Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1112/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c, art. 21 ust. 1 i 2, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 276
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st.sekr.sąd. Barbara Szymkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie przyznania statusu kombatanta oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 2/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ("WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. P., uchylił decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] listopada 2014 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] października 2014 r., nr [...]

WSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, że analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy pokazuje, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ("Szef UdSKiOR") nie wyjaśnił i nie utrwalił w aktach sprawy wszystkich okoliczności istotnych dla właściwego jej rozstrzygnięcia związanych przede wszystkim z pobytem Skarżącej w obozie w miejscowości H..

WSA zwrócił uwagę, iż w świetle art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1206, z późn. zm.; dalej jako "ustawa o kombatantach", w skrócie "u.kombat.") uprawnienia określone w tej ustawie przysługują m.in. osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą fakt podlegania represjom, o których mowa w art. 4. Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu tej ustawy są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Wykaz takich miejsc zawiera rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154, z późn. zm.; dalej jako "Rozporządzenie_2001"), wydane na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 u.kombat. Nie ma jednak prawnych przeszkód do dowodzenia, że pobyt w innym obozie, niewymienionym w Rozporządzeniu_2001, był represją w rozumieniu ustawy o kombatantach.

W ocenie WSA w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego nie zostały podjęte właściwe działania w celu pozyskania i przeprowadzenie dalszych dowodów. Skarżąca nie została zobowiązana do przedstawienia dowodów na poparcie swych twierdzeń. Dopiero w protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania świadka, sporządzonym przez prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] w P., z [...] grudnia 2014 r., złożonym przez skarżącą do akt sądowych, pojawia się nazwisko świadka H. zamieszkałego w P., który (ze swą rodziną) przebywał wraz ze skarżącą w obozie w H.. Fakt, iż skarżąca wcześniej (także podczas przesłuchania w toku postępowania) o osobie tej nie wspominała, wynikać musi, zdaniem WSA, z tego, że nie została o to zapytana. W takiej sytuacji niezasadne jest stwierdzenie organu, że strona nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów na pobyt w obozie w miejscowości H.. (Notabene równie pozbawione podstaw są dywagacje zawarte w decyzji z [...] października 2014 r. o służbie w Niszczycielskich Batalionach – skarżąca o tym nie wspomina). W decyzji brak jest również wyjaśnienia kwestii samego obozu w H. (czy figuruje w rozporządzeniu, czy fakt jego istnienia znany jest organowi, jaki miał charakter).

W konsekwencji WSA stwierdził, iż co najmniej przedwcześnie organ przyjął, że zebrany materiał pozwala wnioskować, iż okoliczności wskazywane przez skarżącą nie dają podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich. W takim przypadku szczególnej doniosłości nabiera obowiązek organu wnikliwego rozważenia i podania, które fakty uznał ostatecznie za udowodnione, a także wskazania dowodów, na których w tej mierze się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Temu obowiązkowi, zdaniem WSA, Szef UdSKiOR nie uczynił zadość, a w każdym razie nie znalazło to dostatecznego wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...] Szef UdSKiOR ponownie odmówił M. P. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że brak jest dowodów, iż wnioskodawczyni była osadzona w hitlerowskim więzieniu, obozie koncentracyjnym lub ośrodku zagłady, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a u.kombat. Brak jest również dowodów, że była osadzona w obozie w miejscowości H.. Ponadto organ zauważył, że obóz ten nie znajduje się w wykazie miejsc odosobnienia wymienionych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c (Dz. U. z 2014 r. poz. 1564; dalej jako "Rozporządzenie_2014"). Ustosunkowując się zaś do wytyku WSA dotyczącego świadka o nazwisku H., organ wyjaśnił, iż w Urzędzie brak jest zarejestrowanego wniosku mężczyzny o tym nazwisku starającego się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia w obozie H. na Wołyniu.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła M. P., która wskazała, że z urzędem ds. kombatantów sądziła się zamieszkała w P. T. H., córka B. i I., siostra E. H., schorowanego autora książki pt. "Zamordowane dzieciństwo". Wnioskodawczyni podniosła, że jako dziecko przeżyła okres II wojny światowej, widziała piekło ludobójstwa, była więziona w obozach zagłady oraz została ranna podczas strzelaniny.

