Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 612/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2007-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6-11, art. 28, art. 77 § 1, art. 80, art. 156, art. 107 § 1, art. 145 § 1, art. 158
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), Sędzia WSA Mirosław Trzecki, Protokolant Paweł Majka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi [...] na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji Publikacja orzeczenia odroczona z dnia 5 grudnia 2007 r. Uchylono decyzję I i II instancji


UZASADNIENIE

Decyzją [...] Naczelnik Gminy M., na podstawie przepisu art. 1, 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, póz. 118) przywoływanej dalej jako: "ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych", § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r., w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, póz. 125) orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 3,34 ha położonego we wsi G. Gmina M., składającego się z działek [...], stanowiącego współwłasność ustawową małżonków S. M. z domu M. i S. M., z których jeden jest inwalidą zaliczonym do III grupy inwalidztwa. W pkt II decyzji organ stwierdził, że produkcja rolna gospodarstwa pozostaje na poziomie niższym niż średni w gminie M. na podobnych glebach, wartość gruntów gospodarstwa rolnego wynosi 30.150 zł, a zadłużenia ciążące na gospodarstwie rolnym wynoszą 1616 zł z tytułu opłaty melioracyjnej, ustalił także, że wypłata renty nastąpi od dnia 1 stycznia 1976 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, iż S. M. i M. będąc właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 3,34 ha z uwagi na brak możliwości jego prowadzenia, ze względu na podeszły wiek oraz brak rąk do pracy złożyli w Urzędzie Gminy wniosek o przekazanie posiadanych nieruchomości na własność Państwa za rentę. Stwierdzono, że "nabycie gospodarstwa przez ww. nastąpiło w czasie trwania związku małżeńskiego i stanowi ono majątek dorobkowy małżonków".

Pismem z dnia [...] 2004 r. K. i S. J. złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. skargę na powyższą decyzję Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r., bowiem ich zdaniem przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez Urząd Gminy w M. było niezgodne z prawem, ani ze stanem faktycznym. Wnioskodawcy wskazali, iż kupili od M. S. ww. gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami, na podstawie umowy kupna-sprzedaży sporządzonej w dniu 20 grudnia 1972 r., płacąc jej 15.000 zł, a resztę tj. ponad 18.000 zł mieli spłacić do Państwa. W dniu 17 stycznia 1974 r., dla potwierdzenia powyższej umowy, strony sporządziły kolejną umowę w Urzędzie Gminy w M., w obecności urzędnika gminy oraz świadków. Wnioskodawcy stwierdzili, iż zostali oszukani, gdyż M. S. najpierw zwlekała z zawarciem umowy w formie

aktu notarialnego, a następnie zdała sprzedane im gospodarstwo rolne we wsi G. (którym władali, płacili podatki i ubezpieczenie budynków), na własność Państwa za rentę, jako wspólnotę majątkową swoją i męża M. S. W konsekwencji w styczniu 1978 r. odebrano wnoszącym skargę wszystkie ziemie, obciążając ich długami gospodarstwa, które regulowali do 1990 r. Małżonkowie J. podnieśli także, iż dopiero 12 marca 2003 r., dowiedzieli się, iż zgodnie z wypisem z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. nr [...], przedmiotowe gospodarstwo rolne należy do M. i A. S., jako wspólnota majątkowa obu małżonków. W ich ocenie oznacza to, że Gmina nie mogła przejąć działek od M. S., a tym samym nie mogła ich później sprzedać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z dnia [...] 1977 r. -zawiadomienie z dnia 8 grudnia 2004 r.

Decyzją [...] ww. organ, na podstawie przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 156 § 1 pkt 1-7 i § 2, art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 z późn.zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "K.p.a.", z uwzględnieniem art. 1, art. 3 oraz art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (w stanie prawnym na dzień [...] 1977 r.) orzekło, iż nie stwierdza nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. w przedmiocie przejęcia na własność gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 157 § 1 Kpa w zw. z art. 17 pkt 1 Kpa oraz art. 1i 2 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, jest organem właściwym do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji w przypadkach wymienionych. Organ podniósł, iż instytucja stwierdzenia nieważności ma na celu wzruszenie decyzji ostatecznych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji kończy się wydaniem decyzji, w której organ stwierdza, że doszło do kwalifikowanych wad w decyzji, albo uznaje, że tego rodzaju wady nie miały miejsca. Decyzja kończąca postępowanie nieważnościowe jest aktem deklaratoryjnym działającym z mocą wsteczną (ex tunc), od daty wydania dotychczasowej decyzji. W związku z tym organ rozstrzyga w takiej sprawie wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, biorąc pod uwagę stan rzeczy i stan prawny istniejący w dniu wydania decyzji.

Organ uznał, iż jako przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 1977 r., wnioskodawcy pośrednio wskazali art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, zgodnie z którym stwierdza się nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium nie dopatrzyło się jednakże wskazanych w tym przepisie podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W jego ocenie istniała podstawa prawna do jej wydania, w tym dniu bowiem, istniał obowiązujący powszechnie przepis prawa stanowiący podstawę do przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę - art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych. Odnosząc się do drugiej przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że brak jest podstaw do przyjęcia, że organ wydający decyzję z dnia [...] 1977 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę, dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 1 ww. ustawy, właściciel gospodarstwa rolnego mógł przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne. Organ nawiązał do argumentów podnoszonych przez wnioskodawców i wskazał, iż analiza regulacji prawnych istniejących w chwili podpisywania umów w roku 1972 i 1974 prowadzi do wniosku, że na mocy tych umów nie doszło do przeniesienia własności nieruchomości, w konsekwencji w chwili wydania decyzji Państwo S. byli właścicielami nieruchomości, zgodnie z art. 1 ww. ustawy. Przywołując Kodeks cywilny organ podniósł, że w chwili sporządzenia ww. umów, umowa przenosiła własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowił inaczej. Przy czym umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego, to samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości (art. 158 Kc).

W ocenie organu, także analiza pozostałej treści przedmiotowej decyzji wskazuje, że nie została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Powierzchnia gospodarstwa rolnego spełniała warunek określony w art. 9 ustawy. Zgodnie z jej art. 3, nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgoda obojga małżonków, nie jest jednak wymagana zgoda małżonka, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania. Organ wydający decyzję z 1977 r. prawidłowo uwzględniał także okoliczność, że wnioskodawczyni została zaliczona do III grupy inwalidzkiej, a

gospodarstwo rolne pozostawało na poziomie niższym niż średni w gminie M. na podobnych glebach. Tego rodzaju okoliczności mogły zostać uwzględnione w decyzji, zgodnie bowiem z art. 6 ww. ustawy, zgoda małżonka na przekazanie nieruchomości nie jest wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej lub jest zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Zgodnie z omawianą ustawą, Państwo może przejąć na własność nieruchomości z obciążeniami (art. 7).

Odnosząc się do podania K. i S. J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wszelkie okoliczności zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji są bez znaczenia dla niniejszego postępowania. Organ nie mógł również odnosić się do kwestii roszczeń do Pani M. S., bowiem przedmiotem postępowania są wady kwalifikowane decyzji, wymienione w art. 156 § 2 Kpa, a nie nienależyte wykonanie lub niewykonanie umów cywilnoprawnych, czy też ewentualna odpowiedzialność gminy za swoje działanie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła K. J., która zarzuciła, że decyzja jest dla niej niesprawiedliwa i krzywdząca, a ponadto przy jej wydaniu nie wzięto pod uwagę istotnych faktów. Strona podała, że decyzja Naczelnika Gminy M. została skierowana do osoby niebędącej stroną w postępowaniu administracyjnym, co stanowi naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. Decyzja została skierowana do S. M. i S. M. jako właścicieli działek nr [...], natomiast M. S. nie był stroną w tym postępowaniu, nie miał również prawa do dysponowania tym gospodarstwem. W chwili wydania ww. decyzji stroną powinny być M. (S.) S. i jej dzieci tj. Z., B., W. i Z. S., ponieważ zgodnie z prawem po śmierci ojca dziedziczą żona i dzieci. W momencie zdawania gospodarstwa rolnego za rentę, nie przeprowadzono stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym współwłaścicielu A. S.. Zgodnie natomiast z postanowieniem Sądu Rejonowego w K., dzieci zmarłego A. S., mają pełne prawo do dziedziczenia części gospodarstwa po swoim ojcu. K. J. podniosła, że zgodnie z art. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, tylko właściciel gospodarstwa rolnego mógł przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa. Ponadto ziemia, która została przejęta przedmiotową decyzją, wcale nie wykazywała niskiego poziomu produkcji rolnej, ani jej spadku, ponieważ były bardzo wydajne gleby - IV klasa, za taką ziemię strona płaciła czynsz dzierżawny. Strona zarzuciła także, iż w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie uwzględniono okoliczności, że

gospodarstwo było w chwili przejęcia zadłużone na ponad 25 tyś. zł., zatem Państwo przejmując gospodarstwo rolne od M. S. powinno je przejąć również ciążące na nim zadłużenia, a nie obciążać nimi małżonków J.. Strona szeroko opisała swoje zarzuty związane z dokonywaną spłata zadłużenia oraz swoje dążenia do odzyskania władztwa nad przedmiotowymi nieruchomościami, które w swojej ocenie nabyła wcześniej zgodnie z prawem i za nie zapłaciła, na co posiada dowody.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją [...], utrzymało w mocy decyzję własną [...]. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko strony skarżącej, iż w chwili wydania decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, krąg osób, którym przysługiwało prawo własności do tego gospodarstwa nie został przez organ administracji ustalony w sposób prawidłowy. Prawo własności nie przysługiwało bowiem drugiemu mężowi M. S. - M. S., wskazanemu w decyzji, natomiast przysługiwało pominiętym w decyzji spadkobiercom po jej pierwszym mężu A. S.. Jednakże zważył, że nie można stwierdzić nieważności decyzji dotkniętej wadą określona w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa (polegającą na skierowaniu decyzji do osoby nie będącej stroną), jeżeli od momentu wydania tej decyzji upłynęło 10 lat (art. 156 § 2 Kpa). Wymieniona wada, w ocenie organu, nie mogła zostać uwzględniona w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest ocena przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w 1977 r.

Organ wskazał także, iż zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych, nieruchomości stanowiące współwłasność mogły być przekazywane na własność Państwa tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli, zatem na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten implikował obowiązek uzyskania przez organ administracji zgody spadkobierców zmarłego współwłaściciela A. S., na przekazanie tego gospodarstwa. Jednakże ustawa przewidywała wyjątek w tym zakresie, wskazując w art. 6, że zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie jest wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej lub jest zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Kolegium zważyło, iż wprawdzie powyższy przepis nie został zacytowany w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] 1977 r. jednakże w pkt 11.1 tej decyzji znalazło się stwierdzenie, że produkcja rolna w gospodarstwie pozostaje na poziomie niższym niż średni w gminie M. na podobnych glebach. W ocenie Kolegium, powyższe

ustalenia dokonane przez organ administracji, pomimo wszystkich wątpliwości zgłaszanych przez stronę, w ówczesnym stanie prawnym pozwalało na przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa bez uzyskania zgody wszystkich właścicieli. W ocenie organu pozostałe zarzuty przytoczone we wniosku K. J., w szczególności dotyczące spłaty zadłużenia ciążącego na gospodarstwie, nie mogą mieć znaczenia dla oceny rozpatrywanej sprawy, bowiem nastąpiły po wydaniu przedmiotowej decyzji z dnia [...] 1977 r. i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie przesłanek stwierdzenia jej nieważności.

K. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na "decyzję wydaną przez Naczelnika Gminy M. Nr [...] z dnia [...] 1977 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez zabudowań, w zamian za rentę od M. S., pod zarzutem naruszenia prawa w momencie jej wydania tj. art 156 § 1 pkt 2 Kpa i stwierdzenie jej nieważności, a tym samym o zmianę decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. nr [...]." W uzasadnieniu skargi strona opisała ustalony przez siebie stan faktyczny sprawny przedmiotowego gospodarstwa rolnego. M. S. i A. S., na prawach majątkowej małżeńskiej wspólności ustawowej, na podstawie umowy sprzedaży z dnia 14 grudnia 1961 r., stali się właścicielami gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr [...] położonego we wsi G., dla którego prowadzona była księga wieczysta nr [...]. Oboje małżonkowie pracowali w tym gospodarstwie, aż do śmierci A. S. w 1969 r. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 931 § 1 i 2 oraz art. 1059 Kodeksu Cywilnego, jego cześć w gospodarstwie rolnym nabyły jego żona i dzieci, zatem powinno zostać przeprowadzone postępowanie spadkowe, co jednak nie nastąpiło. Naczelnik Gminy M. przed wydaniem spornej decyzji powinien zatem zawiesić postępowanie administracyjne, na podstawie art. 97 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, bowiem M. S. była współwłaścicielem tego gospodarstwa, i bez postępowania spadkowego nie mogła zadysponować całym gospodarstwem tym bardziej, że nie wszystkie dzieci były pełnoletnie. Strona skarżąca wywiodła, że Naczelnik Gminy M. wydając przedmiotowa decyzję, z pominięciem sądu spadku, pozbawił dzieci spadku łamiąc w ten sposób ich prawo do dziedziczenia oraz naruszył ich prawo własności. Jako dowód na powyższą okoliczność skarżąca wskazuje postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt l Ns 96/05, stwierdzające, że udział w spadkowym gospodarstwie rolnym po A. S. na podstawie ustawy nabyli żona M. S. z domu M. oraz

dzieci Z. S., W. A. S. i B. A.na H. z domu S. każdy w 1/4 części. Ponadto strona skarżąca upatruje naruszenia prawa przez Naczelnika Gminy M. poprzez poświadczenie przez urzędnika państwowego nieprawdy co do: właścicieli gospodarstwa, faktu wykazywania niskiego poziomu produkcji w gospodarstwie, czego nie mógł stwierdzić ponieważ od II połowy 1973 r. ziemi nie uprawiała M. S. lecz skarżąca wraz z mężem, a gospodarstwo było dochodowe. Skarżąca zakwestionowała także jako zaniżoną - określoną w decyzji wartość przejmowanego gospodarstwa rolnego, a także jego zadłużenie, które wynosiło 16.375,20 zł, a nie jak podano 1616 zł. W ocenie skarżącej w decyzji Naczelnik Gminy winien również uregulować sprawy związane z zadłużeniem przedmiotowego gospodarstwa rolnego, poprzez zawarcie w niej klauzuli o całkowitym umorzeniu zadłużenia bądź też o warunkach dalszej spłaty. Tymczasem spłatą obciążono skarżącą i jej męża.

Skarżąca podniosła także, że decyzja z 1977 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i ta niewykonalność ma charakter trwały, ponieważ zgodnie ze skróconym odpisem księgi wieczystej [...] właścicielami przedmiotowego gospodarstwa są nadal M. i A. S., po uregulowaniu księgi o wpis postanowień spadkowych, prawnymi właścicielami tego gospodarstwa będą spadkobiercy. W tej sytuacji w ocenie K. J. stwierdzenie nieważności decyzji pozwoliłoby spadkobiercom odzyskać to, co im się prawnie należy, a przez złamanie przepisów im zabrano. Decyzja ta właściwie nie ma bytu w obrocie prawnym, ponieważ Sąd, na podstawie dokumentów, przyznał prawo do tego gospodarstwa rolnego spadkobiercom. Gmina natomiast sprzedaje objęte nim działki, po uprzedniej zmianie ich numerów i założeniu nowych ksiąg wieczystych. Skarżąca wraz z mężem są właścicielami działki nr, którą nabyli w drodze zasiedzenia.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]. Ponownie organ wskazał, iż nie występują w sprawie przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. określone w art. 156 § 1 pkt 2, 5 i 6 Kpa. W szczególności nie stwierdzono aby przedmiotowa decyzja była niewykonalna w dniu jej wykonania i niewykonalność ma charakter trwały, została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszenie prawa. Ponadto, ze względu na upływ ponad 10 letniego okresu czasu, w świetle art. 156 § 2 Kpa nie jest w ocenie organu aktualnie

możliwym stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa (skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną).

W piśmie z dnia [...] r. strona skarżąca, uzupełniając braki formalne skargi wskazała, że skarga dotyczy działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. - decyzji [...] utrzymującej w mocy decyzję Kolegium z dnia 9 maja 2007 r., które podczas rozpoznawania sprawy nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z [...] 1977r., nie wzięło pod uwagę podnoszonych przez nią istotnych dla sprawy argumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Należy podkreślić, iż postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji toczyło się nie w trybie zwykłym, a w trybie nadzwyczajnym (niemal 30 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, jest jednym z trzech odrębnie uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej. W tym postępowaniu, wbrew zasadzie trwałości decyzji ostatecznych, można z enumeratywnie wyliczonych w przepisie art. 156 § 1 Kpa przyczyn, uznać decyzję administracyjną, także ostateczną, za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną od samego początku (ex tunc). Innymi słowy, uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach, a więc w stosunku do uchyleń decyzji w trybie "zwykłym" z powodu naruszenia przepisów prawa, wymogi są tu wielokrotnie wyższe. Dopiero starA. i wnikliwa analiza konkretnej sprawy może prowadzić do wniosku, o jakiego ostatecznie rodzaju naruszenia prawa chodzi i gdzie, z uwzględnieniem okoliczności danego przypadku, należy ustalić G. między "naruszeniem prawa a "rażącym naruszeniem prawa". Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Przesłanki stwierdzenia nieważności z racji ich wyczerpującego wyliczenia w art. 156 § 1 K.p.a. nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Powinny być interpretowane dosłownie, a nawet ścieśniające. Przy

czym w postępowaniu tym organ nie może jednak przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej.

Spór pomiędzy skarżącą a organem administracji publicznej toczy się o to, czy decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. nr [...] o przejęciu od M. S. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi G. za rentę, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Jak już wskazano, w orzecznictwie przeważa stanowisko, iż "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w tym przepisie zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O owym "rażącym naruszeniu prawa" nie decyduje ani oczywistość naruszenia prawa, ani charakter przepisu, jaki został naruszony, ani też tylko racje ekonomiczne lub gospodarcze, jeżeli jedna z tych okoliczności stanowić miałaby wyłączną przesłankę przemawiającą za nieważnością decyzji administracyjnej. Nie może być omawiane pojęcie identyfikowane jedynie z naruszeniem podstawy prawnej decyzji. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia jej podstawy prawnej jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r, V SA 86/92 i 436-466/92, ONSA 1993, nr 1, póz. 23; wyrok SN z dnia 8 kwietnia 1994 r., Ul ARN 15/94, OSNAP 1994, nr 3, póz. 36, wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., III ARN 71/94, OSNAP 1995, nr 13, póz. 56).

Materialnoprawną podstawę decyzji z dnia [...] 1977 r. stanowił przepis art. 1 i 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, póz. 118).

Zgodnie z przepisem art. 1 ww. ustawy, właściciel gospodarstwa rolnego, zwany dalej rolnikiem, może przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne. W myśl przepisu art. 9 ust. 1 ustawy, Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:

1. osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo

2. zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Gospodarstwo rolne, określone w ust. 1 mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. To rozwiązanie miało zatem charakter sankcji prawnej, ale przyznawało rolnikowi rentę. Ta prawna kwalifikacja gospodarstwa rolnego nie tylko uwzględniała okresowy stan faktyczny, ale wiązała się także z aktywnością rolnika.

Z akt sprawy wynika, że słusznie organy oceniły, iż M. S. urodzona 6 lipca 1922 r. (odpis akt zgonu k. 188 akt administracyjnych) spełniała formalne wymogi do złożenia wniosku o przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Wprawdzie w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy M. o przejęciu gospodarstwa, to jest w dniu [...] 1977 r., miała ona ukończone 55 lat życia, jednakże zaliczona została do trzeciej grupy inwalidzkiej, w rozumieniu przepisów o powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 1 w Z. z dnia16 czerwca 1975 r. k. 50 akt administracyjnych).

A. S. z domu M. była także współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 3,34 ha położonego we wsi G., na które składały się działki nr [...], dla którego prowadzona byłą księgą wieczysta [...].

Zgodnie z przepisem art. 2 ww. ustawy, nieruchomości stanowiące współwłasność mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli, nie była jednak wymagana zgoda współwłaściciela dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania. Z kolei w art. 3 ustawodawca wskazał, że nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Nie była wymagana zgoda małżonka, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania. Odstępstwo od obowiązku uzyskania zgody współwłaścicieli lub małżonka na przekazanie nieruchomości, przewidziano w art. 6 ww. ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych.

Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, iż na podstawie umowy sprzedaży z dnia 14 grudnia 1961 r. małżonkowie M. S., córka J. i A. oraz A. S. syn R. i M. (akt notarialny k. 113 akt administracyjnych) nabyli od Skarbu Państwa własność nieruchomości rolnej o pow. 7,30 ha położoną we wsi G.,

oznaczona numerami działek [...]. Nabycie nastąpiło z majątku dorobkowego (wspólność ustawowa). Na skutek scalenia i wymiany gruntów oraz zrzeczenia się części działek na rzecz Skarbu Państwa (akt notarialny [...]) gospodarstwo rolne objęło działki o nr ewid. [...] o łącznej pow. 3,34 ha (k. 82 akt administracyjnych) i ostatecznie ujawnione zostało w księdze wieczystej nr [...] jako własność S. M. i S. A. na prawach majątkowej małżeńskiej wspólności ustawowej. A. S. zmarł w dniu 20 grudnia 1969 r. Przy czym postępowanie spadkowe nie zostało w tym czasie przeprowadzone. M. S. z domu M. zawarła 15 września 1971 r. związek małżeński z M. S. i przyjęła nazwisko męża (k. 105 akt adm.).

Zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt l Ns 96/05, spadek po A. S. na podstawie ustawy nabyli: żona M. S. z domu M. w 1/4 części spadku oraz dzieci S. S., B. A. na H. z domu S., M. G. z domu S., W. A. S. oraz Z. S. każdy w 3/24 części spadku. W pkt 2 orzeczono, iż udział w spadkowym gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy nabyli żona M. S. oraz dzieci: Z. S., W. A. S. oraz B. A. na H. z domu S., każdy w % części spadku.

Organ orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] 1977 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa prawidłowo zatem ustalił, iż w dacie jej wydania współwłaścicielami przedmiotowego gospodarstwa rolnego byli A. S. oraz spadkobiercy jej pierwszego męża -A. S.. Właściciel może skutecznie rozporządzać wyłącznie własna rzeczą zaś współwłaściciel wyłącznie własnym udziałem w rzeczy. Jako współwłaściciel przedmiotowego gospodarstwa rolnego, dysponujący orzeczeniem o stopniu inwalidztwa, A. S. mogła zatem, co do zasady, przekazać na rzecz Państwa swój udział w tej nieruchomości, w zamian za rentę, która dożywotnio zapewniła jej środki utrzymania.

W niniejszej sprawie okazało się jednakże, iż Naczelnik Gminy M. rozpoznając wniosek M. S. o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego bez zabudowań, na rzecz Państwa w zamian za rentę, z rażącym naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, określonych w art. 6 - 11 K.p.a. oraz przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zaniechał przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia stanu prawnego przejmowanego gospodarstwa rolnego, w szczególności kręgu jego właścicieli (zbadanie treści zapisów księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego

gospodarstwa i wobec śmierci A. S., ustalenie jego spadkobierców co do udziału w gospodarstwie rolnym, bądź zgromadzenie innych dokumentów, z których wynikałoby, że M. S. uzyskał tytuł prawny do własności lub udziału we własności gospodarstwa). Powyższe naruszenie przepisów proceduralnych skutkowało przeprowadzeniem tego postępowania bez udziału w nim spadkobierców A. S. - współwłaścicieli przekazywanego za rentę gospodarstwa rolnego.

W tym miejscu należy wskazać, iż fakt, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, nie mógłby w niniejszej sprawie samoistnie skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, bowiem, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, tego typu kwalifikowana wada postępowania administracyjnego stanowi ewentualną przesłankę wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej. Tryb wznowieniowy jest odrębnym trybem nadzwyczajnym postępowania administracyjnego, przy czym wznowienie postępowania z tej przyczyny, że strona bez własnej winy nie brała w nim udziału, następuje tylko na żądanie strony, a miesięczny termin do złożenia podania w tej sprawie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 147 zd. 2 i art. 148 K.p.a.).

Niezależnie od powyższego, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu, wskazane rażące naruszenie przepisów procedury administracyjnej doprowadziło w konsekwencji do wydania przez Naczelnika Gminy M. decyzji z dnia [...] 1977 r. także z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego. Po pierwsze bowiem, w prowadzonym postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności okazało się, że M. S. poza własnym udziałem w przedmiotowym gospodarstwie rolnym (nabytym częściowo w drodze umowy sprzedaży z dnia 14 grudnia 1961 r., a częściowo na skutek dziedziczenia po mężu A.m S.), rozporządziła całym gospodarstwem, czyli także udziałami przypadającymi pozostałym spadkobiercom A. S.. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność mogły być przekazane w całości na własność Państwa tylko za zgodą współwłaścicieli. Z dokumentów zebranych w sprawie nie wynika natomiast, aby pozostali spadkobiercy A. S. uczestniczyli w postępowaniu administracyjnym o przekazanie gruntów z wniosku A. S., a zatem także iżby organ rozważał czy zgoda każdego z nich jest wymagana, czy też nie z przyczyn, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy.

Po wtóre, niezależnie od tego czy dla przekazania przedmiotowego gospodarstwa rolnego była wymagana zgoda pozostałych współwłaścicieli, czy też nie, to postępowanie nie mogło się toczyć bez ich udziału przede wszystkim z tej przyczyny, iż

w zależności od okoliczności sprawy, ustawodawca przyznawał wszystkim współwłaścicielom przekazywanego na własność Państwa gospodarstwa rolnego, stosowne renty lub spłaty pieniężne. Tych praw podmiotowych zostali pozbawieni spadkobiercy A. S. - jako współwłaściciele przedmiotowego gospodarstwa rolnego, z rażącym naruszeniem przepisu art. 16 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych.

Zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem, jeżeli gospodarstwo rolne stanowi współwłasność osób nie będących małżonkami, renta przysługuje każdemu z współwłaścicieli, który spełnia warunki określone w art. 9 ust. 1, a jego udział we współwłasności, wynosi co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych. W myśl ust. 2 renta przysługuje również współwłaścicielowi, którego udział we współwłasności jest mniejszy niż 2 ha gruntów rolnych i leśnych, jeżeli praca w przekazanym gospodarstwie rolnym stanowiła dla niego główne źródło utrzymania. W tym wypadku wypłaca się rentę przysługująca za 2 ha gruntów. Każdemu ze współwłaścicieli uprawnionych do renty wypłaca się część renty w wysokości odpowiadającej jego udziałowi we współwłasności (ust. 3). Natomiast zgodnie z ust. 4 powyższego przepisu współwłaściciel, który nie spełnia warunków do renty, otrzymuje stosowną do swego udziału spłatę pieniężną.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (analogicznie wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., V S.A. 2998/99, Lex nr 51249). Rażące naruszenie prawa zachodzi zatem wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Z tych powodów Sąd zważył, iż wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę, w części

przewyższającej udział w tym gospodarstwie M. S., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W tym zakresie zatem zarzut skargi okazał się zasadny.

Należy także podkreślić, iż zgodnie z art. 17 ww. ustawy, na określonych w tym przepisie warunkach, jeżeli gospodarstwo rolne stanowi współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.

Mając na uwadze powyższe Sąd zważył, iż w dacie wydania przedmiotowej decyzji, stronami postępowania administracyjnego toczącego się z wniosku M. S. o przejęcie na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 3, 34 ha położonego w Granicach byli wszyscy współwłaściciele tego gospodarstwa rolnego oraz mąż M. S. - M. S., albowiem pomimo, iż nie dysponował samodzielnym tytułem prawnym do gospodarstwa rolnego, jednakże na mocy przepisów ustawy, jako małżonek współwłaścicielki tego gospodarstwa, co do zasady, mógł wywodzić z tej decyzji skutki w postaci osobistego interesu prawnego -uprawnienia do otrzymywania renty. Oznacza to, w ocenie Sądu, iż w przedmiotowej sprawie wbrew zarzutowi strony skarżącej, nie zaistniała przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 1977 r., o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa tj. że decyzja ta została skierowana do osoby niebędącej stroną postępowania.

Należy odnieść się do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] r., który podzielił stanowisko skarżącej, iż krąg osób, którym przysługiwało prawo własności do tego gospodarstwa, nie został przez organ wydający decyzję z [...] 1977 r. prawidłowo ustalony, bowiem prawo własności nie przysługiwało drugiemu mężowi M. S. -M. S. (wskazanemu w tej decyzji), natomiast przysługiwało pominiętym w decyzji spadkobiercom po pierwszym mężu wnioskodawczyni - A. S.. Organ bowiem, nie dokonał jakiejkolwiek oceny wpływu tego ustalenia na treść decyzji. Nie stwierdził także, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, powyższy fakt, uznał za pozytywną przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Kolegium ograniczyło się jedynie do wskazania (podobnie jak w decyzji własnej z dnia 9 maja 2007 r.), iż nie można stwierdzić nieważności decyzji dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. jeżeli od momentu wydania tej decyzji, upłynęło 10 lat (art. 156 § 2 K.p.a.), a tym samym wymieniona wada nie może zostać uwzględniona w niniejszym postępowaniu,

którego przedmiotem jest ocena przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w 1977 r.

Podkreślenia wymaga, iż dokonana w powyższym zakresie przez organ wykładnia przepisów art. 156 § 1 pkt 4 w związku z art. 156 § 2 K.p.a. jest wadliwa. W pierwszej kolejności organ winien bowiem dokonać subsumcji dokonanych ustaleń faktycznych danej sprawy do właściwej normy prawnej dotyczącej pozytywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, a w dalszej kolejności dopiero oceniać, czy jednocześnie nie wystąpiły w tej sprawie przesłanki negatywne, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., to jest czy nie upłynął oznaczony okres od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, albo czy decyzja, nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Jednakże należy podkreślić, iż przy zaistnieniu przesłanek stwierdzenia nieważności, wystąpienie tych "przeszkód formalnych" w orzeczeniu o nieważności decyzji administracyjnej (czyli faktycznego wyeliminowania jej z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc), nie może skutkować wydaniem przez organ prowadzący postępowanie nieważnościowe wydaniem - z tej tylko przyczyny - decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności. W omawianej sytuacji organ rozstrzygający w sprawie nieważności, zgodnie z przepisem art. 158 § 2 K.p.a., winien bowiem orzec o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazać okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., bowiem zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, nie jest trafny zarzut skargi, uznający za rażące naruszenie prawa, określenie w przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy M., w ocenie skarżącej, niezgodnie ze stanem faktycznym, poziomu produkcji rolnej w tym gospodarstwie, jego wartości oraz stanu zadłużenia. Przede wszystkim należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego zgodnie z którym, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ogranicza się wyłącznie do badania przesłanek stwierdzenia nieważności z powodu kwalifikowanych wad tkwiących zasadniczo w decyzji, a nie obejmuje ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Zasadnie także organ wskazał, iż z punktu widzenia ewentualnej nieważności decyzji, wszelkie działania organu czy też inne okoliczności następujące po jej wydaniu, nie mogą mieć znaczenia, bowiem organ ocenia sprawę według jej stanu istniejącego w

dniu wydania decyzji. Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1, przywołanego w podstawie prawnej przedmiotowej decyzji z 1977 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, każda decyzja naczelnika gminy w tej sprawie powinna zawierać dane niezbędne do ustalenia prawa do renty i jej wysokości, a w szczególności: obszar przekazywanych nieruchomości, poziom produkcji danego gospodarstwa, wysokość obniżenia renty, wartość drzewostanu wchodzącego w skład gospodarstwa oraz wartość budynków przejętych wraz z gospodarstwem. W ust. 3 ustawodawca zastrzegł, że poziom produkcji danego gospodarstwa ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Oznacza to, że każda decyzja o przejęciu na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, niezależnie od trybu tego przejęcia (na wniosek lub z urzędu), powinna określać poziom produkcji rolnej danego gospodarstwa. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nieuprawnione jest domniemywanie na tej podstawie, że gospodarstwo rolne zostało przejęte na własność Państwa przymusowo, w trybie określonym w art. 9 ust. 2 ustawy. Z treści decyzji oraz wniosków M. S. wynika, iż gospodarstwo zostało przejęte na jej wniosek, a zatem nie z powodu wykazywania niskiego poziomu produkcji rolnej. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż z akt administracyjnych wynika, iż ustalenia dokonane przez Naczelnika Gminy M. w kwestionowanym przez stronę zakresie nie były dowolne, lecz oparte na zgromadzonych w sprawie dowodach tj. protokołu (brak daty) w zakresie lustracji nieruchomości M. S. o pow. 3,34 ha w zakresie ustalenia poziomu gospodarowania, w którym 4-osobowa komisja w pkt 2 ustaliła, iż średnia wydajność czterech podstawowych zbóż i okopowych za 1 ha na podobnych glebach jak dane gospodarstwo wynosi odpowiednio w przedmiotowym gospodarstwie mniej niż średnia wydajność w gminie (k. 68 akt administracyjnych) oraz co do wartości gospodarstwa i stanu zadłużenia inne dokumenty na k. 76-84. W konsekwencji należy stwierdzić, że zgłaszane przez stronę w tym zakresie zarzuty i argumenty nie podważyły prawdziwości ani tez prawidłowości zgromadzonych w sprawie dokumentów, a nadto pozostają bez wpływy na kwestię przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.

Nie można także zgodzić się z zarzutem skargi, iż w sprawie zachodzi przesłanka stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, określona w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., tzn. że była ona niewykonalna w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały. Prawidłowo Kolegium oceniło, ze decyzja Naczelnika Gminy M. była wykonalna, w rozumieniu przepisów procedury administracyjnej. Należy wskazać, iż

decyzja została wykonana, bowiem na jej podstawie M. oraz M. S. uzyskiwali rentę (powiększenie uprzednio przyznanej renty w związku z przekazaniem na własność Państwa gospodarstwa rolnego przez M. S.a, ze spłatami dla jego współwłaścicieli - spadkobierców pierwszej żony), a nadto w jej wykonaniu właśnie przejęto gospodarstwo rolne na własność Państwa, w konsekwencji czego następował dalszy obrót działkami.

.Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 134 P.p.s.a., sąd administracyjny badając, na skutek skargi, z urzędu legalność zaskarżonej decyzji ostatecznej oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania administracyjnego, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozstrzygając niniejszą sprawę w granicach tak określonej kognicji, Sąd z urzędu stwierdził, iż zachodzi także przyczyna uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującej w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. po ponownym rozpoznaniu sprawy, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. We wszczętym bowiem w niniejszej sprawie z urzędu postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności nie brały udziału bez własnej winy strony tego postępowania - osoby, którym obecnie przysługuje tytuł prawny do działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego we wsi G. Gmina M. przejętego na własność Państwa, na mocy ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. Na podstawie akt administracyjnych sprawy nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie obecnych właścicieli, czy też podmiotów władających na podstawie innych tytułów prawnych działkami o ówczesnych numerach ewid. [...] (brak wypisu z księgi wieczystej, wyciągu rejestru gruntów), poza pismami Wójta Gminy M. z dnia [...] r. Wojewody [...]. Jedynie w odniesieniu do zabudowanej działki nr [...] okolicznością bezsporną jest, iż skarżąca K. J. wraz z mężem S. J. (uczestnikiem postępowania), którzy kierując w 2003 r. skargę do organu, zainicjowali wszczęcie z urzędu niniejszego postępowania, nabyli jej własność w przez zasiedzenie z dniem 21 grudnia 2002 r. na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, co stwierdzone zostało postanowieniem Sądu rejonowego w K. z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt [...]. Z tego także prawa własności skarżąca wywodzi swój interes prawny zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym.

Ponadto także na rozprawie w dniu [...] 2007 r., pełnomocnik organu oświadczył, iż organ nie czynił ustaleń w tym zakresie, albowiem w jego ocenie podmiotom tym nie przysługiwał status strony postępowania.

Sąd w całości podziela ugruntowane w doktrynie prawa administracyjnego oraz orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym interes prawny, w rozumieniu art. 28 K.p.a., powinien być analizowany w płaszczyźnie prawa materialnego, nie zaś procesowego, może on zatem wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, ale również prawa cywilnego (wcte wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. IV SĄ 3164/2003 i IV SĄ 3165/2003, Lex Polonica nr 369856). W ocenie Sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy toczącej się w trybie nieważnościowym, należy jednoznacznie wskazać, iż interes prawny przysługuje nie tylko spadkobiercom byłych właścicieli przedmiotowego gospodarstwa rolnego, lecz także osoby, dysponujące obecnie tytułem prawnym do nieruchomości, które mocą decyzji o przejęciu stały się własnością Skarbu Państwa. Posiadają one bowiem bezpośredni i konkretny interes prawny w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności tej decyzji, gdyż ewentualne wyeliminowanie pierwotnej decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, w sposób oczywisty wprost ingeruje w ich sytuację prawną.

Dodatkowo Sąd zważył, iż pomimo wielu czynności procesowych podejmowanych w kierunku ustalenia następców prawnych właścicieli przedmiotowego gospodarstwa rolnego, w dacie jego przejęcia, nie jest także możliwe dokonanie przez Sąd jednoznacznej oceny kogo ostatecznie organ uznał za stronę niniejszego postępowania, bowiem żadna z wydanych w nim decyzji, z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 K.p.a., nie określa stron tego postępowania, co w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ma istotne znaczenie. Ponadto należy wskazać, iż analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż uznany za stronę Łukasz S. urodzony w 1986 r. jest osobą pełnoletnią, zatem winien działać w postępowaniu administracyjnym samodzielnie lub przez ustanowionego pełnomocnika, a nie przez matkę jako przedstawiciela ustawowego.

Wobec powyższego, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1lit. a, b i c w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200, w związku z art. 205 § 1 ww. ustawy, zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot poniesionych przez nią oraz pełnomocnika nie będącego adwokatem

lub radca prawnym kosztów postępowania sadowego, niezbędnych do celowego dochodzenia jej praw. Koszty te, zgodnie z wnioskiem strony zgłoszonym na rozprawie, wyniosły łącznie 238 zł, tj. 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi oraz 138 zł, tytułem poniesionych kosztów dojazdu do sądu.

Rozpoznając ponownie sprawę organ orzekający w sprawie nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] 1977 r. powinien podjąć niezbędne czynności procesowe celem ustalenia i umożliwienia pełnej realizacji praw procesowych wszystkim stronom tego postępowania oraz ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. W związku z zaistnieniem w sprawie pozytywnej przesłanki stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji w części przewyższającej udział M. S. w przekazanym gospodarstwie rolnym, niezbędne jest określenie wielkości tego udziału oraz odpowiadającej mu powierzchni gospodarstwa, w kontekście ustawowych przesłanek. Ponadto organ winien rozważyć czy nie zaistniała także, któraś z przesłanek negatywnych stwierdzenia nieważności określonych w art. 156 § 2 Kpa, zatem w przypadku przyczyny stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 2, czy decyzja z [...] 1977 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Sąd pragnie podkreślić, iż stwierdzenie powyższe nie oznacza, iż ostatecznie, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, nastąpi stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy M., czy to w całości, czy w części właściwej do ustalonych okoliczności sprawy. Należy jednakże wskazać, iż przy wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa, stwierdzenie przez organ orzekający w sprawie nieważności decyzji, że wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, w myśl przepisu art. 158 § 2 Kpa, obliguje organ do stwierdzenia wydania tej decyzji (w odpowiednim zakresie) z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził jej nieważności.