Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 67/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. B. i H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia ugody i odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących R. B. i H. B. solidarnie kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. B. i H. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...], wydana na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2013 r. Nr [...], którą w pkt 1 odmówił zatwierdzenia ugody

z dnia [...].04.2012 r., natomiast w pkt 2 odmówił nakazania K. K.

i M. K. wykonania czynności przywrócenia terenu do stanu poprzedniego na działce nr 435/3.

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem R. B. (współwłaściciela działki nr 436 położonej w Z.) o przywrócenie do stanu poprzedniego terenu działki sąsiedniej (nr 435/3) lub wykonania działań zapobiegających szkodom.

Po przeprowadzeniu postępowania, w tym w dniu 12 kwietnia 2012 r. rozprawy administracyjnej z udziałem stron oraz biegłego, przed Wójtem Gminy [...], w dniu [...] kwietnia 2012 r., zawarta została ugoda na mocy której M. K. (właściciel działki nr 435/3) zobowiązał się do obniżenia terenu działki nr 435/3 na odcinku 13m licząc od zjazdu na tę działkę do wysokości rzędnej terenu działki sąsiada. R. B. wyraził zgodę na powyższe rozwiązanie wskazując jednocześnie na przebranie rowu odwadniającego drogę powiatową Z. przez wieś, na odcinku działki nr 436 do działki 432/2. Oświadczył nadto, że podniesie teren pod budynkiem poprzez wykonanie nasypu do wysokości +15cm, + 20cm powyżej istniejący poziomu. M. K. również wyraził zgodę na takie ukształtowanie terenu. Strony ustalił termin do 31 maja 2012 r. na wykonanie zobowiązań ugody.

W dniu 14 maja 2012 r. opracowana została ekspertyza w sprawie ustalenia czy nastąpiło naruszenie naturalnych stosunków wodnych. Natomiast w dniu 19 czerwca 2012 r. R. B., działając na podstawie art. 30 ust. 2 Prawo wodne zwrócił się do Wójta Gminy [...] o zatwierdzenie w drodze decyzji zawartej w dniu [...].04.2012 r. ugody. Dnia 14 września 2012 r. wniosek ten został ponowiony.

Wcześniej bo w dniu [...] sierpnia 2012 r. ([...]) Wójt Gminy [...] nakazał właścicielom działki nr 435/3 położonej w Z. – K. i M. K., obniżenie części działki do poziomu rzędnej terenu działki sąsiedniej nr 436, jak przed wykonaniem drogi dojazdowej do nowo wybudowanego budynku mieszkalnego, na odcinku pasa drogi powiatowej nr [...] na długości działki nr 435/3-13m, w terminie do 30 września 2012 r. Decyzja ta została na mocy decyzji SKO z dnia [...] października 2012 r. uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zwróciło na naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 10, art. 12, art. 77 k.p.a. a także na wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa tj. art. 29 ustawy Prawo wodne.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w tym po uzyskaniu w dniu 23 maja 2013 r. od K. i M. K. oraz w dniu 24 maja 2013 r. od H. i R. B. informacji o braku zgody na podtrzymanie warunków zawartej w dniu [...] kwietnia 2012 r. ugody oraz po uzyskaniu informacji od biegłego o podtrzymaniu stanowiska wyrażonego w opinii z dnia 14 maja 2012 r. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w pkt 1 odmówił zatwierdzenia ugody z dnia [...].04.2012 r., natomiast w pkt 2 odmówił nakazania K. K. i M. K. wykonania czynności przywrócenia terenu do stanu poprzedniego na działce nr 435/3.

