Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 41/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Julia Szczygielska Sędzia WSA - Mieczysław Górkiewicz Sędzia WSA -Anna Siedlecka /sprawozdawca/ Protokolant - Magda Mikus po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi L. K. i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 22 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 13 grudnia 2007 r. Nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżących kwotę 457 zł /czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 grudnia 2007 r.(nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. stwierdziło nieważność decyzji Starosty T. z dnia 18 marca 2002 r. Nr [...] przyznającej H.W. nieodpłatnie własność działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie numerem [...], AM-2, o pow. 0.3199 ha, będącej w zasobie Skarbu Państwa oraz nieodpłatnie własność działki gruntu oznaczonej ewidencyjnie numerem [...], AM-2, o pow. 0,1801 ha, będącej w zasobie Skarbu Państwa – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, położonych w mieście P., gmina P..

W motywach uzasadnienia organ wskazał, że H.W. był małżonkiem O. W. (wdowy po W. S.), która w dniu 7 listopada 1973 r. aktem własności ziemi wydanym na podstawie art. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 16 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 259) przez Kierownika Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T., nabyła z mocy prawa prawo własności działek gruntu położonych we wsi P., oznaczonych ewidencyjnie numerami: [...][...][...][...] o łącznej pow. 4, 94 ha. Działki te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, przejętego bez zabudowań na własność Państwa za rentę decyzją Naczelnika Gminy w P. z dnia 4 czerwca 1976 r. Nr [...]. Przejmując gospodarstwo organ orzekł również o pozostawieniu O. Wojterze działki gruntu o pow. 0,50 ha, której położenie miało zostać ustalone w protokole zdawczo-odbiorczym.

O. H.W. zmarła w dniu 12 grudnia 1995 r., natomiast w dniu 8 marca 2002 r. H.W. złożył w Starostwie Powiatowym w T. wniosek "o uwłaszczenie" działkami gruntu położonymi w P. o numerach [...][...] o łącznej pow. 0,50 ha. Decyzją z 18 marca 2002 r. (nr [...] ) Starosta T. uwzględnił wniosek. Następnie H.W. dokonał darowizny w dniu 22 listopada 2005 r. obu działek nr [...][...] na rzecz B. J., która działkę nr 488/1 sprzedała (w dniu 5 października 2006r.) J. T.. Natomiast działka nr 518/2 została zbyta w dniu 27 lipca 2007r. na rzecz L. i R. K..

H.W. Zmarł w dniu 5 kwietnia 2006 r. a spadek po nim nabyli na podstawie testamentu H. Ł. i J. S.. W dniu 11 czerwca 2007 r. wystąpili oni do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty T. z dnia 18 marca 2002 r. Nr [...].

Kolegium decyzją z dnia 13 grudnia 2007 r. Nr [...] stwierdzając nieważność powyższej decyzji uznało, że wydana ona została z rażącym naruszeniem art. 118 ust. 1 u.s.r., gdyż prawo własności nieodpłatnie przyznano H.W., pomimo iż nie był on osobą która przekazała gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa i w związku z tym nie przysługiwało mu prawo użytkowania opisanego na wstępie gruntu.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez L. i R. K. ( obecnych właścicieli działki nr 518/2), decyzją z dnia 22 kwietnia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną własną decyzję z dnia 13 grudnia 2007 r. Organ wskazał, że H.W. prawo do renty nabył na mocy art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych ( prawa tego zrzekł się w dniu 4 czerwca 1976 r.). Jednakże fakt ten zdaniem organu nie wywołał żadnych skutków prawnych w związku z jego żądaniem w zakresie nieodpłatnego użytkowania gruntu. W przypadku H. W. nie zachodziła według organu również sytuacja przewidziana w art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, bowiem nie był on właścicielem gruntu ( grunt stanowił odrębny majątek O. H. W.) i nie spełniał kryterium wieku (art. 9 ust. 1 tej ustawy). Najistotniejszą jednak w ocenie organu przeszkodą w tym zakresie był fakt zrzeczenia się przez H. W. prawa do renty. Sama okoliczność faktycznego użytkowania gruntu nie rodziła po jego stronie uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu.

L. i R. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając zaskarżonej decyzji naduszenie przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych i art. 118 ustawy u.s.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 443/08 uchylił obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. stwierdzając, że organ nie wykazał w sposób dostateczny rażącego naruszenia prawa będącego bezwzględną przesłanką podjętej kwalifikowanej czynności kasacyjnej, uchybiając przez to przepisom art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił, zdaniem Sądu, jakie reguły interpretacyjne zastosował przy rozstrzyganiu sprawy, co już z samej konieczności dokonywania wykładni przepisu prawa eliminuje możliwość uznania kontrolowanego orzeczenia za naruszające prawo w stopniu "rażącym".

W ocenie Sądu wobec treści art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, wątpliwości budzi zasadność oceny przez organ faktu, że H.W. zrzekł się prawa do renty. Zdaniem Sądu nie można zrzec się uprawnienia przysługującego z mocy prawa. Można ewentualnie zrezygnować z poszczególnych korzyści wynikających z posiadania prawa.

Organ nie dokonał również, zdaniem Sądu, wszechstronnej oceny w kwestii nieodwracalności skutków prawnych, przyjętych w przepisie art. 156 § 2 k.p.a. jako negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, tj. dokonania przez H. W. darowizny i skutków prawnych tej czynności.

Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez J. S., Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej co do zasady za usprawiedliwione, w zawiązku z tym uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko skarżącego, że Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy opierając swoje orzeczenie wyłącznie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. W dalszej kolejności NSA stwierdził, że nie zostały naruszone przez organ przepisy art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 k.pa., gdyż ustalony i niekwestionowany stan faktyczny dawał podstawę do przyjęcia, że decyzja Starosty T. z 18 marca 2002 r. o przyznaniu H.W. własności działek gruntu nr [...][...] położonych w P. pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu będącego jej podstawą, tj. art. 118 ust. 1 u.s.r.

Przepis ten przyznawał osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności danej działki. Istotą rozstrzygnięcia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 118 ust. 1 u.s.r. powinno być , zadaniem NSA, ustalenie czy H.W. mógł skorzystać z możliwości uzyskania własności działek nr [...][...], AM-2 .

W przedmiotowej sprawie jedyną właścicielką wymienionych wyżej działek gruntu była O. H.W. i stanowiły one jej majątek odrębny. Decyzją z 4 czerwca 1976 r. Naczelnik Gminy P. przejął, na wniosek O. W., na własność Państwa – w zamian za rentę – gospodarstwo rolne, pozostawiając jej do użytkowania działkę gruntu o pow. 0,50 ha. Natomiast H.W. nabył prawo do renty na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o przekazaniu gospodarstw rolnych ( pkt 8 decyzji z 4.06.1976 r.). Fakt ten nie wywołał żadnych skutków prawnych w zakresie nieodpłatnego przyznania własności gruntu. Z powołanej decyzji wynika wprawdzie, że obojgu małżonkom przysługiwało prawo do renty, gdyż stale pracowali w gospodarstwie. Jednakże uzasadnienie decyzji pozostaje w sprzeczności z powyższym rozstrzygnięciem, bowiem zawiera ono stwierdzenie, że H.W. pracował zawodowo w Zakładach D. i zrzekł się prawa do renty wnosząc o przyznanie renty w całości żonie O. H.W., dla której praca w gospodarstwie była głównym źródłem utrzymania. Jeżeli zatem H.W. zrzekł się prawa do renty, to domniemywać należy, że organ rentowy nie wydał w stosunku do niego decyzji o przyznaniu świadczenia rentowego. To z kolei oznacza, że nie powstało po jego stronie uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki gruntu w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uprawnienie to było bowiem konsekwencją przysługiwania renty ( art. 17 ust. 1 ustawy o przekazaniu gospodarstw rolnych) a decyzja o przyznaniu renty jest nierozerwalnie związana z decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę, gdyż jak wynika z art. 33 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych "Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości podlega wykonaniu z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził zatem, że " małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o powierzchni 0,5 ha ( art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki na podstawie art. 118 ust. 1 u.s.r., wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty."

Ponieważ w aktach sprawy brak jest decyzji o przyznaniu renty H.W., należy w trybie art. 106 p.p.s.a. uzupełnić postępowanie dowodowe żądając od organów rentowych nadesłania stosownej informacji lub decyzji. Gdyby jednak decyzja taka została wydana wówczas jego wniosek wywołałby skutek materialnoprawny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, że w postępowaniu o uwłaszczenie organy administracji nie mogą pomijać skutków prawnych ostatecznych decyzji organów rentowych.

Niezależnie od tego uszło uwadze zarówno Sądu I instancji jak i organu orzekającego, że badana decyzja Starosty T. z 18 marca 2002 r. zawiera stwierdzenia nieznajdujące potwierdzenia w aktach sprawy. Wynika z niej, że oboje małżonkowie przekazali na rzecz Państwa gospodarstwo rolne, podczas gdy przekazującym była wyłącznie O. H.W. i tylko ona otrzymała prawo użytkowania działki gruntu o pow. 0,5 ha z tytułu przekazania gospodarstwa (pkt 7 decyzji z 4.06.1976r.), a nie jak twierdzi Starosta T., że otrzymali je oboje małżonkowie, co powinno podlegać ocenie Sądu.

Wykonując zalecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pismem z dnia 11 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział T. o nadesłanie odpisu decyzji o przyznanych świadczeniach rentowych H.W., ewentualnie o nadesłanie informacji, jeżeli taka decyzja nie została wydana.

W dniu 31 marca 2011 r. KRUS Oddział Regionalny we W. przesłał kserokopię decyzji przyznającą świadczenie rentowe panu H. H.W. ur. dnia 29 maja 1940 r. ( zgon – 5 kwietnia 2006r.). Przesłana decyzja przyznająca rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego za własność Państwa wydana została przez ZUS w dniu 16 lipca 1976 r. na rzecz cyt.: " Ob. H.W. O. i H. ur. 18 lutego 1923 r. i 29 maja 1940r. zam. P. ul. P. [...], [...] P.". W podstawie prawnej wymienionej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał przepis art. 32 i 34 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 26 maja 2011 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. oraz decyzji ją poprzedzającej. Zdaniem pełnomocnika skarżących, mając na uwadze treść decyzji rentowej (k. 236 akt sądowych), w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy nie doszło do naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji przez Starostę T. ([...]). Tym samym Kolegium wydając decyzję jako pierwszą naruszyło przepisy art. 6, art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., natomiast decyzja Kolegium wydana po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy narusza dodatkowo przepis art. 136 k.p.a., a także art. 12 ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne. Organy wydały decyzję w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz dokonały błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. W niniejszej sprawie należy uznać, iż przedmiotowa decyzja Starosty T. nie tylko nie narusza prawa w stopniu rażącym, ale jest wręcz zgodna z prawem. H.W. miał ustalone prawo do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, w związku z czym w dacie wydania przez Starostę T. decyzji, spełniał przesłanki z art. 119 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie.

Uczestnicy postępowania zgodnie wnieśli o oddalenie skargi.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa materialnego i procedury oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy zostało uznane za błędne. W orzecznictwie wskazuje się trafnie, że "1. Pojęcie "wykładni prawa" użyte w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć wąsko jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA nie obejmuje zatem kwestii będących jej przedmiotem, lecz wykraczających poza przesłanki pozytywnego lub negatywnego ustosunkowania się do podstaw kasacyjnych, poglądów prawnych wypowiedzianych na marginesie orzeczenia, a także ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. 2. Sąd pierwszej instancji jest związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa odnośnie takiego, a nie innego rozumienia określonych przepisów prawa w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw, co nie odnosi się jednak do oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego." tak wyrok NSA z dnia 4 września 2007 r., sygn. akt I FSK 1130/06, zam. zb. LEX nr 384165).

Uwzględniając powyższe ogólne uwagi niniejszej sprawy oraz mając na uwadze treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1211/09 należy stwierdzić, że w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały wymienione wcześniej przesłanki umożliwiające odstąpienie od oceny wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone na podstawie stanowiska Sądu Odwoławczego.

W uzasadnieniu wyroku kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny przesądził w podstawowej kwestii. Sąd ten stwierdził mianowicie, że kwestią istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, czy H.W. w dacie wydania kwestionowanej decyzji Starosty T. miał przyznane prawo do renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie zaakcentował, że gdyby taka decyzja została wydana na rzecz H. W., to wówczas jego wniosek o uwłaszczenie działkami gruntu wywołałby skutek materialnoprawny.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne "Państwo na wniosek rolnika przejmuje na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin."

Rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, może zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanych Państwu. Budynki takie stają się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejęcia nieruchomości (art. 11). Zgodnie zaś z art. 12 ust. 1 powołanej ustawy z 29 maja 1974 r. na wniosek rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, przydziela się do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. 0,5 ha, a w razie przekazania budynków również lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb rolnika i jego rodziny. Jeżeli prawo do renty za gospodarstwo rolne służy obojgu małżonkom, uprawnienia przewidziane w ust. 1 przysługują im łącznie (ust. 2).

Przy czym, jeżeli gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich (art. 17 ust. 1 ustawy).

W tym miejscu zwrócić należy uwagę na podjętą przez Sąd Najwyższy uchwałę z dnia 20 maja 1976 r. w odniesieniu do przepisów art. 9 i 17 ustawy o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, w której to uchwale stwierdził, że "Renta za przekazane na własność Państwa gospodarstwo rolne ma charakter świadczenia ubezpieczeniowego, nie może więc być traktowana jako surogat za to gospodarstwo ...( sygn .akt II U ZP 9/76, OSNC 1977/1/3).

Według art. 34 w związku z art. 32 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne, prawo do rent ustalał oraz świadczenia te wypłacał Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W niniejszej sprawie Naczelnik Gminy w P. decyzją z dnia 4 czerwca 1976 r. przejął za rentę na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 4,94 ha, położone we wsi P., bez zabudowań stanowiących własność O. W.. W pkt 2 osnowy ostatecznej decyzji organ wyłączył spod przejęcia zabudowania mieszkalne i gospodarcze i pozostawił je jako odrębny od gruntu przedmiot własności małżonków. W pkt 7 osnowy decyzji organ pozostawił wnioskodawcy działkę gruntu o pow. 0,50 ha, której położenie miało zostać ustalone w protokole zdawczo-odbiorczym, przy czym w pkt 8 stwierdził, że małżonkowie stale pracują w tym gospodarstwie, a zatem renta im przysługuje.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 16 lipca 1976 r. przyznał małżonkom O. i H. H.W. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa ( k. 236 akt sądowych).

Oznacza to, że H.W. miał, tak jak O. H.W. ustalone świadczenie rentowe z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Według art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Decyzje w tej sprawie wydaje starosta.

Z wymienionych wyżej przepisów wynika, że użytkowanie działki gruntu o pow. 0,5 ha wspólnie przez małżonków H.W. powstało z chwilą przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę, gdyż zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. uprawnienie to przysługiwało łącznie obojgu małżonkom, ponieważ jak już wyżej wyjaśniono obojgu służyło prawo do renty. Także z chwilą przekazania gospodarstwa rolnik tracił prawo własności gospodarstwa, które przechodziło na rzecz Skarbu Państwa.

W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawodawca zadysponował własnością Skarbu Państwa, przyznając tymże rolnikom możliwość uzyskania prawa własności użytkowanej działki gruntu, o ile złożą taki wniosek. Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 7 kwietnia 2006r. (sygn. akt II SA/Wr 13/05), nie następował zatem powrót do prawa własności poprzez eliminację faktu przekazania gospodarstwa i następstw prawnych tego przekazania w odniesieniu do użytkowanej działki, czyli powrót do stanu własności sprzed tych zdarzeń, lecz nowe zdarzenie w postaci uwłaszczenia dotychczasowych użytkowników działki gruntu. Obojętny prawnie był natomiast stan własności gospodarstwa sprzed jego przekazania.

W aktach administracyjnych znajduje się wniosek H. W. z dnia 8 marca 2002r. (data wpływu do organu) o uwłaszczenie działkami gruntu nr 488 i 518/2. We wniosku tym zaznaczone zostało, że O. H.W. zmarła dnia 12 grudnia 1995 r.

Kwestią wymagającą wyjaśnienia, jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2010 r. (sygn II OSK 1211/09) jest to, czy H.W. mógł skorzystać z możliwości uzyskania własności działek nr [...] [...]. Z przesłanej Sądowi przez KRUS Oddział we W. decyzji z dnia 16 lipca 1976 r. o przyznaniu renty O. i H. H.W. wynika, że prawo do renty przysługiwało każdemu z nich. Zatem każde z nich legitymowało się prawem użytkowania tej samej działki gruntu o pow. 0,5 ha. Skoro H.W. legitymował się prawem użytkowania przedmiotowych działek, to zdaniem Sądu orzekającego w składzie osobowym w niniejszej sprawie, posiadał również prawo do ubiegania się o uwłaszczenie ww. działkami gruntu, gdyż przepis art. 118 ust. 1 powołanej ustawy posługuje się pojęciem osoby uprawnionej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, nie zaś pojęciem użytym błędnie przez Kolegium - jak trafnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uchylonym wyroku - "osoby, która przekazała gospodarstwo rolne za rentę". Kolegium dokonało zatem nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, uznając że osobą uprawnioną do uwłaszczenia z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego jest tylko ta osoba, która przekazała gospodarstwo rolne, bowiem jak stwierdziło "H.W. nie przekazał na własność Państwa żadnej nieruchomości w zamian za świadczenie rentowe czy emerytalne z zakresu ubezpieczenia rolniczego, dlatego nie przysługiwało mu prawo użytkowania."

Mając zatem na uwadze fakt, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. rozpoznając sprawę w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty T. z dnia 18 marca 2002 r. Nr [...], nie ustaliło istotnej okoliczności mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jaką była kwestia posiadania przez H. W. decyzji rentowej z tyt. przekazania gospodarstwa rolnego lub jej braku, stwierdzić należy, że organ ten nie zabrał całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia sprawy, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 , art. 7 i art. 80 k.p.a. Organ natomiast bezzasadnie przypisał decydujące znaczenie treściom zawartym nie w osnowie lecz w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w P. z dnia 4 czerwca 1976 r. o zrzeczeniu się H. W. prawa do renty, zamiast wyjaśnić czy taką rentę faktycznie przyznał mu właściwy organ rentowy. Zresztą organ w ogóle nie rozważał, czy w świetle obowiązującego prawa można było zrzec się prawa do renty. Podkreślenia wymaga przy tym, że prawomocna decyzja Naczelnika Gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę stanowiła jedynie pierwszy etap do uzyskania renty rolniczej. Rentę rolniczą przyznawał wówczas w drodze decyzji inny organ, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących na zasadzie art. 200 tej ustawy. Stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zarówno decyzję ZUS z dnia 16 lipca 1976 r. o przyznaniu O. i H. H.W. renty z tyt. przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, jak i dokonane przez Sąd rozważania i uwagi w zakresie interpretacji wskazanych przepisów prawa.