wykazała przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Bezspornym jest ponadto, że skarżąca nie wykazywała okoliczności mających uzasadniać wystąpienie przesłanek umorzeniowych z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w stanowisku pełnomocnika zobowiązanego wyartykułowanym w skardze.

Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).