Uzasadniając stanowisko o odmowie zatwierdzenia ugody organ wskazał, na niepodtrzymanie przez strony postępowania warunków zawartej w dniu [...] kwietnia 2012 r. ugody oraz na brak wniosku o wydanie decyzji o jej zatwierdzeniu. Natomiast odnośnie sprawy samowolnego podniesienia terenu działki nr 435/3 jako drogi dojazdowej na długości 50m do wysokości 1m w miejscowości Z. organ podał, że na podstawie przeprowadzonych przy udziale biegłego rzeczoznawcy w dniu 12.04.2012 r. oględzin ustalił, że teren działki nr 435/3 podniesiony jest w stosunku do rzędnej działki nr 436 własności H. i R. B. Te ustalenia oraz wnioski zawarte w opinii z dnia [...].05.2013 r. potwierdzają fakt podniesienia terenu działki nr 435/3 przez jej właściciela, co jednak nie ma wpływu na zalewanie działki nr 436. Ustalono także, że wzdłuż granic działek nr 435/3 i nr 436 wykonany jest rów odwadniający z naturalnym spadkiem terenu w kierunku rowu przydrożnego drogi powiatowej przez wieś Z. Również rzędne wysokościowe wynikające z mapy potwierdzają naturalny spadek działki nr 436 w kierunku drogi powiatowej oraz w kierunku sąsiedniej działki, własności K. i M. K. Organ podał, że z dokonanych niwelatorem pomiarów jednoznacznie wynika, że wpływ na podtapianie działki nr 436 ma jej położenie i ukształtowanie. Dokonane pomiary potwierdzają niekorzystne ukształtowanie części działki nr 436 oraz jej spadek w kierunku istniejącego rowu wzdłuż działek 435/3 i 436 oraz w kierunku rowu przydrożnego drogi powiatowej. Wójt podał, że z mapy sytuacyjno-wysokościowej, dołączonych do akt sprawy zdjęć, wykonanych pomiarów, złożonych wyjaśnień oraz opinii biegłego jednoznacznie wynika, że zalewanie działki nr 436 (własności H. i R. B.) następuje w wyniku nadmiernych opadów atmosferycznych i nawałnic. Nie jest natomiast skutkiem działania właścicieli działki nr 435/3. Nie wystąpiły zatem przesłanki o jakich mowa w art. 29 Prawa wodnego. Właściciele działki nr 435/3 nie zmienili istniejącego stanu wody na gruncie, nie zmienili kierunku spływu wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla działki nr 436, nie odprowadzają wód ani ścieków na teren działki nr 436. Materiał dowodowy wskazuje, że stan zagospodarowania i ukształtowanie terenu w rejonie działki nr 436, jest jednym z niżej położonych miejsc i stanowi naturalne zlewisko wód opadowych powierzchniowych.

Odwołanie od tej decyzji złożyli H. B. i R. B. wnosząc o jej zmianę i nakazanie M. K. i K. K. przywrócenia terenu do stanu poprzedniego na działce nr 435/3 w miejscowości Z., ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu podali, że skoro nie było wniosku zainteresowanych

o zatwierdzenie ugody to Wójt nie mógł wydać żadnej decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 Prawa wodnego. Zwrócili uwagę, że na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a mianowicie, że teren działki nr 435/3 został podniesiony na długości 50m przez właścicieli tej działki, którzy w ten sposób urządzili drogę dojazdową do swojego budynku, że podniesienie terenu nastąpiło ponad poziom terenu działki nr 436, że naturalny spadek terenu działki nr 436 następuje w kierunku działki nr 435/3 oraz że działka nr 436 wraz z posadowionym na niej budynkiem jest zalewana i podtapiana przez wody roztopowe i opadowe, organ I instancji wysnuł błędne wnioski i ustalił, że podniesienie terenu działki nr 435/3 nie stanowi zmiany stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, ze szkodą dla działek sąsiednich. Zwrócili uwagę, że zakwestionowana decyzja została wydana na podstawie opinii biegłego, który mimo, że potwierdził, iż doszło do podniesienia terenu działki nr 435/3 ponad poziom działki nr 436 i stwierdził zalewanie działki 436, to jednak wysnuł błędne wnioski. Uznał bowiem, że podniesienie działki nr 435/3 nie stanowi zapory dla naturalnego kierunku spływu wód. Zdaniem odwołujących taka ocena nie jest miarodajna. Wskazali na liczne błędy i braki zawarte w ekspertyzie i podważyli jej wiarygodność. Jako główną przyczynę gromadzenia się wód na ich działce biegły wskazał niedrożny rów przy drodze. Zaznaczyli jednakże, że rów w takim stanie istnieje co najmniej od 20 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazało, że stosownie do art. 29 ustawy Prawo wodne właściciel nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, nie może odprowadzać również wód ani ścieków na grunty sąsiednie Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, właściwy organ może nakazać właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Taki nakaz musi być poprzedzony ustaleniem, że

w wyniku działań dokonanych przez właściciela gruntu doszło do naruszenia stanu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy dokonanym naruszeniem w sferę stosunków wodnych a powstałą szkodą na gruntach sąsiednich.

W pierwszej kolejności Kolegium odniosło się do tej części decyzji, którą organ I instancji odmówił zatwierdzenia ugody i wyjaśniło że takie działanie Wójta jest prawidłowe i zmierza do formalnego zakończenia sprawy dotyczącej sporządzonej

w 2012 roku ugody, w trybie art. 30 ustawy Prawo wodne. Wbrew stanowisku odwołujących takie działanie nie stanowi wady.

