Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 566/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Iwona Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2006 r. p. B. P. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.. Uchwałą tej Komisji z dnia [...] lipca 2006 r. ustalony został wynik jego egzaminu na 187 punktów.

Egzaminowany złożył odwołanie od powyższej uchwały wnosząc o zmianę uchwały nr [...] i wpisanie go na listę aplikantów radcowskich. Odwołujący podniósł, iż mimo stanowiska Komisji Egzaminacyjnej udzielił poprawnych odpowiedzi na pytania numer 36, 39, 41, 56, 71, 202, 209, 219 i 249, a tym samym uzyskał pozytywny wynik z egzaminu konkursowego. Wskazał, że w trakcie weryfikacji nie został mu przedstawiony klucz prawidłowych odpowiedzi, przez co prawidłowe odpowiedzi według klucza oparte są wyłącznie na jego przypuszczeniach.

Odwołujący zarzucił również, że test egzaminacyjny posiadał kilka kategorii niespójności i błędów natury konstrukcyjnej i logicznej, a mianowicie:

1) pytania, w których kilka odpowiedzi jest prawdziwych, choć nie wszystkie są odpowiedziami wyczerpującymi (pytanie 36, 249),

2) pytania, z których żadna z odpowiedzi nie jest prawdziwa (pytanie 56, 209),

3) pytania, w których więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa, każda w równym stopniu (pytanie 202 i 249),

4) pytania, w których trudno jednoznacznie wskazać prawidłową odpowiedź z uwagi na istniejące spory doktrynalne (219),

5) pytania wykraczające treścią poza zakres egzaminu (39, 41, 202)

Odwołujący odniósł się kolejno do powołanych pytań, przedstawiając argumenty przemawiające za prawidłowością udzielonych przez niego odpowiedzi.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania zainteresowanego od uchwały Nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] lipca 2006 r. utrzymano w mocy powyższą uchwałę.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy Minister, odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Odnośnie zarzutu skarżącego, iż pytania numer: 39, 41, 202 przekraczają zakres materiału obowiązującego kandydatów na aplikację radcowską Minister zauważył, że zakres przedmiotowy konkursu na aplikację radcowską został określony w art. 331 ustawy o radcach prawnych i odpowiada on zakresowi przedmiotowemu części ustnej egzaminu radcowskiego. Zamieszczenie w teście pytań związanych z problematyką prawa karnego i wykroczeń odpowiada wymienionym we wskazanym przepisie blokom przedmiotowym i przystaje do kompetencji zawodowych przyszłych radców prawnych. Za całkowicie nieuprawnione uznać należy stanowisko, że wskazanie, iż test ma sprawdzać wiedzę m.in. z prawa wykroczeń oznacza, że pytania winny ograniczać się wyłącznie do prawa materialnego wykroczeń. Trudno uznać za uzasadnione pominięcie zagadnień procesowych wynikających z kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w sytuacji, gdy radca prawny może być m.in. obrońcą w sprawach o wykroczenia, co pociąga za sobą konieczność znajomości reguł i szczegółowych przepisów procesowych. Wyklucza to zasadność argumentacji, że za ograniczeniem się wyłącznie do prawa materialnego przemawia wyodrębnienie w omawianym przepisie prawa karnego materialnego i postępowania karnego.

Należy również dokonać oceny pojęcia "postępowanie karne", użytego w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Z całą pewnością postępowanie w sprawach o wykroczenia nie mieści się w pojęciu "postępowania karnego" użytego w art. 1 Kodeksu postępowania karnego. W cytowanym przepisie ustawodawca nie posłużył się jednak nazwą użytą w k.p.k. W tej sytuacji należy dokonać oceny tego pojęcia niejako autonomicznie na gruncie ustawy o radcach prawnych. Za tym, że w przedmiotowym pojęciu mieści się również postępowanie w sprawach o wykroczenia, przemawiają następujące argumenty:

Po pierwsze, we wspomnianym artykule ustawy o radcach prawnych ustawodawca tuż po posłużeniu się pojęciem "prawa cywilnego" użył pojęcia "postępowanie cywilne". W dalszej kolejności zaś wymienione zostało: "prawo gospodarcze", "prawo pracy i ubezpieczeń społecznych", "prawo rodzinne". Nie ulega wątpliwości, że ustawodawcy chodziło również o możliwość zamieszczania w teście pytań z procedury dotyczącej prawa gospodarczego, z prawa pracy ubezpieczeń społecznych oraz procedury dotyczącej prawa rodzinnego. Tak więc samo posłużenie się pojęciem "postępowania cywilnego" we wczesnej fazie przepisu wcale nie oznacza, że nie odnosi się on i do innych dziedzin prawa użytych w dalszej części. Ten sam sposób rozumienia należy odnieść do pojęć: "postępowanie karne i wykroczeń".

