Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 500/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 215  ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Miasta W. i M. K. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość ([...]) 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz M. K. kwotę 680 złotych (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...] , Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja reprywatyzacyjna" lub "Komisja") uchyliła decyzje Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] , z [...] października 2015 r., nr [...] i z [...] grudnia 2015 r., nr [...] , oraz przekazała sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi [...].

W powołanej decyzji Komisja wskazała na następujące okoliczności sprawy.

Nieruchomość położona przy ul. [...] znajdowała się w granicach administracyjnych Miasta [...] na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. Była oznaczona w księdze hipotecznej pod nazwą "[...] " numerem wykazu hipotecznego [...] , a jej właścicielem była P. S. ([...]), [...].

Pismem z [...] czerwca 1965 r. Z. G. (córka i następczyni prawna P. S. ) wystąpiła do Prezydium Rady Narodowej [...]- Wydział Gospodarki Terenami o oddanie przedmiotowej nieruchomości w wieczyste użytkowanie na podstawie uchwały Rady Ministrów nr 11 z 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze W. w wieczyste użytkowanie (M. P. z 1965 r., nr 6, poz. 18). W powołanym wniosku wskazała, że jest właścicielką przedmiotowej nieruchomości, która stanowi gospodarstwo rolno-warzywnicze i wniosła o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do ww. terenu bądź o przyznanie gruntu zamiennego.

Decyzją z [...] grudnia 1965 r., nr [...] , Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] orzekło o odmowie oddania przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste wskazując, że według opinii urbanistycznej teren przeznaczony jest pod ogrody działkowe. Powyższe przeznaczenie, zgodnie z § 2 pkt 1 uchwały z 27 stycznia 1965 r. uniemożliwia ustanowienie użytkowania wieczystego.

Decyzją z [...] lutego 1966 r., nr [...] , Prezydium Rady Narodowej [...] utrzymało w mocy ww. decyzję z [...] grudnia 1965 r. W uzasadnieniu organ przywołał § 2 uchwały nr 11 z 27 stycznia 1965 r.. Prezydium podniosło, że byłemu właścicielowi może być przyznane prawo użytkowania wieczystego wówczas gdy dalsze korzystanie z gruntu jest zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego. W planach zabudowy dzielnicy przedmiotowy teren został zaś przeznaczony pod ogrody działkowe. W powołanej decyzji wskazano również, że do czasu rozpoczęcia realizacji inwestycji były właściciel hipoteczny może teren użytkować.

Decyzją z [...] listopada 1992 r., nr [...] , Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Pismami z [...] czerwca 2018 r. i [...] czerwca 2018 r. Prokurator Regionalny we W. złożył sprzeciw od decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1966 roku i decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] odmawiającej ustanowienia na rzecz Z. G. użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ulicy [...] oznaczonego numerem hip. [...] .

Decyzjami z [...] października 2018 r., nr [...] oraz [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność powołanych decyzji z [...] grudnia 1965 r. oraz [...] lutego 1966 r., jako wydanych bez podstawy prawnej. Kolegium uzasadniło, że podstawą do wydania decyzji nie mogła być tzw. samoistna uchwała Rady Ministrów wydana bez upoważnienia ustawowego. Taki zaś charakter miała uchwała Nr 11 Rady Ministrów z 27 stycznia 1965 r. Nie posiadała bowiem umocowania ani w dekrecie z 26 października 1945 r. ani w ustawie z 21 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.

Pismem z [...] grudnia 2013 r. A. G. (następca prawny Z. G. ), reprezentowany przez adwokata R. N., wniósł o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką położoną w W. przy ul. [...] , oznaczoną hip. jako "[...] , rej. hip. [...] ".

Pismem z [...] marca 2015 r. A. G. wypowiedział pełnomocnictwo adwokatowi R. N..

Umową sprzedaży z [...] maja 2015 r. A. G. sprzedał M. K. wszelkie prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości za cenę [...] zł.

Pismem z [...] czerwca 2015 r. M. K. wniosła do Prezydenta [...] o rozpoznanie wniosku o odszkodowanie złożonego przez adwokata R. N. , ówczesnego pełnomocnika A. G. .

Decyzjami z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] , [...] października 2015 r. nr [...] oraz z [...] grudnia 2015 r., nr [...] , Prezydent [...] przyznał na rzecz M. K. odszkodowanie za łącznie 75% gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , ozn. nr hip "[...] " rej. hip. [...] , która wchodziła w skład działek ewidencyjnych nr [...] , [...] i [...] z obrębu [...] stanowiących własność Miasta [...], w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniach powołanych decyzji Prezydent wskazał na przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774), powoływanej dalej jako "u.g.n." Przedmiotowa nieruchomość mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, co oznacza, że w sprawie spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania. W kwestii drugiej przesłanki tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. organ wyjaśnił, że odnośnie części gruntu wchodzącego w skład działek ewidencyjnych nr [...] ([...] m2) oraz [...] ([...] m2) z obrębu [...] , decyzją nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1963 r. o lokalizacji szczegółowej wydaną dla [...] ustalono lokalizację szczegółową ogrodów działkowych na terenie położonym przy ul. [...] obejmującym m.in. przedmiotową nieruchomość. Z kolei decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] października 1963 r., nr [...] , teren przy ul. [...] przekazano [...] w użytkowanie. Na ww. terenie zorganizowany jest rodzinny ogród działkowy im. "[...] " o pow. [...] ha. na którym użytkowane są [...] działki, który został założony w 1964 r. i zarejestrowany został w Krajowym Rejestrze Ogrodów Działkowych PZD pod nr. [...] jako ogród stały. Wymieniony ogród posiada pełną infrastrukturę ogrodową, tj. ogrodzenie zewnętrzne ogrodu, alejki, drogi ogrodowe, sieć energetyczną i wodociągowa, szalety, magazyn i świetlicę ogrodową. Odnośnie pozostałej części nieruchomości organ wyjaśnił, że część działki ew. nr [...] z obrębu [...] została przejęta pod budowę ulicy [...] . Powołując się na pismo [...] z [...] czerwca 2011 r., znak: [...], mapa [...] z 1965 r., organ wskazał, że nieruchomość została wyłączona z bieżącego użytkowania w dniu [...] października 1965 r. W oparciu o powyższe ustalenia, Prezydent stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zatem spełnione zostały obie przesłanki kwalifikujące powyższą nieruchomość do wypłaty odszkodowania za działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Postanowieniem z [...] stycznia 2018 r., nr [...] , Prezydent [...], działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 oraz 145 § 2 k.p.a., wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzjami z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] , z [...] października 2015 r., nr [...] oraz z [...] grudnia 2015 r. nr [...] . W uzasadnieniu organ podniósł, że Prokuratura Regionalna we W. pismem z [...] kwietnia 2017 r. wniosła o wydanie decyzji o odmowie przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz M. K. , informując jednocześnie o prowadzonym postępowaniu karnym, w którym postawiono adw. R. N. zarzut m.in. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. Powołując się na informacje z Prokuratury organ wyjaśnił, że adw. R. N. zarzuca się doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia wielkiej wartości mieniem A. G. przez nieprawidłowe reprezentowanie jego prawa związanego z roszczeniami restytucyjnymi za utraconą nieruchomość położoną przy ul. [...] oraz doprowadzenie do zawarcia niekorzystnej umowy sprzedaży roszczeń. Prezydent [...] zauważył także, że komunikatem z [...] grudnia 2017 r. pt. "[...]" Prokuratura Krajowa poinformowała, że byłym pracownikom Urzędu [...] postawiono zarzuty korupcji m.in. w związku z postępowaniem w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] .

