Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 173/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2008-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Asesor WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R. Z. G. W. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za rok 2005 1. oddala skargę 2. umarza postępowanie w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku rolnym za rok 2005.

W uzasadnieniu wskazano na art. 1, art. 3 ust. l pkt 4 lit. a), art. 6a ust. 8 pkt l) i pkt 3) ustawy o podatku rolnym. Przywołało również art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. organ podatkowy pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował obowiązujące przepisy ustawy o podatku rolnym, uznając, iż na R. w G. ciąży obowiązek podatkowy w podatku rolnym i nie dotyczy go zwolnienie przewidziane w przepisie art. 3a pkt l tej ustawy. W jego ocenie, R. w G. został utworzony na mocy § l ust. l pkt l rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 1999r. w sprawie organizacji i zakresu działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 101, póz. 1180), dla realizacji zadań z zakresu gospodarki wodnej, w tym m.in. administrowania gruntami i nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w jego zarządzie (§ 2 ust. 2 pkt 20 rozporządzenia). Przepis § 3 cyt. rozporządzenia stanowił, iż regionalne zarządy są państwowymi jednostkami budżetowymi, których wydatki pokrywane są z budżetu państwa, w części dotyczącej działu administracji rządowej – gospodarka wodna. Wskazano na to, że powyższe rozporządzenie zostało zastąpione rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy, przyporządkowania zbiorników wód podziemnych do właściwych obszarów dorzeczy, utworzenia regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz podziału obszarów dorzeczy na regiony wodne (Dz.U. z 2002 r. Nr 232, póz. 1953), wydanym na podstawie przepisu art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2001 r. Nr 115, póz. 1229 z późn. zm.). W uzasadnieniu przywołano treść art. 214 ust. 2 w/w ustawy. Kolegium rozważyło to, że nawet gdyby przyjąć, iż przekazanie powyższego mienia w trwały zarząd nie nastąpiło na podstawie powyższych przepisów, dotychczasowy zarząd nad tym mieniem przekształcił się definitywnie w trwały zarząd na podstawie art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.). Na tej podstawie stwierdziło, że skarżący włada opodatkowanymi gruntami rolnymi w formie trwałego zarządu.

W związku z tym, mając na uwadze treść przepisu art. 3 ust. l

pkt 4 lit. a ustawy o podatku rolnym, zgodnie z którym podatnikami podatku rolnego są m.in. jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości

prawnej, będące posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu

Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z

umowy zawartej z właścicielem, z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, w ocenie Kolegium, R. w G. jest podatnikiem podatku rolnego, a tytułem prawnym posiadania gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa, jest sprawowany przez tę jednostkę trwały zarząd, a zatem mieści się on w kręgu podatników wymienionych w cyt. przepisie.

Natomiast co do przewidzianego w przepisie art. 3a pkt l ustawy o podatku

rolnym zwolnienia podmiotowego, na które powoływał się podatnik we wniesionym odwołaniu, uznał za takie, które dotyczy wyłącznie Skarbu Państwa a nie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa.

Odnosząc się do sugerowanego przez skarżącego przesunięcia

obowiązku podatkowego na posiadaczy zależnych (np. dzierżawców) uznał, iż zgodnie z treścią art. 3 ust. l pkt 4 lit. a cyt. ustawy o podatku rolnym obowiązek podatkowy ciąży na podmiotach, które otrzymały grunty w posiadanie na podstawie umowy zawartej bezpośrednio z właścicielem, tj. w rozpatrywanej sprawie ze Skarbem Państwa.

W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego - w szczególności art. 1,3 oraz 3a ustawy o podatku rolnym poprzez powtórną błędną ich wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącego, błędnie uznano, że on, jako trwały zarządca wymienionych w decyzji gruntów miał i ma obowiązek - bez wezwania - uiścić za te przedmioty podatek rolny. W jego ocenie podlegał zwolnieniu Skarbu Państwa od obowiązku podatkowego. Jego zdaniem chodzi o wykonywanie władztwa w imieniu Skarbu Państwa z zakresu imperium, a nie dominium. Stąd też należy je rozumieć jako władztwo wykonywane w ramach wypełniania zadań publicznych poza stosunkami cywilnoprawnymi nie zaś posiadanie w znaczeniu w art. 336 kodeksu cywilnego. Za takie natomiast można by uznać trwały zarząd wykonywany w myśl przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże nadawany na wniosek zainteresowanego- innego niż Skarb Państwa. Zarząd jest niczym innym jak statio fisci. Nie wykonuje własnych uprawnień i jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, wydatki w całości pokrywane są z budżetu państwa z działu - gospodarka wodna. Oznacza to, że w razie egzekwowania obowiązku w podatku rolnym skarżący musiałby otrzymać na ten cel środki z budżetu państwa a więc asygnowane przez Skarb Państwa. Poza tym, żmudna analiza sprawy doprowadziła skarżącego do konstatacji, iż lwią część gruntów, za które wymierzono zobowiązanie podatkowe, stanowią działki, wobec których skarżący nie sprawuje trwałego zarządu. Wobec braków informacji, trudności w skompletowaniu i uaktualnieniu danych z ewidencji oraz zmian powstała dla skarżącego duża trudność w zidentyfikowaniu rolnych działek gruntu, objętych decyzjami, jako że te ostatnie operowały jedynie powierzchniami gruntu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze w T. w pełni podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Poza sporem pozostaje to, że skarżący uzyskał trwały zarząd gruntów w drodze stosownych aktów prawnych.

W sprawie spór, w kwestii najdalej postawionego zarzutu, dotyczył zastosowania art. 3a ustawy z 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. t.j. z 2006r., Nr 136, poz.969 ze zm.), mianowicie tego czy posiadanie gruntów przez skarżącego zmienia stan faktyczny na tyle, by móc stwierdzić, iż z tytułu trwałego zarządu jaki sprawuje, można przypisać mu rolę posiadacza, o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 pkt 4) lit. a) ustawy. Tylko wówczas, w stosunku do przedmiotowych gruntów obowiązek podatkowy nie dotyczyłby Skarbu Państwa i jako taki nie byłby wyłączony.

W ocenie Sądu nie ma podstaw prawnych, by odrzucić na gruncie stosowanej ustawy pojęcia "własności" i "posiadania" w ich ustalonym znaczeniu w języku prawniczym, w znaczeniu cywilnoprawnym, jednakże jest to możliwe o ile nie przeczy normom jakie przyjął ustawodawca w ustawie o podatku rolnym.

Zatem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny) (art. 336kc).

W przypadku Skarbu Państwa należy mieć na uwadze to, że Państwo jest szczególnym podmiotem prawa. Będąc polityczną, a więc opartą na władzy formą organizacji narodu, spełnia przede wszystkim funkcje publiczne. Utrzymywanie bezpieczeństwa zewnętrznego i ładu wewnętrznego wymaga wchodzeniu w publiczne stosunki międzynarodowe i ustanawiania oraz egzekwowania publicznych norm prawa wewnętrznego. Jest to sfera działania określona mianem "imperium", charakteryzująca się przede wszystkim dominującym elementem władczości i odrębnym systemem ochrony praw podległych podmiotów (jednostek) - z ograniczoną rolą sądów powszechnych.

W ramach "imperium" państwo czerpie upoważnienie do ingerencji w sferę praw (również majątkowych) jednostek z systemu prawa konstytucyjnego, ustaw o charakterze ustrojowym, ustaw zwykłych i norm wydawanych na podstawie ich upoważnienia. Nie są to jednak normy prawa cywilnego.

Celem państwa jako podmiotu prawa publicznego jest urzeczywistnianie tych wszystkich wartości i warunków, dzięki którym jednostki mogą pełniej i łatwiej realizować swój wszechstronny rozwój, w ostatecznym zaś odniesieniu - rozwój i doskonałość człowieka. Realizacja tego wymaga niejednokrotnie korzystania przez państwo z mienia, które uczestniczy w zwykłym obrocie cywilnoprawnym, na równych zasadach z innymi podmiotami i poddania się w sporach jurysdykcji sądów powszechnych. W tych wypadkach funkcje państwa określane mianem "dominium" pełni Skarb Państwa jako odrębny podmiot prawa cywilnego (art. 34 k.c.).

W związku z powyższym, jeśli objęcie rzeczy we władztwo następuje w ramach wypełniania przez państwo zadań publicznych poza stosunkami cywilnoprawnymi, to nie oznacza to wykonywania posiadania w znaczeniu przyjętym w art. 336 k.c. Należy bowiem pamiętać, że do istoty tego posiadania należy nie tylko stan faktyczny władania, który byłby zaledwie jego pierwotną postacią possessio naturalis, ale również kwalifikacja nadana przez normę prawną mieszczącą się w kodeksie cywilnym i odnoszącą się do stosunków w nim uregulowanych (art. 1 k.c.).