Po drugie, w piśmiennictwie od lat prezentowane są poglądy, że w pojęciu postępowania karnego, czy procesu karnego mieszczą się również przepisy regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia. Według prof. Wiesława Daszkiewicza: "trudno byłoby twierdzić, że przepisy regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia nie wchodzą w zakres prawa karnego procesowego, stanowią jakiś inny rodzaj prawa" (zob. prof. Wiesław Daszkiewicz, Prawo karne procesowe. Zagadnienia ogólne - Oficyna wydawnicza Branta 1999, strona 42).

W związku z powyższym umieszczenie w teście pytań dotyczących problematyki postępowania wykroczeniowego było uzasadnione.

Także odnośnie kwestionowania zakresu egzaminu w części postępowania sądowo-administracyjnego i egzekucji w administracji nie można przyjąć, aby postępowanie administracyjne nie obejmowało też części sądowej (co do możliwości sądowej kontroli decyzji) i egzekucji wydanych w toku postępowania administracyjnego decyzji. To, że w tej mierze są odrębne ustawy nie stanowi, że nie są to elementy postępowania administracyjnego sensu largo. Tym bardziej, iż w systemie szkolnictwa wyższego nie istnieją odrębne katedry postępowania sądowo-administracyjnego i egzekucji administracyjnej.

Z tych względów zarzuty skarżącego odnośnie wykraczania pytań poza zakres egzaminu, określony w ustawie o radcach prawnych, uznać należy za nieuzasadnione.

Również nie znajdują uzasadnienia podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące wadliwego sformułowania pytań, bądź propozycji odpowiedzi, na pytania nr 36, 56, 202, 209, 219, 249. Wbrew jego stanowisku, zakwestionowane pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a propozycje odpowiedzi zawierały wyłącznie jedną poprawną odpowiedź. Spełniały zatem kryteria określone treścią przepisu art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Zarzuty skarżącego dotyczące pytania nr 36 należy uznać za chybione. Pytanie to brzmi: "Elementem definicji chuligańskiego charakteru wykroczenia nie jest działanie:

A. polegające na umyślnym niszczeniu mienia;

B. w miejscu publicznym,

C. w rozumieniu powszechnym bez powodu, z okazaniem przez to rażącego lekceważenia podstawowych zasad porządku prawnego".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "B", odwołujący zaś udzielił błędnej odpowiedzi "C".

Odwołujący argumentował, że kodeks wykroczeń w art. 47 § 5 posługuje się zwrotem "publicznie". Działanie w miejscu publicznym będzie działaniem o charakterze publicznym, a zatem mimo nieumieszczenia w przepisie literalnego zwrotu "w miejscu publicznym" definicja ta mieści w swoim zakresie pojęciowym czyny popełnione w miejscu publicznym. Sformułowanie pytania bez dodatkowych zwrotów uściślających nie daje podstaw do uznania którejkolwiek odpowiedzi za poprawną.

Stawiany przez odwołującego zarzut jest bezzasadny. Powyższe pytanie miało sprawdzić znajomość definicji chuligańskiego charakteru wykroczenia, zawartej w art. 47 § 5 kodeksu wykroczeń. Jest oczywiste, że elementem definicji nie jest działanie "w miejscu publicznym", lecz "publicznie". Bezspornie doktryna i orzecznictwo (jak i literalne brzmienie ww. przepisu) jednoznacznie rozróżniają pojęcie działania "publicznie" od działania w "miejscu publicznym". Natomiast elementy zawarte w odpowiedzi "A" i "C" występują w treści definicji ustawowej, a zatem jedynie prawidłową odpowiedź zawiera odpowiedź "B".

Kolejny zarzut dotyczył pytania nr 56 w brzmieniu: "W skład przedsiębiorstwa nie wchodzą:

A. własność nieruchomości;

B. wierzytelności;

C. firma".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa odpowiedź brzmi: "C", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "B".

Zdaniem skarżącego składniki przedsiębiorstwa wymienione są przykładowo w art. 551 kodeksu cywilnego. O tym, że nie jest to katalog zamknięty świadczy zwrot użyty w przepisie: "obejmuje ono w szczególności". Odwołujący wskazuje, że zgodnie z wykładnią językową art. 433 kodeksu cywilnego, firma jest oznaczeniem indywidualizującym przedsiębiorstwo, wchodzi zatem w skład przedsiębiorstwa pod pojęciem wartości niematerialnych i prawnych. Uznanie firmy jako oznaczenia indywidualizującego przedsiębiorstwo jest wyraźnie podkreślane w doktrynie prawa. Według skarżącego pytanie zostało błędnie sformułowane, bowiem udzielenie jakiejkolwiek odpowiedzi obarczone będzie błędem.

Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Pytanie jest sformułowane jednoznacznie, a jedyną poprawną odpowiedzią jest "C", zgodnie z którą w skład przedsiębiorstwa nie wchodzi firma. Zarzut braku poprawnej odpowiedzi świadczy o niezrozumieniu zagadnienia. Nowela z dnia 14 lutego 2003 r. do kodeksu cywilnego zmieniła treść art. 551 pkt 1 k.c. zastępując poprzednie jego brzmienie, zgodnie z którym w skład przedsiębiorstwa wchodziła m. in. "firma (nazwa)" na obecnie obowiązujące, stosownie do którego przedsiębiorstwo obejmuje w szczególności oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa). Dokonana zmiana była wynikiem nowej koncepcji firmy, która w obecnym stanie prawnym została związana z osobą przedsiębiorcy (art. 432 § 1 k.c.) - tak również E. Skowrońska - Bocian [w]: Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2004, s. 185. Zmiana miała na celu usunięcie występujących poprzednio trudności związanych ze zbyciem przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziła firma. Zważywszy na to, że w skład przedsiębiorstwa wchodzi nazwa przedsiębiorstwa, problem ten nie występuje.

W razie natomiast uznania, że w skład przedsiębiorstwa wchodzi firma, jego zbycie musiałoby prowadzić również do zbycia firmy, co przecież art. 439 § 1 k.c. jednoznacznie wyklucza. Odmienna wykładnia jest contra legem. Stąd prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 56 jest odpowiedź "C", a odmienne stanowisko jest zupełnie nieuprawnione. Bezspornie natomiast udzielona przez skarżącego odpowiedź "B" jest błędna, bowiem zgodnie z przepisem art. 551 k.c., wierzytelności wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Nie można również uznać za trafne zarzuty odnoszące się do pytania nr 71 w brzmieniu:

"W umowie sprzedaży samochodu osobowego zawartej w dniu 20 maja 2005 roku strony ustaliły, że wydanie samochodu kupującemu nastąpi w dniu 30 czerwca 2005 roku. Takie ustalenie dotyczące terminu oznacza, że:

A. sprzedawca może spełnić świadczenie przed jego upływem;

B. kupujący jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia przed upływem terminu,

C. przed nadejściem terminu ani sprzedawca nie może spełnić świadczenia, ani kupujący nie może domagać się jego spełnienia".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "C".

Zdaniem skarżącego, zgodnie z zasadą swobody umów, wynikającą z art. 3531 k.c., strony oznaczyły w umowie datę świadczenia, a zatem dłużnik winien spełnić świadczenie zgodnie z umową. Przepis art. 457 k.c. ma zastosowanie w przypadku, gdy istnieją wątpliwości co do terminu spełnienia świadczenia. We wskazanym pytaniu zdaniem skarżącego takie wątpliwości nie istnieją, a zatem prawdziwa jest odpowiedź "C" udzielona przez niego w karcie odpowiedzi.

Ustosunkowując się do opisanych w odwołaniu zarzutów organ stwierdził, że zgodnie z art. 457 k.c. termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika. Wątpliwości, o których mowa w tym przepisie, nie dotyczą jednakże terminu, ale tego, na czyją korzyść został on zastrzeżony. Tak więc jeśli strony oznaczyły przez czynność prawną termin i istnieją wątpliwości, na czyją korzyść został on zastrzeżony, to zgodnie z art. 457 k.c. istnieje domniemanie, iż został on ustanowiony na korzyść dłużnika. Oznacza to, że dłużnik uprawniony jest, ale nie zobowiązany, spełnić świadczenie przed nadejściem terminu.