Decyzją z [...] września 2018 r., nr [...] Szef UdSKiOR utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż materiał dowodowy nie potwierdza, by wnioskodawczyni prowadziła działalność w rozumieniu ustawy o kombatantach lub podlegała represjom w niej przewidzianym.

Organ wyjaśnił, iż M. K., matka strony, w swoim oświadczeniu złożonym w dniu [...] listopada 1974 r. stwierdziła, że została wraz z rodziną przesiedlona z m. H. (Ukraina) do miejscowości T., gmina G.. Także M. P. w ankiecie kierowanej do Biura Dowodów Osobistych w K. stwierdziła, że jej miejscem zamieszkania do 1939 roku była m. M. położona w powiecie H., a miejscem zamieszkania w czasie wojny był S.. Matka wnioskodawczyni w swojej relacji nie wskazała na pobyt w obozie w m. H.. Z kolei wnioskodawczyni na rozprawie, która odbyła się przed Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych w P. w dniu [...] maja 1973 r., wnioskodawczyni oświadczyła, że w czasie wojny, w czasie wycofywania się wojsk niemieckich w lipcu 1944 r., dostała w nogę odłamkiem z pocisku. Organ podniósł, iż zarówno w relacjach strony, jak i matki złożonych w latach 70-tych brak jakiejkolwiek wzmianki o pobycie w obozie. Zaświadczenia ze szpitala dotyczą natomiast leczenia obrażeń, jakich doznała M. P. w 1944 r. w trakcie działań wojennych. Ustawa o kombatantach nie przewiduje jednak przyznania uprawnień z tytułu uszczerbku na zdrowiu doznanego w trakcie wojny. Z kolei podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu [...] września 2014 r. w Urzędzie Miejskim Gminy D., M. P. stwierdziła, że w 1943 r. uciekła wraz z rodziną z [...], w latach 1944-1946 mieszkała w m. Trześń i w trakcie pobytu w tej miejscowości miała nosić wraz z matką "jedzenie dla Żydów" oraz polskich partyzantów. Ponadto wnioskodawczyni stwierdziła, że była z rodzicami "w obozie w m. H.", gdzie miały także przebywać osoby narodowości żydowskiej. Z tego obozu mieli zostać wywiezieniu na przełomie 1943 i 1944 roku do O.. Jednocześnie strona wskazała, że jako dziecko nie pamięta, jak wyglądał obóz.

Następnie organ szczegółowo zrelacjonował treść dalszych oświadczeń, zeznań i pism skarżącej, które rozważył – w tym pism z [...] kwietnia 2015 r. i z [...] września 2015 r., w których pojawił się nowy wątek pobytu skarżącej jakoby w obozie w Ł. – oraz wskazał, w jakim zakresie uznał je za niewiarygodne lub wewnętrznie sprzeczne tudzież sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym. Ponadto przedstawił czynności, jakie podjął, w celu uzupełnienia materiału dowodowego, w tym: wystąpienie do Instytutu Pamięci N. ("IPN") o informacje dotyczące śledztwa w sprawie zbrodni nazistowskiej, wszczętego z zawiadomienia M. P. – które to śledztwo, jak się ostatecznie okazało, zostało umorzone, gdyż nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących podnoszonych przez stronę okoliczności – a także wezwanie wnioskodawczyni (z uwagi na pojawiające się rozbieżności, co do miejsca jej pobytu w czasie wojny) o dokładne sprecyzowanie, gdzie i w jakim okresie miała przebywać. Wnioskodawczyni nie podała jednak żadnych dokładnych informacji w tym zakresie i w piśmie z [...] grudnia 2015 r. stwierdziła, że "jako dziecko do 14 lat byłam więziona w obozach H. oraz Ł. (...) w 1943 r.".

Odnosząc się do wniosku o przesłuchanie świadków, których oświadczenia wnioskodawczyni załączyła do swego pisma, organ stwierdził, że wiedza A. K. pochodzi od osób trzecich (opowiadania męża), a Z. K. urodził się w dniu [...] maja 1941 r., a zatem w czasie opisywanych zdarzeń miał dwa lata. Ponadto, zdaniem organu, na podstawie informacji podanych przez świadków nie można stwierdzić, czy miejsce odosobnienia, w których miała przebywać wnioskodawczyni, spełnia przesłanki określone w art. 4 ust. 1 u.kombat. Z tych względów organ odstąpił od przesłuchania ww. osób. Poza tym organ podniósł, iż realizując zalecenia zawarte w wyroku WSA z [...] kwietnia 2015 r. podjął próbę ustalenia, kim była rodzina H.. Strona wskazała, że T. H. jest osobą, która otrzymała niekorzystną decyzję od Szefa UdSKiOR. Mimo wezwania przez organ, wnioskodawczyni nie nadesłała oświadczenia ww. osoby i nie wyjaśniła, czy jest to członek rodziny, z którą miała być osadzona w obozie.

Dalej organ wyjaśnił, że kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych IPN przyniosła wynik negatywny – nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących strony. Także Międzynarodowe Biuro Poszukiwań w B. A. nie posiada żadnych informacji w przedmiocie podnoszonych okoliczności.

Szefa UdSKiOR podkreślił, że kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie było ustalenie, czy miejsca odosobnienia, w których miała przebywać strona, spełniają przesłanki zawarte w ustawie o kombatantach. W związku z tym zauważył, że obozy w m. H. i Ł. nie zostały wymienione w wykazie miejsc odosobnienia wskazanych w Rozporządzeniu_2014. Z kolei IPN w piśmie z [...] lutego 2017 r. poinformował, że nie dysponuje żadnymi materiałami źródłowymi potwierdzającymi istnienie miejsc odosobnienia wskazanych przez wnioskodawczynię, a w trakcie prac badawczych nie natrafiono na żadne materiały, które mogłyby być pomocne w niniejszej sprawie. Także instytucje, do których zwrócił się Szef UdSKiOR na żądanie pełnomocnika M. P.: [...] Instytut Pamięci N. oraz Z. S. der [...] nie odnalazły żadnych dokumentów dotyczących strony, ani obozów w m. H. i Ł..

W konkluzji organ stwierdził, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można jedynie ustalić, iż M. P. przed wybuchem wojny mieszkała wraz z rodziną w miejscowości M. (wieś w pobliżu Marianówki), a w 1943 r. udało im się uciec z [...] na teren L. oraz że w lipcu 1944 r. w trakcie wycofywania się wojsk niemieckich została ranna w nogę. Brak jest natomiast wiarygodnych dokumentów potwierdzających, że wnioskodawczyni w czasie okupacji przebywała w miejscu odosobnienia określonym w przepisach art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a–c u.kombat. Z kolei podniesione przez stronę dzielenie się żywnością z partyzantami lub osobami pochodzenia żydowskiego nie spełnia, zdaniem organu, przesłanki działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, wskazanej w art. 2 pkt 31 u.kombat. Zdaniem Szefa UdSKiOR Strona nie wypełniła dyspozycji art. 22 ust. 1 u.kombat., tj. nie przedłożyła dokumentów oraz dowodów potwierdzających wnioskowane represje. Tymczasem w świetle tego przepisu, to na stronie ciąży ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności związanych z występowaniem przesłanki uzasadniającej przyznanie uprawnień określonych w ustawie o kombatantach.

Skargę na opisaną decyzję Szefa UdSKiOR z [...] września 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. P., reprezentowana przez ad Z., która z powołaniem się na zarzuty naruszenia:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. polegającego na niepodjęciu wszelkich czynności przez organ administracji w celu wyjaśnienia, czy twierdzenia skarżącej są prawdziwe oraz przez brak wnikliwej oceny oświadczeń skarżącej, a w konsekwencji nieustalenie w sposób wszechstronny i wyczerpujący stanu faktycznego niniejszej sprawy;

2) art. 22 u.kombat. przez nieuznanie uprawdopodobnienia wniosku Skarżącej, które stanowi wystarczającą podstawę do przyznania jej uprawnień kombatanckich;

3) art. 80 k.p.a., poprzez nielogiczną i niezasadną ocenę oświadczeń Skarżącej, bez uwzględnienia okresu kilkudziesięciu lat, które upłynęły od przedmiotowych wydarzeń,

wniosła o:

- przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonej do skargi opinii sądowo-lekarskiej przeprowadzonej w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego im. K. M. w dniu [...] września 2018 r. przez lekarza medycyny sądowej oraz lekarza psychiatrę.

- zobowiązanie organu administracyjnego do wydania w określonym terminie rozstrzygnięcia w postaci przyznania M. P. uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy o kombatantach, ewentualnie:

- uchylenie wydanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji I instancji, a także:

- zasądzenie kosztów postępowania i zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż organ, badając oświadczenia Skarżącej zastosował błędną wykładnię art. 22 u.kombat. Zgodnie z tym przepisem wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich należy udokumentować, a nie udowodnić. W związku z tym możliwe do wykorzystania są wszelkie dostępne środki dowodowe. Skarżąca przedłożyła do niniejszej sprawy swoje oświadczenia, dokumentację medyczną oraz liczne dostępne jej pisma.

W ocenie autora skargi istotnym zarzutem wobec organu administracji jest także brak wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Organ administracji rzeczywiście przeprowadził poszukiwania dokumentów dotyczących skarżącej, również tych zawnioskowanych przez jej pełnomocnika. Jednakże uzyskane informacje, zdaniem organu administracyjnego – budzące wątpliwości – powinny zostać skonfrontowane z jej wypowiedziami. Zatem organ powinien podjąć się przesłuchania skarżącej, mającego na celu wyjaśnienie ewentualnych rozbieżności. Organ w swoich pismach cytuje jedynie oświadczenia i wypowiedzi skarżącej przedstawione w jej pismach sprzed wielu lat. Brak rozmowy ze skarżącą skutkował również brakiem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych na okoliczność stwierdzenia prawdziwości wydarzeń opisywanych przez skarżącą.

Ponadto skarżąca wskazała, iż wyczerpuje przesłanki udzielania schronienia przewidziane w ustawie o kombatantach, ponieważ poprzez zaopatrywanie w ciepłe posiłki umożliwiające przeżycie, uczestnictwo w ukrywaniu członków oddziałów partyzanckich oraz ludności żydowskiej, pomimo tego, że miała wtedy kilka lat, nie tylko uczestniczyła w powyższych działaniach, ale również w sposób wyczerpujący wyjaśniła, że miała świadomość grożącego niebezpieczeństwa oraz przyczyn, dla których podejmowała opisane działania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, że:

- dołączony do skargi nowy dokument: opinia sądowo-lekarska z [...] września 2018 r. został wprawdzie sporządzony przed datą wydania zaskarżonej decyzji, jednak nie został udostępniony organowi, a zatem nie mógł być wzięty pod uwagę w trakcie przeprowadzonego postępowania. Odnosząc się do treści tego dokumentu, organ zauważył, że w katalogu represji wskazanych przez ustawodawcę nie przewidziano przyznania uprawnień z tytułu trwałej zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej "w postaci przeżycia zdarzeń wojennych na [...] jako dziecko, w tym zdarzeń bezpośredniego zagrożenia (...) życia oraz bycia świadkiem śmierci i tragedii innych osób." Także uraz fizyczny wynikający ze "zranienia lewej goleni odłamkiem pocisku" nie stanowi represji w rozumieniu przepisów ustawy;

- niesłuszny jest także podniesiony w skardze zarzut dotyczący braku przesłuchania strony, gdyż takowe odbyło się [...] września 2014 r. w Urzędzie Miejskim Gminy D.. Ponadto organ zwracał się do skarżącej w piśmie z [...] grudnia 2015 r. z prośbą o nadesłanie wyjaśnień dotyczących doznanych represji. Sam pełnomocnik w skardze wskazał na brak możliwości uzyskania od skarżącej precyzyjnych wyjaśnień z uwagi na wiek i upływ czasu;

- kwestia ubiegania się przez skarżącą o "status kombatanta z tytułu służby w Niszczycielskich Batalionach", to została ona skwitowana negatywnie w wyroku WSA z 23 kwietnia 2015 r. W toku postępowania M. P. nie wskazywała, że kiedykolwiek była członkiem tej organizacji i nie wskazała na przedmiotową działalność.

Na rozprawie w dniu [...] lutego 2019 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i wywody skargi. Oświadczył, iż podtrzymuje wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonej do skargi kopii opinii sądowo-lekarskiej, mając świadomość, że w istocie jest to dowód z opinii biegłego, ale zarazem podkreślając, że uzyskanie statusu kombatanta przez skarżącą jest dla niej bardzo istotne także w wymiarze symbolicznym. Na pytanie Sądu pełnomocnik wyjaśnił, iż skarżąca nie mogła złożyć ww. opinii sądowo-lekarskiej w toku postępowania przed organem administracyjnym, gdyż opinia ta wpłynęła do kancelarii pełnomocnika [...] września 2018 r. i w tym samym dniu została też wydana zaskarżona decyzja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie załatwiają merytorycznie spraw administracyjnych, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a."), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

W świetle przywołanych przepisów nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zostać wyeliminowane obrotu prawnego tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego (w tym ustrojowego), czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź w istotnym stopniu mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. dokonując kontroli legalności aktu administracyjnego sąd działa z urzędu, tj. nie ogranicza się tylko do analizy zarzutów i wniosków skargi oraz powołanej w niej podstawy prawnej.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy jeszcze podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie zapadł już prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 2/15. Jest to o tyle istotne, że – jak wynika z art. 153 p.p.s.a. – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponieważ w kontrolowanej sprawie relewantne przepisy nie uległy zmianie, to nie tylko Szef UdSKiOR, lecz także skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie związani byli stanowiskiem wyrażonym w powyższym wyroku.

Podstawę rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2018 r. poz. 276, z późn. zm.; w skrócie "u.kombat."). Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.kombat. uprawnienia przewidziane dla kombatantów i osób represjonowanych przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i art. 2 u.kombat. albo fakty, o których mowa w art. 4 u.kombat., posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 2 u.kombat. (które to zastrzeżenie nie ma w tej sprawie istotnego znaczenia). Jak wynika z art. 22 ust. 1 u.kombat., o spełnieniu powyższych warunków orzeka, w drodze decyzji, Szef UdSKiOR lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby i rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

Od razu należy w tym miejscu zauważyć, że wbrew twierdzeniom autora skargi, użytego w cytowanym przepisie określenia "udokumentowany" nie można utożsamiać z określeniem "uprawdopodobniony". Na gruncie reguł znaczeniowych ogólnego języka polskiego termin "udokumentować" znaczy bowiem tyle, co: "poprzeć co dokumentami, dowodami, faktami, czynami; uzasadnić, stwierdzić co na podstawie dokumentów lub ustalonych sprawdzonych faktów; udowodnić" (tak: Słownik języka polskiego, pod red. W. Doroszewskiego, Warszawa 1967 oraz Uniwersalny słownik języka polskiego, pod red. S. Dubisza, Warszawa 2006), "uzasadnić, stwierdzić na podstawie dokumentów lub faktów, poprzeć dowodami" (tak L. Drabik, E. Sobol, Słownik języka polskiego, Warszawa 2007). Zatem "udokumentowany", to raczej "udowodniony" (poparty dowodami), aniżeli tylko "uprawdopodobniony".

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że w toku kontrolowanego postępowania M. P. domagała się przede wszystkim uznania za osobę represjonowaną. Takie żądanie zostało wyraźnie wskazane we wniosku z [...] sierpnia 2014 r. (k. 11-12 akt adm.). Należy zatem zauważyć, że w świetle art. 4 ust. 1 u.kombat. taki status przysługuje osobie, która podlegała represjom wojennym i okresu powojennego. Ustawodawca określa zarazem w wymienionym przepisie, że represjami są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Należy ponadto zaznaczyć, że obozy i miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c u.kombat., zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1564; w skrócie "Rozporządzenie_2014").

Tym samym status osoby represjonowanej może uzyskać tylko osoba, co do której zachodziły wymienione wyżej okoliczności. Konsekwentnie zatem inne cierpienia lub dolegliwości doznane w związku z działaniami wojennymi i okupacją nie stanowią, w zasadzie, wystarczającej podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że we wniosku z [...] sierpnia 2014 r. skarżąca powołała się na uwięzienie w obozie H. na [...]. Następnie podtrzymywała to stanowisko w trakcie przesłuchania w dniu [...] września 2014 r., a także w wielu dokumentach złożonych do akt sprawy, tj. w życiorysie, protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa z [...] grudnia 2014 r. oraz pismach z [...] listopada 2014 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] października 2014 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] września 2015 r. i [...] grudnia 2015 r. (k. 17-18, 31-34, 44, 47-49, 55, 63-69, 107 akt adm.).

Trzeba jednak podkreślić, że miejscowość H. nie została wymieniona w Rozporządzeniu_2014. Kwerenda archiwalna, obejmująca też zagraniczne instytucje historyczne, oraz zapytanie skierowane do Instytutu Pamięci Narodowej również nie potwierdzają funkcjonowania obozu, miejsca odosobnienia lub podobnego ośrodka we wspomnianej miejscowości. Dlatego, nawet gdyby dać wiarę oświadczeniom skarżącej, przebywanie w obozie H. nie stanowiło podstawy do nabycia statusu osoby represjonowanej.

Niezależnie od tego Sąd podziela zastrzeżenia organu administracji co do wiarygodności twierdzeń skarżącej. Fakt przebywania w obozie H. został bowiem podniesiony dopiero w ramach kontrolowanego postępowania. M. P. sama nie powoływała się na tę okoliczność w swych wcześniejszych wystąpieniach do lub przed organami władzy publicznej. W toku rozprawy w dniu [...] maja 1973 r. przed Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych w P. skarżąca wskazała jedynie, że w okresie II wojny światowej w obawie przed [...] została wraz z rodziną zmuszona do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, tj. miejscowości H. na [...] (k. 3-4 akt adm.). Dodała wtedy zarazem, że w 1943 r. zamieszkała w [...], w województwie [...]. Twierdzenia te pozostają w zgodzie z oświadczeniem matki skarżącej z [...] listopada 1974 r., która przedstawiła taki sam przebieg wydarzeń. Okoliczności te potwierdza też ankieta Biura Dowodów Osobistych w K. wypełniona przez skarżącą [...] stycznia 1958 r. (k. 7 akt adm.). Jak to już wskazano wcześniej, kwerenda archiwalna nie wykazała zorganizowania w miejscowości H. ośrodka, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 u.kombat. Co więcej, w przedłożonych przez skarżącą oświadczeniach A. K. z [...] września 2015 r. i Z. K. z [...] września 2015 r. nie podaje się pobytu w obozie H.. Przywołane wyżej wyjaśnienia i oświadczenia tworzą spójną i logiczną całość. Dowodzą one niewątpliwie doznania przez M. P. i jej rodzinę wielu cierpień w okresie II wojny światowej i znacznego uszczerbku na zdrowiu. Niemniej nie wyczerpują one opisu którejkolwiek z represji wymienionych w art. 4 ust. 1 u.kombat.

W toku kontrolowanego postępowania skarżąca, także działając przez zawodowego pełnomocnika, przedkładała dokumenty oraz inicjowała działania, które miały podważyć powyższy wniosek. Zabiegi te nie doprowadziły jednak, w ocenie Sądu, do udowodnienia – a nawet tylko do uprawdopodobnienia – że przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c u.kombat. zostały spełnione, co trafnie skonstatował Szef UdSKiOR.

W szczególności nie może uchodzić z pola widzenia fakt, że postanowieniem z [...] marca 2015 r. umorzono w IPN śledztwo w sprawie represji, jakich M. P. miała doznać w okresie II wojny światowej – wskazując na niewykrycie sprawców, z uwagi na brak dokumentów dotyczących zbrodni opisanej przez skarżącą. Ponadto w piśmie z [...] kwietnia 2015 r. skarżąca powołała się na książkę J. W.-S., pt. "Wołyń we krwi 1943", umieszczając w niej adnotację, z której wynikało, że zaznaczone zdjęcie przedstawia obóz odosobnienia, w którym przebywała (k. 82 akt adm.). Fotografia ta przedstawia jednak więzienie w Ł., a nie obóz w miejscowości H.. Następnie w piśmie z [...] września 2015 r. skarżąca istotnie zmodyfikowała dotychczasowe twierdzenia, podnosząc, że była represjonowana także w obozie w m. Ł. (cyt. "Ł."). Pogląd ten podtrzymała w piśmie z [...] grudnia 2015 r. Na poparcie swego stanowiska M. P. załączyła oświadczenia A. K. z [...] września 2015 r. i Z. K. z [...] września 2015 r. (k. 102, 106 akt adm.). Okoliczność ta również nie mogła stanowić jednak podstawy do przyznania skarżącej statusu osoby represjonowanej. Organ administracji publicznej wywodził w tej mierze, że § 3 ust. 1 pkt 56 Rozporządzenia_2014 dotyczy tylko więzienia w Ł., a nie obozu w Ł.. Stanowisko to jest, co do zasady, trafne, choć nieprawidłowe określenie miejsca, w którym miała przebywać skarżąca, można by też uzasadniać ewentualnie brakiem precyzji w składanych oświadczeniach lub nieznajomością klasyfikacji obozów, więzień i miejsc odosobnienia. Co jednak tu szczególnie istotne, Sąd w niniejszym składzie podziela istotne wątpliwości organu administracji publicznej co do wiarygodności ww. twierdzeń skarżącej i zaoferowanych przez nią dowodów. Należy bowiem zaznaczyć, że fakt przebywania w obozie Ł. został podniesiony przez M. P. po raz pierwszy dopiero w 2015 r. Okoliczność ta nie była w ogóle sygnalizowana w dokumentach z lat 70. ubiegłego wieku, ani nawet we wniosku inicjującym kontrolowane postępowanie. Poza tym słusznie organ administracji uznał, że oświadczenie Z. K. nie może być uwzględnione, gdyż miał on wtedy tylko ok. 2 lat i nie mógł zapamiętać wyglądu obozu w Ł.. Zresztą sama skarżąca w trakcie przesłuchania w dniu [...] września 2014 r. oraz w piśmie z [...] grudnia 2015 r. podnosiła, że nie pamięta dokładnie obozu, w którym przebywała. Zmiana stanowiska, jaka nastąpiła w piśmie z [...] września 2015 r., może zatem budzić uzasadnione zastrzeżenia. O. A. Keller jest z kolei w istocie relacją opowiadania męża, której nie sposób obecnie zweryfikować. Trudno więc przyjąć, że M. P. faktycznie przebywała w więzieniu w Ł. w okresie II wojny światowej.

W ocenie Sądu wszystko to uprawnionym czyni wniosek, że przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c u.kombat. nie ziściły się w niniejszej sprawie.

Bez wpływu na tę ocenę pozostają również dalsze twierdzenia skarżącej, która w szczególności wywodziła, że w trakcie przebywania w obozie H. została skierowana do obozu zagłady w O. ("[...]"). Uciekła jednak wraz z rodziną z transportu kolejowego. Zdaniem Sądu okoliczności te również nie wystarczają do nabycia statusu osoby represjonowanej, już z tego powodu, że w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a u.kombat. za represję uznaje się przebywanie w obozie zagłady, a nie samo skierowanie do takiego obozu. Niezależnie od tego należy zgodzić się z organem, iż wiarygodność ww. wywodów skarżącej może być kwestionowana, gdyż jest faktem notoryjnym, że władze niemieckie starały się ukrywać fakt skierowania do obozu zagłady przed osobami, które miały być tam wysłane. Poza tym M. P. nie przedstawiła żadnego dokumentu lub innego środka dowodowego, który choćby uprawdopodabniał jej twierdzenia w ww. zakresie.

Zastosowania w niniejszej sprawie nie mógł także znaleźć art. 4 ust. 1 pkt 2-4 u.kombat., gdyż, po pierwsze, Skarżąca nie powoływała się na pobyt we wskazanych tam miejscach, a po drugie, równie materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wskazuje, aby doszło do poddania skarżącej represjom, o których mowa w ww. przepisie.

Wobec tego należy uznać, że przesłanki wymienione w art. 4 u.kombat. nie zostały spełnione, co z kolei w świetle art. 21 ust. 1 u.kombat. wykluczało pozytywne załatwienie wniosku z [...] sierpnia 2014 r. Rozstrzygnięcie wydane przez organ administracji publicznej okazało się więc prawidłowe.

Konkluzji tej nie zmienia przedłożenie przez skarżącą rekomendacji Stowarzyszenia Kombatantów Południowa W. z [...] sierpnia 2014 r. (k. 9 akt adm.). Dokument ten został bowiem wydany na podstawie ankiety osobowej, życiorysu M. P., oświadczenia jej matki złożonego w dniu [...] listopada 1974 r., zdjęcia z miejsca zamieszkania oraz wyroku sądu w sprawie uznania skarżącej za osobę niepełnosprawną. Część tych dokumentów została jednak wytworzona samodzielnie przez skarżącą, a zatem nie stanowi obiektywnego dowodu poddania jej represjom. Pozostałe nie potwierdzają natomiast wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.kombat. Wspomniana rekomendacja nie dowodzi zatem nabycia przez skarżącą statusu osoby represjonowanej.

Poza wskazanymi wyżej okolicznościami skarżąca w adnotacji do pisma z [...] listopada 2014 r., w piśmie z [...] sierpnia 2014 r. oraz w trakcie przesłuchań w dniach [...] września 2014 r. i [...] października 2014 r. wskazywała na przekazywanie jedzenia Żydom i polskim partyzantom (k. 19-22, 40, 54 akt adm.). Organ administracji publicznej słusznie zauważył, że okoliczność ta nie odpowiada opisowi zawartemu w przepisie art. 2 ust. 31 u.kombat., zgodnie z którym za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci. Nie oceniając wiarygodności twierdzeń skarżącej, należy zaznaczyć, że samo przekazywanie żywności Żydom lub partyzantom, jakkolwiek niewątpliwie wymagało odwagi i, jak słusznie podkreślił organ, zasługuje na społeczny szacunek, nie wystarcza w świetle przytoczonego przepisu do nabycia uprawnień kombatanckich. Ustalony w sprawie stan faktycznie nie wskazuje także, by skarżąca pomagała w ukrywaniu Żydów przed zagładą. Zresztą, jak trafnie zauważył organ, M. P. miała wtedy 6 lat i jako dziecko nie była w stanie zaangażować się w szerszym zakresie w niesienie pomocy ofiarom holokaustu.

W ocenie Sądu organ administracji publicznej zgromadził materiał dowodowy wystarczający do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przeprowadzono w tej mierze wyczerpującą kwerendę archiwalną, a także umożliwiono skarżącej złożenie dowodów na poparcie swoich twierdzeń i odniesienie się do zebranych dokumentów. Organ administracji publicznej podjął w szczególności próbę ustalenia, kim była rodzina H.. Wszystko to prowadzi do wniosku, że w toku kontrolowanego postępowania Szef UdSKiOR zebrał i rozważył materiał dowodowy zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – czyniąc tym samym zadość wymaganiom przewidzianym w powołanym wyroku z dnia [...] kwietnia 2015 r. – a swym ustaleniom i ocenom dał przekonująco wyraz w uzasadnieniu spełniającym wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów zarzuty nr [...] skargi należało uznać za niezasadne. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut nr [...] skargi, w myśl którego art. 22 ust. 1 u.kombat. nie wymaga udowodnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 u.kombat. Przeciwnie, wskazanie w analizowanym przepisie na konieczność "udokumentowania" wniosku, już na gruncie wykładni językowej (wyżej przedstawionej) wyklucza przyznanie statusu osoby represjonowanej wyłącznie na podstawie twierdzeń i oświadczeń zainteresowanego podmiotu. Przy ocenie, czy przesłanka z art. 4 ust. 1 u.kombat. została spełniona, organ administracji publicznej powinien natomiast wziąć pod uwagę m.in. upływ czasu i ewentualne trudności w odtworzeniu dokumentacji źródłowej. Wymóg ten został w niniejszej sprawie zachowany.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z załączonej do skargi opinii sądowo-psychiatrycznej (jej kopii), uznając, iż nie jest to dowód z dokumentu, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., lecz niedopuszczalny w świetle tego przepisu dowód z opinii biegłego. Jednocześnie Sąd podzielił stanowisko organu, wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż dowód ten nie dotyczy okoliczności istotnych dla wyniku sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, która z tego powodu – jako bezzasadna – podlegała w całości oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.