Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 562/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.59 § 1 pkt 7, § 5.
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2016 r. sprawy ze skargi W. G. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 10 grudnia 2015 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 marca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 – dalej jako "K.p.a."), art. 59 § 5 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm. – dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela – Wójta Gminy – dalej jako "wierzyciel" lub "Skarżący" na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") z dnia 10 grudnia 2015 r. nr [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanych małżonków T. i A. B. (dalej jako "małżonkowie") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 8 listopada 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

2. Rozstrzygniecie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu 8 listopada 2010 r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący należności z tytułu opłat za wzrost wartości nieruchomości za 2008 r. w kwotach należności głównej 41.086,00 zł i 269.918,30 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Jako podstawę prawną należności wskazane zostały orzeczenia Wójta Gminy z dnia 8 kwietnia 2008 r. nr [...] oraz [...].

Naczelnik US w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku małżonków w oparciu o wskazany tytuł wykonawczy zawiadomieniem z dnia 21 listopada 2010 r. dokonał w dniu 30 listopada 2010 r. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w A S.A. Odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono małżonkowi w dniu 26 listopada 2010 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie małżonkowie pismem z dnia 2 grudnia 2010r. poinformowali organ egzekucyjny o wydanych w dniu 28 września 2010 r. orzeczeniach Samorządowego Kolegium Odwoławczego sygn. akt [...],[...],[...],[...], które zdaniem zobowiązanych, uniemożliwiały wystawienie przez wierzyciela zaskarżonego tytułu wykonawczego.

Pismo małżonków zostało zakwalifikowane przez Naczelnika US jako zarzuty wniesione na podstawie art. 33 pkt 3 u.p.e.a. i zainicjowało postępowanie zarzutowe prowadzone przed wierzycielem oraz organem II instancji - Samorządowym Kolegium Odwoławczym (dalej jako "SKO").

W związku z postanowieniami SKO z dnia 17 września 2012 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania ostatecznych decyzji Skarżącego z dnia 8 kwietnia 2008 r. o nr [...] i [...] organ egzekucyjny dwoma postanowieniami nr [...] z dnia 14 lutego 2013 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanych małżonków.

SKO postanowieniami z dnia 3 września 2014 r. o sygn. akt [...] i [...] utrzymało w mocy decyzję Skarżącego w sprawie odmowy uchylenia decyzji ustalających opłatę z tytułu wzrostu nieruchomości małżonkom w postępowaniu wznowieniowym.

SKO postanowieniem z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt [...] stwierdziło brak zasadności zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 2 i 6 u.p.e.a. i utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Skarżącego z dnia 8 maja 2013 r.

Skarżący pismem z dnia 24 września 2014 r. poinformował Naczelnika US o obowiązku podjęcia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wobec przymiotu ostateczności postanowienia wierzyciela. Jednocześnie wniósł "o ograniczenie ww. tytułu wykonawczego do kwoty należności głównej, tj. kwoty 311.004,30 zł i nienaliczanie odsetek za zwłokę, bowiem zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem Regionalnej Izby Obrachunkowej z dnia 26 października 2011 r. znak [...] brak jest odpowiednich regulacji w przepisach ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z których mogłaby wynikać możliwość dochodzenia od zobowiązanego odsetek".

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku małżonków w oparciu o tytuł wykonawczy z uwagi na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 721/14 w przedmiocie wstrzymania wykonania ostatecznych decyzji Skarżącego z dnia 8 kwietnia 2008 r., będących podstawą prawną wystawienia tego tytułu.

3. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. Naczelnik US, działając na podstawie art. 59 § 7 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku małżonków w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. ( oczywista omyłka w podstawie prawnej rozstrzygnięcia polegająca na braku wskazania art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy skorygowana została przez Naczelnika US postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r.).

W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż opłata z tytułu wzrostu wartości nieruchomości jest daniną posiadającą pewne cechy podatku, ale obowiązek jej zapłaty nie wynika z ustawy podatkowej i nie ma do niej zastosowania Ordynacja podatkowa.

Cechą tej należności publicznoprawnej jest ekwiwalentny charakter opłaty planistycznej, w porównaniu z czysto fiskalnym charakterem podatku. Podkreślono także, iż zgodnie z dyspozycją art. 29 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny nie bada ani merytorycznej trafności ("zasadności") decyzji wymiarowej, ani też "wymagalności" zobowiązania podatkowego w niej określonego. Zapis tej normy prawnej należy rozumieć jako obowiązek organu egzekucyjnego do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej na każdym etapie postępowania.

Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnik US w dniu 10 grudnia 2015 r. wydał także, na podstawie art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a. postanowienie nr [...], którym obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego w kwocie 29.752,71 zł.

4. Nie zgadzając się z tymi rozstrzygnięciami, wierzyciel wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenia na oba postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 10 grudnia 2015 r.

W motywach zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wierzyciel podniósł:

- wadliwość rozstrzygnięcia zawierającego błędną podstawę prawną,

- naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. z uwagi na błędne przyjęcie wadliwości formalnej tytułu wykonawczego,

- błędne zastosowanie dyspozycji art. 29 u.p.e.a. z uwagi na brak możliwości ingerencji organu egzekucyjnego w kwestie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, którego dochodzenie jest zdaniem wierzyciela dopuszczalne,

- naruszenie procedury rozpoznawania zarzutów unormowanej w art. 34 § 1 oraz § 4 u.p.e.a. poprzez brak wydania postanowienia w sprawie zarzutów.

W uzasadnieniu Skarżący zakwestionował brak zastosowania przez organ egzekucyjny dyspozycji § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 656 – dalej jako "rozporządzenie") w zakresie obowiązku aktualizacji tytułu wykonawczego po otrzymaniu dyspozycji wierzyciela z dnia 24 września 2014 r., bądź braku zastosowania alternatywy w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy w części dotyczącej wadliwie naliczonych odsetek za zwłokę.

5. Postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powołując treść art. 59 § 1, § 3, § 4 i art. 29 § 1 u.p.e.a. organ stwierdził, że pomimo dopuszczalności egzekucji administracyjnej w toku postępowania mogą powstać określone przeszkody powodujące, że prowadzone postępowanie staje się niedopuszczalne. Konsekwencją niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego, w zależności od przyczyn, jest natomiast umorzenie postępowania na podstawie jednego z punktów art. 59 § 1 u.p.e.a. Także niedopuszczalność egzekucji administracyjnej jest przyczyną niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

Przechodząc do analizy dyspozycji wierzyciela zawartej w piśmie z dnia 24 września 2014 r., obligującej organ egzekucyjny do odstąpienia od obowiązku naliczania odsetek za zwłokę, pomimo zawarcia informacji o ich dochodzeniu w poz. 34, 36, 37, 38, 39, 46, 47, 48, 49 tytułu wykonawczego nr [...], organ zaaprobował stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wadliwości formalnej tego dokumentu, wypełniającej przesłankę niedopuszczalności dalszego prowadzenia na jego podstawie egzekucji administracyjnej. Bowiem bezsporne w sprawie jest wskazanie w poz. 37 i 47 tytułu wykonawczego odsetek za zwłokę na dzień wystawienia tytułu w kwotach: 7.765,00 zł i 51.011,00 zł, w poz. 34 i 44 stawki odsetek za zwłokę w wysokości 10%, zaś w poz.38, 39, 48, 49 okresów przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę w okresach od 19 września 2008 r. do 14 października 2008 r. oraz od 3 kwietnia 2009 r. do 12 stycznia 2010 r.

Organ stwierdził, iż aktem normatywnym stanowiącym podstawę wydania ostatecznych decyzji Skarżącego z dnia 8 kwietnia 2008 r. był art. 36 ust 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm.).

Wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ stwierdził, iż do ustalenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, gdyż opłata ta na rzecz gminy jest szczególnego rodzaju dochodem gminy mieszczącym się pośród innych - obok m.in. podatków i opłat - dochodów gminy, o których mowa w art. 54 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Jednocześnie z uwagi na charakter opłaty planistycznej, będącej należnością budżetową określoną w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157, poz. 1240 z późn.zm.), zastosowanie znajduje art. 67 ww. ustawy, zgodnie z którym do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy K.p.a. i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Skutkiem braku uznania tej należności jako podatku jest zastosowanie w przypadku opłaty planistycznej przepisów K.p.a., a nie przepisów Ordynacji podatkowej, dlatego też z tytułu zwłoki w zapłacie nie mogą być naliczane odsetki od zaległości podatkowych uregulowane w przepisach Ordynacji podatkowej.

Postępowanie w sprawie ustalenia renty planistycznej toczone jest na podstawie przepisów K.p.a., co oznacza, że organ gminy nie może wskazać terminu uiszczenia opłaty, więc niezgodne z prawem jest też naliczanie odsetek za zwłokę w płatności, rozkładanie na raty czy umorzenie opłaty.

O fakcie niezasadności dochodzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, wskazanych w tytule wykonawczym Skarżący poinformował organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanych małżonków dopiero pismem z dnia 24 września 2014 r., żądając odstąpienia od dochodzenia tych należności wykazanych w tytule wykonawczym.

W ocenie organu, w tym stanie faktycznym w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego zaistniała przesłanka negatywna w postaci wadliwości formalnej tytułu wykonawczego, przesądzając o obligatoryjnym obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika US, prowadzonego na jego podstawie.

W ocenie organu, ustawodawca, aby wykluczyć możliwość prowadzenia egzekucji mimo uchybień, które stanowią o jej niedopuszczalności, przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić zarówno wówczas, gdy na skutek zgłoszonych zarzutów wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, jak też wówczas, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania, przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Przyjęcie odmiennego poglądu skutkowałoby tym, że egzekucja administracyjna byłaby prowadzona mimo dostrzeżenia przez organ egzekucyjny wadliwości, decydujących o jej niedopuszczalności dlatego, że dostrzeżenie tych wadliwości nastąpiło już po wszczęciu egzekucji. Jeżeli w takiej sytuacji zarzuty nie objęłyby okoliczności decydujących o niedopuszczalności egzekucji, przeprowadzono by egzekucję, która z wyżej opisanych przyczyn, jest niedopuszczalna.

Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentacji wierzyciela przedstawionej w zażaleniu w zakresie naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, gdyż organ egzekucyjny w postanowieniu, wydanym na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wskazał niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, uniemożliwiających dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zarówno kwotę należności głównej, jak i odsetki za zwłokę.

Zdaniem organu, zgłoszona przez wierzyciela pismem z dnia 24 września 2014 r. wadliwość tytułu wykonawczego, obejmującego nieistniejącą zaległość w zakresie odsetek za zwłokę, wypełnia przesłankę negatywną do dalszego prowadzenia na jego podstawie postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu Skarżącego w zakresie możliwości potraktowania informacji wierzyciela z dnia 24 września 2014 r. jako aktualizacji należności objętej tytułem wykonawczym, organ, powołując treść § 12 pkt 1 rozporządzenia, stwierdził, że występująca niedopuszczalność egzekucji dotyczy braku podstaw prawnych do żądania zapłaty odsetek za zwłokę od momentu wystawienia dokumentu, a nie jak wskazano w § 12 pkt 1 ust. 4 rozporządzenia, w sytuacji uwzględnienia przerw w ich naliczaniu po wystawieniu tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Skarbowej potwierdził fakt uchylenia się organu egzekucyjnego od wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych przez małżonków zarzutów, jakkolwiek zauważył, iż okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego, do którego te zarzuty się odnosiły, powoduje bezprzedmiotowość postępowania zarzutowego.

Organ stanął na stanowisku, że egzekucja administracyjna może być prowadzona wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego, z czego wynika zarówno proceduralny, jak i merytoryczny związek obu postępowań. Zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 u.p.e.a. stanowią podstawowy środek ochrony zobowiązanego przed niezasadnym lub niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji w ramach konkretnego postępowania egzekucyjnego.

W sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego, w trakcie którego złożone zostały zarzuty na prowadzoną egzekucję, bezprzedmiotowa staję się ocena zasadności, bezzasadności, czy też niedopuszczalności wniesionych zarzutów. Podkreślić należy, iż celem wnoszenia zarzutów jest umorzenie postępowania egzekucyjnego lub zastosowanie mniej uciążliwego środka (art. 34 § 4 ww. ustawy).

Zdaniem organu analizowany stan faktyczny sprawy nie dawał podstaw do zastosowania art. 105 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym od 11 kwietnia 2011 r. w przypadku nienależnego wskazania obowiązku ponoszenia odsetek za zwłokę przez zobowiązanych małżonków, co bezspornie wynika z treści tytułu wykonawczego.

Zdaniem organu, organ egzekucyjny nie mógł orzec o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej nienależnie naliczonych odsetek za zwłokę, gdyż brak było podstaw prawnych do wskazania obowiązku ich dochodzenia w tytule wykonawczym, wypełniając przesłankę braku dopuszczalności egzekucji administracyjnej wobec jego wadliwości formalnej.

Zdaniem organu, wobec braku zaistnienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego w części nienależnie naliczonych odsetek za zwłokę, organ egzekucyjny miał obowiązek obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego. Zastosowana instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn natury formalnej, nie oznacza wszakże, że na zobowiązanych małżonkach przestały ciążyć obowiązki, wynikające z ostatecznych decyzji administracyjnych, bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego nie oznacza braku możliwości ponownego wszczęcia tego postępowania. Niedopuszczalne byłoby przyjęcie przez wierzyciela poglądu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza niemożność jego ponownego wszczęcia - poza przypadkiem wskazanym w art. 61 u.p.e.a.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 marca 2016 r., zarzucając mu mającą wpływ na wynik sprawy, niezgodność z prawem polegającą na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.:

- art. 113 § 1 K.p.a. poprzez przyjęcie przez organ drugiej instancji, iż Naczelnik US sprostował podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartą w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2015 r., postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r., podczas gdy zmiana podstawy prawnej nie stanowi "oczywistej omyłki" przewidzianej w przywołanym przepisie, co znalazło również potwierdzenie w postanowieniu Naczelnika US z dnia 8 stycznia 2016 r., w którym organ uchylił zaskarżone przez Skarżącego postanowienie z dnia 23 grudnia 2016 r. w sprawie sprostowania oczywistej omyłki.

- art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika US z dnia 10 grudnia 2015 r. pomimo błędnej podstawy prawnej,

- art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez błędne uznanie, iż tytuł wykonawczy zawiera wady formalne uniemożliwiające prowadzenie egzekucji,

- art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie i dokonanie oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, podczas gdy zgodnie z przywołanym przepisem organ egzekucyjny bada z urzędu wyłącznie dopuszczalność egzekucji administracyjnej. W ocenie Skarżącego, w przedmiotowej sprawie egzekucja administracyjna jest niewątpliwie dopuszczalna.

Mając powyższe na względzie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.

7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:

8.1. Skarga jest zasadna

8.2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c) p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym uznał, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.

8.3. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia czy organ egzekucyjny prawidłowo umorzył w całości postępowanie egzekucyjne z powodu wady wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego zawierającego oprócz należności głównej nienależne naliczone odsetki za zwłokę.

Zdaniem organu egzekucyjnego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego zaistniała przesłanka negatywna w postaci wadliwości formalnej tytułu wykonawczego, co przesądziło o obligatoryjnym obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na jego podstawie.

Z tym stanowiskiem nie zgadza się Skarżący, będący wierzycielem egzekwowanej należności podkreślając, że w przedmiotowej sprawie egzekucja administracyjna jest niewątpliwie dopuszczalna. Wskazanie przez wierzyciela w tytule wykonawczym, iż od należności pobiera się odsetki za zwłokę, a następnie ograniczenie tytułu do należności głównej, nie jest podstawą do umorzenia w całości postępowania egzekucyjnego, bowiem organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne jedynie w części dotyczącej wadliwie naliczonych odsetek.

Wskazać należy, że stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu

albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Zgodnie z art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej prawidłowe jest stanowisko, iż w niniejszej sprawie zaszła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. tj. niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, uniemożliwiających dalsze prowadzenie postepowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zarówno kwotę należności głównej, jak i odsetki za zwłokę.

Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Badanie dopuszczalności obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie, jeżeli było ono wymagane.

Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej decydują dwa rodzaje przesłanek: o charakterze podmiotowym oraz przedmiotowym. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do zobowiązanego i organu prowadzącego egzekucję. W pierwszym przypadku egzekucja jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy przepisy prawa wyłączają możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do podmiotów wskazanych w tytule wykonawczym np. w sytuacjach wskazanych w art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, ponadto takiego wyłączenia dokonuje np. art. 14 § 1 u.p.e.a., m.in. w stosunku do osób, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych.

Z kolei przesłanki przedmiotowe odnoszą się do przedmiotu i podstaw egzekucji. Egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy jej przedmiotem jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej (inne niż określone w art. 2, 3, 3a i 4 u.p.e.a.), np. podlegające egzekucji sądowej, o ile jego wykonanie nie zostało przekazane na drogę egzekucji administracyjnej. Innymi słowy, niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2012 r. II FSK 710/11 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślić trzeba, że bezsporne jest, że wierzyciel w tytule wykonawczym z dnia 8 listopada 2010 r. nr [...], obejmującym należności z tytułu opłat za wzrost wartości nieruchomości za 2008 r. w kwotach należności głównej 41.086,00 zł i 269.918,30 zł wskazał również odsetki za zwłokę z tytułu zaległości we wpłacie wymienionych należności.

Natomiast w piśmie z dnia 24 września 2014 r. wierzyciel wniósł o ograniczenie tytułu wykonawczego do należności głównej tj. do kwoty 311.004,30 zł i nie naliczanie odsetek za zwłokę, wskazując że brak jest odpowiednich regulacji w przepisach ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z których mogłaby wynikać możliwość dochodzenia od zobowiązanego odsetek za zwłokę.

Organ egzekucyjny wskazując na wadliwość tytułu wykonawczego uznał, że w takiej sytuacji zachodzi niedopuszczalność postępowania egzekucyjnego stanowiąca podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko jest nieprawidłowe, bowiem skoro zarówno wierzyciel jak i organ egzekucyjny zgodnie twierdzą, że w tytule wykonawczym wadliwie wykazane zostały jedynie odsetki od należności głównej będącej opłatą z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, ze względu na brak podstawy prawnej do ich naliczenia, to podstawą umorzenia postępowania jest przesłanka wymieniona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tj. nieistnienie obowiązku, bowiem obowiązek w zakresie odsetek wykazanych w tytule wykonawczym nie istniał.

Kwestią kolejną jest ocena czy w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia, do części należności wskazanej w tytule wykonawczym możliwe jest umorzenie postępowania egzekucyjnego w części.

Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone zarówno w całości jak i w części. Do umorzenia postępowania w części dochodzi wówczas, gdy egzekucja jest niedopuszczalna w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani lub gdy niedopuszczalne jest egzekwowanie niektórych obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. Jeżeli zobowiązany podniósł zarzuty stanowiące podstawę do umorzenia postępowania i organ egzekucyjny uznał ich zasadność, to umorzenie postępowania egzekucyjnego w części jest obligatoryjne. Przesłanki umorzenia postępowania uregulowane w art. 59 § 1 u.p.e.a. można podzielić na merytoryczne, dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku, lub na formalnoprawne – proceduralne. Do pierwszej grupy można zaliczyć wygaśnięcie obowiązku z różnych przyczyn np.: umorzenie obowiązku, nieistnienie obowiązku, wykonanie obowiązku

(Z. Leonicki w. R. Hauser, Z. Leoński. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wyd. CH Beck 2005 s.164-167, wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r. sygn. akt II FSK 585/10 , dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyżej prezentowane stanowisko. Skoro w niniejszej sprawie egzekwowany obowiązek w zakresie dotyczącym odsetek za zwłokę został określony bez podstawy prawnej, to znajdował zastosowanie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a więc przesłanka o charakterze materialnym, przy czym w ocenie Sądu możliwe jest umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, chociaż przepis ten takiej sytuacji nie przewiduje wprost.

W tym względzie orzekający w rozpoznanej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2743/12, oraz z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt II FSK 1369/13, gdzie NSA stwierdziło, że z mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio, jeżeli przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, zatem i art. 126 k.p.a. dotyczący postanowień oraz art. 105 k.p.a. Ten ostatni przepis w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. mocą ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., nr 6, poz. 18 ze zm.) został zmieniony w ten sposób, że dopuszcza on także możliwość umorzenia postępowania w części, jeżeli bezprzedmiotowość dotyczy części tego postępowania. Bez wątpienia ma on także zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym i ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Natomiast nie można zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, że w zaistniałym stanie faktycznym odmiennie, niż w stanach faktycznych będących przedmiotem analizy w powołanych wyrokach brak było możliwości umorzenia postepowania w części, bowiem w tamtych sprawach umorzenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczyło wadliwie naliczonych odsetek w sytuacji braku uwzględnienia przerw w ich naliczaniu.

Zarówno wadliwie wykazane w tytule wykonawczym odsetki w części jak i w całości są kwotami nienależnymi, które nie mogą być przedmiotem prowadzonej egzekucji administracyjnej, jednakże w sytuacji prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zarówno kwotę należności głównej, egzekwowanej w trybie egzekucji administracyjnej jak i nienależnie naliczone odsetki za zwłokę zasadne jest umorzenie postępowania egzekucyjnego jedynie w tej części, która dotyczy nienależnie wykazanych odsetek za zwłokę.

Tym samym uznanie, iż w niniejszej sprawie egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna i w rezultacie umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości narusza przepisy art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodzić się także należy ze stroną skarżącą, że Dyrektor Izby Skarbowej błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. sprostował podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartą w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2015 r. Wskazane postanowienie z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej zostało wyeliminowane z obrotu prawnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 8 stycznia 2016 r. w związku czym organ odwoławczy nie był uprawniony przyjąć, że została sprostowana oczywista omyłka pisarska w podstawie prawnej rozstrzygnięcia.

Jednakże przepis art. 113 § 1 k.p.a. stanowiący podstawę sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej nie był podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w związku z czym niezasadny jest zarzut naruszenia tego przepisu.

Sąd uznał za zasadne również odnieść się do stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej potwierdzającego brak rozpoznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, zgłoszonych przez zobowiązanego i jego małżonkę. Zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zostały wniesione pismem z dnia 2 grudnia 2010 r. i pomimo, że stanowisko wierzyciela zostało wyrażone w postanowieniu Wójta Gminy z dnia 8 maja 2013 r. organ egzekucyjny nie rozpoznał zarzutów, a winien to uczynić jeszcze przed wydaniem postanowienia w niniejszej sprawie.

Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów nie zwalnia także wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania, bowiem również w przypadku bezprzedmiotowości postępowania wymagane jest wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie.

8.4. Ponownie rozpoznając sprawę o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie nienależnie wykazanych odsetek za zwłokę organ egzekucyjny zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym orzeczeniu, przyjmując dopuszczalność umorzenia postepowania egzekucyjnego w części.

8.5. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 120 i 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.