Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2201/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant ref. Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2201/18

UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z [...] czerwca 2018 r. Nr [...]utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

Wnioskiem z dnia 13 listopada 2017 r. [...] zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej: "ustawą o działaczach opozycji".

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca w okresie od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1954 r. pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa i nie udokumentował, że w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

[...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniósł o przeprowadzenie następujących dowodów i czynności:

a) zwrócenie się przez organ do ZUS o informację czy posiada jakiekolwiek dokumenty uzasadniające przyjęcie, że w okresie od 1 lipca 1952 r. do dnia 30 kwietnia 1954 r. wnioskodawca był zatrudniony przez SB lub inne dokumenty dotyczące przebiegu jego pracy zawodowej i czy faktycznie we wcześniejszym i późniejszym okresie pełnił funkcje związane z nadzorem prac budowlanych;

b) na podstawie posiadanych materiałów archiwalnych IPN przeprowadzenie z urzędu kwerendy na okoliczność jakie budynki były w zarządzie SB w [...] w latach 1952-1954 i czy wykonywane były w nich remonty;

c) wystąpienie do Prezydenta [...] o informację czy w Archiwum Urzędu Miasta [...] znajdują się materiały dot. wykonywanych przez SB lub Skarb Państwa inwestycji w [...] w latach 1952-1954, w tym dzienniki budowy wraz z informacją o osobach pełniących nadzór budowlany;

d) zwrócenie się do Sądu Okręgowego w [...] oraz do konserwatora Zabytków czy posiada dokumentację remontu budynku [...] w latach 1952 - 1954 - (wcześniej więzienie SB) lub innych dokumentów należących do tej służby, w których były informacje nt. wykonywanych prac.

Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw w toku prowadzonego postępowania ustalił, co następuje:

Organ przytoczył treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Następnie wyjaśnił, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta osobowe b. funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa dotyczące [...] o sygn. [...] z których wynika, że [...] w okresie od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1954 r. był funkcjonariuszem Bezpieczeństwa Publicznego. Z "Charakterystyki służbowej" znajdującej się w ww. aktach wynika, że wnioskodawca pracował na stanowisku technicznym w Referacie Remontowym w Służbie Kwat.-Bud., gdzie pełnił funkcję Rejonowego Ref. dla nadzoru budowlanego. Odnaleziono również kartę P-12 tj. kartę ewidencyjną funkcjonariusza Bezpieczeństwa Publicznego z kartoteki funkcjonariuszy WUBP w [...], sygn. IPN Rz 488/1 wraz z opisanym przebiegiem służby wnioskodawcy, z której wynika że wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku w Referacie remontowym i konserwatorskim ruchom. Ref. Kwater. Eksploat. Sł. Kwat. Budowlanej Kwaterm. WUBP w [...].

Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wnioskodawca nie udokumentował, iż w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa tj. w okresie od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1954 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Organ wyjaśnił, że z przepisu art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika, że ciężar udowodnienia czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce spoczywa na wnioskodawcy. Odnosząc się w do zarzutów naruszenia art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o działaczach opozycji oraz naruszenia art. 80 k.p.a. w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść wnioskodawcy organ wskazał, że istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące Z. W., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji i zbadanie czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że spełnia on warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji. Jak podano w

Organ podkreślił, że w odnalezionych aktach znajduje się m. in. karta: "Przebieg służby" świadcząca o przebiegu służby wnioskodawcy w organach bezpieczeństwa państwa, a nie pracy wnioskodawcy w organach bezpieczeństwa państwa jak twierdzi pełnomocnik. Wyjaśnił, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie stwierdził, że wnioskodawca pełniąc funkcję nadzorcy budowlanego współpracował z organami bezpieczeństwa państwa. Tym samym zdaniem organu ww. zarzut jest bezzasadny.

Odnosząc się w dalszej kolejności do naruszenia art. art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie poinformowanie wnioskodawcy o fakcie dołączenia do akt dowodów w postaci akt personalnych funkcjonariusza SB o sygn. [...] przez co jak twierdzi pełnomocnik wnioskodawca nie miał możliwości zgłoszenia ewentualnych dalszych wniosków dowodowych organ wskazał, że pismem z dnia 20 marca 2018 r. Biuro Prawne Instytutu Pamięci Narodowej poinformowało pełnomocnika wnioskodawcy o przysługujących uprawnieniach z art. 10 K.p.a. W wyznaczonym terminie wnioskodawca nie zgłosił chęci zapoznania z aktami. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że wnioskodawca miał wgląd do akt personalnych funkcjonariusza SB o sygn. [...] dot. [...] w ramach realizacji wniosku z dnia 28 grudnia 2006 r. o udostępnienie dokumentów znajdujących się w ww. aktach sprawy. Wobec powyższego zarzut uznał za bezpodstawny.

Odnosząc się w do zarzutów naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i tym samym - jak podał pełnomocnik - braku podjęcia czynności poprzez:

a) zwrócenia się przez organ do ZUS o informację czy posiada jakiekolwiek dokumenty uzasadniające przyjęcie, że w okresie od 1 lipca 1952 do dnia 30 kwietnia 1954 wnioskodawca był zatrudniony przez SB lub inne dokumenty dotyczące przebiegu jego pracy zawodowej i czy faktycznie we wcześniejszym i późniejszym okresie pełnił funkcje związane z nadzorem prac budowlanych;

b) na podstawie posiadanych materiałów archiwalnych IPN przeprowadzenie z urzędu kwerendy na okoliczność jakie budynki były w zarządzie SB w [...] w latach 1952-1954 i czy wykonywane były w nich remonty;

c) wystąpienie do Prezydenta [...] o informację czy w Archiwum Urzędu Miasta [...] znajdują się materiały dot. wykonywanych przez SB lub Skarb Państwa inwestycji w [...] w latach 1952-1954, w tym dzienniki budowy wraz z informacją o osobach pełniących nadzór budowlany;

d) zwrócenie się do Sadu Okręgowego w [...] oraz do konserwatora Zabytków czy posiada dokumentację remontu budynku twierdzy [...] w latach 1952 - 1954 - (wcześniej więzienie SB) lub innych dokumentów należących do tej służby, w których były informacje nt. wykonywanych prac

organ stwierdził, że niniejszej sprawie dołożono wszelkich niezbędnych starań mających na celu zebranie wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizowanie sprawy we wszelkich jej aspektach. Organ w zaskarżonej decyzji zawarł uzasadnienie, w którym wskazał fakty uznane za udowodnione oraz dowody na których oparł rozstrzygnięcie. Odnosząc się natomiast do zarzutu nie podjęcia przez organ ww. czynności wyjaśnił, że w ocenie Prezesa IPN podjęcie ww. czynności nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie.

Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wniosków dowodowych zgłoszonych przez pełnomocnika wnioskodawcy pismem z dnia 5 stycznia 2018 r. organ podkreślił, że z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika, iż warunkiem wydania decyzji pozytywnej jest przedłożenie dowodów wskazujących na konkretne czyny mające na celu wsparcie osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz, że działalność opozycyjna była prowadzona w trakcie pełnienia służby bądź pracy w organach bezpieczeństwa państwa, na co wskazuje zwrot "bez wiedzy przełożonych". Z załączonych do pisma z dnia 5 stycznia 2018 r. załączników oraz Noty nr [...], sygn. [...] i Noty nr [...], sygn. [...] nie wynika by w okresie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa tj. w okresie od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1954 r. wnioskodawca bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przedłożone załączniki dotyczą działalności opozycyjnej wnioskodawcy w latach 80-tych czyli już po okresie pełnienia przez wnioskodawcę służby w organach bezpieczeństwa państwa. Natomiast ww. noty zawierają dane identyfikacyjne pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa oraz dane identyfikacyjne osób przekazujących informacje o wnioskodawcy organom bezpieczeństwa państwa. Odnosząc się natomiast do kwestii przeprowadzenia dowodu z materiału prasowego z dnia 12 grudnia 2017 r. pt. "[...] wywieźli z huty w sutannie i birecie" wyjaśnił, że materiał ten dotyczy wspomnień z wprowadzenia stanu wojennego, nie dotyczy okresu w którym wnioskodawca pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa tj. okresu od roku 1952 do roku 1954 tym samym organ uznał, że przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentu nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu braku jakichkolwiek ustaleń dot. działalności wnioskodawcy po 1954 r. organ powtórzył, że z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika, iż warunkiem wydania decyzji pozytywnej jest przedłożenie dowodów wskazujących na konkretne czyny mające na celu wsparcie osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz, że działalność opozycyjna była prowadzona w trakcie pełnienia służby bądź pracy w organach bezpieczeństwa państwa, na co wskazuje zwrot "bez wiedzy przełożonych".

[...] wniósł skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący w okresie od 1 lipca 1952r. do dnia 30 kwietnia 1954r. był funkcjonariuszem SB, podczas gdy skarżący pracował jedynie na stanowisku technicznym w Referacie Remontowym w Służbie Kwat.- Bud., gdzie pełnił funkcję Rejonowego Ref. dla nadzoru budowlanego. Naprowadzić należy, iż funkcjonariuszami SB byli formalnie funkcjonariusze MO, którzy wykonywali czynności: operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno- prawne, tymczasem skarżący nigdy nie pracował w MO, zatem nie przeszedł "ścieżki kariery zawodowej" umożliwiającej uznanie za funkcjonariusza SB. Skarżący w swojej całej działalności zawodowej zajmował się budownictwem i jako osoba z wykształceniem zawodowym i technicznym budowlanym, trudnił się wykonywaniem nadzorów podczas inwestycji budowlanych.

2) art. 4 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie wydania względem skarżącego decyzji potwierdzającej, że spełnia on warunki do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy skarżący nigdy nie był pracownikiem, funkcjonariuszem, ani żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa. Co więcej, w archiwum IPN nie zostały odnalezione jakiekolwiek dokumenty spełniające kryterium "wytworzenia" przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy SB, które to dopiero uzasadniałyby wydanie zaskarżonej decyzji.

3) art. 16 kpa poprzez podważenie w ustaleniach faktycznych wcześniejszych ostatecznych i prawomocnych decyzji Prezesa IPN z dnia [...] stycznia 2008r. w sprawie [...], [...], [...], stwierdzających iż [...] był osobą represjonowaną przez aparat bezpieczeństwa PRL, a nie pracownikiem służb, na podstawie czego otrzymał noty dotyczące danych osób przekazujących informacje o nim organom bezpieczeństwa, jak również decyzję odmowną udostępnienia danych TW, których nie można było zidentyfikować na podstawie pseudonimów (w załączeniu).

II. Naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść wydanej decyzji:

1) art. 9 kpa poprzez zaniechanie poinformowania skarżącego o rzekomym odnalezieniu dowodów w postaci akt personalnych funkcjonariusza SB o sygn. [...], dotyczących skarżącego, podczas gdy organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, iż pismem z dnia 20 marca 2018r. pełnomocnik skarżącego został poinformowany jedynie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W piśmie tym nie było żadnych informacji na temat odnalezienia jakichkolwiek nowych dowodów na rzekomą współpracę skarżącego z organami SB, zaś akta personalne na które powołuje się organ zawierają "charakterystykę służbową", z której wynika, że skarżący pracował na stanowisku technicznym dla nadzoru budowlanego przy pracach remontowych budynku, będącego w trwałym zarządzie organów SB. Z powyższego nie można automatycznie wyprowadzać wniosku, że skarżący był funkcjonariuszem SB.

2) art. 80 kpa w zw. z art. 81a kpa poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść skarżącego. Z jednej strony organ I instancji wskazuje, że odnaleziono akta personalne funkcjonariusza SB, dotyczące rzekomo skarżącego, podczas gdy "charakterystyka służbowa" wskazuje, że jedynie pracował na stanowisko technicznym dla nadzoru budowlanego. W ocenie skarżącego niedopuszczalne jest automatycznie wyprowadzanie z powyższego wniosku, że skarżący był funkcjonariuszem SB skoro nie ma żadnych innych dowodów wskazujących na chociażby cień współpracy skarżącego z organami SB. Samo wykonywanie prac remontowo - budowlanych w budynku znajdującym się w trwałym zarządzie SB na podstawie nakazu pracy, nie może być automatycznie uznane za współpracę z organami SB.

3) art. 7 kpa w zw. z art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i w konsekwencji wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 w/w ustawy. Organ odnalazł akta personalne funkcjonariusza SB, które rzekomo miałyby dotyczyć skarżącego, przy czym "charakterystyka służbowa" wskazuje jedynie na pracę na stanowisku technicznym. Skoro organ zrezygnował z zasady wyrażonej w art. 81a kpa, to powinien z urzędu podjąć czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wbrew twierdzeniom organu I instancji, w sprawie nie dołożono wszelkich niezbędnych starań w celu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz przeanalizowania sprawy we wszelkich jej aspektach, bowiem dopiero podjęcie przez organ zawnioskowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czynności pozwoliłoby prawidłowo ustalić stan faktyczny sprawy.

4) art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez pełnomocnika skarżącego pismem z dnia 5 stycznia 2018r., potwierdzających, że zarówno skarżący, jak i osoby najbliższe dla skarżącego, byli inwigilowani przez wielu pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa. Zgłoszone wnioski dowodowe, pomimo że dotyczą działalności opozycyjnej prowadzonej w latach 80 - tych, istotnie przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy, bowiem skoro nie ma dowodów na współpracę skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a z kolei są dowody na to, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej i osobą represjonowaną, to organ w myśl zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, nie powinien wydać decyzji o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.

5) art. 78 § 1 kpa poprzez zignorowanie wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę i nie podjęcie żadnego rozstrzygnięcia (postanowienia - art. 77 § kpa) w ich przedmiocie, zgłoszonych m.in. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

6) art. 78 § 2 kpa poprzez brak przeprowadzenia dowodów na skutek ustalenia, iż "nie miałoby wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie", podczas gdy żadna norma nie pozwala na odmowę przeprowadzenia dowodu z takiej przyczyny. Jedyne dwa przypadki, które pozwalają na odmowę przeprowadzenia dowodu, to wcześniejsze "udowodnienie okoliczności", której dowód dotyczy i brak znaczenia dowodu dla sprawy. W ocenie skarżącego, zgłoszone dowody mają istotne znaczenie dla sprawy, a organ zarzucał stronie, że nie udowodniła "swojej niewinności", tj. braku współpracy z SB, co w przypadku braku dowodów zostało uznane za okoliczność potwierdzającą taką współpracę.

7) art. 80 kpa poprzez pominięcie całokształtu materiału dowodowego i przyjęcie ustaleń faktycznych w oparciu o jeden dokument z pominięciem całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto dokument stanowiący podstawę ustaleń faktycznych został oceniony wbrew jego treści i w oderwaniu od elementarnych zasad logiki i doświadczenia życiowego. W szczególności pominięto, iż osoby zatrudnione przy realizacji inwestycji Skarbu Państwa, dotyczących nieruchomości oddanych w trwały zarząd SB, czy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nie były funkcjonariuszami, a zwykłymi pracownikami budowlanymi zatrudnionymi przez statio fisci Skarbu Państwa jakim było SB. Pominięty zostało również fakt, iż skarżący do pracy przy inwestycjach Skarbu Państwa skierowany został w oparciu o nakaz pracy, zatem nie miał wyboru co do podmiotu pracodawcy. Ponadto dokument ten został oceniony w oderwaniu od pozostałego materiału dowodowego, poprzez pominięcie, iż [...], poza sferą wykonywania prac budowlanych nie pracował dla SB, skoro z licznych materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, iż MO i SB prowadziła przeciwko niemu liczne postępowania operacyjne dotyczące działalności w latach osiemdziesiątych przeciwko ustrojowi PRL. W sytuacji gdyby był funkcjonariuszem SB, postępowanie takie byłoby prowadzone przez wewnętrzne organy SB.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, iż skarżący [...]. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I Instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni w/w normy prawnej poprzez przyjęcie, że skarżący w okresie od 1 lipca 1952r. do dnia 30 kwietnia 1954r. był funkcjonariuszem SB, podczas gdy skarżący pracował jedynie na stanowisku technicznym w Referacie Remontowym w Służbie Kwat.- Bud., gdzie pełnił funkcję Rejonowego Ref. dla nadzoru budowlanego. Funkcjonariuszami SB byli formalnie funkcjonariusze MO, którzy wykonywali czynności: operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-prawne, tymczasem skarżący nigdy nie podejmował pracy w MO.

Skarżący jest z zawodu inżynierem budownictwa i pełnienie przez niego funkcji dla nadzoru budowlanego nie miało nic wspólnego ze współpracą z organami Bezpieczeństwa Państwa, lecz wiązało się z wykonywaniem konkretnego zawodu. Co więcej, podjęcie tego zlecenia wynikało jedynie z zasad funkcjonowania ówczesnego systemu, czyli z nakazu pracy na konkretnych budowach w [...], a w sytuacji gdy nie zostały odnalezione jakiekolwiek dokumenty spełniające kryterium "wytworzenia" przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy Bezpieczeństwa Państwa, nie było żadnych podstaw, aby odmówić skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.

Prezes IPN w decyzji z dnia [...] października 2007r. znak [...] i Dyrektor Oddziału IPN w [...] w prawomocnej i ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2007r. w sprawie [...], ustalił, iż [...] został prawomocnie uznany za osobą represjonowaną przez aparat bezpieczeństwa PRL oraz prawomocnie ustalono, iż zatrudnienie [...] w SB jako inspektora nadzoru budowlanego nie świadczy o tym, iż był funkcjonariuszem SB, ani że wytwarzał jakiekolwiek dokumenty w ramach zatrudnienia. Powyższe ustalenia stoją w jawnej sprzeczności z treścią i uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.

Z treści decyzji Nr [...] Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...]października 2007r., znak: [...], wydanej po rozpatrzeniu odwołania skarżącego z dnia 20 czerwca 2007r. od decyzji Nr [...], wydanej dnia [...] czerwca 2007r., wynika wprost, że dokumentów zalegających w IPN nie sposób uznać za dokumenty wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w związku z pracą w organach bezpieczeństwa państwa. Ponadto, podkreślono, że: "pojęcie dokumenty świadczące o pracy w organach SB" nie jest tożsame z pojęciem "dokumentów wytworzonych w ramach czynności wykonywanych w związku z pracą w organach SB".

Zgodnie z zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie przysługuje odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc decyzje ostateczne, nie mogą być wzruszane dowolnie, lecz tylko w przypadkach i trybie określonym przez KPA.

Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 9 kpa poprzez zaniechanie poinformowania o rzekomym odnalezieniu dowodów w postaci akt personalnych funkcjonariusza SB o sygn. [...], a dotyczących rzekomo skarżącego. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżącego został jedynie poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W piśmie tym nie było żadnych informacji na temat odnalezienia jakichkolwiek dowodów na rzekomą współpracę skarżącego z organami SB.

Skarżący już trzykrotnie zapoznawał się osobiście w IPN z dokumentami dotyczącymi jego osoby, więc jeżeli organ zawiadomiłby o nowym materiale dowodowym, to wnioskodawca skorzystałby z prawa zgłoszenia tzw. przeciwdowodów. Do dnia dzisiejszego taki materiał dowodowy nie pojawił się, więc organ nie miał żadnych podstaw uzasadniających podjęcie decyzji o odmowie przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej.

Organ naruszył art. 80 kpa w zw. z art. 81a kpa poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść skarżącego. "Charakterystyka służbowa" wskazuje, że skarżący pracował jedynie na stanowisku technicznym dla nadzoru budowlanego. W ocenie skarżącego niedopuszczalne jest automatycznie wyprowadzanie z powyższego wniosku, że skarżący był funkcjonariuszem SB skoro nie ma żadnych innych dowodów wskazujących na chociażby cień współpracy skarżącego z organami SB.

Ponadto, organ naruszył art. 7 kpa w zw. z art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i w konsekwencji wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 w/w ustawy. Organ odnalazł akta personalne funkcjonariusza SB, które rzekomo miałyby dotyczyć skarżącego, przy czym "charakterystyka służbowa" wskazuje jedynie na pracę na stanowisku technicznym. Z powyższego organ automatycznie wyprowadził stwierdzenie o rzekomej współpracy skarżącego z organami SB, co stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Bowiem skoro organ zrezygnował z zasady wyrażonej w art. 81a kpa, to powinien z urzędu podjąć czynności zmierzające do dokładnego wy jaśnienia stanu faktycznego, jak np. zwrócić się do ZUS o informację czy posiada jakiekolwiek dokumenty, które uzasadniają przyjęcie, że skarżący w/w okresie był funkcjonariuszem SB.

Organ bezzasadnie zignorował wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika skarżącego pismem z dnia 5 stycznia 2018r., potwierdzające, że zarówno skarżący, jak i osoby najbliższe dla skarżącego, byli inwigilowani przez wielu pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, podczas gdy zgodnie z art. 78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] czerwca 2018 r. i utrzymana nią w mocy decyzja własna tego organu z [...] kwietnia 2018 r. nie naruszają przepisów prawa w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ dokonał w sprawie niezbędnych czynności, zgromadził materiał dowodowy wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i dokonał jego wszechstronnej analizy oraz przedstawił rzeczową, logiczną argumentację wyjaśniającą stanowisko organu oraz dokonaną ocenę dowodów.

Materiał dowodowy wskazuje, że skarżący w okresie od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1954 r. był funkcjonariuszem organu bezpieczeństwa państwa, pełniąc służbę w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w [...].

Odnalezione w zasobach IPN dokumenty potwierdzające powyższą okoliczność to akta personalne funkcjonariusza służby bezpieczeństwa zawierającej m.in. ankietę specjalną z 9 czerwca 1952 r., informację o przebiegu służby, wniosek personalny, charakterystykę służbową.

Mimo to skarżący kwestionuje fakt pełnienia służby w organach bezpieczeństwa twierdząc, że był jedynie pracownikiem w ekipie remontowej w tym organie, a w zasobach IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających okoliczność jego współpracy ze służbą bezpieczeństwa, a zatem nie miał nic wspólnego z działaniami operacyjnymi służb, nie był nawet w Milicji obywatelskiej.

Dokumenty te stanowią jednak wystarczającą podstawę do oceny, że skarżący pełnił służbę funkcjonariusza organu bezpieczeństwa.

Stosownie do treści art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693) zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Według art. 5 ust. 1 tej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Nie ma racji organ, że postępowanie prowadzone w celu stwierdzenia przez Prezesa IPN spełnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, a skoncentrowane na przesłance określonej w pkt 1 tego przepisu służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN. Z pewnością nie jest to postępowanie lustracyjne, w którym sąd ocenia sposób postępowania danej osoby i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji tej osoby, a zatem bierze pod uwagę także element podmiotowy tj. świadomości danej osoby co do charakteru podejmowanych w przeszłości działań i ich skutków. Kompetencje Prezesa IPN w tym przypadku są znacznie szersze, aniżeli tylko sprawozdanie z posiadanych w zasobach IPN dokumentów, skoro z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że Prezes IPN stwierdza, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Warunki określone w art. 4 pkt 1 ustawy to nie tylko stwierdzenie pewnych określonych cech, znajdujących się w zasobach IPN dokumentów, ale stwierdzenie, a zatem samodzielne ustalenie dokonane przez kompetentny organ o ewentualnym statusie pracownika, funkcjonariusza lub żołnierza organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN uprawniony jest więc do prowadzenia postępowania zmierzającego do stwierdzenia tego statusu (a nie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej) w takim zakresie, który jest konieczny do rozstrzygnięcia sprawy i wyjaśnienia czy dana osoba była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa. W pierwszej kolejności wymaga to od organu analizy zgromadzonych w zasobach IPN dokumentów i obowiązujących przepisów prawa, w tym niekiedy tych przepisów, które regulowały działalność organów bezpieczeństwa, zatrudnianie pracowników, służbę, stanowiły podstawę zmian organizacyjnych i ustrojowych w tym zakresie. Należy uwzględnić, że organizacja i funkcjonowanie służby bezpieczeństwa na przestrzeni lat ulegały zmianie i począwszy od 1956 r. odrębna dotychczas struktura organizacyjna służby bezpieczeństwa, została podporządkowana Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, któremu także podporządkowana była (wyodrębniona wcześniej ze służby bezpieczeństwa) Milicja Obywatelska. Tak więc służba lub zatrudnienie w MSW lub jednostce podległej po tej zmianie organizacyjnej może powodować niekiedy trudności w ocenie istnienia związków z aparatem służby bezpieczeństwa. Tego rodzaju trudności nie dotyczą jednak początkowego okresu funkcjonowania służby bezpieczeństwa, a więc okresu od 1944 r. do 1956 r.

Ustawodawca w art. 5 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 ustawy z 20 marca 2015 r. wprowadził wymóg wydania decyzji przez Prezesa IPN w sprawie spełnienia przez osobę ubiegającą się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodu politycznych warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Oznacza to, że do postępowania tego mają zastosowanie reguły kodeksowe, w tym zasady wyrażone w art. 7 i 8, stanowiące, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W ocenie sądu Prezes IPN w przedmiotowej sprawie wykazał, że skarżący był funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa.

Według art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu organami bezpieczeństwa państwa, w rozumieniu ustawy, są:

1) Resort Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego;

2) Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego;

3) Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego;

4) jednostki organizacyjne podległe organom, o których mowa w pkt 1-3, a w szczególności jednostki Milicji Obywatelskiej w okresie do dnia 14 grudnia 1954 r.;

5) instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych;

6) Akademia Spraw Wewnętrznych;

7) Zwiad Wojsk Ochrony Pogranicza;

8) Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe mu komórki;

9) Informacja Wojskowa;

10) Wojskowa Służba Wewnętrzna;

11) Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego;

12) inne służby Sił Zbrojnych prowadzące działania operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze, w tym w rodzajach broni oraz w okręgach wojskowych;

13) Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk wraz z wojewódzkimi i miejskimi urzędami kontroli prasy, publikacji i widowisk oraz Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk wraz z okręgowymi urzędami;

14) Urząd do Spraw Wyznań oraz terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw wyznań stopnia wojewódzkiego.

Według ust. 3 tego przepisu jednostkami Służby Bezpieczeństwa, w rozumieniu ustawy, są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami.

Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w [...], w którym skarżący pełnił służbę od 1 lipca 1952 r. do 30 kwietnia 1956 r. był niewątpliwie jednostką podległą organizacyjnie Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego (art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Stanowiący podstawę prawną wydanej decyzji art. 4 ustawy o działaczach opozycji w pkt 1 i 2 określa odrębne przesłanki, co oznacza, że niespełnienie jednej z nich powoduje, że nie jest możliwe wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji.

W pkt 1 przepisu wskazano okoliczność związaną ze statusem pracownika, funkcjonariusza lub żołnierza organów bezpieczeństwa państwa. Ustawodawca nie przewidział żadnych innych kryteriów poza wskazaniem charakteru związku danej osoby z organem bezpieczeństwa państwa, co powoduje, że bez znaczenia pozostaje rola danej osoby w aparacie bezpieczeństwa, wykonywane czynności, czy czasokres powiązania. Każdy zatem funkcjonariusz, pracownik i żołnierz organu bezpieczeństwa państwa (w tym przypadku WUBP w [...]), według przyjętych w przepisie kryteriów, realizował cele tego organu i z nimi utożsamiał się.

Nie ma więc racji skarżący twierdząc, że spełnia przesłanki do wydania pozytywnej decyzji, gdyż pracował jedynie w ekipie remontowej, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, by istniały jakiekolwiek ślady jego współpracy z organami bezpieczeństwa w postaci wytworzonych przez niego lub przy jego udziale dokumentów w charakterze tajnego współpracownika. Skarżący nie musiał być tajnym współpracownikiem, by nie spełnić wymogów określonych w art. 4 ustawy. W przepisie określono odrębne przesłanki, gdyż pkt 2 przepisu nie dotyczy jawnych pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa. Wystarczy, że skarżącego dotyczy przesłanka określona w art. 4 pkt 1 ustawy, którą potwierdzają dokumenty tworzące akta personalne funkcjonariusza służby bezpieczeństwa. Zawarta w nich ankieta specjalna, charakterystyka służbowa i wniosek personalny, w których oceniano jego potencjał i przydatność do służby potwierdzają zatrudnienie w charakterze funkcjonariusza tej służby. Także pochodzący z 1984 r. dokument znajdujący się w materiale dowodowym, pochodzący z okresu, gdy próbowano analizować możliwość pozyskania skarżącego do współpracy ze służbą bezpieczeństwa wskazuje, że funkcjonariusz SB trzydzieści lat później nie miał wątpliwości, że skarżący był w przeszłości funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa (k. 119, pismo z 28.12.1984 r. zatytułowane "Plan").

Rację ma organ wskazując, że argumentacja skarżącego nie mogła wpłynąć na ocenę organu, gdyż taki sam negatywny skutek powoduje służba w charakterze funkcjonariusza, jak też zatrudnienie w charakterze pracownika w organie bezpieczeństwa państwa.

Jedynym wyjątkiem, który w takiej sytuacji (a więc przeszłości związanej ze służbą bezpieczeństwa) pozwala na uzyskanie pozytywnej decyzji, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że w okresie służby w organach bezpieczeństwa państwa, bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności.

W art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wprost zawarto wymóg, że przedłożone dowody mają dotyczyć okresu przed dniem 31 lipca 1990 r. Jednak, jak słusznie zauważył organ, jednocześnie przez użycie sformułowania "bez wiedzy przełożonych" określono, że oczekiwana aktywność polegająca na czynnym wspieraniu działań tak dalece przeciwnych celom organu służby bezpieczeństwa musi obejmować okres służby lub zatrudnienia w tym organie. Tak więc mimo, że organ nie kwestionuje podejmowanej przez skarżącego w późniejszych latach i przed dniem 31 lipca 1990 r. aktywności w środowisku opozycyjnym, a także prób inwigilowania skarżącego przez służbę bezpieczeństwa, to prawidłowo ocenił, że dowody te nie uzasadniają wydania pozytywnej dla skarżącego decyzji.

Z tych względów należy ocenić, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ dokonał swobodnej, a nie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniając te dowody, które miały wpływ na wynik sprawy, a w uzasadnieniu decyzji przedstawił przemawiającą za tym argumentację.. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Organ wbrew zarzutowi ocenił także dowody przedstawione przez stronę, jednak prawidłowo uznał, że nie potwierdzają spełnienia warunku, który mógłby skutkować wydaniem pozytywnej dla skarżącego decyzji (prawidłowo więc zastosował art. 78 § 1 k.p.a.). Nie naruszył także art. 78 § 2 k.p.a. nie podejmując czynności dotyczących przeprowadzenia innych dowodów wskazanych przez stronę, w sytuacji, gdy zgromadzony materiał był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, a wnioskowane dowody nie mogły wpłynąć na jej wynik. Niewydanie zaś postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów nie było naruszeniem istotnym. Organ nie naruszył art. 16 k.p.a., gdyż przywołane przez skarżącego decyzje wydane przez Prezesa IPN w 2007 i 2008 r. wbrew zarzutowi skargi nie potwierdzały statusu osoby represjonowanej (status ten potwierdza decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych), a dotyczyły dostępu skarżącego do informacji i dokumentów znajdujących się w zasobach IPN. W ocenie sądu nie doszło także do naruszenia art. 9 k.p.a., w sytuacji, gdy skarżący od początku był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, a organ miał wiedzę o znajomości przez skarżącego znajdujących się w zasobach IPN dokumentów potwierdzających jego służbę w WUBP w [...]. Z kolei art. 81a k.p.a. nie znajdował zastosowania w przedmiotowym postępowaniu, gdyż jego przedmiotem nie było nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia.

Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.