Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 384/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant Referent Joanna Andrzejak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2009 r. , nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/M. Dybowski


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2006 r. M. Z. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. Filia – S. M. pismo z dnia [...] lipca 2006 r., w którym wniósł o udzielenie mu wiążących i wyczerpujących informacji w zakresie m. in.:

- jakie mu przysługują prawa i obowiązki,

- jakie są stosowane kryteria przy udzielaniu pomocy finansowej,

- czy jest możliwe dofinansowanie na działalność gospodarczą i jakie warunki należy spełnić by taką pomoc otrzymać,

- czy istnieje pomoc na gospodarcze usamodzielnienie, kto z takiej pomocy może skorzystać, jakie są jej kryteria i podanie ustawodawstwa dotyczącego tej kwestii.

Na powyższe pismo Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. Filia – S. M.udzieliło odpowiedzi pismem z dnia [...] lipca 2006 r., które M. Z. otrzymał w dniu [...]lipca 2006 r.

W dniu [...] lipca 2006 r. poinformowało M. Z., że w związku z jego wnioskiem zgłoszonym pismem z dnia [...] lipca 2006 r., a dotyczącym m. in., pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W piśmie ustalono ostateczny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W dniu [...] sierpnia 2006 r. zainteresowany przedstawił kosztorys odnośnie potrzebnych środków " na tzw. usamodzielnienie - samodzielne rozpoczęcie działalności gospodarczej". Wskazał, że jest to kwota 35.600 zł.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił M. Z. przyznania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie w kwocie 35.600zł z uwagi na niemożliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło powyższą decyzję wskazując na konieczność przeprowadzenia odrębnego wywiadu środowiskowego w sprawie przyznania wnioskowanej pomocy.

Decyzja z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] organ ponownie odmówił wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Nadto organ wskazał, że wnioskodawca jest osoba częściowo niezdolną do pracy, a jak powszechnie wiadomo prowadzenie działalności gospodarczej wymaga dużego nakładu pracy i zaangażowania, któremu osoba częściowo niezdolna do pracy może nie sprostać. Nadto uniezależnienie się od wsparcia MOPR jest wątpliwe, gdyż ZUS po przekroczeniu ustawowego progu dochodu zawiesiłoby prawo do renty.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji w swojej decyzji powołuje się na uchwałę Rady Miasta P.. Tymczasem w aktach brak powyższej uchwały i orzeczenia o niepełnosprawności strony. Ponadto uzasadnienie decyzji opiera się na art. 43 ustawy o pomocy społecznej, a skarżący spełnia warunki z art. 43 ust 5 i 8.

Decyzją z dnia [...]października 2007 r., nr [...] ponownie Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie z powodu przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Jednocześnie organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło wskazaną wyżej decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania wskazując, że skarżący spełnia kryterium dochodowe.

Pismem z dnia [...] lutego 2008r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. Filia – S. M. zwróciło się do M. Z. z zapytaniem czy podtrzymuje swój wniosek o przyznanie zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie w tym kosztorys, kwotę żądanej pomocy oraz rodzaj działalności gospodarczej.

W dniu [...]marca 2008 r. wnioskujący poinformował, że w związku z rozmową przeprowadzoną z pracownicą Ośrodka w dniu [...] lutego 2008 r. podtrzymuje dotychczasowy kosztorys w części dotyczącej remontu i środków trwałych. Jednocześnie jeżeli chodzi o zakup towaru żądana kwota musiałaby ulec zmianie do kwoty 28400zł z uwagi na wzrost akcyzy.

Pismem z dnia [...] marca 2008r. organ I instancji zlecił Polskiej Izby Gospodarczej Importerów, Eksporterów i Kooperacji w P. wydanie opinii w sprawie biznesplanu sporządzonego przez M. Z. dotyczącego rozpoczęcia działalności gospodarczej- otwarcia sklepu tytoniowego.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. dopuszczono dowód z opinii biegłego.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. zawieszono postępowanie w sprawie z uwagi na planowany pobyt w szpitalu wnioskodawcy.

Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. podjęto zawieszone postępowanie.

W związku z negatywną opinią wnioskodawca przedstawił dodatkową analizę w której określił swoje żądanie na kwotę 52600zł. oraz na wezwanie organu z dnia [...] października 2008 r. przedstawił dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej w latach 1986-2001.

