Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1847/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 pkt 1, art. 5 par. 2 pkt 4, art. 24 par. 1 pkt 5, art. 127 par. 3, art. 132 par. 1,2, art. 140
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1847/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010r., sprawy ze skargi T. D., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 30 października 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2009r. T. D. zwrócił się do Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o rozłożenie na raty składek ustalonych decyzją o objęciu ubezpieczeniem z dnia 7 sierpnia 2009r. nr [...]za okres: I kwartał 2003r. – III kwartał 2009r.

W uzasadnieniu wniosku w/w podniósł, że nie posiada środków na spłatę składek, wskazał na słabą klasę gruntów oraz fakt, że po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Zawodowej w 2002r. podjął naukę w Technikum Mechanizacji Rolnictwa, a następnie w Szkole Policealnej. Rodzice mają II grupę inwalidzką z całkowitą niezdolnością do pracy. Podkreślił, że do tej pory nie korzystał z żadnych ulg i pomocy.

Do wniosku dołączył oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy de minimis w rolnictwie oraz opis konsultacji kardiologicznej i zaświadczenie lekarskie dotyczące ojca M. D.

Po otrzymaniu podania Placówka Terenowa KRUS. skierowała do rolnika pismo z dnia 28 sierpnia 2009r. informujące o zasadach udzielania ulg, wyznaczając jednocześnie termin ( od 2 września 2009r. do 7 września 2009r.) przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie domowym płatnika.

W dniu 31 sierpnia 2009r. do Placówki Terenowej KRUS .zgłosiła się matka rolnika dostarczając odcinki rentowe swój i męża oraz dowody wpłaty rat kredytów (trzy na swoje nazwisko i jedną na nazwisko syna) żądając przy tym udzielenia ulgi w spłacie bez przeprowadzenia wizytacji w miejscu zamieszkania.

W dniu 4 września 2009r., podjęto próbę wizytacji, z której sporządzono protokół, w którym zapisano, że T. D. nie zastano, natomiast jego matka, która udzielała wszelkich informacji stwierdziła, że nie życzy sobie przeprowadzania wizytacji w gospodarstwie.

Decyzją z dnia 23 września 2009r. nr [...]wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS, Kierownik Placówki Terenowej KRUS odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że wnioskodawca nie udokumentował zdarzeń losowych, nie przedstawił dokumentacji dotyczącej wydatków ponoszonych na leczenie rodziców, wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z opłatą rachunków. Wskazał także, że spłata pobranego kredytu świadczy o względnie dobrej sytuacji materialnej.

Z powyższą decyzją T. D. się nie zgodził i w dniu 8 października 2009r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiając jednocześnie nowych dowodów w sprawie. Winą za powstałe zaległości obarczył KRUS twierdząc, że nie był informowany o obowiązku ubezpieczenia się i opłacania składek, a jego podanie o ulgę rozpatrzone zostało tendencyjnie. Jego zdaniem odmowna decyzja była z góry przesądzona.

Po rozpoznaniu wniosku T. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 30 października 2009r. Kierownika Placówki Terenowej KRUS działający z upoważnienia Prezesa KRUS odmówił umorzenia odsetek od powstałych zaległości w składkach.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że nie dołączono do wniosku nowych dokumentów, a Placówka KRUS we własnym zakresie ustaliła klasę gruntów (3b-0,25ha, 4a-1,47ha) oraz roczny dochód z gospodarstwa wnioskodawcy w kwocie 3659,68 zł. Podniesiono, że sytuacja wnioskodawcy w międzyczasie uległa poprawie z uwagi na osiąganie dodatkowego dochodu z rozpoczętej w dniu 1 października 2009r. działalności gospodarczej. Organ uznał, że argumentacja rolnika oraz materiał dowodowy w sprawie nie są wystarczające do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należnych odsetek za zwłokę.

W skardze z dnia 30 listopada 2009r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesiono o uchylenie odmownej decyzji w sprawie umorzenia odsetek od należnych składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarżący podniósł, że zażalenie na odmowną decyzję z dnia 23 września 2009r. złożył do Prezesa KRUS, tymczasem decyzję podjęto powtórnie w Placówce Terenowej KRUS.

W odpowiedzi na skargę z dnia 24 grudnia 2009r. podtrzymano w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazano że wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można zaliczyć do środków odwoławczych, w związku z tym w przypadku podejmowania decyzji w tym trybie nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika określony w art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na poparcie swojego stanowiska przywołano wyrok NSA z dnia 22 listopada 1999r., sygn. akt II SA 699/99.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy).

Sąd rozstrzyga – w myśl art. 134 § 1 w/w ustawy – w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga okazała się uzasadniona, albowiem narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego powoływanego dalej "K.p.a.".

W myśl art. 41a ust. 1 pkt l ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.u.s.r.". Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć je w całości lub w części.

K.p.a. zgodnie z art. 1 pkt l, normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 K.p.a. jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 u.u.s.r.

Wobec decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine K.p.a., a także na mocy art. 140 K.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Z kolei przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 K.p.a.

Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222).

W wyroku z dnia 20 marca 2008r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 K.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. wyrażony w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r., sygn. akt II SA 2616/93). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 K.p.a.

Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 K.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

W niniejszej sprawie, decyzję z dnia 23 września 2009r. podpisała z upoważnienia Prezesa KRUS A. B. – Kierownik Placówki Terenowej KRUS. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia 30 października 2009r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

W przekonaniu Sądu w składzie orzekającym w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.

Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy.

W związku z wykazanym naruszeniem postępowania oraz faktem, że wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie jeszcze raz rozpatrzony, przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu, co do prawidłowości dokonanej przez KRUS oceny istnienia przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie.

Kwestia zasadności umorzenia zaległych składek stanie się przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu odwoławczym. Zasady prowadzenia takiego postępowania wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ) i ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego, a w razie potrzeby jego uzupełnienie w dopuszczalnym zakresie. Pełne przedstawienie wyników tej oceny powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. orzekł jak w sentencji wyroku.

.