Odnosząc się do kwestii naruszenia stosunków wodnych na działce nr 435/3

w miejscowości Z. ze szkodą dla działki wnioskodawcy, tj. działki nr 436. Kolegium uznało, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które pozwalało na merytoryczne rozpoznanie sprawy. Ustalił bowiem stan faktyczny na gruncie, stwierdzając, że rzeczywiście teren działki nr 435/3 został podniesiony

a właściciele tej działki wykonali drogę dojazdową do swoich zabudowań, podnosząc teren do wysokości 1m na długości 50m, wzdłuż granicy z działką nr 436. Natomiast w celu ustalenia czy zmiana ta powoduje szkody na działce sąsiedniej, prawidłowo przeprowadził dowód z opinii biegłego. W sporządzonej opinii, biegły rzeczoznawca

z zakresu budownictwa – J. C. stwierdził, że na działce nr 435/3 nie nastąpiło naruszenie naturalnych stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Podwyższenie nie miało wpływu na zmianę stanu wody na gruncie, tj. zmianę kierunku odpływu wód opadowych. Kierunek spływu wód opadowych przebiega na kierunku wschód-zachód z dodatkową możliwością odpływu rowem na działce nr 436 wzdłuż działki nr 435/3.

Zdaniem Kolegium powyższa opinia oraz zgromadzone w sprawie dowody (oględziny, pomiary niwelatorem) wskazują, że w wyniku nawiezienia ziemi na działkę nr 435/3 nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla działki nr 436. Wykonane podwyższenie terenu, tj. nawieziony grunt, zastabilizowany przed utwardzeniem powierzchni jezdni tłuczniem oraz obsianie skarp mieszankami traw, nie utrudnia naturalnego kierunku spływu wód. Przeprowadzone postępowanie wykazało również brak związku przyczynowego między działaniami właścicieli działki nr 435/3 a sytuacją na działce nr 436 (własności Państwa B.). Szkody powstałe na ich gruncie wynikają z ukształtowania terenu ich działki i powstają w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych, losowych tj. nadmiernych opadów atmosferycznych. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny na podstawie prawidłowo zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, a to pozwalało na wydanie prawidłowej decyzji.

Końcowo SKO zwróciło uwagę na uchybienia proceduralne (błędne uznanie Powiatowego Zarządu Dróg [...] za stronę postępowania, brak informacji

o fakcie złożenia odwołania, brak pisma przewodniego przekazującego odwołanie

z aktami, brak ponumerowania dokumentacji), które jednak nie powodują naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji.

Decyzję tę zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie R. B. i H. B., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, dopuszczenie dowodu z dokumentu – opinii biegłego sądowego w zakresie ustalenia czy właściciele działki nr 435/3 zmienili istniejący stan wody na gruncie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 30 ustawy Prawo wodne i przyjęcie, że dopuszczalne było wydanie decyzji o odmowie zatwierdzenia ugody z dnia [...].04.2012 r. mimo, że umawiający się właściciele gruntów nie wystąpili z wnioskiem o zatwierdzenie ugody. Skarżący zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia

a polegający na nieprawidłowym założeniu, że nie nastąpiło naruszenie naturalnych stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, że podwyższenie terenu na działce nr 435/3 nie spowodowało zmiany stanu wody na gruncie, tj. zmiany kierunku odpływu wód opadowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, że zalewanie części działki nr 436 wynika z jej położenia i ukształtowania i jest wynikiem nadmiernych opadów atmosferycznych a także, że uszkodzenia budowlane, w ich zabudowaniach na działce nr 436, spowodowane są niewłaściwym wykonaniem robót budowlanych, nie zaś wynikiem napływu wód.

Powyższe ustalenia, zdaniem skarżących miały istotny wpływ na wynik sprawy i prowadziły do błędnego uznania, że decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2013 r. nie narusza prawa. Nadto skarżący potrzymali podnoszone dotychczas zarzuty i podważyli wnioski sporządzonej przez biegłego opinii. Biegły jako przyczynę gromadzenia się wód wskazał na niedrożny rów przy drodze. Jednakże rów w takim stanie istniał od 20 lat a problemy z zalewaniem ich działki powstały w momencie podniesienia terenu działki nr 435/3. To spowodowało przerwanie naturalnego spływu wód.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a." sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Trzeba też podkreślić, że na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W myśl art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub jeżeli zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w omówionym zakresie, a więc w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] wszczął i prowadził postępowanie na wniosek R. B. i H. B. domagających się wydania decyzji w trybie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", nakazującej M. K. przywrócenie stanu poprzedniego działki nr 435/3, poł. w Z. lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr 436 (własności wnioskodawców). Prowadzone postępowanie na podstawie wspomnianej ustawy, zakończył wydaniem decyzji (w dniu [...].09.2013 r.), którą odmówił zatwierdzenia ugody z dnia [...] kwietnia 2012 r. – stosownie do jej treści M. K. zobowiązał się do obniżenia terenu działki nr 435/3 na odcinku 13 m licząc od zjazdu na działkę do wysokości rzędnej terenu działki sąsiada (nr 436), zaś R. B. do podniesienia terenu działki nr 436 przed budynkiem poprzez wykonanie nasypu do wysokości +15cm, +20cm powyżej obecnie istniejącego poziomu -, jednocześnie też odmówił nakazania K. i M. K. wykonania czynności przywrócenia terenu do stanu poprzedniego na działce nr 435/3, powołując przy tym przepisy art. 30 ust. 2 i art. 29 ust. 3 ustawy. W ocenie Sądu, pogląd organów administracji obu instancji – zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy wydana w pierwszej instancji decyzja z dnia [...] września 2013 r. – nie zasługuje na akceptację.

Niesporne jest, że ugoda z dnia [...] kwietnia 2012 r. została zawarta w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ustawy, na wniosek R. B. i H. B., którzy zakwestionowali zmianę stanu wody na gruncie (dz. 435/3) w związku z budową drogi dojazdowej przez M. K. do swojego domu, co spowodowało – wg wnioskodawców – zmianę kierunku odpływu wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich (wnioskodawców).

Z uwagi na to, że sprawa podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej możliwym było zawarcie tylko ugody administracyjnej uregulowanej przepisami art. 114-122 k.p.a. Jest to regulacja odrębna od ugody przewidzianej w art. 30 ustawy. Należy też wskazać, że zatwierdzenie ugody administracyjnej (bądź odmowa zatwierdzenia) następuje w drodze postanowienia, co wynika z art. 119 § 1 k.p.a.

W sprawie niniejszej "Przyjmujący ugodę" z dnia [...] kwietnia 2012 r. Wójt Gminy [...] odmówił następnie decyzją (z dnia [...].09.2013 r.) jej zatwierdzenia, wskazując w niej jako podstawę prawną art. 30 ust. 2 ustawy i argumentując odmowę brakiem wniosku, o jakim mowa w wymienionym wyżej przepisie, tj. wniosku umawiających się stron (właścicieli gruntów).

Zdaniem Sądu, przepis art. 30 ustawy dotyczy sytuacji, gdy właściciele nieruchomości dopiero zamierzają zmienić stan wody na gruncie i w tym celu zawierają pisemną ugodę, która następnie podlega zatwierdzeniu decyzją odpowiednio przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, jeżeli przewidziane w ugodzie zmiany stanu wody nie wpłyną szkodliwie na inne nieruchomości lub na gospodarkę wodną i pod warunkiem, że ugoda nie dotyczy wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi.

Nie może zatem budzić wątpliwości, że przyjęcie przez organ I instancji ugody "spisanej w myśl art. 30 Prawa wodnego", w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ustawy, nie było prawidłowe. Na etapie zawarcia ugody organ ten nie wywiązał się z obowiązku jej kontroli (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) m.in. czy nie narusza ona obowiązującego prawa. Nie jest również prawidłowe rozstrzygnięcie decyzji wydanej w pierwszej instancji (pkt 1) z zaniedbaniem wspomnianych obowiązków proceduralnych wiążącym się z błędną wykładnią i zastosowaniem art. 30 ustawy.

Zgodnie z treścią art. 29 ustawy właściciel gruntu nie może dokonywać jakichkolwiek działań, które prowadząc do zmiany stanu wody na gruncie, powodują szkodę na gruncie sąsiednim. Z brzmienia cyt. przepisu wynika również obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód oraz zmian powstałych na jego działce jeśli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie, nawet jeżeli powstały wskutek przypadku lub działania osób trzecich (ust. 2). O ile zatem zmiany stanu wody na gruncie, spowodowane przez właściciela, szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust. 3).

Przesłankami wydania nakazów w trybie art. 29 ust. 3 ustawy jest więc ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie, a pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Dlatego wydanie tej decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego, zmierzającego do ustalenia, czy spełnione zostały powyższe przesłanki łącznie. Sąd podziela w tym względzie argumentację organu II instancji.

