Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1281/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 64a, art. 8 ust. 13
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 6, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...]


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Burmistrz P. ustalił A. S. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), odpłatność za pobyt matki. Pani D. S. w Domu Pomocy Społecznej w G. w kwocie [...]zł miesięcznie począwszy od dnia [...] października 2020 r.

2. W dniu [...] lutego 2021 r. Skarżąca wniosła o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, wyrażając chęć ponoszenia odpłatności w kwocie [...]zł miesięcznie.

3. Następnie, tj. pismem datowanym na dzień [...] kwietnia 2021 r. złożyła wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty ustalonej decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...]

4. Organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], odmówił Stronie zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

5. Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie.

6. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy wskazał, że odmowa zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością (art. 7 i 77 K.p.a.). Organ odwoławczy następnie wskazał, że Ośrodek Pomocy Społecznej w P. stwierdził, iż z uwagi na fakt zamieszkiwania Strony poza granicami Polski nie ma możliwości zweryfikowania informacji i ustalenia faktycznej sytuacji materialno-bytowej rodziny. Jednakże jak wynika z bardzo obszernego materiału dowodowego, w tym dokumentów przetłumaczonych na język polski, sytuacja materialna i zdrowotna została przez Stronę przedstawiona. Organ I instancji nie odniósł się do tych dokumentów.

7. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Organ I instancji podjął decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., w której odmówił Skarżącej zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu podał, że Skarżąca jest córką D. S., a tym samym osobą pokrewną w linii prostej, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Obowiązek taki też ma syn D. S., R. S., który partycypuje w kosztach utrzymania matki w domu pomocy społecznej. Organ następnie wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu sprawy ustalił, że Strona jest osobą bezrobotną, samotnie wychowującą troje dzieci. Źródło jej dochodów stanowią świadczenia socjalne, otrzymywane w [...] w łącznej kwocie [...] euro, które po przeliczeniu na złotówki dały kwotę [...] zł, co z kolei w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł (przy przeliczeniu dochodu wzięto pod uwagę kurs euro zgodny z kursem NBP na dzień [...] maja 2021 r., tj. 1 euro=[...] zł). Organ stwierdził, że uzyskany przez Stronę miesięczny dochód przekracza 300% kryterium dochodowego w rodzinie. Dalej Organ szczegółowo przedstawił swoje ustalenia odnośnie sytuacji zdrowotnej, jak i ponoszonych przez Stronę niezbędnych wydatków życiowych (dokonane w oparciu o przedłożone i przetłumaczone dokumenty z uwagi na fakt jej zamieszkiwania w [...]). Reasumując wskazał, że sytuacja finansowa uzasadnia obciążenie w całości opłatą ustaloną przez Ośrodek Pomocy Społecznej w P. . Nie występują bowiem uzasadnione okoliczności, w sensie niskiego dochodu, przemawiąjące za zwolnieniem całkowitym lub częściowym z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ argumentował, że zadeklarowana przez Stronię kwota częściowej odpłatności w wysokości [...] zł przy obecnej wysokości kosztu utrzymania matki w placówce (4.155,00 zł), jest niewystarczająca i zmuszałaby Organ do ponoszenia dodatkowych kosztów finansowych.

8. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie:

art. 64 pkt 2, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, tj. nieuwzględnienie uzasadnionych okoliczności dotyczących jej sytuacji osobistej oraz materialnej, przemawiających za zwolnieniem z obowiązku ponoszenia opłaty w całości lub części, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie decyzji niezwalniającej jej w całości z ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, tym samym stojącej w sprzeczności z jej słusznym interesem,

art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie decyzji po rozpatrzeniu sprawy z urzędu, a nie w następstwie rozpoznania jej wniosku, a nadto przed ostatecznym ustaleniem odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej,

art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie indywidualnych okoliczności oraz wątpliwości interpretacyjnych na jej korzyść, a nadto wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego i jego błędna ocenę, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało wydaniem decyzji niezwalniającej w całości z ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, co stoi w sprzeczności z jej słusznym interesem.

Uzasadniając powyższe zarzuty Skarżąca wskazała, że Organ I instancji nie wziął pod uwagę, że podane przez nią koszty utrzymania rodziny przekraczają wielkość dochodu uzyskiwanego przez jej rodzinę. W jej ocenie Organ nie wziął też pod uwagę tego, że zamieszkuje na terenie [...], gdzie ceny za towary i usługi życia codziennego są znacznie wyższe niż w Polsce, a zatem otrzymywane przez nią świadczenia zaledwie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny (świadczenie jest przyznawane w euro, ale również wszelkie koszty są ponoszone w euro). Zdaniem Skarżącej, nie można wprost przenosić wysokości świadczenia przyznanego w euro do złotego polskiego, gdyż zupełnie inna jest wartość pieniądza w [...] niż w Polsce. Wskazuje, że informowała, iż otrzymuje świadczenia zabezpieczające jedynie egzystencję, co wynika z zaświadczenia z Jobcenter z dnia [...] lutego 2021 r. Uważa, że Organ nie powinien kierować się tylko i wyłącznie samymi obliczeniami, lecz także słusznym interesem obywatela. Podkreśla, że ze względu na swoją trudną sytuację życiową otrzymuje jedynie pomoc socjalną z niemieckiego urzędu pracy w aktualnej obecnie wysokości [...] euro, po potrąceniu miesięcznej kwoty w wysokości [...] euro na kaucję za mieszkanie. Z powyższej sumy kwota [...] euro jest przeznaczona wyłącznie na koszty podróży dzieci w celu kontaktowania się z ich ojcem. Świadczenie Kindergeld w łącznej wysokości [...] euro miesięcznie oraz zaliczka alimentacyjna w łącznej kwocie [...] euro miesięcznie, przyznana jej na dwójkę dzieci, zapewniają tzw. minimum egzystencjalne w [...]. Nie otrzymuje żadnych innych dochodów (jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna). Z uwagi na chroniczną chorobę, na którą cierpi, jak i na przewlekłą chorobę jej syna, ponosi dodatkowe koszty leczenia, fizjoterapii, w tym regularnych przejazdów do .lekarzy. Zarzuca Organowi I instancji, że uznał za zbyteczne takie koszty jak ubezpieczenie, telefon stacjonarny, miejsce parkingowe, raty za kredyt na zakup szafy, łóżka. Podkreśla, że obciążenie jej odpłatnością za pobyt matki w placówce, nie może doprowadzić jej do skraju ubóstwa. Wskazuje, że ze względu na niskie dochody została zwolniona z odpłatności za przedszkole syna. Wyjaśnia też, że nie może podjąć zatrudnienia, w trybie stacjonarnym z powodu chronicznej choroby ([...]). To, że jej syn od dnia [...] sierpnia 2021 r. uczęszcza do przedszkola nie oznacza automatycznie, że może podjąć pracę. Nawet gdyby znalazła pracę zdalną, to wówczas utraciłaby świadczenie socjalne, a zatem jej dochód nie zmieniłby się, a jedynie pogorszył. Uważa więc, że w jej sprawie zaistniały wymienione w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, przesłanki do zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w placówce. Udokumentowała bowiem bezrobocie i swoją długotrwałą, przewlekłą chorobę. Wskazuje, że spełnia także przesłankę z art. 64 cytowanej ustawy, gdyż jest matką samotnie wychowującą trójkę dzieci w wieku [...] lat. Z uwagi, że pozostaje w separacji z mężem, a jej matka zachorowała i znalazła się w domu pomocy społecznej, nie ma nikogo, od kogo mogłaby otrzymać jakiekolwiek wsparcie w razie choroby dziecka itp. Jest zdana wyłącznie na siebie. W jej ocenie, spełnia warunki do choćby częściowego zwolnienia jej z odpłatności za pobyt matki w placówce. Odwołująca dalej wskazuje, że decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Organ I instancji zmienił swoją poprzednią decyzję, w ten sposób, że ustalił odpłatność za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej na poziomie [...] zł od dnia [...] czerwca 2021 r. W następstwie złożonego przez nią odwołania, Organ II instancji utrzymał w mocy tę decyzję, lecz nie minął jeszcze termin na wniesienie ewentualnej skargi do sądu administracyjnego, a tym samym decyzja nie jest jeszcze prawomocna. Cytuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/G1 544/21, w myśl którego rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

9. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a.") w zw. z art. 61 ust. 1 i 2, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej przywoływana jako: "u.p.s."), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Organu I instancji.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że decyzja w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, ma charakter uznaniowy. Oznacza to zdaniem Organu, że organ nie ma obowiązku przyznania zwolnienia z odpłatności za pobyt w placówce, ale ma takie prawo. W sprawie, aby ocenić, czy zachodzą przesłanki do zwolnienia z odpłatności, Organ uznał, że należy rozważyć sytuację Odwołującej w kontekście art. 64 pkt 2 ustawy, który obejmuje zdarzenia związane z sytuacją rodzinną, zdrowotną i majątkową zobowiązanego lub członków jego rodziny.

Organ ustalił, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że Odwołująca zamieszkuje w [...]. Jest matką samotnie wychowującą troje małoletnich dzieci. Stwierdzono u niej chroniczne choroby ([...]) z koniecznością zastosowania terapii modulacji układu odpornościowego. Z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika natomiast, aby stan zdrowia Odwołującej powodował jej niepełnosprawność, czy też brak możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Wskazania lekarskie dotyczą jedynie trybu pracy, tj. homeoffice (ze względu na rodzaj schorzeń i występującą pandemię). Przewlekle chory jest również syn, który od urodzenia cierpi na tzw. zespół [...]. Pozostały neurologiczny i psychospołeczny rozwój dziecka jest dobry i odpowiedni do wieku (zalecane są coroczne kontrolne badania). Odwołująca jest od dnia [...] listopada 2020 r. zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie uzyskuje dochodów z pracy. Pobiera wraz z dziećmi świadczenia na utrzymanie, zabezpieczające egzystencję. W zaświadczeniu z Jobcenter wskazano, że świadczenia te mają umożliwić osobom uprawnionym prowadzenie godnego życia i obejmują oprócz cyt. "regularnego zapotrzebowania" i kosztów mieszkania, także dodatkowe wydatki, jak np. koszty podróży dzieci w kwocie [...] euro w celu realizacji prawa kontaktu z ich ojcem (z porozumienia dotyczącego kosztów podróży wynika, że koszty te są dzielone po połowie). Odwołująca nie otrzymuje żadnych świadczeń alimentacyjnych od ojca dzieci. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu [...] sierpnia 2021 r. wynika, że miesięczny dochód jej rodziny wynosił [...] euro, a po jego przeliczeniu na polski zloty - [...] zł, co stanowi na osobę w rodzinie kwotę [...] zł. Wysokość tego dochodu została ustalona według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia [...] maja 2021 r" tj. 1 euro = [...]. Z wywiadu środowiskowego nie wynika natomiast jakie świadczenia składają się na kwotę [...] euro. Organ nie przedstawił takiego zestawienia. Strona w odwołaniu wskazuje, że jej dochód wynosi: [...] euro, [...] euro, [...] euro i [...] euro. Stanowi to łączną kwotę [...] euro. Aktualny średni kurs euro wynosi 1 euro = 4,6165 zł, co oznacza, że nawet wskazany przez Stronę dochód osiągany przez rodzinę Odwołującej, obliczony według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego (w przeliczeniu na polski złoty) wynosi [...] zł, a na osobę w rodzinie - [...]. Wskazać w tym miejscu trzeba, że konieczność obliczenia dochodu uzyskanego w walucie obcej według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego wynika wprost z art. 8 ust. 13 cytowanej ustawy. Z akt sprawy wynika nadto, że Odwołująca ponosi następujące wydatki: opłata za czynsz - [...] euro, opłata ryczałtowa za prąd - [...] euro, zakup leków i artykułów medycznych - [...] euro. Z kolei wydatki na żywność stanowią według kalkulacji Odwołującej kwotę [...] euro. Budżet rodziny obciążają ponadto koszty: polisy ubezpieczeniowej - [...] euro, spłaty kredytu na zakup mebli - [...] euro, opłaty miejsca parkingowego - [...] euro, opłaty związanej z przedłużeniem gwarancji - [...] euro, abonamentu telefonu stacjonarnego - [...] euro.

Z powyższego wynika zatem, że niezbędne koszty utrzymania (żywność, czynsz, prąd, leki) stanowią łączną kwotę [...] euro, zaś stały dochód to kwota [...] euro. Odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej (ustalona w sposób ostateczny decyzją organu odwoławczego) wynosi 1.486,43 zł. Opłata ta przeliczona według aktualnego średniego kursu euro wynosi 321,98 euro. Oznacza to, że po uiszczeniu opłat zapewniających podstawowe potrzeby (żywność, czynsz, prąd, leki), jak i opłaty za pobyt matki w placówce, pozostaną jeszcze wolne środki pieniężne ([...] euro - [...] euro - [...] euro = [...] euro).

W okolicznościach sprawy, zdaniem Organu, nie zachodzą więc przesłanki do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. Organ odwoławczy uznał, ze sytuacja życiowa Odwołującej choć jest trudna nie jest jednak wyjątkowa, szczególna, a tylko w takich przypadkach zwolnienie z art. 64 ustawy mogłoby zostać przyznane. Obowiązek rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu jej członka w domu pomocy społecznej nie może być - w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach - przerzucany na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

10. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia Skarżąca wywiodła skargę, podnosząc:

1) Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

a mianowicie art. 6, art. 7. art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkującej błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, polegającym na przyjęciu, że dochód rodziny Skarżącej po odjęciu stałych wydatków pozwala na pokrycie opłaty w wysokości 1.486,43 zł za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, a nadto poprzez ustalenie że wydatki Skarżącej wynoszą kwotę [...] euro, podczas gdy obecne wydatki kształtują się na poziomie [...] euro (łącznie z kwotą [...] euro, którą przekazuje miesięcznie tytułem opłaty za pobyt mojej matki w Domu Pomocy Społecznej), a także poprzez niewłaściwe rozważenie sytuacji życiowej Skarżącej w kontekście przepisu art. 64 pkt 2 i 4 u.p.s., skutkujące błędnym uznaniem, że jej sytuacja nie jest na tyle wyjątkowa, aby mogła być zwolniona z odpłatności chociażby częściowej za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej, a nadto poprzez nieprzeprowadzenie przez Organ odwoławczy w sposób wszechstronny i wnikliwy analizy argumentacji wskazanej w odwołaniu przez pryzmat ww. przepisu,