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] , działając na podstawie art. 97 k.p.a. oraz art. 103 k.p.a., Prezydent [...] zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] z uwagi na wszczęcie przez Prokuraturę Regionalną we W. postępowania karnego znajdującego się w fazie in personam.

Decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...] , Komisja reprywatyzacyjna uchyliła decyzje Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] , z [...] października 2015 r., nr [...] i z [...] grudnia 2015 r., nr [...] i przekazała te sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi [...]. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Komisja wskazała art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267).

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że powołane decyzje odszkodowawcze Prezydenta [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Komisji, Prezydent nie przedstawił w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego motywów swojego rozstrzygnięcia, a ustalenia faktyczne organu nie spełniają wymogów określonych w art. 7. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Komisji, że przedmiotowa nieruchomość podlegała przepisom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. , a także, że mogła być w sensie planistycznym przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Zatem prawidłowo uznał Prezydent, że została spełniona pierwsza przesłana umożliwiającą przyznanie odszkodowania w świetle art. 215 ust. 2 u.g.n.

W ocenie organu, Prezydent nie zbadał jednak w sposób prawidłowy, czy w sprawie została spełniona druga z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. Komisja wskazała, że w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczych Prezydent powołał się na decyzję z [...] maja 1963 r. o lokalizacji szczegółowej wydanej dla [...] , decyzję z [...] października 1963 r. o przekazaniu terenu [...] w użytkowanie oraz pismo z [...] lipca 2009 r. o zagospodarowaniu terenu. Prezydent wskazał także, że działka nr [...] została zajęta pod budowę ul. [...] i wyłączona z bieżącego użytkowania w dniu [...] października 1965 r. W oparciu o powyższe Prezydent przyjął, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu [...] kwietnia 1958 r. Zdaniem Komisji, samo przywołanie przez Prezydenta powyższych decyzji nie pozwala na stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła omawiana przesłanka z art.. 215 u.g.n. Komisja podkreśliła, że negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. może być wykazana wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo. W ocenie Komisji, na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można określić kiedy Państwo przejęło faktyczne władanie nad nieruchomością. Nie sposób również ustalić czy Z. G. władała nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r. Zgromadzony przez Prezydenta materiał dowodowy odnosi się w zasadzie wyłącznie do okresu po 1958 r., a w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących na władanie nieruchomością przez Z. G. przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Tymczasem, zdaniem Komisji, do wykazania, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu [...] kwietnia 1958 r. konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, że nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu także i przed tą datą. Prezydent nie podjął jednak żadnych czynności w celu ustalenia co działo się z przedmiotową nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r.

Komisja wskazała na brak spójności zawartych w uzasadnieniach decyzji Prezydenta ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezydent wywiódł, że skoro w 1964 r. na terenie przedmiotowej nieruchomości został założony ogród działkowy "[...] ", to przyjąć należy, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu [...] kwietnia 1958 r. Organ nie wyjaśnił jednak kiedy Państwo przejęło faktyczne władanie nieruchomością. W aktach administracyjnych przekazanych przez Prezydenta znajduje się tymczasem dokumentacja, z której wynika, że przedmiotowy teren pozostał w faktycznym władaniu dawnej właścicielki nieruchomości Z. G. także po 1964 r. W piśmie z [...] czerwca 1965 r. skierowanym do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] - Wydział Gospodarki Terenami Z. G. wskazała, że jest właścicielką nieruchomości położonej przy ul. [...] oraz że nieruchomość ta stanowi gospodarstwo rolno-warzywnicze. Podobnie, Prezydium Rady Narodowej w [...] w decyzji z [...] lutego 1966 r. utrzymującej w mocy decyzję o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz Z. G. stwierdziło, że "do czasu rozpoczęcia realizacji inwestycji - były właściciel hipoteczny może teren użytkować. Sprawa odszkodowania zostanie uregulowana z chwilą rozpoczęcia inwestycji - po złożeniu odpowiednego wniosku przez b. właściciela."

Komisja podniosła, że "faktyczna możliwość władania nieruchomością", o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Chodzi zatem o taką sytuację, w której poprzedni właściciele zostają definitywnie pozbawieni możliwości jakiegokolwiek korzystania z działki, co następowało zazwyczaj w chwili jej rzeczywistego zajęcia w związku z realizacją inwestycji państwowych. Przesłanka ta może być ustalona jedynie na podstawie dowodów potwierdzających fakt i datę zajęcia gruntu pod inwestycję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 269/08). W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Komisji, brak jest dowodów w oparciu o które w sposób jednoznaczny można by stwierdzić, kiedy faktycznie nieruchomość została przejęta przez Państwo. Z opisanych w decyzjach Prezydenta dokumentów nie wynika kiedy dawna właścicielka nieruchomości faktycznie utraciła możliwość władania nieruchomością, w szczególności w kontekście znajdujących się w aktach sprawy informacji świadczących o tym, iż jeszcze w 1965 r. prowadziła na nieruchomości gospodarstwo rolno-warzywnicze, czy też treści samej decyzji Prezydium Rady Narodowej z [...] lutego 1966 r., w której jednoznacznie stwierdzono, że do czasu rozpoczęcia realizacji inwestycji były właściciel hipoteczny może teren użytkować. W ocenie Komisji, Prezydent powinien odnieść się merytorycznie do powyższych faktów, czego nie uczynił, bezpodstawnie je pomijając. Komisja uznała, że stan faktyczny przedstawiony w uzasadnieniach decyzji odszkodowawczych jest niepełny, a przez to podjęte rozstrzygnięcia nieprzekonujące. Wnioski Prezydenta wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego nie mogą być w obecnym stanie sprawy zaakceptowane. Nie zostały bowiem wszechstronnie rozważone z uwzględnieniem okoliczności wynikających z innych dowodów, w szczególności dokumentów wskazujących na władanie nieruchomością przez dawną właścicielką po dacie wydania decyzji o lokalizacji szczegółowej ([...] maja 1963 r.), czy też po dacie założenia Ogrodu Działkowego "[...] " (1964 r.).

Powołując się na powyższe Komisja uznała, że w sprawie spełniły się przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. Decyzje o ustaleniu i wypłacie odszkodowania zostały bowiem wydane w oparciu o niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia momentu faktycznego, rzeczywistego przejęcia nieruchomości przez Państwo. Tymczasem ustalenie powyższej okoliczności jest warunkiem niezbędnym aby móc stwierdzić, że w sprawie wystąpiły kumulatywnie wszystkie przesłanki kwalifikujące omawianą nieruchomość do przyznania odszkodowania. W ocenie Komisji, Prezydent naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji, decyzje Prezydenta [...] podlegają uchyleniu w całości.

Ponadto, Komisja wskazała na rozbieżności w sentencjach decyzji Prezydenta oraz ich uzasadnieniach w zakresie oznaczenia działek ewidencyjnych. W sentencjach decyzji wskazano, że nieruchomość położona przy ul. [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych o numerach [...] , [...] , oraz [...] . W uzasadnieniach mowa jest z kolei o działkach nr [...] , [...] oraz [...] . Zauważyć należy, że przyznanie odszkodowania możliwe jest jedynie w sytuacji prawidłowego bezspornego określenia działek ewidencyjnych, w skład których weszła nieruchomość oznaczona dawnym numerem wykazu hipotecznego [...] . Organ powinien to uczynić opierając się na dokumentach geodezyjnych, sporządzonych przez uprawnioną osobę, mających oparcie w stosownym planie zabudowy, a także na innych dokumentach historycznych.

Komisja podniosła również, że Prokuratura Regionalna we W. prowadzi postępowanie karne ([...] ), w toku którego przedstawiono R. N. zarzut m.in. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., polegający na doprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia wielkiej wartości mieniem A. G. poprzez nieprawidłowe reprezentowanie prawa pokrzywdzonego związanego z roszczeniami restytucyjnymi za utraconą nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] oraz doprowadzenia do zawarcia niekorzystnej umowy sprzedaży roszczeń do tej nieruchomości. Z ustaleń Prokuratury wynika, że A. G. nie miał świadomości co do prowadzonego w jego imieniu postępowania administracyjnego dotyczącego odszkodowania z art. 215 ust. 2 u.g.n. Reprezentujący A. G. pełnomocnik adw. R. N. nie informował go o biegu sprawy. Przeciwnie twierdził, że korzystniejszą formą zadośćuczynienia będzie sprzedaż praw i roszczeń do nieruchomości. Z akt postępowania prowadzonego przez Prokuraturę wynika, że A. G. nie mając wiedzy co do treści wyroku WSA w Warszawie z 13 lutego 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 564/14, zobowiązującego Prezydenta do rozpoznania wniosku o odszkodowanie w terminie 4 miesięcy, sprzedał prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości M. K.. Przy czym dokonując tej czynności nie miał wiedzy co do jej pokrewieństwa ze swoim pełnomocnikiem adw. R. N..

Skargę na powyższą decyzję Komisji wniosło Miasto [...], zaskarżając ją w zakresie obejmującym wskazane w skardze części uzasadnienia decyzji. Zaskarżonej decyzji Miasto zarzuciło naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez zawarcie w uzasadnieniu decyzji bezpodstawnych stwierdzeń, tj.:

1) w tytule pkt III.1.1. (str. 12) w całości;

2) w pkt III.1.1. (str. 12) w zakresie: "(...) Prezydent [...] nie przedstawił w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego motywów swojego rozstrzygnięcia, a ustalenia faktyczne Prezydenta [...] nie spełniają wymogów art. 7, art. 77§ 1, art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.";

3) w pkt III.1.5. (str. 15-18) w zakresie: "W ocenie Komisji Prezydent [...] nie zbadał w sposób prawidłowy, czy w sprawie została spełniona druga z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r.", "Zdaniem Komisji samo przywołanie zapadłych w sprawie decyzji nie pozwala na stwierdzenie, że w sprawie wystąpiła omawiana przesłanka. Jak wskazano na wstępie niniejszych rozważań, negatywna przesłanka w postaci pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r. może być wykazana wyłącznie poprzez ustalenie o objęciu faktycznego, rzeczywistego władztwa przez Państwo.", "W ocenie Komisji na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można określić, kiedy Państwo przejęło faktyczne władanie nad nieruchomością jak również nie sposób ustalić, czy Z. G. władała nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 rokiem.", "(...) do wykazania, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po [...] kwietnia 1958 r. konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, że nieruchomość pozostawała w faktycznym władaniu także i przed wskazaną datą. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r.", "Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na brak spójności, co do ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji organu ze zgromadzonym materiałem dowodowym.", "Organ wywiódł, że skoro w 1964 r. na terenie przedmiotowej nieruchomości został założony ogród działkowy "[...] ", to przyjąć należy, że utrata faktycznego władania nieruchomością nastąpiła po dniu [...] kwietnia 1958 r. Organ nie wyjaśnił jednakże kiedy Państwo przejęło faktyczne władanie nieruchomością.", "W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów, w oparciu o które w sposób jednoznaczny można by stwierdzić, kiedy faktycznie nieruchomość została przejęta przez Państwo. W uzasadnieniach kontrolowanych decyzji organ wskazał m.in. na decyzję o lokalizacji szczegółowej ogrodów działkowych z dnia [...] maja 1963 r. oraz na decyzję Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1963 r. o przekazaniu terenu przy ul. [...] w użytkowanie [...] . Z powyższych dokumentów nie wynika jednakże kiedy dawna właścicielka nieruchomości faktycznie utraciła możliwość władania nieruchomością, w szczególności w kontekście znajdujących się w aktach sprawy informacji świadczących o tym, iż jeszcze w 1965 r. prowadziła na nieruchomości gospodarstwo rolno-warzywnicze, czy też treści samej decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1966 r. w której jednoznacznie stwierdzono, że do czasu rozpoczęcia realizacji inwestycji były właściciel hipoteczny może teren użytkować. W ocenie Komisji organ powinien odnieść się merytorycznie do powyższych faktów, czego nie uczynił, bezpodstawnie je pomijając.";