Analizując treść pytania, należy stwierdzić, że w umowie sprzedaży termin został oznaczony jedynie co do wydania rzeczy, a nie co do zapłaty ceny, bądź obydwu tych świadczeń jednocześnie. Wobec tego uznać należy, że termin ten został ustalony na korzyść dłużnika zobowiązanego do wydania samochodu.

Bez znaczenia z tego punktu widzenia jest fakt, że w rachubę wchodziła konkretna data (30 czerwca 2006 r.), przez termin bowiem należy rozumieć zarówno określoną konkretną chwilę, w tym - jak w pytaniu - datę, jak i pewien okres (np. S. Rudnicki [w]: S. Dmowski, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 1998, s. 252).

W świetle powyższego zastrzeżenia są zatem bezzasadne.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż na pytanie nr 202 prawidłowe są dwie odpowiedzi, należy stwierdzić, iż zarzuty te są niezasadne. Pytanie to brzmi: "W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają odpowiednie zastosowanie przepisy:

A. kodeksu postępowania cywilnego,

B. ordynacji podatkowej,

C. kodeksu postępowania administracyjnego".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "A".

Skarżący podniósł, że co do zasady odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ale jednocześnie ustawa dopuszcza odpowiednie stosowanie innych ustaw: art. 62, art. 71 § 1, art. 110g § 6 - nakazują odpowiednie stosowanie kodeksu postępowania cywilnego. Według odwołującego, na podstawie art. 773 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, dopuszczalne jest w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, dalsze prowadzenie egzekucji administracyjnej przy odpowiednim stosowaniu przepisów k.p.c.

Pytanie sformułowane jest jednoznacznie, a jedynie prawidłowa odpowiedź, to odpowiedź "C". Uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" jest mylne.

W myśl przepisu art. 110g § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) "zobowiązany, w stosunku do którego organ egzekucyjny zarządził odebranie pomieszczeń może wytoczyć powództwo o pozostawienie pomieszczeń w jego użytkowaniu. Do powództwa stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej". Natomiast w § 7 powołanego przepisu wskazano, że "jeżeli sąd oddalił powództwo o którym mowa w § 6, organ egzekucyjny występuje z wnioskiem o odebranie pomieszczeń do właściwego organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym".

Brzmienie wskazanych przepisów nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż dotyczą one powództw i to kierowanych do sądu powszechnego. Te same argumenty dotyczą art. 62, 71 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Żadne też przesłanki zawarte w pytaniu nie wskazywały, że doszło do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, co sugeruje skarżący. Wyłączone jest zatem stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zauważyć należy wreszcie, że odpowiedź na pytanie nr 202 wynika wprost z przepisu art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego". Mając na uwadze treść powyższych przepisów, odpowiedź jest oczywista i może być tylko jedna - "C" - w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Również zarzuty odnoszące się do pytania nr 209 nie znajdują uzasadnienia. Pytanie to brzmi:

"Po przekazaniu skargi sądowi administracyjnemu, sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji:

A. na wniosek strony;

B. z urzędu,

C. na wniosek strony i z urzędu".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "C".

Zdaniem skarżącego, żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest odpowiedzią poprawną. Skarżący zarzucił, iż w pytaniu użyto terminu "wniosek strony", tymczasem art. 61 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mówi o "wniosku skarżącego". Użycie w pytaniu określenia "strona" wykracza poza ramy ustawowe i powoduje, że żadna odpowiedź nie jest poprawna.

Prezentowany przez odwołującego pogląd nie zasługuje na uwzględnienie. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu przez sąd może nastąpić - odmiennie niż pod rządami ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - tylko na wniosek.

Zgodnie ze wskazanym przez skarżącego przepisem art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w postępowaniu w sprawie sądowo-administracyjnej występują dwie strony - skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Równorzędność stron nie oznacza jednak, że na skarżącym i organie administracji ciążą te same obowiązki i przysługują te same prawa. Inna jest bowiem rola i inna sytuacji procesowa danej strony - skarżącego, jako wszczynającego kontrolę sądową i organu, który podlega kontroli. I tak, np. przepis art. 54 § 2 wskazanej ustawy przewiduje obowiązek organu wykonania, przewidzianych w tym przepisie, czynności i zmierza do dyscyplinowania organów administracji publicznej do terminowego wykonania tych obowiązków, natomiast przepis art. 61 § 3 - określa uprawnienia skarżącego.

Nie ma więc wątpliwości, że skarżący jest stroną tego postępowania (co mieści się w treści pytania). Egzaminowany miał w istocie rozstrzygnąć, kto może inicjować wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji po przekazaniu skargi sądowi administracyjnemu, wobec czego rozważania skarżącego co do użytego w pytaniu terminu "strona" są bezprzedmiotowe.

Za rozwiązaniem "A" oprócz treści przepisów, opowiada się także doktryna, mianowicie: W. Chróścielewski, J. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi (Lexis Nexis 2004 s. 447) twierdzą, iż strony postępowania sądowo-administracyjnego mogą wystąpić do wojewódzkiego sądu administracyjnego z wnioskiem o odmienne, niż to uczynił organ administracji, rozstrzygnięcie kwestii wstrzymania wykonania aktu. Istotą zagadnienia jest zatem wskazanie, że sąd administracyjny działa jedynie na wniosek. Pogląd odwołującego prezentowany w odwołaniu nie zmienia powyższej zasady.

Nie znajdują także uzasadnienia zarzuty odnoszące się do pytania nr 219 w brzmieniu: "Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem:

A. 3 lat, licząc od dnia powstania zobowiązania,

B. 3 lub 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, w zależności od sposobu powstania zobowiązania podatkowego,

C. 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "B".

Zdaniem skarżącego, odpowiedź udzielona przez niego jest również prawidłowa, bowiem zobowiązanie podatkowe może przedawnić się - według zasad wskazanych w art. 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - również z upływem 3 lub 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Prezentowane w odwołaniu stanowisko jest błędne i wskazuje na brak rozróżnienia instytucji przedawnienia zobowiązania podatkowego, od instytucji przedawnienia prawa do wydania deklaratoryjnej decyzji, ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Przytoczony przepis art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, iż zobowiązanie podatkowe (które powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającego wysokość tego zobowiązania) nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W sytuacji takiej zobowiązanie podatkowe nie powstaje.

Tymczasem pytanie dotyczyło przedawnienia zobowiązania podatkowego, które - aby ulec przedawnieniu - musi powstać.

Z powyższych przyczyn argumenty odwołującego się są chybione. Precyzyjne przeczytanie i właściwa interpretacja użytych w pytaniu wyrażeń pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż tylko odpowiedź "C" jest właściwa i wynika z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), który brzmi: "zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku".

Odnosząc się do zarzutów dotyczących pytania nr 249 należy wskazać, iż są one bezzasadne.

Pytanie 249 brzmi: "Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

A. wyłącznie przepisami prawa,

B. wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego,

C. wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach organów samorządu".

Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", odwołujący udzielił błędnej odpowiedzi "B".

Zgodnie z poglądem skarżącego, przepisy ustawy o radcach prawnych nie zawierają wyraźnej regulacji w zakresie dobrych obyczajów, pokrywających się pojęciowo z zasadami etyki zawodu radcy prawnego. Odpowiedź "B" zawiera się pojęciowo w odpowiedzi "C" i można ją wywieźć bezpośrednio z treści art. 27 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zawierającego rotę ślubowania radcy prawnego.

Stanowisko odwołującego nie zasługuje na aprobatę, bowiem opiera się na tezie, iż odpowiedź "B" jest prawidłowa, gdyż zawarta jest również w odpowiedzi "C". Idąc tym tokiem myślenia, należałoby dojść do wniosku, że również odpowiedź "A" jest poprawna, bowiem też zawarta jest w odpowiedzi "C". Jednakże takie rozumowanie pomija fakt, że odpowiedź "C" zawiera dodatkowe elementy, których brak w odpowiedziach "A" i "B", a które wynikają z przepisu prawa, o znajomość którego chodziło w powyższym pytaniu.

To prawda, że radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego. Odwołujący jednak pomija, że z obowiązujących zasad etyki zawodowej wynika, że przy wykonywaniu zawodu radca prawny powinien kierować się przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach samorządu. Dokładne zapoznanie się z Zasadami Etyki Radcy Prawnego pozwoliłyby zrozumieć sens pytania i tym samym umożliwiło wybór właściwej odpowiedzi.

Konkludując swoje wywody Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż z treści protokołu egzaminacyjnego wynika jednoznacznie, iż w dniu [...] lipca 2006 r. skarżący złożył egzamin testowy, z którego uzyskał wynik 187 (sto osiemdziesiąt siedem) punktów. Po ponownym przeliczeniu punktów ustalono, że skarżący faktycznie uzyskał wynik ustalony przez komisję. W tej sytuacji brak jest podstaw do podjęcia decyzji zmieniającej wynik egzaminu konkursowego.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowany zarzucając jej naruszenie:

1. art. 8, 9, 11 i 12 K.p.a.,

2. art. 331 ust. 3 oraz art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych,

i w związku z tym wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu na aplikację radcowską, utrzymującej w mocy uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] lipca 2006 r., jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz wydanej z naruszeniem przepisów proceduralnych.

W uzasadnieniu skargi skarżący, nawiązując do układu i treści swojego odwołania i zaskarżonej decyzji Ministra podjął polemikę z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, podtrzymując w każdym przypadku zajęte wcześniej stanowisko, uzupełnione o dodatkową argumentację.

Skarżący wskazał, że pomimo stanowiska Ministra Sprawiedliwości powinny zostać uznane za prawidłowe jego odpowiedzi na pytania egzaminacyjne o numerach 36, 39, 41, 56, 71, 202, 209, 219 oraz 249. Po ich uwzględnieniu zaś wynik egzaminu konkursowego powinien zostać uznany za pozytywny.

Zdaniem skarżącego naruszenie przepisu art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych nastąpiło poprzez błędne i niespójne skonstruowanie testu egzaminacyjnego, w wyniku czego na część pytań możliwe było udzielenie więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi (pytania nr 36, 202 oraz 249), trudno było jednoznacznie wskazać prawidłową odpowiedź z uwagi na istniejące spory doktrynalne (pytanie nr 219), bądź udzielenie odpowiedzi prawidłowej w ogóle nie było możliwe (pytania nr 56 i 209).

Naruszenie przepisu art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych nastąpiło zaś, zdaniem skarżącego, poprzez zamieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań wykraczających poza ramy zakreślone w ww. przepisie, a to z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowo-administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji. Powyższe zarzuty sformułował wobec pytań o numerach 39, 41 oraz 202.

Ponadto, odnosząc się do fragmentu uzasadnienia decyzji, w którym jest mowa o analizie akt osobowych kandydata, skarżący podniósł, że przyjęte przez organ kryteria oceny są niezrozumiałe i nie posiadają oparcia w powołanych przepisach prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie nie podzielając stanowiska skarżącego w odniesieniu do wszystkich zarzutów i zakwestionowanych pytań.

Odpowiadając najpierw na zarzuty procesowe, dotyczące w szczególności naruszenia art. 9 i 11 K.p.a. stwierdzono, że istotnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znalazło się ustosunkowanie do podniesionego przez skarżącego zarzutu braku dostępu do klucza odpowiedzi, okoliczność ta pozostawała jednak bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżący miał możliwość uzupełnienia bądź skorygowania odwołania, z której to możliwości nie skorzystał.

Uzasadniając z kolei zarzut naruszenia przepisu art. 12 K.p.a. (zasada szybkości postępowania) oraz art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), Minister wskazał na znaczna liczbę kandydatów (ok. 8000) i odwołań (650) od wyników egzaminu, a także na złożoną procedurę ich załatwiania, usprawiedliwiające niedotrzymanie terminu odwołania skarżącego.

Nie podzielono także stanowiska skarżącego w kwestiach merytorycznych odnośnie pytań nr 36, 56, 71, 202, 209, 219 oraz 249, stwierdzono bowiem, że na pytania te skarżący udzielił niewłaściwej odpowiedzi.

Nie uwzględniono też zarzutu dotyczącego wykraczania pytań nr 39, 41 i 202 poza ramy zakreślone w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu decyzji wykazano, iż umieszczenie w teście pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowo-administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji uzasadnione było treścią powołanego przepisu.

