Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 711/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.) Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 2 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 15 marca 2017r. nr [...], zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 lipca 2016r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 21 kwietnia 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu – Z. B. należności w wysokości 76.482,20 zł z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1996 do grudnia 1998, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 24 lutego 2016r. Organ stwierdził, że wniosek o umorzenie należności był motywowany trudną sytuacją materialną skarżącego i chorobą jego małżonki, jednakże na podstawie pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia 14 marca 2016r. ustalono, że skarżący nie widnieje w ewidencji świadczeniobiorców ośrodka i nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Organ wskazując, że umorzenie odsetek za zwłokę jest konsekwencją umorzenia składek (art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i wywiódł, że nie można stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, iż długu skarżącego nie uda się odzyskać – a więc, że spełnione są przesłanki do ewentualnego umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy. Jakkolwiek bowiem wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, to organy wymienione w ustawie jako właściwe do stwierdzenia nieściągalności wymaganego obowiązku nie wydały takiego rozstrzygnięcia. Nie można także uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności z uwagi na istnienie świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są potrącenia, a także ze względu na istnienie ewentualnie zbywalnego składnika majątkowego w postaci nieruchomości, tj. mieszkania o powierzchni 60,69 m2 objętego współwłasnością przez skarżącego, na którym istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej, a także prowadzenia egzekucji. Organ wskazał też, że skarżący nie udokumentował przesłanek umorzenia, wynikających z rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji ustawowej. Zakład podkreślił też, że uiszczenie należności nie musi nastąpić jednorazowo, dług może być rozłożony na raty, dostosowane do możliwości płatniczych skarżącego, może też być dochodzony w formie, w jakiej ma to miejsce aktualnie, tj. potrąceń egzekucyjnych ze świadczenia dokonywanych w granicach określonych przez ustawodawcę.

Wyrokiem z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 982/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie wyżej opisane decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu organ administracyjny prawidłowo stwierdził, że żadna z przesłanek udzielenia ulgi, wynikająca z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zaistniała. Zastrzeżenia Sądu dotyczyły natomiast zbadania przesłanek, określonych w art. 28 ust. 3a ustawy i rozporządzeniu wykonawczym. zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji dotyczącej zastosowania lub odmowy zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi. Organ zaniechał przeprowadzenia czynności, które powinien podjąć z urzędu, a bez których materiału dowodowego zebranego w sprawie, nie można uznać za wyczerpujący, a także za prawidłowo oceniony. Jak wskazano w wyroku, Zakład nie przeprowadził postępowania dowodowego związanego z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie Sądu niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Organ w ogóle nie rozważał, czy postępowanie egzekucyjne w takim kształcie daje potencjalną możliwość wyegzekwowania całości zadłużenia. W wyroku zwrócono też uwagę, że jak wynika z dyspozycji art. 28 ust. 3a ustawy., należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach. Organ realizując dyrektywę wynikającą z tego przepisu i badając, czy w konkretnej sprawie "uzasadniony przypadek" występuje, powinien przeanalizować wszystkie okoliczności; wyliczenie zawarte w rozporządzeniu Sąd nakazał uznać nie za wyczerpujące, a jedynie za przykładowe. Zdaniem Sądu błędnie również Zakład powołał okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i z niej można przeprowadzić egzekucję. Organ powinien przeanalizować po pierwsze możliwość zbycia przedmiotowej nieruchomości, zaś następnie skutki, jakie sprzedaż ta pociągnęłaby dla skarżącego, jego rodziny oraz instytucji państwowych, tymczasem w niniejszej sprawie analizy takiej brak. Dalej Sąd wskazał, że sam fakt niekorzystania z pomocy społecznej nie uniemożliwia umorzenia należności. Zakład nie poczynił też ustaleń odnośnie podnoszonej przez skarżącego kwestii przedawnienia należności. Sąd nakazał organowi przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego na okoliczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego i możliwości wyegzekwowania od skarżącego należności, a nadto organ odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do kwestii ewentualnego przedawnienia należności składkowych skarżącego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...], wydaną dnia 15 marca 2017 r. odmówił umorzenia Z. B. należności: 76 482, 20 zł z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 24 lutego 2016r. W wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją własną.