Przykładem takiego władztwa może być objęcie przez państwo terytorium na podstawie umowy międzynarodowej, która nie zawiera postanowień wpływających bezpośrednio na prawa podmiotowe obywateli z zakresu prawa cywilnego i nie daje państwu uprawnień z zakresu tego prawa. Innego przykładu dostarcza praktyka sądów odmawiająca przymiotu posiadacza osobom władającym rzeczami wyjętymi spod obrotu cywilnego. Do takiej kategorii extra commercium zaliczane były np. drogi publiczne lub obiekty wojskowe.

Rzecz objęta przez państwo we władanie w ramach sprawowanych zadań publicznych może stać się przedmiotem posiadania przez wprowadzenie jej do obrotu cywilnego albo na podstawie szczególnej podstawy prawnej.

Konieczność istnienia podstawy prawnej dla aktów dokonywanych w ramach "imperium" wyklucza samowolną zmianę uzyskanego w tym trybie władztwa i przekształcenie go w posiadanie prawa cywilnego. Oczywiście taki zarząd nie może być utożsamiany z samoistnym posiadaniem. Państwo będąc jedynie zarządcą, nie włada tym majątkiem jak właściciel. Jednakże należy tu odróżnić od wykonywania uprawnienia płynących z własności państwowej, czyli w sferze prawa cywilnego. W takim samym zakresie również państwowe osoby prawne mogą być posiadaczami rzeczy. Dopiero jeżeli państwo wykonywało władztwo w zakresie publicznoprawnym, nie będące posiadaniem, to przekazanie nieruchomości w zarząd państwowej osobie prawnej wiązało ją w taki samo charakter władztwa, co z zasady wykluczało zmianę przez tę osobę zarządu w posiadanie samoistne, uregulowane w art. 336 k.c.(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r.,III CZP 72/93).

Zatem istotą rozstrzygania w sprawie jest ustalenie źródła władztwa Skarbu Państwa nad zarządzanymi gruntami, gdyż tylko wówczas można mówić o skarżącym jako posiadaczu, gdy Skarb Państwa przekazał w ramach trwałego zarządu mienie, z którego korzystał, ale, które uczestniczy w zwykłym obrocie cywilnoprawnym.

W sprawie, poza sporem pozostaje, że grunty przekazane w trwały zarząd stanowiły własność Skarbu Państwa. Z kolei trwały zarząd jest formą prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną (art. 43 i nast. ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. t.j. z 2004r., Nr 261, poz.2603 ze zm.)). Jest swego rodzaju administracyjnym instrumentem służącym do dokonywania przesunięć majątkowych w ramach złożonej struktury. W takim wypadku oddając nieruchomości w trwały zarząd, Skarb Państwa przekazał ich posiadanie, które czyni z zarządzającego podatnika podatku rolnego. Skarżący władał nieruchomościami (np. wydzierżawiał) wykonując zadania do jakich został powołany, a czynił to wykonując uprawnienia płynące z własności państwowej.

W doktrynie wyrażono pogląd, iż trwały zarząd jest prawem jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Jest to prawo ze sfery prawa cywilnego, a jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, zawierając na podstawie art. 43 ustawy o gospodarce nieruchomościami, umowę dzierżawy, umowę najmu, umowę użyczenia działa we własnym imieniu (Kubot Z., artykuł GSP 2007/17/563, LEX OMEGA, tezy z piśmiennictwa do art. 43 ustawy z 21 sierpnia 1997 r.).

Odrębna kwestią jest zarzut nieprawidłowo podanych gruntów, za jakie określono podatek.

Zgodnie z art. 1 cyt. ustawy, opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. t.j. z 2005r., Nr 240, poz. 2027 ze zm.), podstawę wymiaru podatków i świadczeń stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że o opodatkowaniu podatkiem rolnym decyduje treść wpisu do ewidencji gruntów i budynków świadczący o klasyfikacji danego gruntu jako użytku rolnego, niezależnie od tego, czy jego treść jest zgodna z rzeczywistością czy też nie. Powołanie się przez stronę w postępowaniu podatkowym na inne dane, niż wynikające z ewidencji, jak również na błędy w postępowaniu dotyczącym zmian w ewidencji gruntów i budynków, nie ma wpływu na decyzję w przedmiocie podatku rolnego. Znaczenie dla sprawy ma bowiem tylko klasyfikacja wynikająca z ewidencji.

Dokonując wymiaru podatku, organ oparł się na zapisach ewidencji, a skarżący nie wskazał, które z danych przyjętych w decyzji nie odpowiadają danym z załączonych odpisów ewidencji. Sąd nie dopatrzył się również w tym względzie naruszenia prawa.

Mając na względzie powyższe oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.

D. Dudra M. Łent U. Wiśniewska