2) Naruszenie przepisu prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

a mianowicie art. 7 K.p.a. poprzez niezwolnienie Skarżącej chociażby w części od opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, a mianowicie z uwagi na to, iż jest samotnie wychowującą matką trójki małoletnich dzieci; syn [...] jest przewlekle chory, a dodatkowo stwierdzono u niego zespół [...], co wiąże się z koniecznością poświęcenia mu bardzo dużo dodatkowego czasu na naukę oraz żeby nie doszło do żadnych wypadków w trakcie wybuchów jego agresji i w związku z powyższym również i z tego powodu Skarżąca nie może podjąć pracy (a także ze względu na jej stan zdrowia i obecną sytuację na rynku pracy spowodowaną pandemią koronawirusa) i tym samym niewzięcie pod uwagi słusznego interesu obywatela,

3) Naruszenie przepisu prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art, 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo naruszeń Organu I instancji,

4) Naruszenie przepisu prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Organu I instancji w sytuacji gdy organ ten w sposób wybiórczy rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy, za czym przemawia również fakt, iż poprzednia decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca poprzednią decyzję Organu I instancji z dnia [...] maja 2021 r. datowana była na dzień [...] sierpnia 2021 r., natomiast ponowna decyzja Organu I instancji pochodzi z dnia [...] sierpnia 2021 r., a zatem niemożliwym jest by w przeciągu 2 dni Organ I instancji mógł zapoznać się z decyzją Organu II instancji.

Skarżąca wskazała, że Organ I instancji w żaden sposób nie umożliwił jej czynnego udziału w ponownym postępowaniu poprzez wypowiedzenie się co do zebranego materiału z uwagi na ww. okres, co prowadzi do wniosku, że Organ I instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. mógł rozpoznać drugi wniosek Skarżącej o zwolnienie z opłaty za pobyt mamy w DPS (pismo datowane na dzień [...] kwietnia 2021 r.), a poprzednią decyzją z dnia [...] maja 2021 r. pierwszy wniosek o zwolnienie z opłaty z dnia [...] lutego 2021 r., a zatem decyzja Organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nie zapadła w następstwie uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2021 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie decyzji Organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że Organ odwoławczy dokonał dowolnej oceny dowodów zebranych w sprawie oraz że orzekające sprawie Organy swoje rozważania w znacznej części skoncentrowały na wykazaniu, że dochody Skarżącej w przeliczeniu na złotówki pozwalają jej na ponoszenie opłaty za pobyt mamy w domu Pomocy Społecznej w G. jednocześnie właściwe nie rozważając ponoszonych przez Skarżącą wydatków. Ponadto Organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tego, że dochody jej rodziny (jej i trójki małoletnich dzieci) stanowią wyłącznie przyznane różnego rodzaju świadczenia socjalne od państwa [...] Nadto organ odwoławczy właściwie nie rozważył sytuacji życiowej Skarżącej, tj. tego, że jest samotnie wychowującą matką trójki małoletnich dzieci, w tym również jej sytuacji zdrowotnej oraz jej syna.

Podkreśliła, iż dochód od momentu złożenia wniosku nie zmienił się i wynosi [...] euro. Natomiast wydatki kształtują się odmiennie aniżeli kwota ustalona przez Organy obu instancji. Obecnie (biorąc pod uwagę to, iż przelewa miesięcznie za pobyt mamy w DPS kwotę [...] euro), wydatki kształtują się na poziomie [...] euro. Organy obu instancji - mimo ich przedstawienia - w ogóle nie wzięły pod uwagę tego, że Skarżąca ponosi dodatkowe stałe koszty w postaci ubezpieczenia (prawne, ubezpieczenie domu, zdrowotne, ubezpieczenie samochodu, przedłużenie gwarancji pralki i suszarki), opłaty za konto w Banku, rat kredytów (m.in. za pralkę, szafę, łóżko), kosztów dojazdu dzieci do ojca i szkoły, które to wydatki uznać należy w ocenie Skarżącej, za konieczne i uzasadnione. Ponadto Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę m.in. wydatku w postaci opłaty za śniadanie syna w przedszkolu w wysokości [...] euro czy wydatku w postaci opłaty za telefon stacjonarny ([...] euro) i telefon komórkowy + congstar ([...] euro + [...] euro). Podkreśliła, że została zwolniona z odpłatności za przedszkole syna ze względu na zbyt niskie dochody, co również przemawia za tym, że jej sytuacja jest niezwykle trudna. Ponadto w niedalekiej przyszłości wydatki rodziny wzrosną o koszt leczenia ortodontycznego córki (będzie płaciła raty w wysokości [...] euro miesięcznie). Organy obu instancji również nie wzięły pod uwagę innych wydatków w postaci chociażby zakupu artykułów szkolnych dla dzieci czy innych niespodziewanych wydatków. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że ponosi także dodatkowe koszty leczenia, fizjoterapii, aparatu słuchowego dla syna oraz regularnych dojazdów do lekarzy specjalistów.

Organ odwoławczy nie przeprowadził w sposób wszechstronny i wnikliwy analizy argumentacji wskazanej w odwołaniu przez pryzmat zasadniczego przepisu, który jest podstawą do zwolnienia ad odpłatności, tj. art. 64 u.p.s. i nie dokonał wykładni tego przepisu na użytek toczącego się postępowania. Nie sposób uznać za takowe ogólnego odwołania się do mojej sytuacji. Wskazać trzeba, że zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt domu pomocy społecznej, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone zbadane (art. 11 k.p.a.).

Organy obu instancji, zdaniem Skarżącej niewłaściwie oceniły jej sytuację życiową. Co prawda organ odwoławczy wskazał, że sytuacja jest trudna, lecz nie na tyle wyjątkowa, aby zwolnić Skarżącą chociażby częściowo z opłaty za pobyt mamy w DPS. Nadal wskazuje, iż nie uchyla się od odpłatności za pobyt mamy w DPS, lecz sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna pozwala Skarżącej maksymalnie płacić [...] zł ([...] euro), co też czyni. Jednakże i to odbywa się ze stratą dla dzieci, ponieważ obecnie nie starcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (wydatki przekraczają dochody).

Organ odwoławczy niewłaściwe uznał, że sytuacja zdrowotna Skarżącej (od końca 2017 roku cierpi na [...]) pozwala jej na podjęcie pracy, a stan zdrowia syna nie pozwala na uznanie go za osobę niepełnosprawną. Skarżąca, odnosząc się do art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazała, że jest tam mowa długotrwałej chorobie i bezrobociu jako wystarczających powodach do zwolnienia z opłaty (nie musi być orzeczenia o niepełnosprawności). Podkreśliła, iż w szczególności w dobie pandemii koronawirusa znalezienie pracy przez samotną, schorowaną matkę trójki dzieci, w tym jednego chorego jest niezwykle trudne, a wręcz niemożliwe biorąc pod uwagę także to, iż może wykonywać tylko pracę home office. Podkreśliła, iż nawet gdyby znalazła pracę w trybie zdalnym to spowodowałoby to, iż odebrano by jej przyznane świadczenia socjalne, a zatem dochód nie zmieniłby się, a nawet pogorszył. Ponadto dodatkowo u syna M. zdiagnozowano zespół [...], co wiąże się z koniecznością poświęcenia mu bardzo dużo dodatkowego czasu na naukę oraz żeby nie doszło do żadnych wypadków w trakcie wybuchów jego agresji i w związku z powyższym również i z tego powodu nie może Skarżąca podjąć pracy.

Z uwagi na to, iż jest bezrobotną, samotnie wychowującą matką trójki małoletnich dzieci, z których jedno jest długotrwale chore (w tym również i Skarżąca) i utrzymuje się jedynie ze świadczeń socjalnych, Skarżąca uważa, że spełnia warunki do zwolnienia chociażby częściowo z powyższej opłaty.

11. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

12. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazany wyżej zakres kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja Organu II instancji nie odpowiada przepisom obowiązującego prawa i istnieją podstawy do usunięcia jej z obiegu prawnego, jak również na podstawie art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji ją poprzedzającej.

13. W pierwszej kolejności należy nakreślić ramy prawne sprawy. Tytułem wstępu należy wskazać, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.) oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Organy są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Wynik postępowania wyjaśniającego powinien być przedstawiony w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 K.p.a.

Rozstrzygnięcia Organów obu instancji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podjęto w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; "u.p.s.").

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są obowiązani w kolejności:

mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

małżonek, zstępni przed wstępnymi,

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl zaś art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z kolei art. 61 ust. 2d ustawy stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Stosownie do treści art. 64 ustawy, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

Zgodnie z art. 64a ustawy, osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Należy przy tym wyjaśnić, że zakres sądowej kontroli wyznacza przedmiot danej sprawy administracyjnej, wyprowadzany z podstawy prawnej rozstrzygnięcia

i poza ten zakres sąd administracyjny pierwszej instancji nie ma prawa wyjść. Natomiast w ramach przedmiotu danej sprawy sąd ma obowiązek dokonać wszechstronnej kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności, bez względu na treść skargi, powołaną w niej postawę prawną i zawarte w niej zarzuty i wnioski (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt II FSK 870/07, treść wyroku jak

i wszystkich pozostałych powołanych jest dostępna w Internecie – w bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

13. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie przyjmuje się, że z treści będącego podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. W rozpoznawanej sprawie warunek ten został spełniony.

14. Przywołany powyżej przepis art. 64 u.p.s. był przedmiotem wielu wypowiedzi doktryny i piśmiennictwa, a przede wszystkim był analizowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. W doktrynie podkreśla się, że skoro uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, to głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. (...) (tak I Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz. wyd. IV, Lex 2021).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się również, że w sprawach tego typu jak rozpoznawana przez Sąd, Organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat.

Podkreślić także należy, że obligatoryjna przesłanka zwolnienia zawarta jest w przytaczanym art. 64a u.p.s. Zatem wyraźnie wskazać trzeba, że instytucja zwolnienia z ponoszenia kosztów utrzymania członka rodziny w DPS może przybrać formę zwolnienia obligatoryjnego (art. 64a u.p.s.) bądź fakultatywnego (art. 64 u.p.s.).

Treść normatywna art. 64 u.p.s., będącego podstawą złożonego wniosku Skarżącej, jak już podkreślono, jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1039/19; wyrok WSA w Białymstoku z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 815/18). Przy ocenie legalności takiej decyzji Sąd weryfikuje jedynie, czy organ właściwie ustalił i rozważył stan faktyczny, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego - wyraża jeden z wariantów przewidzianych w dyspozycji normy uznaniowej - i czy należycie sparametryzowano interes społeczny z interesem indywidualnym - art. 7 K.p.a. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 23/20).

15. Stan faktyczny zaistniały w rozpoznawanej sprawie wymagał rozważenia w kontekście przesłanki wymienionej w art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. istnienia "uzasadnionych okoliczności". Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2019 r., (sygn. akt I OSK 1861/19), pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, co oznacza, że również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji.

Sąd podziela utrwalony pogląd, zgodnie z którym wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć charakter wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 23/20).

Przenosząc powyższe uwagi na tę sprawę wskazać trzeba, (na co zwróciły uwagę Organy obu instancji w rozstrzygnięciach), że:

- rodzina Skarżącej utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] euro (wskazał na to Organ I instancji) lub też [...] euro (na co wskazała Skarżąca); Organ odwoławczy przyjął tę drugą kwotę, co w przeliczeniu zgodnie z kursem NBP wynosi [...] zł: na 3 osoby= miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł.

- wydatki ponoszone przez rodzinę w wysokości [...] euro to wydatki ustalone przez Organ, w skardze natomiast Skarżąca wskazuje, że poziom jej wydatków przewyższa sumę uzyskiwanych przychodów i wynosi: [...] euro.

- Organ uznał, że po odliczeniu wydatków łącznie z opłatą za pobyt matki w placówce Skarżącej pozostaną wolne środki czyli rodzinie pozostaje kwota [...] euro

- Skarżąca jest osobą bezrobotną,

- Skarżąca jest matką samotnie wychowująca troje dzieci,

- Skarżąca wraz z synem są osobami przewlekle chorymi,

- Skarżąca otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych.

Kolegium podzieliło stanowisko Organu I instancji, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s., bowiem sytuacja życiowa Skarżącej choć trudna, to nie jest wyjątkowa.

16. W ocenie Sądu jednak w uzasadnieniu decyzji Organów obu instancji zabrakło argumentacji świadczącej o wyczerpującej analizie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w zakresie badania przesłanki określonej w art. 64 u.p.s., tj. sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącej, szczególnie zaś w kontekście źródła dochodu Skarżącej, miejsca zamieszkania niej samej i jej rodziny oraz miejsca ponoszenia przez nią codziennych wydatków, jak również samotnego wychowywania przez nią trojga dzieci. Ten brak jest szczególnie widoczny w decyzji Organu odwoławczego, który nie zawarł w tym akcie w zasadzie żadnych własnych rozważań, polegając na ustaleniach Organu I instancji.

Organ I instancji, a w ślad za nim także Organ II instancji, zastosował (słusznie skądinąd), normę art. 8 ust. 13 u.p.s., zgodnie z którą, w przypadku uzyskiwania dochodu w walucie obcej, wysokość tego dochodu ustala się według średniego kursu NBP z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczeń z pomocy społecznej.

Organy jednak, przywiązując do niego nadmierną uwagę nie dostrzegły, że jest to przepis o charakterze technicznym dotyczący zasad przeliczania dochodu uzyskiwanego w walucie obcej i nie rozciągający się jednocześnie na stany nim nie objęte.

Ustawodawca ustalając zasady ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uznał sytuację dochodową mieszczącą się w kwocie wyższej niż 300% kryterium dochodowego dochodu rodziny (528 zł x 3 = 1.584 zł) jako pozwalającą osobom zobowiązanym do ponoszenia opłaty na utrzymanie się we względnym dobrobycie, pozwalającym na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Sąd, co do zasady podzielając powyższe, jednocześnie dostrzega, że takie samo traktowanie osób na stałe mieszkających z rodziną, otrzymujących dochód i ponoszących wydatki za granicą (w strefie Euro) jak i mieszkających, zarabiających i ponoszących wydatki w kraju, w kontekście zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS w związku ze spełnianiem kryterium dochodowego - za rodzące nierówność i skutkujące dyskryminowaniem stron ze względu na miejsce zamieszkania w połączeniu ze źródłem dochodu. W ocenie Sądu bowiem taka sytuacja skutkuje porównaniem nieporównywalnego.

Dokonany przez Organy sposób interpretacji art. 64 ust. 2 u.p.s. w zw. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b), skutkuje dyskryminacją ze względu na miejsce zamieszkania, (bowiem nie uwzględnia miejsca zamieszkania rodziny - i ponoszenia wydatków w walucie Euro), i pozbawia Skarżącą i jej rodzinę wszelkich potrzeb życiowych (bowiem do tego sprowadza się odmowa całkowitego zwolnienia) – w demokratycznym państwie prawa, będącym członkiem UE - jest nie do zaakceptowania.

Tak, jak nie można tracić z pola widzenia, że Skarżąca jest matką samotnie wychowującą troje dzieci, że w rodzinie są choroby przewlekłe (a zatem dwie wskazane przez ustawodawcę przesłanki zwolnienia już występują), to nie można tracić z pola widzenia także źródła dochodu rodziny, którym jest zasiłek dla bezrobotnych. Nie wymaga specjalnego dowodu twierdzenie, że członek rodziny utrzymującej się z tożsamych świadczeń w Polsce (a ich wysokość dla porównania nie trudno odszukać), nie byłby w ogóle brany pod uwagę przy ustalaniu kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt wstępnego w DPS, z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego.

17. Aby lepiej zrozumieć sytuację i położenie Skarżącej, czyli tę uzasadnioną dla niej okoliczność, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s., Organ powinien porównać porównywalne, czyli albo wysokość świadczeń otrzymywanych za granicą porównać ze średnim kosztem utrzymania pensjonariusza za granicą (te dane, jak również dane w zakresie minimum socjalnego i minimum egzystencji dostępne są poprzez Eurostat i obejmują wszystkie kraje UE) oraz za pomocą dostępnych instrumentów ustalić, czy Skarżąca byłaby zobowiązana w kraju zamieszkania do ponoszenia takiej opłaty. Albo też, co może dla Organu być łatwiejsze, przyjąć (nawet w górnych widełkach, jeśli takie są przewidziane), wysokość zasiłku dla bezrobotnych, ustalając, czy rodzina spełniałaby kryterium dochodowe i byłaby w stanie ponieść choć w części koszt utrzymania wstępnego w DPS.

Kolegium w ślad za Organem I instancji uznało, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione okoliczności w rozumieniu art. 64 u.p.s., a wydatki na opłaty za mieszkanie, media, internet, telewizja, kredyt, opłata za leki należą do normalnych wydatków gospodarstwa domowego i nie uzasadniają pozostawania przez wnioskodawcę w szczególnej sytuacji. O ile zgodzić się należy z Organem co do zasady, to jednak czy to w realiach polskich czy [...], poziom dochodów pomniejszony o wydatki konieczne daje kompletny obraz co do sytuacji dochodowej danej rodziny, który z kolei można odnieść do minimum socjalnego czy też minimum egzystencji w kraju zamieszkania danej rodziny. Odnosząc sytuację dochodową rodziny mieszkającej poza Polską do kryterium obowiązującego w kraju obraz ten znacznie się wypacza i nie odzwierciedla stanu faktycznego. Zabrakło w rozważaniach Organów odniesienia się do realiów życia w [...], co czyniłoby analizę sytuacji Skarżącej zindywidualizowaną.

W skardze i odwołaniu, Skarżąca bardzo wyraźnie podkreśliła, że obecna sytuacja majątkowa rodziny pozwala jej na przeznaczanie minimalnych środków na opłaty związane z pobytem matki w DPS, i takie ona co miesiąc wnosi w wysokości [...] euro. Skarżąca mieszka wraz z rodziną (jej troje dzieci) na stałe na terenie [...]. Słusznie zatem, zdaniem Sądu, Skarżąca kwestionuje utożsamianie przez Organy kryterium dochodowego, od którego zależy wysokość oraz ewentualna dopłata do pobytu mieszkańca w DPS obowiązującego w Polsce, z kryterium dochodowym obowiązującym w [...].

Wskazać bowiem wyraźnie trzeba, że instytucja zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS uzasadniona jest właśnie występowaniem uzasadnionych okoliczności, które organy w toku postepowania powinny wziąć pod uwagę. I o ile samo ustalenie wysokości opłaty nastąpiło bez odnoszenia się do argumentów innych niż wysokość otrzymywanego dochodu, to w przypadku rozważania zastosowania instytucji zwolnienia, tych "innych" a szczególnie dla strony ważnych i uzasadnionych okoliczności pomijać już nie można.

Uwzględniając wniosek o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS Organ powinien był (wiedząc jakie i skąd Skarżąca otrzymuje świadczenia), przyjąć wysokość tożsamych świadczeń uzyskiwanych w Polsce i dopiero tę wysokość porównać do kryterium dochodowego (300%), co dałoby prawidłowy i porównywalny obraz sytuacji, w jakiej znajduje się Skarżąca mieszkając w [...]. Stosując zabieg odwrotny Organ zapewne doszedłby do podobnych wniosków (porównując dochody i wydatki rodziny Skarżącej w [...] do kosztu utrzymania pensjonariusza w [...] DPS).

18. W końcu należy dostrzec, że zarówno Organ I instancji, jak i Kolegium analizując sytuację Skarżącej skupiło się jedynie na wysokości dochodu jej rodziny, pomijając sytuację rodzinną podnoszoną przez Skarżącą.

W ocenie Sądu, zwrotowi "uzasadnione okoliczności" można i należy przypisywać nie tylko te, przykładowo wyliczone w dyspozycji normy art. 64 pkt 2 u.p.s. stany i sytuacje ale wszystkie, które są uzasadnione dla strony by następnie poddawać je wyczerpującej analizie a w sytuacji Skarżącej występują trzy stany wprost wskazane w treści normy art. 64 u.p.s.: długotrwała choroba, bezrobocie, samotne wychowywanie dziecka.

Trudno, w ocenie Sądu, odmówić sytuacji Skarżącej wyjątkowości w zakresie jej sytuacji zdrowotnej (długotrwała przewlekła choroba Skarżącej – [...], choroba syna), rodzinnej (samotne wychowywanie trojga dzieci), ale także i finansowej (bezrobocie spowodowało utrzymywanie się ze świadczeń socjalnych); wszystko to bowiem, zdaniem Sądu reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamać powinien fiskalizm państwa.

Organy obu instancji nie wykazały aby sprawę Skarżącej potraktowały indywidualnie.

19. Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczenie Organu I instancji nie spełnia wymogu rzetelnej analizy całościowej sytuacji Skarżącej, a decyzja Organu II instancji błąd ten jedynie powiela – Organ ten nie dokonał żadnych własnych ustaleń. Organ zdaje się nie zauważać albo nie rozumieć różnicy w dochodach i wydatkach w Polsce i w krajach strefy Euro a dla Skarżącej jest to okoliczność uzasadniona. W efekcie swoich wyliczeń Organ uzyskał nieprawdziwy, wypaczony obraz sytuacji finansowej Skarżącej.

Wskazane uchybienia skutkują stwierdzeniem, że swojego wywodu Organ nie oparł na pełnej analizie, a jeżeli taką przeprowadził, to z niewyjaśnionych przyczyn nie odzwierciedlił jej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co niewątpliwie powinien był uczynić w świetle chociażby art. 107 § 3 K.p.a. Nie można wobec powyższego zgodzić się z Organem, iż dokonał oceny sytuacji Skarżącej w kontekście całokształtu jej sytuacji dochodowo-rodzinnej. Żaden fragment wypowiedzi Organu odwoławczego nie potwierdza rzetelnego wyjaśnienia i rozważenia pełnej sytuacji zdrowotnej i dochodowej Skarżącej.

20. Zawsze w sprawach, w których mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, a tak niewątpliwie jest w przypadku stosowania normy z art. 64 u.p.s., wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być poprzedzone pełnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w pkt 1 – 4, oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w procedurze administracyjnej. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nie, w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W warunkach tej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze odstąpiło od przeprowadzenia tak opisanego postępowania, dodatkowo zupełnie nie pochyliło się nad argumentami Skarżącej związanymi z jej sytuacją zdrowotną i życiową, (zaś sytuację majątkową zupełnie strywializowało), a te również Organ powinien być poddać analizie.

Wszystkie te elementy winny bezsprzecznie znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Niewątpliwie wybór sposobu załatwienia wniosku zależy wyłącznie od woli organu, co nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia; instytucja uznania administracyjnego nie jest bowiem "prawem łaski" organu, a takie można odnieść wrażenie po lekturze uzasadnienia obu decyzji.

Uwzględniając wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd stwierdził,

że podjęte w sprawie decyzje naruszają przepisy postępowania w sposób, który uzasadnia uwzględnienie skargi, poprzez ich uchylenie.

21. Ponownie prowadząc postępowanie Organ powinien wyeliminować wskazane przez Sąd uchybienia. W szczególności zobowiązany będzie do pełnej oceny odnośnie do sytuacji osobistej i finansowej Skarżącej, a zwłaszcza wyjaśniając jaką wartość przypisuje określonej w przepisie art. 64 pkt 2 u.p.s. okoliczności mającej znacznie dla sprawy i występującej w sprawie, nie tracąc z pola widzenia słusznego interesu Wnioskodawczyni jak i interesu społecznego. Obowiązkiem Organu jest sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób umożliwiający poznanie wszystkich okoliczności natury faktycznej i prawnej, które przesądziły o wydaniu rozstrzygnięcia.

22. Z tych względów Sąd, nie dopatrując się innych istotnych dla wyniku sprawy naruszeń, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji.