Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1614/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 34
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 5 b ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 6 ust. 1, art. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 16 ust. 1, art. 50 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 26 poz 138
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych [...] w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1794/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych [...] w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1794/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych [...]. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Minister Rozwoju decyzją nr [...] z [...] maja 2020 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe [...]. w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w S., obręb S., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 28 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. z 2021, poz. 146, dalej jako ustawa).

Organ podał, że w dziale II księgi wieczystej na podstawie decyzji komunalizacyjnej jako właściciel w/w nieruchomości ujawniona została Gmina S., a następnie wyjaśnił, że skoro nieruchomość ta w dniu 5 grudnia 1990 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa, to nie zaistniały przesłanki z powołanej ustawy.

Na w/w decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła PKP [...] z siedzibą w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd wskazał, że podstawową przesłanką zawartą w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego jest to, by nieruchomość, która w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu PKP stanowiła w tej dacie własność Skarbu Państwa. Tylko pod tym warunkiem nieruchomość mogła z mocy prawa stać się z dniem wejścia w życie ustawy przedmiotem prawa wieczystego użytkowania PKP. Sąd zaznaczył, że przedmiotowa nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa na dzień 5 grudnia 1990 r. i okoliczności tej strona skarżąca nie kwestionuje. Wynika ona z ostatecznej decyzji administracyjnej, którą zarówno organy, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie – są związani. Wobec tego Sąd stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia przywołanych w skardze przepisów procedury administracyjnej, a w konsekwencji i art. 34 powołanej ustawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca PKP [...], wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), wniesiono o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

a) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci:

art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948), poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe [...] nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,

b) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio K.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,

Ponadto, z daleko posuniętej ostrożności procesowej wskazano na naruszenie:

art. 145 § 1 pkt 1 lit, c) p.p.s.a., poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 61 §1-2 K.p.a. poprzez brak wszczęcia postępowania o wywłaszczenie nieruchomości i jej uwłaszczenie w oparciu o art. 37a ust. 1-2 powołanej ustawy, pomimo że organ ustalił w niniejszej sprawie okoliczności wypełniające w/w podstawę wywłaszczenia i uwłaszczenia gruntów, będących elementem infrastruktury kolejowej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że do przesłanek warunkujących możliwość uwłaszczenia skarżącej należy zaliczyć: (a) posiadanie gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r., (b) brak dysponowania przez wspomniane przedsiębiorstwo państwowe stosowną dokumentacją na potwierdzenia przekazania mu danych gruntów w formie prawem przewidzianej, (c) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do danego gruntu. Zdaniem skarżącej Spółki rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji. W efekcie rozstrzygnięcie Sądu I instancji błędnie oparto na założeniu, że Skarb Państwa miałby nie być właścicielem przedmiotowej nieruchomości zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie wymienione wyżej przesłanki uwłaszczenia. Nawet jednak gdyby przyjąć, że nie wystąpiła przesłanka przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu – czemu skarżąca przeczy – to, w ocenie skarżącej Spółki, realizują się podstawy do stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności do gruntu będącego elementem infrastruktury kolejowej z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa i stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego i prawa własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach na rzecz skarżącej z tymże dniem w oparciu o art. 37a ust. 1-2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 376 – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego PKP [...] spełniają przesłanki określone w art.34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. z 2021, poz. 146). Zgodnie z tym przepisem grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji przedmiotem uwłaszczenia mogą być wyłącznie grunty będące własnością Skarbu Państwa. Jak natomiast wynika z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowego gruntu w dziale II jako właściciel nieruchomości wpisana została Gmina S., na podstawie decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2016 r. Podstawą prawną obu decyzji, mocą których stwierdzono nabycie przez Gminę S. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, były przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Oznacza to, że w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. przedmiotowa działka stanowiła własność Gminy S., nie stanowiła zaś własności Skarbu Państwa. A skoro tak, to zasadne było wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 przez PKP prawa użytkowania wieczystego gruntu przedmiotowej działki. Z akt sprawy wynika, że decyzja komunalizacyjna Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. jest ostateczna, pozostaje w obrocie prawnym i tym samym jest wiążąca tak dla organów wydających w sprawie decyzje, jak też sądu administracyjnego kontrolującego ich zgodność z prawem.

Za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., jak również art. 151 p.p.s.a. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Skarżąca ogólnikowo jedynie stwierdza, że rozstrzygnięcia wydane w niniejszej sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji, nie wskazując jakichkolwiek dowodów przemawiających za prezentowanym przez nią stanowiskiem i nie zgłaszając tych dowodów w toku postępowania przed organem administracji. W takiej sytuacji twierdzenia skarżącej są gołosłowne, nie mające oparcia w aktach sprawy.

Co się zaś tyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit, c) p.p.s.a., poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 61 §1-2 K.p.a. i art. 37a ust. 1-2, ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", to również nie mógł być uwzględniony. Przede wszystkim sposób sformułowania zarzutu jest wadliwy. Nie można bowiem powoływać sprzecznych ze sobą przepisów, z których jeden stanowi o wyniku rozstrzygnięcia w postaci oddalenia skargi, drugi zaś uchylenia decyzji. Również nieskutecznie postawiono zarzut naruszenia art. 61 § 1 i 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie. Żądanie wniosku PKP [...] z dnia 27 lutego 2007 r. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego wnioskująca spółka oparła na art. 34 ustawy 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i na tej też podstawie procedował Wojewoda Śląski. Nie miał natomiast podstaw do badania sprawy pod katem przesłanek określonych w art. 37 a ust.1 i 2 powołanej ustawy, czy też inicjowania odrębnego postępowania z urzędu. Zatem całkowicie niezasadne jest żądanie skargi kasacyjnej uchylenia wyroku i wydanych w sprawie decyzji na innej podstawie prawnej aniżeli ta, która była podstawą rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 § 1 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.