Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 398/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 23 lit. c i pkt 24 lit. c, art. 5 ust. 1, 4 i 4a, art. 30 ust. 2 pkt 2, art. 32
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przyznano J. G. zasiłek rodzinny na dziecko – J. G. w kwocie 43 zł miesięcznie, na okres [...] do [...] r. oraz dodatki do tego zasiłku:

- z tytułu urodzenia dziecka, jednorazowo w kwocie 1000 zł;

- z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w kwocie 213,40 zł - na okres od [...] do [...] r., w kwocie 400 zł miesięcznie - na okres od [...] do [...] r. oraz w kwocie 306,70 zł - na okres od [...] do [...] r.

W dniu [...] r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. wydał (po ponownym rozpatrzeniu sprawy) decyzję nr [...], mocą której uchylił wspomniane wyżej rozstrzygnięcie z dnia [...] r.

Rzeczona decyzja z dnia [...] r. wydana została na podstawie art. 104 i 163 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że w dniu [...] r., składając wniosek o przyznanie spornych świadczeń strona nie podała, że jej małżonek – P. G. uzyskał dochód w związku z podjęciem od dnia [...] r. pracy zarobkowej, konsekwencją czego było przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego prawo do pobierania świadczeń rodzinnych.

Z dołączonych do akt sprawy zaświadczeń Urzędu Skarbowego wynika bowiem, że rodzina wnioskującej w roku 2004 osiągnęła dochód netto w wysokości [...] zł. Skarżąca utraciła przy tym dochód (wynoszący [...] zł netto) w związku z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Jej małżonek osiągnął natomiast dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz Gimnazjum nr [...] w K., wynagrodzenia w ramach umowy o dzieło zawartej ze Specjalnym Ośrodkiem Wychowawczym im. [...]i, wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia zawartej z Fundacją Pomoc [...] oraz wynagrodzenia pobieranego w ramach umowy zawartej ze Związkiem [...]. Równocześnie wzięto pod uwagę fakt, iż utracił on dochód w wysokości [...] zł netto z tytułu wykonania umowy zlecenia zawartej z Fundacją Pomoc [...]. Nie uwzględniono jednak dochodu utraconego z tytułu wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz Gimnazjum nr [...], gdyż nie doszło tu do rozwiązania tej umowy a jedynie do zmiany jej warunków, poprzez zmniejszenie wymiaru czasu pracy (od [...] r.). Nadto doliczono dochód uzyskany przez wyżej wymienionego z tytułu umowy o pracę w Zespole Szkół [...] w K. w rozmiarze [...] zł netto miesięcznie.

W rezultacie przeciętny miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł, co stanowi wartość wyższą niż kryterium określone w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym otrzymany przez stronę zasiłek rodzinny wraz dodatkami są świadczeniami nienależnie pobranymi i dlatego okoliczności sprawy uzasadniały uchylenie decyzji o ich przyznaniu w oparciu o art. 32 wspomnianej regulacji.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.

J. G. domagała się uchylenia decyzji zapadłej w pierwszej instancji wskazując na jej krzywdzący charakter. Przyznała bowiem, że została pouczona o konieczności informowania o zmianach okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Podkreśliła jednak, że była przekonana, iż jest do tego obowiązana jedynie w okresie pobierania przyznanych świadczeń, a nie już w momencie ubiegania się o nie. Ponieważ przy tym zmiany w sytuacji dochodowej jej rodziny, do jakich doszło w okresie pobierania spornych świadczeń nie spowodowały przekroczenia kryterium określonego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. uznała, że nie ma potrzeby składania stosownych informacji w tym zakresie.

W tym miejscu skarżąca zakwestionowała dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia dotyczące wysokości dochodu uzyskanego przez jej małżonka. Wywiodła bowiem, że [...] r. do [...] r. był on zatrudniony jako nauczyciel kontraktowy w Gimnazjum nr [...] w K. a następnie, to jest od [...] r. z przyczyn organizacyjnych został przeniesiony do Zespołu Szkół [...] w K. i zatrudniony w wymiarze czasu pracy wynoszącym [...] "uzupełniając" etat w dotychczasowym miejscu pracy (Gimnazjum nr [...]). Zgodnie zaś z przyjętą praktyką wynagrodzenie za pełny etat nauczycielski wypłacano mu w Zespole Szkół [...], z kolei w drugiej z wymienionych placówek otrzymywał zapłatę jedynie za [...] ponadwymiarowe godziny przepracowane w ciągu tygodnia. Łączne wynagrodzenie z omawianego tytułu wynosiło począwszy od [...] r., [...] zł brutto, a tym samym wzrosło w stosunku do uzyskiwanego w roku 2004 r. (w kwocie [...] zł) tylko o [...] zł, co nie skutkowało przekroczeniem ustawowego kryterium.

Nadto skarżąca dała wyraz swemu niezadowoleniu z pracy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wskazując, że pracownicy tej instytucji prowadzili postępowanie w sposób niekompetentny, źle zorganizowany i niedbały oraz nie potrafili udzielić jej stosownych informacji dotyczących przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.

W dalszej części odwołania J. G. podkreśliła, że wypłacone jej świadczenia rodzinne zostały przez nią wykorzystanie zgodnie z ich celem. Powołała się bowiem na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej oraz na zły stan zdrowia dzieci i związaną z tym konieczność ponoszenia znacznych kosztów leczenia. Dodatkowo wskazała na kłopoty zdrowotne małżonka, których następstwem było utracenie przezeń pracy.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną woparciu o art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jeżeli dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Stosownie jednak do treści art. 5 ust. 4 przywołanej regulacji, w przypadku utraty dochodu, prawo do spornego świadczenia ustala się na wniosek strony na podstawie dochodu jej rodziny pomniejszonego o dochód utracony. W myśl przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), od dochodu rodziny odejmuje się wówczas przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu.

Z utratą dochodu w świetle art. 3 pkt 23 wspomnianej ustawy z 28 listopada 2003 r., mamy przy tym do czynienia wtedy, gdy jest ona spowodowana uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego a także emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej.

Równocześnie, zgodnie z art. 5 ust. 4a przywołanej ustawy, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 tej regulacji (w tym między innymi z tytułu uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło), prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany dodając do dochodu rodziny miesięczną kwotę dochodu uzyskanego, o ile dochód ten dana osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych

Mając na względzie powyższe organ odwoławczy wskazał, że w roku 2004 skarżąca i jej mąż osiągnęli dochód (po pomniejszeniu o podatek należny, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) w wysokości [...] zł (tym samym kwota rzeczonego dochodu ustalona przez organ pierwszej instancji jako [...] zł jest błędna, co wynika z przyjęcia nieprawidłowej wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne).

Kolegium przyznało, że w przypadku J. G. doszło do utraty dochodu w związku z utratą zatrudnienia w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] w K. oraz w związku ze skorzystaniem przez nią z prawa do urlopu wychowawczego od dnia [...] r. , które spowodowało utracenie wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz Zespołu Szkół [...] nr [...] w K.

Podkreśliło jednak, że obniżenie wynagrodzenia spowodowane zmniejszeniem wymiaru czasu pracy świadczonej przez męża wyżej wymienionej na rzecz Gimnazjum nr [...] w K., gdzie był zatrudniony na pełny etat (18 godzin tygodniowo) do [...]r., a następnie, to jest od [...] r. do [...]r. na [...] godziny (dopełnienie etatu) + [...] godziny ponadwymiarowe, pozostaje bez wpływu na wynik postępowania albowiem przywołane wyżej przepisy przewidują możliwość uwzględnienia utraty dochodu tylko w przypadku utraty zatrudnienia.

W świetle rzeczonych przepisów brak jest również podstaw do uwzględnienia dochodu utraconego w związku z umową o dzieło, jaką zawarł on ze Specjalnym Ośrodkiem Wychowawczym [...] w K. Nie sposób także zakwalifikować jako dochód utracony wynagrodzenie otrzymywane przezeń z tytułu umowy zawartej ze Związkiem [...]. Umowa ta nie została bowiem dołączona do akt sprawy zaś sama strona w oświadczeniu z dnia [...] r. podała, iż nie pamięta, czy była to umowa zlecenie, czy też umowa o dzieło.

Nie budzi natomiast wątpliwości, że w przypadku P. G. nastąpiła utrata dochodu z tytułu 3 umów zleceń wykonanych na rzecz Fundacji Pomocy [...] (kwota wykazana w stosownej deklaracji PIT-11, po przeliczeniu składki zdrowotnej wynosi [...] zł) a także uzyskanie dochodu w następstwie nawiązania przezeń z dniem [...] r. stosunku pracy w Zespole Szkół [...] w K. (dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc wyniósł [...] zł).

Zważywszy zaprezentowany wyżej stan rzeczy Kolegium podniosło, że dochód rodziny skarżącej za rok 2005 ([...] zł) po pomniejszeniu o utracony przez nią dochód ([...] zł) oraz o dochód utracony przez jej męża z tytułu umów zleceń ([...] zł) wyniósł [...] zł, czyli miesięcznie [...] zł, co po powiększeniu o dochód uzyskany przez P. G. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Zespole Szkół [...] w K. ([...] zł) daje kwotę [...] zł. Dochód ten, po przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi więc [...] zł, co przekracza wysokość kryterium dochodowego (504 zł) o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny (48 zł).

Zdaniem Kolegium w sprawie zachodzi zatem przesłanka polegająca na nienależnym pobraniu świadczeń, która stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. umożliwia uchylenie decyzji o ich przyznaniu. Z art. 30 ust. 2 wspomnianej ustawy wynika bowiem, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się między innymi świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

J. G. składając w dniu [...] r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych nie poinformowała bowiem, że jej małżonek uzyskał dochód po 2004 roku. Co więcej, w pkt 4.3 rzeczonego wniosku zatytułowanym "dochód uzyskany w stosunku do roku 2004" umieściła wzmiankę "nie dotyczy", pomimo że poniżej znajdowała się informacja o tym, co uważa się za dochód uzyskany.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. G. oświadczyła, iż nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżąca podkreśliła, iż w toku ubiegania się o przyznanie świadczeń rodzinnych żaden z pracowników organu pierwszej instancji nie informował jej o konieczności zgłaszania dochodów uzyskanych po roku 2004 bądź zmian źródeł dochodu. Z kolei pouczenie ujęte we wniosku zrozumiała w ten sposób, że obowiązek informowania o takich okolicznościach istnieje dopiero w trakcie korzystania z przyznanych świadczeń, a nie już przy ubieganiu się o nie.

W tym miejscu strona ponownie podniosła, że dokonane w toku postępowania ustalenia dotyczące wysokości dochodu osiąganego przez jej rodzinę po roku 2004 pozostają w sprzeczności z ich faktyczną wysokością, zaś oparty na tych ustaleniach wniosek o przekroczeniu ustawowego kryterium dochodowego jest błędny. Ponownie bowiem zaakcentowała, że jej małżonek, który do [...] r. pracował w Gimnazjum nr [...] w K. w pełnym wymiarze czasu pracy (18 godzin tygodniowo), z dniem [...] r. został przeniesiony do Zespołu Szkół [...] w K. i zatrudniony w wymiarze czasu pracy wynoszącym 14 godzin tygodniowo "uzupełniając" etat (o 4 godziny) w dotychczasowym miejscu pracy (Gimnazjum nr [...]), a nadto pracującym tam przez 4 godziny ponadwymiarowe. Wynagrodzenie za pełny etat nauczycielski wypłacano mu przy tym w Zespole Szkół [...], z kolei w drugiej z wymienionych placówek otrzymywał zapłatę jedynie za 4 ponadwymiarowe godziny przepracowane w ciągu tygodnia. Łączne wynagrodzenie za pracę świadczoną na rzecz tych jednostek wynosiło począwszy od [...] r., [...] zł brutto. Jego rzeczywisty wzrost w stosunku od uzyskiwanego w roku 2004 r. wyrażał się więc kwotą [...] zł, a tym samym nie spowodował przekroczenia kryterium wynikającego z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem strony, dochód jej rodziny za 2004 rok należało pomniejszyć o dochód P. G. z tytułu umowy o pracę zawartej z Gimnazjum nr [...] w K. na pełny etat a równocześnie powiększyć o wynagrodzenie wypłacane mu za przepracowywane następnie na rzecz tej placówki cztery godziny ponadwymiarowe.

W dalszej części skargi strona ponownie wskazała na wysoce krzywdzący charakter wydanego w sprawie rozstrzygnięcia podnosząc, że pobrany zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wykorzystała zgodnie z jej celem oraz wywodząc, że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, zaś konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowić będzie dla niej znaczne obciążenie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.

wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie

stanowiska. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu swej

decyzji wywodząc, iż uchylenie decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne było uzasadnione, jako że składając wniosek nie poinformowała ona organu pierwszej instancji o zmianach sytuacji dochodowej w stosunku do roku 2004, powodujących przekroczenie ustawowego kryterium warunkującego ich pobieranie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 §1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne

w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

stosując środki określone w ustawie.

Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku

gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło

ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza

ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie

mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można

postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli

miało ono, bądź mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na

uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań

zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), wykazała bowiem, że zarówno

zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji nie mogą one pozostać w obrocie prawnym.

Materialnoprawną podstawą aktu stanowiącego przedmiot skargi był art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Orzekające w sprawie organy uzasadniały uchylenie decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2005/2006 podnosząc, iż stanowią one świadczenie nienależnie pobrane albowiem zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 wspomnianej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., a mianowicie, że świadczenia te zostały przyznane w wyniku świadomego wprowadzenia organu administracyjnego w błąd przez osobę pobierającą. Podkreślono bowiem, że we wniosku o przyznanie spornego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami nie ujawniła ona okoliczności uzyskania dochodu po roku 2004 (rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy), której następstwem było to, iż dochód jej rodziny w przeliczeniu na jedną osobę przekroczył kryterium wskazane w art. 5 ust. 1 przywołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

Przepis ten stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych przysługiwało osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 omawianego aktu prawnego, czyli: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł.

Zgodnie przy tym z brzmieniem art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy, pod pojęciem dochodu rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych) a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c) cytowanej ustawy.

W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że - co do zasady -przesłanką warunkującą uzyskanie przez rodzica prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest, aby średnia miesięczna z sumy dochodów w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskanych przez wszystkich członków jego rodziny w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, podzielona przez liczbę osób wchodzących w skład tego gospodarstwa domowego, nie przekraczała kryterium dochodowego ustalonego stosownie do art. 5 ust. 1 tej regulacji.

Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że ustawodawca, przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych na wypadek gdyby w sytuacji dochodowej rodziny ubiegającej się o ich przyznanie nastąpiły zmiany polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych.

W tym celu ustanowiona została instytucja utraty dochodu - umożliwiająca ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i odpowiednio instytucja uzyskania dochodu - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4a tej ustawy).

O utracie dochodu można jednak mówić tylko wtedy, gdy zachodzą przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. Jedną z nich (lit. c cytowanego przepisu) jest utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.

Z uzyskaniem dochodu mamy natomiast do czynienia, jeśli stanowi ono efekt jednej z okoliczności wyraźnie wskazanych w art. 3 pkt 24 przywołanej ustawy, wśród których pod lit. c) wymieniono uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło.

Z akt niniejszej sprawy, a w szczególności ze świadectwa pracy z dnia [...] r. (vide: karta nr 18 akt administracyjnych) wynika, że małżonek skarżącej świadczył pracę na rzecz Gimnazjum nr [...] w K., przy czym do dnia [...] r. (a więc w tym przez cały rok 2004) w pełnym wymiarze czasu pracy (18 godzin tygodniowo), z kolei począwszy od [...] r. wymiar ten uległ ograniczeniu do 8 godzin (w tym: 4 godziny określono jako "dopełnienie etatu" zaś pozostałe 4 godziny, jako "umowa"). Równocześnie, to jest także od [...] r. P. G. nawiązał stosunek pracy w wymiarze pełnego etatu z Zespołem Szkół [...] w K.

Organy administracyjne obydwu instancji zgodnie przyjęły, że wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę świadczoną na rzecz drugiej z wyżej wymienionych placówek należało uznać za dochód uzyskany, o którym mowa w art. 3 pkt 24 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Równocześnie nie uznały za dochód utracony kwoty, o którą zmniejszyło się wynagrodzenie za pracę na rzecz pierwszej z tych szkół. Podniosły bowiem, iż nie doszło w tym przypadku do utraty zatrudnienia (art. 3 ust. 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2008 r.), lecz jedynie do ograniczenia jego wymiaru. Ustalony w wyniku takiego rozumowania dochód rodziny J. G. w przeliczeniu na osobę w tej rodzinie był większy od progu kwotowego wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji uznano, że skarżąca we wniosku o przyznanie spornych świadczeń dopuściła się świadomego wprowadzenia w błąd nie ujawniając faktu uzyskania dochodu, który powodował przekroczenie rzeczonego kryterium, co z kolei wykluczało nabycie prawa do spornych świadczeń.

Tymczasem, zdaniem Sądu stanowisko takie należy uznać za chybione.

W pierwszej kolejności trzeba bowiem zaakcentować, że w treści art. 30 ust.1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" a sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, niepubl.).

W tym kontekście Sąd uznał, że potraktowanie przyznanego stronie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jako świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. było przedwczesne. Orzekające w sprawie organy pominęły bowiem kwestie związane z okolicznościami, w jakich nastąpiło zarówno nawiązanie przez męża wyżej wymienionej stosunku pracy z Zespołem Szkół [...] w K., jak również zmniejszenie wymiaru czasu pracy świadczonej na rzecz Gimnazjum nr [...] w K. W szczególności arbitralnie przyjęto, że nawiązał on nowy stosunek pracy z pierwszą z tych placówek (co powoduje, że uzyskał zatrudnienie, a w rezultacie stosowny dochód) oraz nie utracił zatrudnienia (a w konsekwencji dochodu) w drugiej z nich, jako że nie doszło do ustania stosunku pracy wiążącego go z tą placówką, a jedynie do jego modyfikacji polegającej na zmniejszeniu wymiaru czasu pracy.

Konstatacja ta nie została jednak poprzedzona zbadaniem uwarunkowań prawnych związanych z tymi zdarzeniami. Wbrew wymogom wynikającym z art. 7 i art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie ustalono bowiem, czy przejście z dniem [...] r. w Gimnazjum nr [...] w K. na niepełny wymiar czasu pracy dokonane zostało w wyniku wypowiedzenia warunków pracy i płacy, o którym mowa w art. 42 Kodeksu pracy (w zakresie istniejącego cały czas stosunku zatrudnienia), czy też np. z dniem [...] r. doszło do rozwiązania dotychczasowej umowy o pracę, natomiast począwszy od dnia [...] r. nawiązano nową umowę, na odmiennych warunkach, to jest w zmniejszonym wymiarze czasu pracy.

Nawet jednak gdyby przyjąć, że zajęte w omawianym zakresie przez Kolegium stanowisko jest słuszne, a przyjęte przezeń założenia prawidłowe, nie sposób pominąć rozbieżności pomiędzy wysokością dochodu rodziny skarżącej ustaloną przez ten organ a faktycznym rozmiarem dochodu uzyskiwanego przez to gospodarstwo domowe.

Nie budzi bowiem wątpliwości, że jakkolwiek dochód P. G. z dniem [...] r. faktycznie wzrósł o wynagrodzenie ze stosunku pracy nawiązanego z Zespołem Szkół [...] w K., to jednak równocześnie zmalał o kwotę wynagrodzenia odpowiadającą 10/18 części etatu, na którym pozostawał w Gimnazjum nr [...].

Nadto nie sposób tracić z pola widzenia okoliczności podnoszonych przez J. G. w odwołaniu. Zgodnie bowiem z jej wywodami małżonek, który świadczył pracę w Gimnazjum nr [...] w K. został od [...] r. przeniesiony z przyczyn organizacyjnych do Zespołu Szkół [...] w K. i zatrudniony w wymiarze wynoszącym 14/18 "uzupełniając" etat w dotychczasowym miejscu pracy, zgodnie zaś z przyjętą praktyką wynagrodzenie za pełny etat nauczycielski wypłacano mu w Zespole Szkół [...], natomiast w drugiej z wymienionych placówek otrzymywał zapłatę jedynie za 4 ponadwymiarowe godziny przepracowane w ciągu tygodnia.

Powyższe wskazuje, iż skarżąca nie była świadoma, że nawiązanie przez P. G. nowego stosunku pracy było równoznaczne z uzyskaniem przezeń zatrudnienia. Przyjęła bowiem, że skoro zabieg ten sprowadzał się faktycznie do "przeniesienia" części jego etatu do nowej placówki oświatowej, to trudno traktować ten fakt jako podjęcie nowej pracy.

Zdaniem składu orzekającego należy uznać, że jakkolwiek rozumowanie strony w rzeczonym zakresie było chybione, to jednak trudno przypisywać jej zaniedbanie, czy tym bardziej działanie w złej wierze polegające na celowym wprowadzeniu organu administracyjnego w błąd.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wyżej wymieniona nie posiada wykształcenia prawniczego i występowała w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika. Nadto w treści złożonego wniosku o przyznanie spornych świadczeń została wprawdzie poinformowana, że rubrykę dotyczącą dochodu uzyskanego w stosunku do roku 2004 należy wypełnić między innymi w przypadku uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby została w toku postępowania pouczona, co należy rozumieć pod pojęciem "uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Zarówno przy tym w odwołaniu od decyzji zapadłej w pierwszej instancji jak i w skardze do Sądu wyraźnie podnosiła, że w toku postępowania wielokrotnie była wzywana do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., lecz pracownicy tej placówki nie potrafili udzielić jej dostatecznie wyczerpujących informacji w zakresie mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy uznano, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 wspomnianej ustawy, gdyż skarżącej nie sposób zarzucić celowego wprowadzenia w błąd, czy też świadomego zatajenia danych mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych.

Za konkluzją taką przemawia dodatkowo skomplikowany charakter sprawy a zwłaszcza złożoność problemu, czy zmniejszenie wynagrodzenia spowodowane obniżeniem wymiaru czasu pracy stanowi utratę dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trzeba bowiem zasygnalizować, że w zakresie omawianego zagadnienia istnieją rozbieżności pomiędzy rozstrzygnięciami podejmowanymi przez sądy administracyjne.

Mianowicie, w niektórych z orzeczeń zajęto stanowisko, zgodnie z którym utratę zatrudnienia należy utożsamiać z rozwiązaniem stosunku prawnego, to jest z zaprzestaniem wykonywania pracy dotychczas świadczonej na podstawie jednej z form prawnych określonych w art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1323/07, publ.: LEX nr 497577). Wskazywano również, że zmiana warunków pracy i płacy dokonana w ramach ciągłości stosunku zatrudnienia nie stanowi utraty zatrudnienia, o której mowa w art. 3 pkt 23 lit. c) cytowanej ustawy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Lu 104/06, niepubl.).

Z drugiej strony jednak w judykaturze sformułowany został pogląd odmienny. Zgodnie bowiem z tezą zawartą w wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 czerwca 2008 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1277/07, publ.: LEX nr 509447), rozwiązanie umowy o pracę i zawarcie kolejnej umowy, bez dnia przerwy, lecz w obniżonym wymiarze czasu, a co za tym idzie z niższym wynagrodzeniem należy traktować jako utratę dochodu. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (wyrok z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 183/07, publ.: LEX nr 416825), zdaniem którego przepis art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wprawdzie o utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale nie budzi wątpliwości, że w pojęciu tym ustawodawca zawarł również utratę części zatrudnienia.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, wydaje się, że za trafny należałoby uznać drugi z zaprezentowanych wyżej poglądów. Przy stosowaniu art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. trzeba bowiem mieć na uwadze nie tylko jego literalne brzmienie lecz również wykładnię funkcjonalną i celowościową, a w tym ścisłe powiązanie rzeczonego przepisu z art. 5 ust. 1 tej regulacji.

Skoro zatem w świetle przywołanego art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadniczą przesłanką przyznania określonego świadczenia jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to jej art. 3 ust. 23 powinien być interpretowany, jako unormowanie określające zasady uwzględniania utraty dochodu służące przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1449/06, publ.: LEX nr 344897 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn akt P 45/08, publ.: OTK-A 2009/6/88).

Jeżeli więc w przypadku małżonka skarżącej doszło do obniżenia wymiaru czasu pracy świadczonej na rzecz Gimnazjum nr [...] w K. i fakt ten spowodował rzeczywistą utratę części otrzymywanego z tego tytułu wynagrodzenia, to okoliczność taką należałoby uznać za rzeczywistą, choć tylko częściową utratę zatrudnienia, o której mowa w art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, że w sprawie brak było podstaw do uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako że nie stanowiły one świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 tej regulacji. Dlatego, w związku z naruszeniem rzeczonych przepisów, jak również wobec uchybienia wymogom wynikającym z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a., orzeczono jak w sentencji wyroku działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Nadto Sąd, działając w oparciu o art. 152 p.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji uwzględni wskazania wynikające wprost z uzasadnienia niniejszego orzeczenia.