W dniu [...] listopada 2008 r. wydana została opinia uzupełniająca.

Ostatecznie w dniu [...] lutego 2008 r. podczas przesłuchania biegła wydała pozytywną opinię. Biegła wskazała, że prognozowana działalność jest racjonalna i rzetelna pod względem ekonomicznym. Projektowana działalność gospodarcza i możliwe do uzyskania dochody gwarantują stabilność przedsięwzięcia. Przyznana pomoc gwarantuje ekonomiczne usamodzielnienie M. Z..

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2, ar. 8 ust. 1 pkt 1, art. 43 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. ( Dz. U. nr 64, poz. 593 z późn. zm. ), § 1-5 uchwały Rady Miasta P. [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. w sprawie wysokości, szczegółowych warunków oraz trybu przyznawania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie ( Dz. U. Woj. Wlkp. nr 143/3957) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa ), odmówił M. Z. przyznania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie w kwocie 52.000 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w kwocie 1.315,97 zł. Po potrąceniu składki zdrowotnej, podatku i alimentów w kwocie 700zł otrzymuje na rękę 308,95 zł. miesięcznie. Kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie wynosi 477 zł. Od 2007 r. zamieszkuje z dwojgiem dzieci uprawnionych do alimentów. Planuje prowadzić działalność gospodarczą w formie [...]. Ostatecznie zwrócił się o przyznanie zasiłku w kwocie 52.000 zł. Projekt został pozytywnie zaopiniowany przez biegłą z zakresu ekonomi, choć miała ona zastrzeżenia co do niezbędności zakupu pojazdu na etapie rozruchu działalności gospodarczej. Wnioskujący ma doświadczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej choć nabyte w realiach gospodarki uspołecznionej. Pomoc w formie zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie ma charakter uznaniowy, zatem zdaniem organu do jego przyznania nie wystarczy spełnienie kryterium dochodowego oraz przedstawienie planu biznesowego. Ponadto ustawodawca nie potraktował tego rodzaju pomocy jako priorytetowej formy działania pomocy społecznej. Przy znacznej liczbie potrzebujących organ winien racjonalnie i oszczędnie dysponować środkami na realizacje zadań wskazanych w ustawie o pomocy społecznej. Przede wszystkim organ musi zabezpieczyć środki na obligatoryjne zadania gminy. Wskazać należy, że zasiłki na usamodzielnienie pochłaniają znaczne kwoty, a to czy dojdzie do rzeczywistego usamodzielnienia jest niepewne. Z doświadczenia organu wynika, że próby ekonomicznego usamodzielnienia często kończą się niepowodzeniem i osoba, która uzyskała wsparcie powraca do systemu pomocy społecznej. Wnioskodawca jest osobą częściowo niezdolną do pracy. Ma wskazanie do pracy dla osób jednorękich. Zdaniem organu stanowi to ograniczenie sprawności w prowadzeniu własnego biznesu. Wnioskodawca od kwietnia 2008 r. nieprzerwanie choruje. Skarżący często składa wnioski o przyznanie pomocna zakup leków. To wskazuje, że ma problemy zdrowotne i nie może sprostać wymogom prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący ma możliwość poprawy swojej sytuacji. Zamieszkuje z dziećmi. W tej sytuacji może wystąpić do sądu o uchylenie lub co najmniej obniżenie alimentów. Tymczasem wnioskodawca na przełomie 2007 i 2008 zawarł z żoną ugodę podwyższającą alimenty do kwoty [...] zł na każde z dzieci. Biegła z dziedziny ekonomi pozytywnie zaopiniowała wniosek. Oznacza to, że wnioskowana kwota 52000 zł jest kwotą wystarczającą, a tym samym konieczną aby wnioskodawca miał szansę na ekonomiczne uniezależnienie. Tymczasem zgodnie z § 2 ust 2 uchwały Rady Miasta Poznania Rn LXXVI/824/IV/2005 z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie wysokości, szczegółowych warunków oraz trybu przyznawania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłek na ekonomiczne usamodzielnienie przyznaje się do dziesięciokrotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia. W trzecim kwartale 2008 r. to wynagrodzenie zgodnie z Komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 12 listopada 2008 r. ( M. P. nr87, poz. 769 ) wyniosło 2968,55 zł co oznacza, że maksymalna kwota zasiłku mogłaby wynieść 29689,55 zł. Powyższe nasuwa poważne wątpliwości, czy pomysł zainteresowanego ma szansę na realizację. Zaznaczyć należy, że udzielona pomoc podlega zwrotowi w całości, w przypadku gdy działalność zostanie przerwana lub zakończona w ciągu roku od udzielenia zasiłku.

W zakreślonym terminie M. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. W odwołaniu podniósł m. in., że intencją organu od początku była odmowa udzielenia pomocy na ekonomiczne usamodzielnieni. Pomimo, że odwołującemu postawiono wysokie progi i wymagania spełnił je wszystkie. Organ spodziewał się jednak, że biegła negatywnie oceni jego kosztorys. Po pozytywnej ocenie starano się znaleźć na niego różne "haki". Ponieważ sprawa trwała ponad 31 miesięcy to organ zapytał go czy żądana kwota nie uległa zmianie i czy żądam środków na prowadzenie działalności w pierwszym miesiącu, a ostatecznie pisze się że skarżący może żądać pomocy tylko w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Żąda się zaświadczenia o prowadzeniu działalności gospodarczej, a później pisze, że nabyłem doświadczenie w prowadzeniu biznesu w okresie gospodarki uspołecznionej. M. Z. wskazał, że z tego ci jest mu wiadome tylko pięć osób otrzymało zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie i żadna z tych osób nie powróciła ponownie do korzystania z pomocy społecznej. Dyskryminacją jest twierdzenie, że odwołujący jako osoba niepełnosprawna nie może prowadzić działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy w całej rozciągłości podtrzymał argumenty organu I instancji.

W zakreślonym terminie M. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał wszystkie argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji I instancji. Nadto skarżący wskazał, że jego pismo z dnia [...] lipca 2006 r. było jedynie prośbą o udzielenie informacji odnośnie możliwości uzyskania środków na założenie i rozpoczęcie działalności gospodarczej. Mimo tego jego pismo potraktowano jako wniosek. Trzykrotnie bez jakiegokolwiek rozpoznania sprawy organ I instancji odmówił skarżącemu wnioskowanej pomocy. Jego zdaniem dowodzi to, że zamiary Ośrodka były od początku podstępne i nieuczciwe, a tylko go mamiono nie licząc się z czasem i kosztami. Organ udzielił mu w decyzjach nierzetelną informację o konieczności zawieszenia renty. W decyzjach odmownych występuje jawna dyskryminacja osób niepełnosprawnych. Organ celowo przedłużał procedurę żądając różnych dokumentów. Miało to doprowadzić do cofnięcia wniosku przez skarżącego. Przedstawiciele Ośrodka mimo braku uprawnień ocenili stan zdrowia skarżącego jako uniemożliwiający wykonywanie planowanej działalności gospodarczej. To w związku z postępowaniem pracowników organu skarżący zwiększał żądaną kwotę pomocy, a przecież pracownicy organu wiedzieli o limicie pomocy. Świadczy o tym chociażby fakt niedoinformowania o limicie biegłej i skarżącego podczas spotkania w dniu [...] grudnia 2008 r. Ponadto gdyby skarżący i biegła znali limit przyznawanych środków, skarżący mógłby zmodyfikować swój biznesplan. Poprzez zmniejszenie zakupów i zapasów towarów co zmniejszy żądaną kwotę o 14.000zł do 15.000zł. skarżący mógłby zrezygnować z zakupu samochodu i jego ubezpieczenia. Ograniczyłby na początku zakres działalności gospodarczej. Skarżący zrezygnowałby z nowych regałów, a zakupiłby używane itd. Nie do przyjęcia jest dla skarżącego informowanie go, że może polepszyć swoją sytuację kosztem alimentów na dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Kontrola Sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153,

poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270

ze zm. – dalej jako: ppsa), ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych oraz przepisów procesowych , które miało wpływ na wynik sprawy, głównie z tej przyczyny, że doszło do przekroczenia przez orzekające organy administracji granic swobodnego uznania.

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przy czym zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem ( art. 3 ust. 2 ).

Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 43 ust 1. osobie albo rodzinie gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Pomoc w formie pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia może być przyznana w formie jednorazowego zasiłku celowego lub nieoprocentowanej pożyczki ( art. 43 ust. 2 ). Warunkiem przyznania tej pomocy jest legitymowanie się dochodem niższym od kryterium dochodowego. Podstawą odmowy przyznania albo ograniczenia rozmiarów pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie może być uchylanie się przez osobę lub rodzinę ubiegającą się o pomoc od podjęcia odpowiedniej pracy albo poddania się przeszkoleniu zawodowemu. Pomoc w celu ekonomicznego usamodzielnienia nie przysługuje, jeżeli osoba lub rodzina ubiegająca się otrzymała już pomoc na ten cel z innego źródła. Jednocześnie ustawa stanowi, że warunki udzielenia i spłaty pożyczki oraz jej zabezpieczenie określa się w umowie z gminą ( art. 43 ust. 3 ) Ustalanie wysokości zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie ustawodawca pozostawił radzie gminy, co różni tę formę pomocy od zasiłku celowego przyznawanego na ogólnych zasadach. Oprócz wysokości zasiłku rada, w drodze uchwały, określa również szczegółowe warunki przyznawania i zwrotu omawianego świadczenia ( art. 43 ust. 10).

Zgodnie z art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z omawianej zasady wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. " Zakres przedmiotowy udzielania informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych dotyczy praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ obowiązany jest zatem do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej. Nadto organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. 2. Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją. Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody" ( patrz: wyrok NSA z dnia 11 lipca 2001 r., I SA 2447/00, LEX nr 54741 ). ). Przepis nie określa zakresu informacji, wskazuje jednak cel - strona nie może ponieść szkody w wyniku nieznajomości prawa. W tej sytuacji należy przyjąć, iż zakres udzielanych stronie informacji powinien być na tyle szeroki, by ów cel został osiągnięty. Z powyższej zasady wynika także obowiązek organu wskazania stronie drogi prowadzącej do usunięcia stanu niezgodnego z jej interesami ( patrz: wyrok NSA z dnia 18 września 2007 r., II OSK 1207/06, LEX nr 372491).

Wbrew powyższej zasadzie w rozpatrywanej sprawie organ wbrew obowiązującym regułom, nie podjął kroków niezbędnych w celu ustalenia rzeczywistej intencji złożenia pisma z dnia [...] lipca 2006 r. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadą postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 63, 65, 128, 140 kpa jest jego odformalizowanie. Nie można dlatego przyjąć, że jeżeli pismo budzi wątpliwości to organ administracji jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. ( patrz: wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt ISA 2188/00, LEX nr 81741 ). Ostatecznie bowiem to strona decyduje, jaki charakter ma pismo i czego dotyczy jej żądanie. Nie ma decydującego znaczenia także tytuł pisma ( por. wyrok NSA z dnia 2 marca 1987 r., sygn. akt III SA 92/87, GAP 1988 nr 11, s. 44 ). Przy interpretowaniu złożonego oświadczenia woli przez stronę należy uwzględniać cel, w jakim strona złożyła takie oświadczenie. Jeżeli organ orzekający ma wątpliwości co do charakteru pisma to zdaniem Sądu obowiązkiem organu było co najmniej zwrócenie się do strony o sprecyzowanie zawartego w piśmie żądania (art. 7-9 kpa ). Tymczasem organ I instancji sam bez udziału skarżącego uznał, iż pismo skarżącego jest wnioskiem o przyznanie pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie i sam ustalił, że skarżący występuje o zasiłek celowy. Na obowiązek zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaki charakter i zakres żądania ma pismo złożone przez stronę, jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 kwietnia 2002 r. ( ISA 2188/00, LEX nr 81741).

Od lipca 2006 r. do czasu wydania decyzji z dnia [...]stycznia 2009 r., nr [...]organ nie poinformował skarżącego o możliwości obniżenia alimentów ani też o wysokości zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie ustalonej w § 2 ust 2 uchwały Rady Miasta Poznania LXXVI/824/IV/2005 z dnia 30 sierpnia 2005 r. w sprawie wysokości, szczegółowych warunków oraz trybu przyznawania zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie. Wręcz przeciwnie swoimi pismami utrzymywał w przekonaniu skarżącego, że pomoc w kwocie ponad 50 tyś zł jest możliwa. Świadczy o tym także treść postanowienia o dopuszczeniu opinii biegłego, gdzie nie poinformowano biegłej o maksymalnej kwocie pomocy. Nie uczyniono tego również podczas spotkania w dniu [...] grudnia 2008 r. Takie działanie organu uniemożliwiło skarżącemu stworzenie biznesplanu w granicach przyznawanej kwoty to jest 29,685.50 zł, a biegłej ocenę czy pomysł skarżącego ma szansę na realizację i czy przyznana pomoc gwarantuje ekonomiczne usamodzielnienie M. Z.. Zdaniem Sądu powyższym działaniem organ pierwszej instancji w sposób rażący naruszył art. 9 kpa oraz art. 8 kpa. Takie bowiem postępowanie organu nie może wzbudzić zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Jest oczywistym naruszeniem przepisu art. 8 kpa sytuacja, w której organ zwraca się do strony postępowania o uzupełnienie wniosku poprzez przedłożenie dodatkowej dokumentacji mającej wskazywać m. in. na doświadczenie skarżącego w prowadzeniu działalności gospodarczej czy też wskazanie ostatecznej kwoty pomocy, a następnie wydanie decyzji odmownej argumentując, że skarżący nabył doświadczenie w prowadzeniu biznesu w okresie gospodarki uspołecznionej oraz że skarżący może żądać pomocy tylko w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie ponieść wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Fakultatywność i uznanie administracyjne nie oznacza pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Także rozstrzygnięcie uznaniowe musi odpowiadać ogólnym kryteriom procedury administracyjnej i opierać się na sprawdzalnych, a więc zobiektywizowanych przesłankach ( porównaj wyroki NSA z 24.09.1996 r. SA/Gd 3281/95, z 5.03.1998 r. I SA 984/97 )

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał na niewielką ilość środków finansowych jakimi dysponuje oraz jakie w pierwszej kolejności musi spełniać zadania z zakresu opieki społecznej. Te ostatnio wymienione okoliczności, wskazujące na możliwości Ośrodka, z uwagi na treść przepisów art. 7, 77, 107 kpa powinny być, zdaniem Sądu, poparte konkretnymi danymi liczbowymi. Także gołosłowne bo niepoparte żądnymi dowodami są twierdzenia organu o tym, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu prowadzenie wskazanej działalności gospodarczej. W aktach sprawy znajduje się jedynie orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego i jedno zwolnienie lekarskie. Brak także dowodów na poparcie twierdzeń organu, że próby ekonomicznego usamodzielnienia często kończą się niepowodzeniem i osoba, która uzyskała wsparcie powraca do systemu pomocy społecznej.

Organ prowadzący postępowanie powinien w każdej sprawie zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w takim stopniu, aby dokładnie ustalić stan faktyczny, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli .

Konsekwencją błędów w postępowaniu organu I instancji były także uchybienia w pracy organu odwoławczego, który oparł się w pełni na twierdzeniach zawartych w uzasadnianiu decyzji organu I instancji, mimo że dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu niższej instancji, powinien w toku postępowania administracyjnego wszechstronnie i wnikliwie zebrać materiał dowodowy i ocenić go stosownie do wymogów art. 80 kpa, co winno następnie znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji ograniczyło się do powtórzenia argumentów powołanych przez organ I instancji. Nadto organ odwoławczy nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do argumentów przedstawionych w odwołaniu.

Konkludując należy uznać że prowadząc postępowanie organy w sposób rażący naruszyły wskazane wyżej zasady ogólne kpa a także, że w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji miały miejsce również inne mające wpływ na wynik sprawy uchybienia proceduralne, w tym związane z przekroczeniem granicy swobodnego uznania orzekających organów administracji.

Tak więc, wobec wykazanych powyżej licznych uchybień proceduralno-prawnych, należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji powinny uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organów w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa. W szczególności organ wezwie skarżącego do przedstawienia biznesplanu w granicach przyznawanych środków, dopuści dowód z opinii biegłej na okoliczności m. in., czy prognozowana działalność jest racjonalna i rzetelna pod względem ekonomicznym, czy możliwe do uzyskania dochody gwarantują stabilność przedsięwzięcia oraz czy pomoc gwarantuje ekonomiczne usamodzielnienie M. Z.. Przeprowadzi dowód z dokumentacji medycznej bądź opinii biegłej na okoliczność czy stan zdrowia skarżącego umożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej o wskazanym profilu itd.

Skoro zaskarżone decyzje w sposób rażący naruszały prawo, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski