Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2956/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, 50 § 1, 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16, 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. C. i P. M. – kuratora nieobjętych spadków po E. C. i E. W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Minister Gospodarki, po rozpatrzeniu wniosku P. C. reprezentowanego przez adw. P. M. oraz adw. P. M.- działającego jako kurator nieobjętych spadków po E. C. i E. W., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...].

Decyzja Ministra z dnia [...] września 2013 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Na wniosek E. W. z dnia 4 grudnia 1990 r., skierowany do Ministerstwa Przemysłu, organ administracji publicznej wszczął postępowanie wyjaśniające w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, na mocy którego zostało przejęte na własność państwa przedsiębiorstwo [...].

Pismem z dnia 16 listopada 2000 r. pełnomocnik E. W. – adw. P. M., precyzując żądanie wnioskodawczyni, wniósł o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] ([...]), jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie, we wniosku z dnia 12 sierpnia 2002 r. pełnomocnik E. W. wniósł o stwierdzenie (w przypadku braku uwzględnienia przez organ administracji publicznej żądania strony w jego dotychczasowym zakresie), że orzeczenie z dnia [...] grudnia 1948 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w części dotyczącej przejęcia prywatnego majątku E. C.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej odmówił stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ administracji publicznej wskazał między innymi, że zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja archiwalna pozwala stwierdzić, iż w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze. zm.), przedsiębiorstwo [...] spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w. art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 tej ustawy. Organ administracji publicznej stwierdził ponadto brak podstaw do uznania, że wskutek nacjonalizacji zostały przejęte na własność państwa również nieruchomości nie wchodzące w skład przedsiębiorstwa [...].

W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcia złożył, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P.C. - reprezentowany przez adw. P. M. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji wskazując, że w związku ze śmiercią E. W., interes prawny w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie, posiada P. C., jako spadkobierca zmarłej wnioskodawczyni.

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 854/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaistniała podstawa do wznowienia postępowania, wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 kpa (tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu), obligująca Sąd do uchylenia zaskarżonych decyzji administracyjnych. Zgodnie bowiem z ustaleniami Sądu dokonanymi w oparciu o załączony przy ww. skardze odpis aktu zgonu E. W., zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz poprzedzająca ją z dnia [...] stycznia 2004 r. zapadły po śmierci wnioskodawczyni - zmarłej w dniu [...]listopada 2003 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] Minister Gospodarki ponownie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...]. Decyzja została skierowana m.in. do adw. P. M. reprezentującego P. C. oraz działającego jako kurator nieobjętych spadków po E. C. i E. W.

Pismem z dnia 8 sierpnia 2012 r., adw. P. M. działający w imieniu P.C. oraz jako kurator nieobjętych spadków po E. C. oraz E. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2012 r., domagając się ponownego przeanalizowania zebranego w sprawie materiału i wydania decyzji zgodnie z wnioskami określonymi w pismach: z dnia 3 grudnia 2010 r. oraz z dnia 21 grudnia 2011 r., tj. poprzez ograniczenie żądania do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] jedynie w zakresie nieruchomości stanowiących prywatną własność E. C., a które nie były funkcjonalnie związane z wykonywaniem działalności fabryki. Odwołujący się podkreślili, że majątek prywatny właściciela przedsiębiorstwa, do którego należały m.in. wille z ogrodem, budynki mieszkalne, park, dom mieszkalny, grunt rolny - znajdowały się poza kompleksem fabryki, na co, ich zdaniem, mają wskazywać zapisy protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] października 1950 r.

Ponadto, kurator nieobjętych spadków po E. C. i E. W. wskazał, że nie został poinformowany przez Sąd Rejonowy [...] o niewyrażeniu zgody na ograniczenie wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., w części dotyczącej nieruchomości prywatnych E. C. Podniósł również, że "(...) w niniejszym postępowaniu, występuję nie tylko jako kurator spadków nieobjętych po E. C. i E. W. ale również jako pełnomocnik P. C. - spadkobiercy po E. W. Zmodyfikowane żądanie P. C., tj. żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia w części, powinno więc być rozpoznane przez organ administracji publicznej".

Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...].

Organ odwoławczy wskazał (za organem I instancji), że wobec okoliczności, iż część masy spadkowej po E. C. oraz E. W. nie została objęta, organ administracji publicznej uznał za konieczne wystąpienie do Sądu Rejonowego z wnioskami o ustanowienie, na podstawie art. 30 § 5 k.p.a., kuratora dla masy spadkowej po ww. zmarłych, proponując jako kuratora – adw. P. M. Jak wynika bowiem z postanowienia Sądu Apelacyjnego [...] z dnia [...] czerwca 2002 r., sygn. akt [...] o uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego - Sąd Apelacyjny [...]:

1) uznał orzeczenie [...] Sądu dla Spraw Spadkowych Sądu Rodzinnego z dnia [...] sierpnia 1971 r. stwierdzające, że testament zmarłego E. C. został zatwierdzony i zarejestrowany w Sądzie dla Spraw Spadkowych Sądu Rodzinnego oraz stwierdzające, że całość praw spadkowych przechodzi na C. C., ustanowioną wykonawczynią testamentu, z wyłączeniem praw do nieruchomości położonych na terenie Polski,

2) uznał orzeczenie angielskiego Sądu dla Spraw Spadkowych Sądu Rodzinnego z dnia [...] stycznia 1980 r. stwierdzające, że testament zmarłej C. C. został zarejestrowany i zatwierdzony w Sądzie dla Spraw Spadkowych Sądu Rodzinnego oraz stwierdzające, że cały spadek przeszedł na E. W., ustanowioną wykonawczynią testamentu C. C., z wyłączeniem praw do nieruchomości położonych na terenie Polski.

Tak więc, jak stwierdził Minister, z uwagi na wyłączność jurysdykcji sądów polskich w sprawach o dziedziczenie nieruchomości położonych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej uznanie orzeczenia Sądu angielskiego nastąpiło z wyłączeniem praw do nieruchomości.

Dalej organ wyjaśnił, że mając na uwadze stanowisko adw. P. M., iż "(...) w niniejszym postępowaniu, występuje nie tylko jako kurator spadków nieobjętych po E. C. i E. W., ale również jako pełnomocnik P. C. - spadkobiercy po E. W., należy odnieść się do wniosku o zmodyfikowanie żądania P. C., tj. żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia w części. I tak Minister podniósł, że ze znajdującej się w aktach przedmiotowej sprawy umowy odwołalnego trustu (funduszu powierniczego) E. W. z dnia [...] października 2002 r. wynika, że do 95 % pozostałego majątku trustu jest uprawniony P. C., zaś do 5 % - J. L. (art. III pkt 8 lit. a i b ww. umowy). Organ administracji publicznej uznał jednak, że ww. umowa nie jest wystarczająca do wykazania praw spadkowych, gdyż zgodnie z prawem polskim, jak wskazuje art. 1027 k.c., względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku (w obecnym stanie prawnym także zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia). Ponadto, pełnomocnik P. C. załączył przy piśmie z dnia 12 lipca 2006 r. oświadczenie swojego mocodawcy, iż postępowanie spadkowe po E. W., nie zostało przeprowadzone. Minister wskazał, że stosownie do art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia prawdopodobnego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa administracyjnego. Nie wystarczy zatem wykazanie jakiegokolwiek interesu, ale musi mieć on charakter prawny, tj., musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności. Organ odwoławczy stwierdził, że przy tak ujętym interesie prawnym, na tle rozpoznawanej sprawy, żądanie P. C. skierowane w kierunku zmodyfikowania wniosku, złożonego wcześniej przez jego potencjalną spadkodawczynię, tj. E. W., należy uznać za bezzasadne. Zauważyć bowiem należy, że P. C. interesu prawnego, czyli kwestii dziedziczenia po E. W., w omawianym postępowaniu administracyjnym nie może wykazać ani na podstawie ww. umowy trustu z dnia [...] października 2002 r., ani na podstawie stosownego postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po ww. zmarłej, albowiem postępowanie takie nie zostało przeprowadzone.

Następnie, organ wskazał, że w odpowiedzi na jego wystąpienie Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2007 r., sygn. akt [...] ustanowił adw. P. M. kuratorem spadku po E. C., w zakresie nieruchomości położonych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie - postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt [...] - kuratorem spadku nieobjętego po E. W., zobowiązując go przy tym do ustalenia kręgu spadkobierców i zawiadomienia ich o otwarciu spadku.

W piśmie z dnia 3 grudnia 2010 r., adw. P. M. działając jako pełnomocnik P. C. oraz jako kurator nieobjętych spadków po E. C. oraz E. W., ograniczył złożony wniosek nieważnościowy w ten sposób, iż wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnej "jedynie w części dotyczącej nieruchomości prywatnych E. C.". Powyższe żądanie adw. P. M. podtrzymał pismem z dnia 21 grudnia 2011 r. W piśmie z dnia 30 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy [...] poinformował organ administracji publicznej, że nie wyraził zgody kuratorowi – adw. P. M. na ww. ograniczenie żądania. W związku z powyższym, jak podkreślił Minister, wniosek nieważnościowy został rozpatrzony w zakresie wskazanym w sentencji skarżonej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2012 r.

Odnosząc się zaś do zarzutu adw. P. M., że nie został poinformowany przez Sąd Rejonowy [...] o niewyrażeniu zgody na ograniczenie wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., w części dotyczącej nieruchomości prywatnych E. C., Minister wyjaśnił, że pełnomocnik nie uzyskał powyższej informacji z Sądu, albowiem nie występował z przedmiotowym wnioskiem. Ministerstwo Gospodarki wystąpiło do Sądu Rejonowego [...] o udzielenie informacji, czy Sąd wyraził zgodę kuratorowi masy spadkowej po E. W. na ograniczenie powyższego żądania. Zgodnie bowiem z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 78/10 kurator spadku działa pod nadzorem sądu spadku, a dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebuje zezwolenia tego sądu. Sąd poinformował organ jedynie, iż takiej zgody nie wyrażał. Następnie, Minister Gospodarki wskazał, że w oparciu o dokumenty przedłożone przez stronę tego postępowania, a także pozyskane z Archiwum Akt Nowych w W. i Archiwum Państwowego w K. organ I instancji ustalił (a ustalenia te organ odwoławczy podziela), iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz., 17) - dalej" "ustawa nacjonalizacyjna", tj. z dniem 5 lutego 1946 r., przedmiotowe przedsiębiorstwo wraz z nieruchomościami, na których funkcjonowało należało do firmy [...], wł. E. C.

W dniu [...] grudnia 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), wydał orzeczenie Nr [...] na mocy, którego przejęto na własność państwa m.in. przedmiotowe przedsiębiorstwo.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1950 r. oraz protokołami dodatkowymi. Z zebranego materiału dowodowego, jak wskazał Minister, nie wynika, czy zostało wydane orzeczenie o zatwierdzeniu ww. protokołu zdawczo-odbiorczego.

Dalej, organ odwoławczy, podzielając stanowisko organu I instancji, podkreślił iż zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz ustalenia w oparciu o ten materiał dokonane pozwalają stwierdzić, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - wydano w zgodności z przepisami powoływanej ustawy nacjonalizacyjnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16. Przedsiębiorstwo zaliczało się bowiem do przedsiębiorstw z zakresu wielkiego i średniego przemysłu włókienniczego, podlegającego zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 ustawy przejęciu na własność Państwa. Stanowiło one bowiem [...] posiadającą [...]. Faktycznie, w dacie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa, na wyposażeniu [...] pozostawało [...], co daje [...] nadwyżkę ponad dolną granicę ilości [...], kwalifikującą zakład do nacjonalizacji. Jednocześnie, w skład przedsiębiorstwa wchodziła [...]. Z tych względów firma [...] podlegała upaństwowieniu, bez względu na zdolność zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jedną zmianę (art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej). W tym miejscu organ odwoławczy podkreślił, że adw. P. M., występując w imieniu P. C. oraz działając jako kurator nieobjętych spadków po E. C. i E. W., nie zakwestionował w żaden sposób ustaleń Ministra Gospodarki zawartych w decyzji organu I instancji, iż przedsiębiorstwo [...], spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16.

Odnosząc się zaś do zarzutu podnoszonego przez strony skarżące, zarówno przed organem I instancji jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, dotyczącego rzekomego przejęcia na własność Państwa także składników majątkowych stanowiących własność prywatną E. C., Minister Gospodarki wskazał, że podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2012 r., iż część majątku przejętego na własność Państwa pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią produkcyjną przedsiębiorstwa, stąd jej przejęcie na własność Państwa było uzasadnione. Z zapisów protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] października 1950 r. oraz załącznika nr 3 do tego protokołu, wynika bowiem, iż w skład przedsiębiorstwa wchodziły [...]. Jak wynika z załącznika nr 3 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego wszystkie te nieruchomości zajmowały powierzchnię [...], protokół zdawczo-odbiorczy potwierdza, że na przedmiotowych nieruchomościach znajdowały się [...]. Wskazane wyżej działki gruntu, będąc własnością kupca rejestrowego działającego pod firmą [...], stanowiły tym samym składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 k.h. wówczas obowiązującego. Minister wyjaśnił, że z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej oraz z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż przejęciu na własność Państwa podlegały całe przedsiębiorstwa wraz z majątkiem w najszerszym tego słowa znaczeniu. W tej sytuacji fakt, iż nieruchomości, które skarżący uznają za niepowiązane funkcjonalnie z działalnością produkcyjną stanowiły własność przedsiębiorstwa uzasadniał zakwalifikowanie przedmiotowych gruntów jako stanowiących jedną całość gospodarczą, podlegającą przejęciu na własność Państwa. Właściciel nie wyodrębnił ich bowiem z całości majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa. Ponadto, jak wskazał Minister, protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1950 r. oraz załączniki do niego nie wskazują, ażeby jakiekolwiek wyodrębnione działki znajdowały się poza częścią wykorzystywaną do działalności produkcyjnej.

W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, za nieuzasadnione należy uznać twierdzenia strony odwołującej się, że niektóre z przejętych na własność państwa nieruchomości nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa [...], gdyż stanowiły własność prywatną E. C.

Na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r. skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnieśli P. C. reprezentowany przez adw. P. M. oraz adw. P. M. - działający jako kurator nieobjętych spadków po E. C. oraz E. W. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 16) ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gospodarki narodowej, polegające na przyjęciu, że skutek w postaci przejęcia na rzecz Państwa majątku należącego do E. C. dotyczył wszystkich składników tego majątku, a nie tylko związanych z prowadzonym w ramach firmy [...] przedsiębiorstwem [...];

2) przepisów postępowania, polegające na nie wyjaśnieniu okoliczności faktycznych związanych ze sposobem prowadzenia postępowania dotyczącego przejęcia Przedsiębiorstwa [...], a zatem nie wykazanie, iż wydanie orzeczenia nr [...] przez Ministra Przemysłu i Handlu nastąpiło z zachowaniem wymogów określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, a nadto nie wyjaśnieniu czy wszystkie nieruchomości należące do E. C., przejęte przez Państwo na podstawie Orzeczenia nr [...], były wykorzystywane w ramach przedsiębiorstwa przemysłu [...] i w konsekwencji naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi strony skarżące podniosły, że E. C. poza majątkiem związanym z przedsiębiorstwem posiadał także majątek nie mający charakteru przemysłowego i nie wykorzystywany do prowadzenia działalności przemysłowej. W konsekwencji, skarżący wnosili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej tego majątku, który obejmował parcele:

a) [...] o pow. [...] a zabudowana prywatną willą E. C. i [...] o pow. [...] a stanowiąca ogród - objęte Lwh [...];

b) [...] o pow. [...] a stanowiąca grunt rolny poza kompleksem [...] - objęta Lwh [...];

c) [...] o pow. [...] a zabudowana [...] budynkami mieszkalnymi, [...] stanowiąca park o pow. [...] o pow[...] - objęte Lwh [...];

d) [...] o pow. [...] a zabudowana domem mieszkalnym oraz parcele gruntowe [...]- stanowiące grunt rolny - objęte Lwh [...].

Ponadto, w skardze podniesiono, że Minister Gospodarki stwierdził, iż kurator spadku po E. C. i po E. W. nie był uprawniony do ograniczenia wniosku i dlatego jest on rozpoznawany w całym zakresie, w jakim został pierwotnie złożony. Skarżący stwierdzili, iż "niezależnie od tego czy możliwe było ograniczenie przez kuratora spadku zakresu wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1948 r. organ administracji rozpoznając sprawę ocenia zasadność roszczenia i ma możliwość uwzględnienia go także w całości. Żadne normy regulujące postępowanie administracyjne nie zawierają zakazu uwzględnienia wniosku, także dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji, w części."

Zdaniem strony skarżącej, Minister Gospodarki przyjął, nie podejmując nawet próby ustalania stanu faktycznego istniejącego w 1948 r., że wszystkie składniki mienia, ujęte w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1950 r. wchodziły w skład przedsiębiorstwa. Tymczasem, z treści tego dokumentu wynika, że "zasadniczy kompleks, obejmujący budynki produkcyjne i większość pomocniczych, znajduje się przy ul. [...]". Oznacza to, że w innych, pozostałych [...] kompleksach były nieruchomości o innych funkcjach. Należało więc ustalić, czy podnoszone przez skarżących twierdzenia, że część nieruchomości nie była związana z działalnością przemysłową są zasadne. E. C. wnosił zarzuty dotyczące postępowania prowadzonego przez Główną ds. Upaństwowienia. Nie ma dokumentów dowodzących, czy zarzuty te zostały rozpoznany w sposób określony w przepisach Rozporządzenia i czy właściciel miał w ogóle możliwość obrony swoich praw w postępowaniu nacjonalizacyjnym.

W konsekwencji, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2012 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że istota zarzutów skarżących sprowadza się do polemiki z argumentacją zaprezentowaną przez organy administracji w decyzjach obu instancji.

Organ nadzorczy, powołując się ponownie na protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1950 r. z objęcia poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa [...] jak i jego załącznika nr 3 wskazał, że działki gruntu tam wyszczególnione, będące własnością kupca rejestrowego działającego pod firmą [...] stanowiły składniki majątkowe tego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 § 1 obowiązującego wówczas kodeksu handlowego. Na własność Państwa, zgodnie z ustawą nacjonalizacyjną, przechodziły składniki, które wskazano w art. art. 40 § 1 pkt 1 do 5 k.h., w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca rejestrowego.

Wpis w księdze wieczystej prawa własności do znacjonalizowanych nieruchomości dokonany nie na rzecz E. C., lecz na rzecz firmy [...], co wynika z zaświadczeń z dnia 18 marca 2009 r. Sądu Rejonowego [...], uzasadnia – w ocenie organu - zakwalifikowanie przedmiotowych gruntów jako stanowiących jedną całość gospodarczą, podlegającą przejęciu na własność państwa. Organ podkreślił, że kupiec rejestrowy – E. C. nie wyodrębnił z majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa, działek gruntów, które byłyby użytkowane wyłącznie do celów prywatnych. Parcele te stanowiły tym samym integralny składnik przedsiębiorstwa [...].

Ponadto, organ stwierdził, iż analiza zebranych w przedmiotowej sprawie dokumentów pozyskanych m. in. z Archiwum Akt Nowych, nie pozwala na sformułowanie wniosku, potwierdzającego opinię biegłego inż. T. F., który wskazał, że obszar nieruchomości niezwiązanych z przedsiębiorstwem [...] wynosił [...] ([...]). Jak wynika bowiem z odpisu pisma R. O. z dnia 21 listopada 1947 r. skierowanego do Centralnego Zarządu Przemysłu [...], w przedmiocie planu sytuacyjnego rozbudowy ww. [...] - "parcela budowlana [...] z parterowym budynkiem przeznaczonym na mieszkanie dla robotników stanowić będzie część projektowanej kolonii robotniczej. Parcela budowlana [...] z willą i przyległym ogrodem stanowi nierozerwalną całość z terenem przedsiębiorstwa (...)". Z kolei, z odpisu dokumentu z dnia 23 stycznia 1948 r. zawierającego zeznania W. - świadka przesłuchanego na okoliczność, czy parcele i budynki wyłączane spod upaństwowienia stanowiły własność przedsiębiorstwa [...] oraz jakie było ich położenie względem budynków i terenu ściśle [...] oraz czy były one ściśle związane z produkcją (rozprawa odbyła się w dniu [...] października 1947 r. przed Główną Komisją do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw) wynika, że "tereny te i budowle stanowiły własność hipoteczną ww. firmy. Większa część parcel przylega bezpośrednio do terenów objętych zabudowaniami fabrycznymi lub znajduje się po drugiej stronie ulicy i w ten sposób stanowi jeden kompleks parcel (...); wszystkie wyłączane parcele jak i budynki są związane z produkcją przez to, że używają ich wyłącznie pracownicy fabryczni". Ponadto, jak wskazał organ, z uzasadnienia postanowienia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] kwietnia 1948 r. wynika, że "parcele wyłączone w zaskarżonym postanowieniu mają ścisły gospodarczy związek z przedsiębiorstwem produkcyjnym, gdyż na tych parcelach znajdują się albo urządzenia wodociągowe (wzniesione dla produkcji), albo mieszkania, świetlica, względnie ogródki działkowe pracowników przedsiębiorstwa. Działkę pgr. [...], należało wyłączyć z rozstrzygnięcia, ponieważ ustalono, iż działka ta była przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w sprawie przedsiębiorstwa firmy [...].

Tym samym, za nieuzasadnione i nie poparte materiałem dokumentacyjnym, organ uznał stanowisko skarżących, że niektóre z przejętych na własność państwa nieruchomości nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa [...], gdyż stanowiły własność prywatną E. C.

Odnosząc się zaś do zarzutu stron skarżących dotyczącego naruszenia przepisów postępowania uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa Minister wskazał, że wydanie orzeczenia z dnia [...] grudnia 1948 r., nr [...] nastąpiło z zachowaniem wymogów określonych w tym rozporządzeniu. Minister podniósł, że E. C., reprezentowany przez adw. E. K., wnioskiem z dnia 17 lutego 1947 r. wystąpił o przywrócenie terminu oraz zgłosił prawa i zarzuty przeciw upaństwowieniu firmy [...] (§ 28 ww. rozporządzenia). W aktach sprawy znajduje się pismo Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] marca 1947 r. skierowane do Ministra Przemysłu, informujące o wpłynięciu zarzutów E. C., w związku z umieszczeniem przedsiębiorstwa [...] w szóstym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa. Z protokołu jawnego posiedzenia Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z dnia [...] czerwca 1947 r. wynika, że w imieniu właściciela przedmiotowego przedsiębiorstwa stawił się ww. pełnomocnik E. C., mając tym samym możliwość składania wyjaśnień, zgłaszania wniosków i dowodów, zmierzających do wyjaśnienia sprawy, z którego to prawa skorzystał. Minister podniósł, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można ustalić, czy E. C. otrzymał odpowiedź na ww. pismo z dnia [...] lutego 1947 r., ale zważywszy na udział adw. E. K. w powyższym posiedzeniu, za bezpodstawne należy uznać twierdzenie, że E. C. został pozbawiony możliwości obrony swoich praw.

Minister wskazał na przepis § 34 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., zgodnie z którym w przypadku zgłoszenia praw lub zarzutów, przewodniczący Głównej Komisji dla ich rozpoznania był zobowiązany do wyznaczenia terminu posiedzenia Głównej Komisji. O terminie posiedzenia przewodniczący Głównej Komisji zawiadamiał pismem za zwrotnym poświadczeniem odbioru, m. in. osoby lub instytucje wymienione w § 27 tego rozporządzenia, które zgłosiły prawa lub zarzuty (§ 35 i § 56). Z kolei, w myśl § 59 przewodniczący zespołu rozpoznającego sprawę ogłaszał postanowienia Głównej Komisji na posiedzeniu. O treści postanowienia, zapadłego na posiedzeniu niejawnym, przewodniczący zespołu rozpoznającego sprawę zawiadamiał, właściwego ministra, oraz osobę, urząd lub instytucję, która wniosła odwołanie. Jak wynika z § 60 rozporządzenia, od postanowienia Głównej Komisji, oddalającego zgłoszone w trybie § 32 prawa lub zarzuty, osoby, urzędy lub instytucje, wymienione w § 27, mogły wnieść odwołanie do zespołu odwoławczego Głównej Komisji w zawitym terminie 14-dniowym od daty ogłoszenia postanowienia (§ 59 ust. 1). Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu jawnego posiedzenia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] lutego 1948 r. wynika, że Główna Komisja w Zespole Odwoławczym postanowiła, wobec niestawiennictwa na posiedzeniu pełnomocnika E. C. - adwokata E. K. i braku dowodu doręczenia stronie zawiadomienia o terminie tego posiedzenia, rozpoznanie sprawy odroczyć na inny termin i wezwanie ponowić. Z kolei, protokół jawnego posiedzenia Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] kwietnia 1948 r., zawiera informację, że jedną z osób, które stawiły się na posiedzenie był pełnomocnik właściciela przedsiębiorstwa [...], adwokat E. K., uczestniczący aktywnie w tym posiedzeniu.

Wobec powyższego, w ocenie Ministra Gospodarki, za niesłuszne należy uznać zarzuty adw. P. M., sprowadzające się do twierdzenia, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. zostało podjęte z naruszeniem prawa procesowego, mogącego mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, że naruszenie prawa przy ocenie decyzji administracyjnej w trybie nadzwyczajnym, określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., z uwagi na zasadę trwałości decyzji wyrażoną w art. 16 k.p.a., musi mieć charakter rażący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.". Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga P. C., reprezentowanego przez adw. P. M. podlega oddaleniu z uwagi na brak po stronie skarżącego legitymacji skargowej do wniesienia skargi, która zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. służy każdemu, kto ma w tym interes prawny.