4) w pkt III.1.6. (str. 18) w zakresie: Przedstawiony w uzasadnieniach decyzji stan faktyczny sprawy jest w ocenie Komisji niepełny, a przez to podjęte rozstrzygnięcie nieprzekonujące. Wnioski Prezydenta [...] wynikające ze zgormadzonego materiału dowodowego nie mogą być w obecnym stanie sprawy zaakceptowane, ponieważ nie zostały wszechstronnie rozważone, z uwzględnieniem okoliczności wynikających z innych dowodów.";

5) w pkt III.2. (str. 20-21) w zakresie: " Według Komisji w sprawie zrealizowały się przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Decyzje o ustaleniu i wypłacie odszkodowania zostały wydane w oparciu o niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia momentu faktycznego, rzeczywistego przejęcia nieruchomości przez Państwo. Tymczasem ustalenie powyższej okoliczności jest warunkiem niezbędnym by móc stwierdzić, że w sprawie wystąpiły kumulatywnie wszystkie przesłanki kwalifikujące omawianą nieruchomość do przyznania odszkodowania. Prezydent [...] naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji Komisja uznała, że decyzje Prezydenta [...] podlegają uchyleniu w całości. ";

6) w pkt III.3.2. (str. 21-22) w całości; podczas gdy:

a) faktyczne przejęcie władania nad nieruchomością przez Państwo, a przez to pozbawienie Z. G. faktycznej możliwości władania tą nieruchomością, nastąpiło w odniesieniu do części nieruchomości o pow. [...] m kw. - w dniu [...] października 1965 r. w związku z wyłączeniem tej części nieruchomości z bieżącego użytkowania na potrzeby budowy ulicy [...] , zaś co do pozostałej części nieruchomości - w dniu [...] czerwca 1965 r., w związku protokolarnym, końcowym odbiorem inwestycji, polegającej na urządzeniu ogrodów działkowych;

b) niewskazanie w uzasadnieniach decyzji Prezydenta [...] nr [...] , nr [...] oraz nr [...] konkretnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela nieruchomości (jego następcy prawnego) faktycznej możliwości władania tą nieruchomością, w przypadku gdy z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynikało, że do faktycznego przejęcia nieruchomości przez Państwo doszło po dniu [...] kwietnia 1958 r., nie mogło stanowić przeszkody przyznania odszkodowania na podstawie przepisu art. 215 ust. 2 u.g.n. i nie stanowi również wady decyzji nr [...] , nr [...] oraz nr [...] ;

c) przewidziany w przepisie art. 215 ust. 2 u.g.n. katalog przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania ma zamknięty charakter, a przewidziane tym przepisem odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy:

- działka objęta działaniem dekretu, przed datą wejścia w życie dekretu, mogła być w przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne;

- poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r., wobec czego kwestia faktycznego władania nieruchomością przez poprzedniego właściciela (lub jego następcę prawnego), przed dniem [...] kwietnia 1958 r., nie stanowi przesłanki przyznania odszkodowania i nie podlega badaniu w toku postępowania.

W związku z powyższym skarżące Miasto wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresach wskazanych powyżej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skargę na powyższą decyzję Komisji wniosła również M. K. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. Naruszenie norm ustrojowych zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to:

1) art. 2 i art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem zasad obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej jako demokratycznym państwie prawa oraz z naruszeniem porządku prawnego wynikającego z obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej ustaw i norm prawa międzynarodowego, a mianowicie poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez zagwarantowania stronie skarżącej prawa do rzetelnego postępowania administracyjnego oraz oparcie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji na przepisach ustawy z 9 marca 2017 r., tj. art. 29 w zw. 30 ww. ustawy - stojących w sprzeczności z normą art. 2, art. 8, art. 7, art. 9 oraz art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 21 i art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim przepisy ustawy o Komisji naruszają obowiązujące ww. normy konstytucyjne, tj. zasadę trójpodziału władzy oraz zasadę demokratycznego państwa prawa i wynikającej z nich zasady jednoznaczności prawa, nie działania prawa wstecz, ochrony praw słusznie nabytych, trwałości decyzji administracyjnych i ochronę nabytej własności;

2) art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U.95.36.175 1998-11-01, zm. Dz.U.98.147.962 sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. z dnia 4 kwietnia 1995 r.) w zakresie w jakim zaskarżona decyzja pozbawia stronę ochrony nabytego mienia i praw majątkowych nabytych.

II. Naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie, a to:

1) art. 10 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji, art. 49 § 2 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r., przez rażące naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. ciążącego na organie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), kierowaniem się w postępowaniu zasadą praworządności z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), ciążącego na organie obowiązku pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i kierowania się w postępowaniu zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania stron postępowania (art. 8 § 1 k.p.a.), ciążącego na organie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron postępowania (art. 9 k.p.a.) poprzez celowe uniemożliwienie skarżącej wzięcia udziału w postępowaniu prowadzonym przed komisją, mimo posiadanej z urzędu przez Komisję wiedzy o przebywaniu skarżącej w areszcie śledczym we W., gdzie nie miała ona możliwości zapoznania się z treścią wydawanych w toku prowadzonego postępowania pism i rozstrzygnięć organu administracyjnego, opublikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, bez doręczenia w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania, przy jednoczesnym umożliwieniu w innej sprawie administracyjnej zapoznania się z aktami sprawy stronie postępowania administracyjnego, również przebywającej w areszcie śledczym, co stanowi o zaistnieniu w sprawie przestanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. zaskarżona decyzja Komisji została wydana w warunkach rażącego naruszenia prawa, w tym z pominięciem § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania;