W decyzji wskazano, że zadłużenie będące przedmiotem postępowania jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Co prawda Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne, jednak postanowienia w tym przedmiocie zostały uchylone przez organ drugiej instancji. Na skutek prowadzonej egzekucji uzyskiwane są wpłaty, a zobowiązania ulegają przez to systematycznemu zmniejszeniu. Nadto zdaniem organu za odmową umorzenia należności przemawia przede wszystkim istnienie składnika majątkowego – współwłasność nieruchomości. Zakład skierował wniosek o wpis hipoteki przymusowej na tej nieruchomości. Za chybione uznano argumenty dotyczące konieczności zapewnienia lokalu ze środków publicznych, gdyż egzekucja z nieruchomości nie będzie obecnie podejmowana wobec skutecznej egzekucji ze świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ omówił następnie przesłanki, wynikające z rozporządzenia wykonawczego i wskazał, że nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej ani innych zdarzeń losowych. Mimo złego stanu zdrowia małżonki skarżący nie jest pozbawiony dochodu, a jego sytuacja materialna, chociaż trudna, nie ma charakteru takiego, aby opłacenie należności pozbawiło skarżącego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zakład wskazał, że nawet w razie spełnienia przesłanek, wynikających z ustawy albo rozporządzenia, nie jest zobowiązany do umorzenia należności.

W ostatniej części uzasadnienia organ odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Zakład powołał stosowne przepisy prawa i zauważył, że na dzień 1 stycznia 2003 r. należności za okres od września 1995 r. do grudnia 1998 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne; natomiast od dnia 1 stycznia 2003 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla tych należności. Natomiast zaległości za miesiące styczeń – marzec 1999 r. nie były objęte postępowaniem egzekucyjnym, uległy przedawnieniu i zostały odpisane.

Z. B. wniósł w terminie skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 15 marca 2017 r. oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżący podniósł zarzuty:

- naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia, dotyczących przedawnienia należności, narastania zadłużenia, braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot, przekraczających wydatki egzekucyjne, a także niezdolności strony do zapłaty całości należności z tytułu odsetek;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w tym brak odniesienia się do całości argumentacji w kwestii przedawnienia należności, braku majątku pozwalającego prowadzić egzekucję;

- art. 105 k.p.a. poprzez brak umorzenia postępowania w zakresie przedawnionych należności;

- art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granic oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego;

- art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przez wadliwą wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji przyjęcie, że opłacenie należności nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz pominięcie okoliczności, że dług rośnie zamiast maleć, a także brak uwzględnienia konieczności opieki nad przewlekle chorą żoną;

- art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez wadliwą wykładnię tych przepisów i ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że prowadzenie egzekucji przeciwko stronie mogłoby doprowadzić do ściągnięcia zaległych należności i odsetek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Należności z tytułu zaległych składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na zasadach, przewidzianych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1778 ze zm., dalej oznaczona jako u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawowym warunkiem umorzenia należności jest zatem ustalenie całkowitej ich nieściągalności, a pojęcie to zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Od tej zasady wyjątek wprowadza – w odniesieniu do ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stosownie do którego takie należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustawa zawiera podstawę do określenia szczegółowych zasad i przesłanek umorzenia w takich wypadkach w drodze rozporządzenia (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.).

Zasady umarzania należności wobec ubezpieczonych – płatników składek reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności (całkowita nieściągalność oraz wykazanie przez skarżącą przesłanek, wymienionych w § 3 rozporządzenia) podlegały w niniejszej sprawie ustaleniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustalenia te należało poczynić zgodnie z wymogami, wynikającymi z przepisów k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazane przepisy obowiązują również w postępowaniu przed organem drugiej instancji (art. 140 k.p.a.)

W niniejszej sprawie należy nadto zwrócić uwagę na treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W związku z powyższym w niniejszej sprawie wiążące będą zapatrywania oraz wskazania, wyrażone w zapadłym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 982/16.

W powołanym orzeczeniu Sąd przesądził, że nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia należności, wskazanych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. Stwierdził natomiast, że Zakład musi uzupełnić materiał dowodowy i na nowo ocenić w taki sposób, by możliwe było ocenienie, czy zachodzą przesłanki wskazane w rozporządzeniu. Co istotne, w wyroku zaznaczono, że przesłanki wskazane w rozporządzeniu są wyliczone jedynie przykładowo, a zatem należy rozważyć wszelkie okoliczności świadczące o tym, że opłacenie należności pociągałoby za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Sąd wskazał szereg okoliczności, które należało poddać ponownej analizie.

W pierwszej kolejności w wyroku z dnia 19 października 2016 r. podkreślono konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, związanego z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Sąd uznał za niedopuszczalną sytuację, gdy organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Jeżeli twierdzenia skarżącego są prawdziwe i w istocie pomimo uzyskiwania w trakcie postępowania egzekucyjnego pewnych kwot, nie jest możliwe zaspokojenie wierzyciela, zaś dług zamiast maleć, rośnie, brak jest przesłanek do podtrzymywania wniosku o kontynuowanie takiego postępowania, w sytuacji w której dłużnik zwraca się z wnioskiem o zastosowanie ulgi w postaci częściowego umorzenia zaległości, deklarując chęć spłaty pozostałej części.

W ocenie składu Sądu, rozpoznającego sprawę obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie usunął wszystkich uchybień w powyższym zakresie. Ograniczył się do wskazania postanowień organu egzekucyjnego pierwszej instancji, w których umorzono postępowanie egzekucyjne oraz rozstrzygnięć organu odwoławczego, które uchylały orzeczenia o umorzeniu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jednak oceny, z jakich przyczyn Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie kasatoryjne i w jakim związku pozostaje ono z możliwością wyegzekwowania dochodzonych należności. Co prawda postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 stycznia 2016 r., znak [...] znajduje się w aktach administracyjnych, przedłożonych przez Zakład wraz ze skargą, jednak nie jest rzeczą Sądu zastępowanie organu administracji publicznej w czynieniu ustaleń faktycznych; to organ ma w uzasadnieniu decyzji wskazać, jakie fakty uznał za udowodnione. Tymczasem opisane rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych pozwalają jedynie na przyjęcie, że na dzień 13 stycznia 2016 r. postępowanie egzekucyjne nie było umorzone. Nie wiadomo, jaki był wynik ponownego rozpatrzenia tej kwestii przez organ egzekucyjny pierwszej instancji, a co najistotniejsze – nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, czy są szanse na wyegzekwowanie dochodzonych należności. Należy też zauważyć, że twierdzeniu skarżącego, jakoby zadłużenie mimo spłat wzrastało, Zakład przedstawił własne twierdzenie przeciwne, w żaden sposób nie popierając go wskazaniem w uzasadnieniu faktów, które pozwalałyby na poczynienie takiego wniosku. Nie wiadomo zatem na podstawie jakich danych organ przyjął, że należności ulegają zmniejszeniu, brak też informacji, czy owo zmniejszanie dotyczy jakichś istotnych kwot, czy też sum niewielkich.

W wyroku z dnia 19 października 2016 r. Sąd ocenił jako błędne powołanie okoliczności, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i z niej można przeprowadzić egzekucję. Sąd wytknął, ze organ w ten sposób stworzyłby normę prawną polegającą na przyjęciu, że właścicielom nieruchomości nie można umarzać należności składkowych. Wskazał, że Zakład ma przeanalizować po pierwsze możliwość zbycia przedmiotowej nieruchomości, zaś następnie skutki, jakie sprzedaż ta pociągnęłaby dla skarżącego, jego rodziny oraz instytucji państwowych. Sąd zauważył, że sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna nie dość, że z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Poza samym stwierdzeniem, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, organ w ogóle wyżej wskazanych kwestii nie rozważał, co czyni uzasadnienie zaskarżonej decyzji wadliwym. Organ nie wyjaśnił w szczególności w jaki sposób skarżący będzie zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe, jeżeli dojdzie do zbycia nieruchomości w której zamieszkuje i jakie konsekwencje czynność taka miałaby dla instytucji państwowych, które mogłyby zostać zobowiązane do pomocy w zaspokojeniu tych potrzeb mieszkaniowych. W odniesieniu do tych zagadnień stwierdzić trzeba, że Zakład nie zrealizował wskazań Sądu ani nie usunął braków postępowania wyjaśniającego i uzasadnienia decyzji, wytkniętych w wyroku z dnia 19 października 2016 r. Nadal istnienie składnika majątkowego jest zdaniem organu najważniejszą okolicznością ("...za odmową umorzenia zobowiązań przemawia przede wszystkim..."), uniemożliwiającą przyznanie żądanej ulgi. Organ – wbrew wyraźnemu wskazaniu Sądu – uznaje argumenty, dotyczące konieczności zapewnienia lokalu ze środków publicznych – za chybione, nie rozwijając zresztą tego wątku. Powołuje się na fakt, że obecnie dług został jedynie zabezpieczony poprzez wpis hipoteki, a wobec egzekucji ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego egzekucja z nieruchomości nie będzie obecnie podejmowana. Pomija przy tym całkowicie istotę takiego zabezpieczenia oraz to, że w przyszłości wpisana hipoteka może prowadzić właśnie do egzekwowania należności z nieruchomości. Tym samym wszystkie wskazania wyroku z dnia 19 października 2016 r., dotyczące konieczności pogłębionej analizy okoliczności związanych z posiadaniem przez skarżącego majątku w postaci współwłasności nieruchomości nie zostały praktycznie w ogóle zrealizowane.

W omawianym wyroku Sąd wskazał nadto, że niekorzystanie z pomocy społecznej nie może stanowić argumentu uniemożliwiającego umorzenie należności. Zakład w decyzji kontrolowanej obecnie uwzględnił to zapatrywanie o tyle, że nie wskazał powyższej okoliczności jako powodu, dla którego przyznanie ulgi uważa za niezasadne.