Natomiast, skarga kuratora - adw. P. M. - nieobjętych spadków po E. C. i E. W. jest nieuzasadniona albowiem zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r., jak i ją poprzedzająca z dnia [...] lipca 2012 r., nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Interes prawny jest powszechnie rozumiany jako uprawnienie wynikające z konkretnej normy prawnej (najczęściej o charakterze materialnym), na podstawie której podmiot może domagać się konkretyzacji jego uprawnień bądź obowiązków albo żądać kontroli legalności określonego aktu. Jako kategoria prawa materialnego wymaga poczynienia ustaleń i rozważań w tym kierunku, a ich negatywny wynik prowadzi do oddalenia skargi. W tym miejscu należy wskazać, że niniejsze postępowanie prowadzone jest po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 854/04, którym (w wyniku skargi P. C.) Sąd uchylił decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz poprzedzającą decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2004 r. Sąd wówczas stwierdził, że powyższe decyzje zapadły po śmierci wnioskodawczyni E.W.. Z załączonego bowiem przy skardze P. C. odpisu aktu zgonu wnioskodawczyni wynika, iż zmarła ona w dniu [...] listopada 2003 r. W takiej sytuacji postępowanie nieważnościowe winno było toczyć się z udziałem następcy lub też następców prawnych wnioskodawczyni. Przy piśmie z dnia 12 lipca 2006 r. pełnomocnik P. C. załączył jego oświadczenie, iż postępowanie spadkowe po E. W. nie zostało przeprowadzone. Okoliczność ta nie wynika także z akt administracyjnych sprawy, ze ze skargi z dnia 11 września 2013 r. jak i akt sądowoadministracyjnych. Swój interes prawny P. C. wywodzi zaś z umowy odwołalnego trustu (funduszu powierniczego) E. W. z dnia [...] października 2002 r. W umowie tej zapisano, że do 95 % pozostałego majątku trustu jest uprawniony P. C., zaś do 5 % - J. L. (art. III pkt 8 lit. a i b ww. umowy). Umowa ta jednak nie jest podstawą w prawie polskim do wykazania praw spadkowych. Skarżący nie przedłożył ani postanowienia sądowego w tym zakresie ani aktu poświadczenia dziedziczenia po E. W. Powyższe oznacza to, że status strony postępowania sądowoadministracyjnego nie może wynikać tylko z faktycznego traktowania podmiotu - nie mającego legitymacji procesowej - jako strony.

Jednocześnie, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, w ww. wyroku z dnia 16 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, iż E. W. skutecznie zainicjowała postępowanie nieważnościowe dotyczące oceny orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...], posiadając interes prawny w tym zakresie. Świadczą o tym stwierdzenia Sądu wskazujące, że decyzje organów obu instancji "zapadły po śmierci wnioskodawczyni" czy też, że "postępowanie nieważnościowe powinno toczyć się z udziałem lub też nie następców prawnych wnioskodawczyni". Zważywszy na związanie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę oceną prawną zawartą w ww. wyroku (art. 153 p.p.s.a.) Sąd ten nie może formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i ma obowiązek podporządkowania się jemu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Odnosząc się zaś do kwestii związanej z oceną kontrolowanej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r., zdaniem Sądu, decyzja ta jest prawidłowa, w konsekwencji czego oddalono skargę kuratora adw. P. M.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena tej decyzji pod kątem kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem, postępowanie takie nie może prowadzić do ponownego rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2006r., sygn. akt II OSK 490/05, (publ. Lex nr 196696) wyraził pogląd, iż "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, widoczne gołym okiem, a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Przy tym, należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu. Aby stwierdzić więc nieważność decyzji ostatecznej (w niniejszej sprawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] - [...]), jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa Minister zobowiązany był do oceny czy organ wydając w 1948 r. wyżej opisany kontrolowany akt rażąco naruszył przepisy prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – czyli skutki, które wywołuje decyzja (por. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04 (publ. Lex 165717). Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do trzech kwestii: po pierwsze - czy prawidłowo Minister Gospodarki odmówił skarżącemu rozpoznania wniosku w ograniczonym zakresie; po drugie - czy właściwie organ uznał, że przejęciu podlegały wszystkie składniki majątku należące do E. C., oraz po trzecie – czy zasadnie Minister wykazał, że w postępowaniu nacjonalizacynym nie doszło do naruszenia przepisów postępowania uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62).

I tak, Sąd podziela stanowisko Ministra Gospodarki, co do podstaw rozpoznania wniosku nieważnościowego w zakresie wskazanym w sentencji decyzji organu I instancji. Wprawdzie strona skarżąca ograniczyła wniosek nieważnościowy w ten sposób, iż wniosła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego "jedynie w części dotyczącej nieruchomości prywatnych E. C.", jednakże jak słusznie wskazał organ nadzorczy zakres prowadzonego postępowania przez organ podyktowany był okolicznością, iż Sąd Rejonowy [...] nie wyraził zgody kuratorowi – adw. P. M. na ww. ograniczenie żądania.

Odnosząc się do kwestii drugiej, wskazać należy, że przedsiębiorstwo, którego dotyczy rozpatrywana sprawa zostało przejęte na rzecz Państwa na podstawie przepisu art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 tej ustawy przewiduje, iż przejęciu na własność państwa za odszkodowaniem podlega wielki i średni przemysł włókienniczy. Zgodnie zaś z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego (Dz. U. Nr 62, poz. 343) za wielkie i średnie przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego uznaje się m. in.: tkalnie bawełny lub włókien łyżkowych, posiadające ponad 24 krosna mechaniczne. Jak ustaliły organy administracji przejęte na własność państwa przedsiębiorstwo [...] było [...]. Z protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa z dnia [...] października 1950 r., sporządzonego według stanu z dnia [...] stycznia 1949 r. wynika bowiem, iż w przedsiębiorstwie tym czynna była [...]. W skład wyposażenia [...] wchodziło [...]. W [...] zaś znajdowało się [...], produkujących na dwóch zmianach około [...] miesięcznie. Na wyposażeniu przedsiębiorstwa pozostawał również cały szereg maszyn, urządzeń, narzędzi produkcyjnych i pomocniczych składających się na park maszynowy zakładu, ujętych w załącznikach nr 6, 7 i 8 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego. Z kolei, wykaz nieruchomości (oznaczenie parceli) stanowiących własność przedsiębiorstwa przedstawiał załącznik nr 3 do ww. protokołu. Jak wskazał Minister z akt sprawy nie wynika, czy zostało wydane orzeczenie o zatwierdzeniu ww. protokołu zdawczo-odbiorczego. Stosownie bowiem do postanowień zawartych w § 75a ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa: "Osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego (§ 72) winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami (§§ 74 i 75). Zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister rozpatrzy zgłoszone uwagi i zarzuty i ustali w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokółem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy jest integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego" (ust.2). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie wywołuje skutku prawnorzeczowego ma bowiem jedynie charakter prawnoprocesowy, a nie materialnoprawny. W ocenie Sądu, możliwe jest przyjęcie, że zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego było wymagane tylko w przypadku zgłoszenia uwag lub zastrzeżeń do tego protokołu, których to Sąd w aktach administracyjnych nie odnalazł. Jednakże, nawet gdyby przyjąć, że ta wykładnia nie jest trafna, to i tak nie można byłoby uznać, że to naruszenie (brak zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego) jest rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. Nie mogło więc ono stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, prawidłowo Minister Gospodarki wywiódł, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala stwierdzić, że przedsiębiorstwo [...], spełniało przesłankę nacjonalizacyjną, określoną w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 tej ustawy.

Zdaniem strony skarżącej powyższy przepis (jak i art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) został jednak naruszony albowiem organ administracji błędnie przyjął, że skutek w postaci przejęcia na rzecz Państwa majątku należącego do E. C. dotyczył wszystkich składników tego majątku, a nie tylko związanych z prowadzonym w ramach firmy [...] przedsiębiorstwem [...]. Stąd też, strona skarżąca w trakcie postępowania administracyjnego wnosiła o ograniczenie żądania do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...] jedynie w zakresie nieruchomości stanowiących prywatną własność E. C., a które (w jej ocenie) nie były funkcjonalnie związane z wykonywaniem działalności fabryki. Skarżący konsekwentnie podkreślali, że majątek prywatny właściciela przedsiębiorstwa, do którego należały m. in. wille z ogrodem, budynki mieszkalne, park, dom mieszkalny, grunt rolny - znajdowały się poza kompleksem fabryki.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, czym jest przedsiębiorstwo, o którym mowa w ustawie nacjonalizacyjnej. Wskazać należy, że ustawa nacjonalizacyjna nie definiowała pojęcia "przedsiębiorstwo", używała jednak takich określeń jak: przedsiębiorstwo przejęte przechodzi na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (art. 6 ust. 1), własność dotyczy tylko części przedsiębiorstwa lub tylko części udziału majątkowego w nim (art. 3 ust. 2), właściciel przedsiębiorstwa przejętego przez Państwo (art. 7 ust. 1), przywrócenie posiadania przedsiębiorstwa (art. 8). Z takiego sposobu uregulowania wynika, iż ustawa nacjonalizacyjna posługiwała się pojęciem przedsiębiorstwa w takim znaczeniu, jakie można mu nadać na gruncie obowiązującego wówczas prawa. W obowiązującym, w czasie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, Kodeksie handlowym (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy) mowa jest o prowadzeniu przedsiębiorstwa przez kupca oraz o zbyciu przedsiębiorstwa, przy czym unormowania dotyczące zbycia przedsiębiorstwa wskazują, iż zbycie przedsiębiorstwa obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, a w szczególności: 1) firma, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo, 2) księgi handlowe, 3) nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, nie wyłączając towarów, 4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze, 5) wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa, 6) prawa wynikające z najmu i dzierżawy lokali, zajmowanych przez przedsiębiorstwo (art. 40 § 1 k.h.).

Jak prawidłowo wskazał organ nadzorczy wpis w księdze wieczystej prawa własności do znacjonalizowanych nieruchomości dokonany był nie na rzecz E. C., lecz na rzecz firmy [...] , co wynika z zaświadczeń z dnia 18 marca 2009 r. Sądu Rejonowego [...], jak i poprzedzających z dnia 14 marca 2000 r. Co istotne w sprawie, kupiec rejestrowy – E. C. nie wyodrębnił z majątku przedsiębiorstwa działek gruntów na które wskazywała w postępowaniu administracyjnym, jak i skardze, strona skarżąca, a które rzekomo były użytkowane wyłącznie do celów prywatnych ([...]). Tym samym, trafnie organ stwierdził, że parcele te stanowiły integralny składnik przedsiębiorstwa [...], a potwierdził to materiał dokumentacyjny sprawy (ww. protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1950 r. wraz załącznikami; pismo R. O. z dnia [...] listopada 1947 r. skierowane do Centralnego Zarządu Przemysłu [...]; odpis dokumentu z dnia [...] stycznia 1948 r. zawierający zeznania świadka W. na okoliczność czy parcele i budynki wyłączane spod upaństwowienia stanowiły własność przedsiębiorstwa [...] oraz jakie było ich położenie względem budynków i terenu ściśle fabrycznego oraz czy były one ściśle związane z produkcją; uzasadnienie postanowienia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] kwietnia 1948 r.).

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala też na stwierdzenie, że w postępowaniu dotyczącym przejęcia przedsiębiorstwa [...] doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Zarzut tego naruszenia autor skargi upatruje w niewyjaśnieniu przez organ nadzoru okoliczności faktycznych związanych ze sposobem prowadzenia postępowania dotyczącego przejęcia przedsiębiorstwa [...] E. C., a zatem nie wykazaniu, że wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego nastąpiło z zachowaniem wymogów wynikających z ww. rozporządzenia.

W tym miejscu Sąd zauważa, że wprawdzie w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może dotyczyć zarówno przepisów materialnych jak i procesowych (inaczej W. Dawidowicz w: Postępowanie administracyjne, 1983, s. 253, który odnosi brak podstawy prawnej jedynie do prawa materialnego), jednakże podkreśla się, że przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W odniesieniu do tych przepisów można by zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano by ich w trakcie prowadzonego postępowania lub zastosowano by je nieprawidłowo (teza 2 wyroku NSA z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1212/06, LEX nr 377245). W orzecznictwie przyjmuje się także, że za rażące naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Sąd zauważa, że strona skarżąca - pomimo obszernego opisania przez organ nadzoru (I i II instancji) czynności jakie były podejmowane przed wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego – nie sprecyzowała w jakich dokładnie przepisach rozporządzenia upatruje rażącego naruszenia przepisów postępowania. Ograniczyła się do stwierdzenia, że nie ma dokumentów dowodzących, czy zarzuty E. C. zostały rozpoznane i czy właściciel miał możliwość obrony swoich praw w postępowaniu nacjonalizacyjnym.

W tym miejscu wskazać należy, że E. C., reprezentowany przez adw. E. K., wnioskiem z dnia 17 lutego 1947 r. (pismo wpłynęło do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. w dniu 20 lutego 1947 r.) wystąpił o przywrócenie terminu oraz zgłosił prawa i zarzuty przeciw upaństwowieniu firmy [...]. Zgodnie bowiem z § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. prawa lub zarzuty winny być zgłoszone w 30-dniowym terminie od daty ogłoszenia wykazu i poparte, w miarę potrzeby, dowodami. W piśmie z dnia 7 marca 1947 r. Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw poinformowała Ministra Przemysłu o wpłynięciu zarzutów inż. E. C. w związku z umieszczeniem przedsiębiorstwa [...] w szóstym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa. W dniu [...] czerwca 1947 r. odbyło się jawne posiedzenia Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, z protokołu tego posiedzenia wynika, że w imieniu właściciela przedmiotowego przedsiębiorstwa stawił się pełnomocnik E. C., adw. E. K. mając tym samym (jak zasadnie stwierdził organ nadzoru) możliwość składania wyjaśnień i zgłaszania wniosków zmierzających do wyjaśnienia sprawy, z którego to prawa skorzystał. Pismem z dnia 4 sierpnia 1947 r. przedłożył bowiem Komisji plan rozgraniczenia nieruchomości zajmowanych przez przedsiębiorstwo [...] i terenów nie związanych z przedsiębiorstwem, sporządzony przez mierniczego przysięgłego inż. T. F. W planie tym biegły wskazał, że obszar nieruchomości niezwiązanych z przedsiębiorstwem fabrycznym wynosi [...] m2. Dalej z akt sprawy wynika, że następne posiedzenie Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw (z udziałem pełnomocnika właściciela fabryki oraz Centralnego Zarządu Przemysłu [...]) odbyło się w dniu [...] października 1947 r. Jak wynika z protokołu tego posiedzenia stanowiska obu stron zostały szczegółowo zaprezentowane. W następstwie tego, w tym samym dniu, Główna Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw wydała postanowienie, na podstawie którego przedstawiła Ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] , ustalając że parcele [...] – nie stanowią przynależności przedsiębiorstwa. Od powyższego postanowienia odwołanie wniósł zarówno E. C. reprezentowany prze adw. E. K. jak i Centralny Zarząd Przemysłu [...] (odpowiednio w dniu 11 listopada 1947 r. i 10 listopada 1947 r.). W myśl bowiem § 60 ww. rozporządzenia od postanowienia Głównej Komisji, oddalającego zgłoszone w trybie § 32 prawa lub zarzuty, osoby, urzędy lub instytucje, wymienione w § 27, mogły wnieść odwołanie do zespołu odwoławczego Głównej Komisji w zawitym terminie 14-dniowym od daty ogłoszenia postanowienia (§ 59 ust. 1).

Następnie, z akt administracyjnych sprawy wynika (teczka 5), tj. z protokołu jawnego posiedzenia Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] lutego 1948 r., że Główna Komisja w Zespole Odwoławczym postanowiła wobec niestawiennictwa na posiedzeniu pełnomocnika E. C. – adw. E. K. i braku dowodu doręczenia stronie zawiadomienia o terminie tego posiedzenia, rozpoznanie sprawy odroczyć na inny termin i wezwanie ponowić. Z kolei, protokół jawnego posiedzenia Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia [...] kwietnia 1948 r. zawiera informację, że jedną z osób, które stawiły się na posiedzenie był pełnomocnik właściciela przedsiębiorstwa [...], adw. E. K., uczestniczący aktywnie w tym posiedzeniu. Ostatecznie, w dniu [...] kwietnia 1948 r., Główna Komisja do spraw upaństwowienia po rozpoznaniu odwołania inż. E. C. oraz Centralnego Zarządu Przemysłu [...] od postanowienia z dnia [...] października 1947 r. postanowiła zmienić to postanowienie i przedstawić Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. całości przedsiębiorstwa [...] z zaznaczeniem, że postanowieniem tym nie jest objęta działka [...], która jako przynależność przedsiębiorstwa firmy [...] dzieli los tego przedsiębiorstwa. Szczegółowe stanowisko w tym zakresie zawarto w uzasadnieniu tego postanowienia. W następstwie tego Minister Przemysłu i Handlu wydał dopiero orzeczenie nacjonalizacyjne z dnia [...] grudnia 1948 r., Nr [...].

W konsekwencji, w ocenie Sądu, analiza materiału dokumentacyjnego sprawy oraz przepisów art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w kontekście procedowania w sprawie nacjonalizacji - nie daje podstaw do wzruszenia orzeczenia nacjonalizacyjnego w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...].

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - orzekł jak w sentencji wyroku.