Trzeba też wskazać, że zmiany dokonane przez właściciela na jego gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (na przykład nawiezienie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (na przykład wybudowanie murowanego ogrodzenia), jak również wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy; konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przedwcześnie stwierdziły, że zachodzi brak podstaw do wydania nakazu, o którym mowa w art. 29 ust. 3 ustawy.

Jest poza sporem, że M. K. wykonał na swojej działce, oznaczonej nr 435/3 drogę dojazdową do budynku mieszkalnego, z utwardzeniem i podnosząc jej teren w stosunku do działki nr 436 (wnioskodawców). Okoliczność ta ustalona została przez organy obu instancji, stwierdzona przez biegłego rzeczoznawcę w trakcie oględzin (znajduje odzwierciedlenie w jego ekspertyzie z dnia 14.05.2012 r.), a także przyznana przez uczestnika. W tej sytuacji obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia czy spełnione zostały dwie pozostałe przesłanki z art. 29 ust. 3 ustawy – czy wykonane prace (przez M. K.) doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie i czy zmiana ta wyrządza szkody gruntom sąsiednim, w szczególności gruntom skarżących (dz. nr 436). Mimo, że sprawa rozpoznawana była przez organy dwukrotnie (pierwotnie organ I instancji nakazał właścicielom działki nr 435/3 w Z. obniżenie części tej działki do poziomu rzędnej działki nr 436 "jak przed wykonaniem drogi dojazdowej do nowo wybudowanego budynku mieszkalnego... na długości działki 435/3-13m"), okoliczności tej organy nie wyjaśniły zgodnie z regułami wyrażonymi w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz wymogiem określonym w art. 80 k.p.a (obligującym do wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego, a więc rozpatrzenia wszystkich dowodów we wzajemnej łączności). Wprawdzie swoje stanowisko organy wspierają ekspertyzą rzeczoznawcy (z dnia 14.05.2012 r.), jednak nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Nie zostało bowiem wyjaśnione, czy podwyższenie terenu powoduje zmianę kierunku spływu wody, w ten zwłaszcza sposób, że ze zwiększoną siłą spływa na działkę skarżących (w szczególności w czasie deszczu nawalnego) wyrządzając jej szkodę. Według rzeczoznawcy (wnioski ekspertyzy w/w) wykonane przez uczestnika prace nie spowodowały zmiany kierunku spływu wód opadowych i ta ocena stanowiła dla organów obu instancji podstawę dla dokonywanych ustaleń. Odmienny pogląd wyrażają skarżący, a ich uwagi i zastrzeżenia wobec tej ekspertyzy – jak wynika z lektury akt administracyjnych przedstawiane w wielu pismach skierowanych do organów nie zostały w sposób dostatecznie wnikliwy przez organy zbadane i ocenione. Prawidłowość ekspertyzy podważali w postępowaniu administracyjnym (nie zostali wówczas poinformowani o możliwości wnioskowania o powołanie innego biegłego) i również podczas rozprawy sądowej wskazywali, że na przykład zawarto w niej, iż mostek P2 istnieje – w rzeczywistości nie ma go od 8 lat – jakoby ten mostek przyczyniał się do zalewania działki nr 436.

Wypada również zauważyć, że we wnioskach końcowych autor ekspertyzy stwierdził, iż kierunek spływu wody nie uległ zmianie, bo odbywa się na kierunku wschód-zachód". W ocenie Sądu takie pojmowanie zmiany kierunku spływu wód jest zbyt wąskie. Wobec braku przesłanek w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy do oceny zmiany kierunku spływu wody przez taka zmianę rozumieć należy każdą zmianę kierunku, nawet jeżeli ona polega na zmianie kąta spadku wody. Zmiana kąta spadku wody jest też zmianą kierunku spływu wody w rozumieniu ustawy.

Nadto Sąd zauważa, że poza zakresem rozważań i oceny organów pozostała okoliczność, iż R. B. wykonał obowiązki z ugody z dnia [...] kwietnia 2012 r. – co wynika z jego wniosków skierowanych do Wójta Gminy [...] o zatwierdzenie tej ugody w myśl art. 30 ust. 2 ustawy – chociaż nie została przez Wójta zatwierdzona. Okoliczności te, jako element stanu faktycznego sprawy, niewątpliwie winny być wyjaśnione przed rozstrzygnięciem sprawy.

Przypomnieć wypada, że dopiero zebranie całego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy. Dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organom administracji podstaw do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w przepisie art. 29 ust. 3 ustawy.

Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią powyższe uwagi Sądu i ocenę stwierdzonych naruszeń prawa.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 135, 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.