2) art. 32 ust. 1 oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez bezpodstawne, nieuzasadnione i krzywdzące określenia używane przez Komisję wobec skarżącej, nazywające "zachowaniem o charakterze przestępczym" praktyki odkupowania roszczeń od dawnych właścicieli nieruchomości [...] i dążenie do uzyskiwania od W. odszkodowań, w sytuacji kiedy czynności takie były przewidziane przepisami prawa, skarżącej w tym zakresie nie został przedstawiony żaden zarzut i nie toczy się żadne postępowanie karne, tj. rażące naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa, prawa do równego traktowania przez władze publiczne oraz zasady bezstronności;

3) art. 32 ust. 1 oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnione wskazanie i opisanie przez Komisję w zaskarżonej decyzji zarzutów postawionych przez Prokuraturę Regionalną we W. R. N. - bratu skarżącej - w sytuacji kiedy zarzuty te nie miały żadnego wpływu na uchylone przez Komisję decyzje, tj. rażące naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa, prawa do równego traktowania przez władze publiczne oraz zasady bezstronności;

4) art. 29 ust. 3 ustawy o Komisji w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w sytuacji, gdy oceniana w niniejszym postępowaniu decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa ani nie zaistniała przesłanka konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy, który mógłby mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a w konsekwencji naruszenie art. 16 k.p.a. i określonej tam zasady trwałości decyzji administracyjnych;

5) art. 4 ust. 2 ustawy o Komisji poprzez procedowanie i podjęcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez kolegialny organ administracji publicznej (podmiot reprezentujący administrację rządową) nieprawidłowo obsadzony, z uwagi na to, że dwóch członków Komisji orzekających w sprawie nie spełnia wymogów ustawowych do zasiadania w Komisji, a zatem podjęte w tym składzie orzeczenie obarczone jest wadą prawną, co w konsekwencji narusza art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.;

6) art. 7 k.p.a. poprzez odstąpienie od obowiązującej zasady dążenia do prawdy obiektywnej i prowadzenie postępowania w taki sposób, aby udowodnić z góry założoną tezę, odbiegając od dążenia do wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczącego podstaw prawnych wydania kwestionowania decyzji Prezydenta [...];

7) art. 29 ust. 3 ustawy o Komisji w zw. z art. 38 ust. 1 tej ustawy w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji nie spełniającej podstawowych kryteriów indywidualnego aktu administracyjnego, wobec braku doręczenia tej decyzji skarżącej jako stronie, przy jej ogłoszeniu jedynie w Biuletynie Informacji Publicznej w wersji zanonimizowanej, co powoduje, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. decyzja została wydana w warunkach rażącego naruszenia prawa.

III. Naruszenie norm prawa materialnego, a to:

1) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec błędnego uznania, że decyzje Prezydenta z [...] sierpnia 2015 r., z [...] października 2015 r. oraz [...] grudnia 2015 r. obarczone są wadą kwalifikowaną powodującą konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i zachodzi potrzeba ponownego rozpatrzenia sprawy i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, który ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, podczas gdy przedmiotowe decyzje zostały wydane przez właściwy organ, po wnikliwym i rzetelnym zebraniu i przeanalizowaniu całości materiału dowodowego;

2) art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 6, art. 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. i art. 80 oraz art. 81 k.p.a. poprzez wprowadzenie kryterium oceny legalności decyzji reprywatyzacyjnych z [...] sierpnia 2015 r., z [...] października 2015 r. oraz z [...] grudnia 2015 r., opartej na zarzucie zaniechania zbadania przez Prezydenta przestanki pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu [...] kwietnia 1958 r., podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że przedmiotowy teren pozostał w faktycznym władaniu dawnej właścicielki nieruchomości także po 1966 r., co Komisja potwierdza w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 17).

Mając powyższe na uwadze, M. K. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie z uwagi na ich oczywistą bezzasadność obszernie odnosząc się do zgłoszonych zarzutów i twierdzeń skarżących.

Postanowieniem z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 527/19, na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. I SA/Wa 527/19 (ze skargi M. K. ) oraz I SA/Wa 500/19 (ze skargi Miasta [...]) oraz zarządził prowadzenie tych spraw pod sygn. I SA/Wa 500/19.

Na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. pełnomocnik Miasta [...] wniósł o zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na postępowanie toczące się przed Prokuraturą Regionalną w P. pod sygn. akt [...] .

Pismem z 17 lutego 2020 r. Sąd zwrócił się do Prokuratury Regionalnej w P. o informację dotyczącą postępowania prowadzonego przez Prokuraturę pod sygn. akt [...]. Powyższe informacje zostały nadesłane do Sądu przy piśmie z 27 lutego 2020 r.

Postanowieniem z 9 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 500/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o odmowie zawieszenia postępowania sądowego.

Zarządzeniem z 1 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku z obowiązywaniem stanu epidemii z powodu COVID-19, mając na uwadze treść art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) skierował niniejszą sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Sąd zwrócił uwagę na połączenie w niniejszej sprawie do wspólnego rozpoznania dwóch skarg oraz ilość stron postępowania, w tym ilość ustanowionych w sprawie i uczestniczących w dotychczasowych rozprawach pełnomocników skarżących oraz organu. Powyższe okoliczności skutkują przedłużonym czasem trwania ewentualnej rozprawy, w czasie której przebywać będą w tym samym pomieszczeniu przez okres kilku godzin te same osoby. Zwiększa to ryzyko, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Pismem z [...] września 2020 r. pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zarządzenia z 1 września 2020 r., skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy oraz przedstawił dodatkową argumentację w sprawie.

Pismem z [...] października 2020 r. [...] wniosło o oddalenie skarg przychylając się jednocześnie do stanowiska organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi okazały się zasadne.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Komisji, którą organ w całości uchylił decyzje Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] , z [...] października 2015 r., nr [...] , oraz z [...] grudnia 2015 r., nr [...] , o przyznaniu odszkodowania (dalej jako "decyzje reprywatyzacyjne") i przekazał Prezydentowi [...] sprawy do ponownego rozpoznania.

Powodem uchylenia decyzji o przyznaniu odszkodowania i jednoczesnego przekazania Prezydentowi tych spraw do ponownego rozpoznania było uznanie przez Komisję, że przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnych organ nie ustalił należycie stanu faktycznego, a w szczególności nie ustalił momentu faktycznego, rzeczywistego przejęcia nieruchomości przez Państwo. W ocenie Komisji, nie budzące wątpliwości ustalenie tej okoliczności było warunkiem niezbędnym do stwierdzenia, czy w badanych sprawach wystąpiły wszystkie przesłanki kwalifikujące nieruchomość [...] do przyznania odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782), dalej zwanej "ustawą o gospodarce nieruchomościami". Uchybienie Prezydenta w tym zakresie mogło mieć zatem, w ocenie organu, istotny wpływ na wynik spraw o przyznaniu odszkodowania.

Kontrola decyzji Komisji w niniejszej sprawie wymagała zatem ustalenia przez Sąd czy rzeczywiście powołane decyzje reprywatyzacyjne naruszały przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie czy decyzje te naruszały prawo materialne tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do powołanego przepisu, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu [...] kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Zatem, dla ustalenia odszkodowania we wskazanym trybie konieczne jest łączne spełnienie przesłanki planistycznej (dotyczącej przeznaczenia danej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym przed datą wejścia w życie dekretu warszawskiego) oraz przesłanki dotyczącej pozbawienia dotychczasowego właściciela nieruchomości możliwości faktycznego nią władania po dniu [...] kwietnia 1958 roku.

Komisja podzieliła stanowisko Prezydenta [...], że w badanych sprawach została spełniona pierwsza z powołanych wyżej przesłanek, tj. przesłanka planistyczna. Uznała jednak, że organ nie wykazał aby w sprawach zakończonych decyzjami reprywatyzacyjnymi została spełniona druga z przesłanek przewidzianych w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przesłanka pozbawienia byłego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Uchylenie decyzji reprywatyzacyjnych przez Komisję nastąpiło w oparciu o art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r., poz. 2267), zwana dalej "ustawą z 9 marca 2017 r." lub "ustawą o Komisji".

Powołany przepis pozwala na uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia wyłącznie wtedy gdy decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Oznacza to, że Komisja może zastosować ten tryb tylko wówczas gdy wykaże, że stwierdzone przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej naruszenia prawa miały wpływ na prawidłowość decyzji reprywatyzacyjnej, a nie tylko wtedy gdy mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja nie kwestionuje, że do utraty faktycznego władania przedmiotową nieruchomością doszło po dniu [...] kwietnia 1958 r. Komisja zarzuca natomiast Prezydentowi, że wydając decyzje o przyznaniu odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wyjaśnił istotnych dla tych spraw okoliczności, tj. tego, w jakim dokładnie momencie doszło faktycznie, rzeczywiście do przejęcia nieruchomości przez Państwo oraz tego czy dawny właściciel nieruchomości faktycznie, rzeczywiście nią władał przed dniem [...] kwietnia 1958 r.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd uznał, że wskazane przez Komisję naruszenia prawa przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnych nie miały wpływu na prawidłowość badanych decyzji reprywatyzacyjnych.

W art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprost wskazano, że dawnemu właścicielowi odszkodowanie przysługuje, jeżeli pozbawiony został faktycznej możliwości władania gruntem po dniu [...] kwietnia 1958 roku. Zatem, przesłanką przyznania odszkodowania w tym trybie jest utrata faktycznej możliwości władania gruntem, przy czym utrata tej możliwości nastąpić ma nie wcześniej niż po dniu [...] kwietnia 1958 roku.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że dawna właścicielka nieruchomości, Z. G. , została pozbawiona faktycznej, rzeczywistej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. W odniesieniu do części nieruchomości o pow. [...] m2 nastąpiło to w dniu [...] października 1965 r. w związku z wyłączeniem tej części nieruchomości z bieżącego użytkowania na potrzeby budowy ulicy [...] , co potwierdza przywołane w uzasadnieniach decyzji reprywatyzacyjnych pismo [...] z [...] czerwca 2011 r. W odniesieniu zaś do pozostałej części przedmiotowej nieruchomości pobawienie faktycznej, rzeczywistej możliwości władania nastąpiło w dniu [...] czerwca 1965 r., kiedy to zakończono realizację inwestycji w postaci urządzenia na nieruchomości ogrodów działkowych, co potwierdza zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy w postaci:

1) pisma [...] z [...] lipca 2009 r. (L. dz. [...]), gdzie stwierdzono, że na przedmiotowym terenie zorganizowany jest rodzinny ogród działkowy im. "[...] ", który został założony w roku 1964 roku;

2) pisma [...] z [...] października 2018 r., w którym wskazano, że "Linie rozgraniczające ogród zostały wytyczone w 1964 r. i wówczas na teren wszedł wykonawca. Studnie abisyńskie, roboty ziemne i drogowe, a takie roślinność zostały zrealizowane w 1964 r., niektóre prace były zakończone w 1965 r. Protokół odbioru końcowego jest datowany na [...] czerwca 1965 r. Prace elektryczne i melioracyjne zostały wykonane w ogrodzie później, ok. 1970 r., gdy ogród już funkcjonował. Pierwsze przydziały działek w przedmiotowym ogrodzie datowane są na rok 1964 (marzec i kwiecień). Wówczas też pierwsi działkowcy zaczęli korzystać z ogrodu.";

3) pisma Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1965 r., gdzie wskazano, że w ślad za protokołem odbioru końcowego z [...] kwietnia 1964 r. dot. [...] ul. [...] oraz protokołem z [...] czerwca 1965 r. dot. [...] ul.[...] , [...] niniejszym podaje faktyczny koszt inwestycji, łącznie z kosztami pośrednimi.

Powołane dokumenty potwierdzają, że na przedmiotowej nieruchomości w latach 1964-1965 doszło do realizacji inwestycji w postaci urządzenia ogrodów działkowych, która to inwestycja ostatecznie została ukończona w dniu [...] czerwca 1965 r. podpisaniem protokołu końcowego odbioru inwestycji. Okoliczność urządzenia w latach 60-tych na terenie przedmiotowej nieruchomości ogrodów działkowych i ich późniejsze funkcjonowanie oznacza zaś, że dawny właściciel został pozbawiony faktycznej, rzeczywistej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. Przy tym, z akt sprawy nie wynika aby istniał jakikolwiek dokument, który potwierdzałby, że rzeczywiste wejście inwestora na teren i rozpoczęcie prac nastąpiło przed wskazaną datą. Oznacza to, że w sprawie została spełniona również druga przesłanka określona w art. 215 ust. 2 ustawy, tj. pozbawienia byłego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r.

Ustaleń Prezydenta co do przejęcia faktycznego, rzeczywistego władania nieruchomością przez Państwo po dniu [...] kwietnia 1958 r. nie mogły jednocześnie podważyć wskazywane przez Komisję dokumenty w postaci pisma Z. G. z [...] czerwca 1965 r. oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1966 r., nr [...] , w której wskazano, że do czasu rozpoczęcia inwestycji była właścicielka hipoteczna może ten teren użytkować. Jak już bowiem wskazano wyżej, z akt sprawy wynika, że do końcowego, protokolarnego odbioru inwestycji doszło w dniu [...] czerwca 1965 r., a więc już po dacie ww. pisma Z. G. . W odniesieniu zaś do informacji zawartych w powołanej decyzji z [...] lutego 1966 r. podzielić trzeba stanowisko Miasta, że ustaleń dotyczących faktycznej możliwości władania działką przez dawnego właściciela należy dokonywać nie na podstawie obowiązujących w danym momencie aktów prawnych, lecz na podstawie analizy stanu faktycznego jaki w dacie pozbawienia władania istniał na gruncie. Przy tym, w aktach sprawy nie zachował się żaden dowód pochodzący z okresu po zakończeniu inwestycji, który wskazywałby na faktyczne, rzeczywiste władanie nieruchomością (lub chociażby możliwość takiego władania) przez dawną właścicielkę nieruchomości.

W sytuacji zatem gdy z akt sprawy wynika, że do przejęcia faktycznego władania nieruchomością doszło po [...] kwietnia 1958 r. (czego Komisja nie kwestionuje), nie można podzielić stanowiska Komisji, że wpływ na prawidłowość badanych decyzji reprywatyzacyjnych ma ustalenie w jakim dokładnie momencie po dacie [...] kwietnia 1958 r. doszło do faktycznej, rzeczywistej utraty władania nieruchomością.

Nie jest również trafne stanowisko Komisji, że przesłanką konieczną dla zastosowania art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest faktyczne władanie nieruchomością przez jej dawnych właścicieli lub ich następców prawnych przed dniem [...] kwietnia 1958 r. W ocenie Sądu, takiego wniosku nie można wyprowadzić z brzmienia powołanego przepisu. Skoro bowiem w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami mowa jest o pozbawieniu poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania gruntem, oznacza to, że dla zastosowania tej normy wystarczająca jest sama faktyczna możliwość władania gruntem przed dniem [...] kwietnia 1958 r. Innymi słowy mówiąc, nie jest konieczne aby właściciel lub jego następca prawny rzeczywiście władał gruntem. Wystarczy aby miał on faktyczną możliwość władania tym gruntem.

Wobec powyższego, uznać trzeba, że wbrew stanowisku organu, przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnych nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołane decyzje nie naruszyły również, w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Powyższe oznacza, że Komisja wydała zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd podzielił również podniesiony w skardze M. K. zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 8, 9 i 10 § 1 kpa w odniesieniu do uprawnień skarżącej jako strony postępowania administracyjnego.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że wszczęcie postępowania rozpoznawczego nastąpiło w dniu [...] lipca 2018 r., a postanowienie o wszczęciu postępowania zostało ogłoszone w dniu [...] lipca 2018 r. w Biuletynie Informacji Publicznej. Nie budzi również sporu, że od [...] października 2017 r. do [...] października 2018 r. skarżąca przebywała w Areszcie Śledczym we W..

Wskazać trzeba, że tryb zawiadamiania stron o wszczęciu postępowania, decyzjach oraz innych czynnościach Komisji został uregulowany w art. 16 ustawy. Redakcja powołanego przepisu potwierdza, że zasadą powinno być zawiadamianie o postępowaniu stron postępowania (ust. 1), wyjątkiem zaś zawiadamianie stron w trybie publicznego obwieszczenia (ust. 2). Rację ma skarżąca, że z uwagi na szczególne ograniczenia związane z izolacją osób tymczasowo aresztowanych, zasadą powinno być zawiadamianie tych osób drogą pisemną o czynnościach w postępowaniu administracyjnym (podobnie jak każdym innym). Choć przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jak również przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. nie wskazują wprost na te obowiązki, to jednak, kierując się obowiązkami organu administracji wynikającymi z art. 61 § 4 kpa w związku z art. 16 ustawy, organ w takiej sytuacji powinien pisemnie powiadomić osoby tymczasowo aresztowane o wszczęciu postępowania, możliwości zapoznania się z dowodami i złożenia wniosków w trybie art. 10 kpa.

Zawiadamiania osób tymczasowo aresztowanych o aktach i czynnościach w trybie publicznego obwieszczenia, a nie w trybie bezpośrednich zawiadomień, nie uzasadnia również cel wprowadzenia do ustawy trybu zawiadamiania przez publiczne obwieszczenie. W piśmiennictwie wskazuje się, że uzasadnieniem dla wprowadzenia instytucji zawiadamiania stron w trybie publicznego obwieszczenia jest znaczna liczba potencjalnych stron postępowania, uprawniająca do odstąpienia od normalnego trybu doręczania pism na rzecz ogłoszenia publicznego (art. 39–48 kpa). Poza przypadkiem znacznej liczby osób, uzasadnieniem dla stosowania tego trybu zawiadamiania stron jest również sytuacja, gdy z góry nie można ustalić kręgu podmiotów, które powinny wziąć udział w całym postępowaniu lub w niektórych jego czynnościach (por. A. Dalkowska (red.), Szczególne zasady usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, Komentarz do wybranych przepisów, LEX/e. 2018). Żadna jednak z opisanych sytuacji nie miała miejsca w przedmiotowym postępowaniu. W postępowaniu tym brały bowiem udział tylko dwie strony: M. K. będąca beneficjentką decyzji reprywatyzacyjnych oraz Miasto [...] (por. str. 23 decyzji z [...] stycznia 2019 r.). Ponadto, krąg podmiotów, które powinny wziąć udział w postępowaniu, był od początku ustalony.

Obowiązek organu umożliwienia stronie brania czynnego udziału w postępowaniu, w tym zaznajomienia z zebranym materiałem dowodowym, a co za tym idzie umożliwienia wypowiedzenia się co do tego materiału, nie może być iluzoryczny. Stanowi on bowiem gwarancję respektowania uprawnień stron poprzez umożliwienie tymczasowo aresztowanemu brania udziału w postępowaniu. W odniesieniu do M. K. w aktach sprawy znajduje się jedynie zawiadomienie z [...] lipca 2018 r. o wszczęciu postępowania, ogłoszone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu [...] lipca 2018 r. Celem zawiadomienia o wszczęciu postępowania jest umożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie, w tym umożliwienie składania wniosków dowodowych czy podjęcia innych czynności, które z punktu widzenia przedmiotu sprawy mogą być istotne, a więc wpływać na tok postępowania. Każdy kto jest stroną postępowania ma prawo od początku brać w nim udział – czy to samodzielnie czy przez pełnomocnika. Stanowi to gwarancję rzetelności procedury administracyjnej, wyraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 7 kpa) oraz zasady informowania stron i pozostałych uczestników postępowania o podejmowanych czynności (art. 9 kpa). Odstąpienie od zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 kpa) możliwe jest tylko w sytuacji gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną, co wynika z art. 10 § 2 kpa. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę czas trwania postępowania oraz jego przedmiot, nie zaistniała sytuacja uzasadniająca odstąpienie od zasady czynnego udziału w postępowaniu. W takim przypadku organ ma obowiązek zamieścić w aktach wzmiankę na ten temat (art. 10 § 3 kpa), czego nie uczynił. Konieczność stosowania tych procedur wynika z art. 38 ustawy z 9 marca 2017 r., który nie wyłącza stosowania w procedurze przed Komisją art. 7, art. 8 § 1, art. 9 czy art. 10 kpa.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 kpa poprzez brak zawiadamiania M. K. o aktach i czynnościach w postępowaniu w trybie bezpośrednich zawiadomień, które to naruszenie, biorąc pod uwagę szczególne ograniczenia związane z izolacją osób tymczasowo aresztowanych, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia norm ustrojowych zawartych w Konstytucji RP, tj. art. 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 9 oraz naruszenia art. 9 Konstytucji RP w związku z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w zakresie w jakim decyzja Komisji pozbawia strony ochrony nabytego mienia i majątkowych praw nabytych. Podnieść trzeba, że możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych, stwierdzenia ich nieważności oraz wznowienia postępowania przewiduje art. 16 § 1 kpa. Powołany przepis zastrzega jednak, że tego rodzaju weryfikacja może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Taką ustawą szczególną jest właśnie ustawa z 9 marca 2017 r., która w art. 30 ust. 1 pkt 4a przewiduje możliwość uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej, jeżeli stwierdzono, między innymi, inne, niż przywołane we wcześniejszych punktach art. 30 ust. 1 ustawy, naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub stwierdzono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy. Rozwiązanie to wzorowane jest na regulacji zawartej w art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i uprawnia Komisję do uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, nie można podzielić stanowiska skarżącej, że realizacja przez Komisję przyznanej jej przez ustawodawcę kompetencji do weryfikacji prawidłowości decyzji administracyjnych poprzez ich uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji narusza wskazane w skardze przepisy Konstytucji czy Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Chybiony okazał się również zarzut M. K. dotyczący wydania decyzji Komisji z rażącym naruszeniem prawa, bowiem w składzie Komisji zasiadały osoby niespełniające wymagań ustawowych do pełnienia tej funkcji. Wyjaśnić trzeba, że poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję organu kolegialnego (a takim jest Komisja) pozostaje możliwość weryfikacji merytorycznego przygotowania osób wchodzących w skład tego organu. Ocena Sądu może dotyczyć wyłącznie tego czy konkretna osoba uczestnicząca w składzie podejmującym decyzję istotnie przez właściwy podmiot do sprawowania funkcji została powołana. Jeśli więc została ona powołana przez podmiot uprawniony (Sejm – w przypadku członków Komisji, Prezesa Rady Ministrów - w przypadku przewodniczącego Komisji) i we właściwej procedurze, czego skarżąca nie kwestionuje, to niezasadny jest zarzut wydania decyzji przez organ wadliwie obsadzony.

Podsumowując, wydając zaskarżoną decyzję Komisja dopuściła się naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r., które miało wpływ na wynik sprawy. W sprawie doszło również do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 kpa. Skutkowało to koniecznością uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy.

Pomimo że Miasto [...] zaskarżyło tylko uzasadnienie decyzji Komisji, to uwzględnienie skargi M. K. prowadzić musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

Ponownie rozpoznając sprawę Komisja uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności organ umożliwi wszystkim stronom czynny udział w postępowaniu, w tym składanie wniosków dowodowych czy wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów, przeanalizuje materiał dowodowy zgromadzony zarówno w postępowaniach zakończonych wydaniem badanych decyzji reprywatyzacyjnych, jak i w postępowaniu rozpoznawczym, a następnie wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Końcowo odnieść się trzeba do zawartego w piśmie procesowym z [...] września 2020 r. stanowiska Komisji oponującego przeciwko rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dalej zwanej "ustawą covidową". Komisja podniosła sprzeczność stanowiska przyjętego w zarządzeniu z 1 września 2020 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne z zasadą jawności postępowań sądowych przewidzianą w Konstytucji (art. 45 ust. 1), Konwencji o ochronie praw człowieka (art. 6) oraz art. 90 p.p.s.a.

Odnosząc się powyższego Sąd wskazuje, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skarg do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Podkreślić przy tym trzeba, że z uwagi na dalszy znaczny wzrost zakażeń wirusem SARS-CoV-2 w całej Polsce, w tym również w W., w celu ratowania zdrowia i życia obywateli (por. komunikat z 15 października 2020 r. na stronie https://www.gov.pl/web/koronawirus/nowe-zasady-profilaktyki-przeciw-covid-19) od dnia 17 października 2020 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1829) objęto Miasto W. obszarem czerwonym. W związku z powyższym, w dniu 16 października 2020 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wydał zarządzenie nr 39 z w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta W. obszarem czerwonym, zaś Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydał zarządzenie nr 21 z 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w Zarządzeniu nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. Wobec powyższego, stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.