Ostatnią z kwestii, które zgodnie ze wskazaniami prawomocnego wyroku Zakład był obowiązany wyjaśnić było zagadnienie przedawnienia należności skarżącego – w wydanych uprzednio decyzjach nie zostało wyjaśnione, jakie należności uległy przedawnieniu oraz od jakich zostały naliczone odsetki. Sąd w wyroku z dnia 19 października 2016 r. wskazał jednoznacznie, że podejmując rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności, organ powinien znać ich wysokość; w wypadku możliwości przedawnienia części należności organ powinien poczynić w tym kierunku stosowne ustalenia, zaś uzasadnienie decyzji powinno oddawać wyniki tych ustaleń, aby umożliwić Sądowi zbadanie ich prawidłowości. Rozpatrując sprawę ponownie Zakład poinformował, że należności za miesiące od stycznia do marca 1999 r. nie były przedmiotem postępowania egzekucyjnego i uległy przedawnieniu, natomiast w odniesieniu do pozostałych wskazał, że w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi nastąpiło najpierw przerwanie biegu terminu przedawnienia, a następnie – wskutek zmiany stanu prawnego – jego zawieszenie. W uzasadnieniu brak jednak wskazania, jaka była wysokość należności za okresy, których dotyczyło przedawnienie, nie podano również na jakiej podstawie uznano, że doszło do przerwania biegu terminu, a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, tj. jakie konkretnie działania Zakładu miały wywrzeć taki skutek prawny i w odniesieniu do jakich należności (okres, którego należności dotyczyły, wysokość należności). Również i w tym zakresie wskazania, wynikające z prawomocnego wyroku nie zostały zrealizowane w całości.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadły zatem z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Ponadto dodatkową wadą, uzasadniającą uchylenie obu orzeczeń jest fakt, że oba rozstrzygnięcia wydane w pierwszej instancji - zarówno decyzja z dnia 21 kwietnia 2016 r., jak i decyzja z dnia 15 marca 2017 r. zostały podpisane przez tę samą osobę (zastępcę dyrektora – Ł. P.). W orzecznictwie przyjmuje się, że rozpoznanie ponowne sprawy w tym samym składzie, w którym wydano uprzednio decyzję uchyloną wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego narusza art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2014 r., II GSK 1589/13, LEX nr 1598411).

Odnosząc się do tej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której organ administracji wywodzi, że nawet w razie spełnienia ustawowych bądź rozporządzeniowych przesłanek umorzenie należności nie jest jego obowiązkiem należy zauważyć, że decyzja uznaniowa istotnie pozwala organowi na pewnego rodzaju swobodę, jednak musi zostać wydana po wszechstronnym i wyczerpującym ustaleniu wszystkich okoliczności dla sprawy istotnych, a nadto organ jest obowiązany wytłumaczyć, z jakich przyczyn odmawia przyznania ulgi mimo spełnienia przesłanek. Uznaniowość nie oznacza dowolności i arbitralności. Zakład nie może się zasłaniać uznaniowym charakterem decyzji w sytuacji, kiedy – tak, jak ma to miejsce w sprawie niniejszej – stan faktyczny nie został prawidłowo wyjaśniony.

Rozpatrując sprawę po raz kolejny, organ administracji zrealizuje przede wszystkim wskazania prawomocnego wyroku z dnia 19 października 2016 r., tj. zgromadzi dowody i ustali, czy prowadzone postępowanie egzekucyjne istotnie może pozwolić na wyegzekwowanie należności i czy w jego wyniku zaległość ta zmniejsza się, czy rośnie. Przeanalizuje, czy posiadanie nieruchomości istotnie wyklucza przyznanie ulgi, tzn. rozważy wszystkie skutki, jakie mogą wiązać się ze skierowaniem egzekucji do nieruchomości. Następnie dokładnie ustali i wykaże za pomocą dokumentów, jakie należności uległy przedawnieniu, a w stosunku do których przedawnienie nie nastąpiło – wskazując kwoty konkretnych należności oraz precyzując, jakie działania spowodowały przerwę biegu terminu przedawnienia oraz zawieszenie jego biegu – w odniesieniu do każdej z należności. Powyższe ustalenia muszą wynikać z dokumentów, zgromadzonych w aktach sprawy oraz zostać wyraźnie omówione w uzasadnieniu decyzji. W wydawaniu kolejnych decyzji nie powinny ponadto brać udziału osoby, które brały udział w wydaniu rozstrzygnięć, uchylonych zarówno niniejszym, jak i poprzednim wyrokiem Sądu.

Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku, biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach rozstrzygnięto w punkcie II, za podstawę przyjmując art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.