Nie uwzględniono też zarzutu wadliwego sformułowania pytań bądź propozycji odpowiedzi na pytania o numerach 36, 56, 202, 209, 219 oraz 249, wykazano bowiem, iż na pytania te możliwa i poprawna była tylko jedna z trzech zaproponowanych odpowiedzi i była nią odpowiedź wynikająca z klucza.

Ponadto Minister Sprawiedliwości podkreślił, że zadaniem osoby egzaminowanej podczas rozwiązywania testu konkursowego było wybranie spośród trzech zaproponowanych odpowiedzi tej, która jest prawdziwa w oparciu o dane zawarte tylko i wyłącznie w tymże pytaniu, bez czynienia dodatkowych założeń. Pytania oparte były na przepisach prawa, choć odnosiły się nie tylko do samej treści przepisów, ale także do ich rozumienia, wynikającego z orzecznictwa lub doktryny. W żadnym wypadku jednak nie dotyczyły samego tylko orzecznictwa czy poglądów doktryny. Z kontekstu treści pytania i zaproponowanych odpowiedzi osoba egzaminowana mogła i powinna była wywnioskować, jaki jest sens pytania, czego ono dotyczy. Niektóre pytania odnosiły się do zasady wynikającej z przepisów, inne zaś dotyczyły wyjątków od zasady, przy czym pytania dotyczące zasad skonstruowane były inaczej aniżeli te, które dotyczyły wyjątków. Służyło to realizacji celu egzaminu, którym było sprawdzenie nie tylko wiedzy teoretycznej kandydatów, ale i umiejętności jej zastosowania. Dlatego też zawarte w skardze zarzuty dotyczące niejednoznaczności kwestionowanych pytań należy uznać za nieuzasadnione, jako że wynikają one z ich niewłaściwego zrozumienia i poszukiwania odpowiedzi poza treścią pytania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] lipca 2006 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu na aplikację radowską p. B. P. W uchwale stwierdzono, iż zdający uzyskał 187 punktów; uzyskana ilość punktów jest mniejsza niż wymagana zgodnie z art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, a zatem zdający nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego.

Jest oczywiste, że zakresem kognicji Sądu w rozpatrywanej sprawie nie była ponowna ocena wyników egzaminu skarżącego, lecz ocena prawidłowości podjętej w tej sprawie decyzji Ministra Sprawiedliwości. Sąd nie oceniał więc, czy Minister prawidłowo ocenił udzielone przez skarżącą odpowiedzi na pytania zawarte w teście, lecz czy we właściwy sposób odniósł się do podniesionych przez skarżącą zarzutów.

Skarżący zarzucił, iż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisów art. 8, art. 9, art. 11 i art. 12 K.p.a., a także przepisów prawa materialnego, tj. art. 331 ust. 3 oraz art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego, naruszenie pierwszego z powołanych przepisów (tj. art. 331 ust. 3) powołanej ustawy nastąpiło poprzez zamieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań wykraczających poza ramy zakreślone w ww. przepisie, a to z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowo-administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji, zaś naruszenie drugiego (tj. art. 339 ust. 1) nastąpiło poprzez błędne i niespójne skonstruowanie testu egzaminacyjnego, w wyniku czego na część pytań możliwe było udzielenie więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi (pytania nr 36, 202 oraz 249), trudno było jednoznacznie wskazać prawidłową odpowiedź z uwagi na istniejące spory doktrynalne (pytanie nr 219), bądź udzielenie odpowiedzi prawidłowej w ogóle nie było możliwe (pytania nr 56 i 209). Powyższe zarzuty sformułował również wobec pytań o numerach 39, 41 oraz 202.

Minister Sprawiedliwości odniósł się do wszystkich zarzutów naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu argumentacja podniesiona w odpowiedzi Ministra była prawidłowa, choć w odniesieniu do art. 8 oraz art. 12 K.p.a. wskazywała przede wszystkim na niewłaściwe przygotowanie podległego Ministrowi aparatu do rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu na aplikację radcowską. Podniesione w rozpatrywanej sprawie zarzuty proceduralne nie miały jednak, jak zauważył Minister Sprawiedliwości, wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy przypomnieć, że podstawowe dla rozpatrywanej sprawy przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych mają następujące brzmienie:

"Art. 331 ust. 3. Egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego (...) z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Art. 339 ust. 1. Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt."

Na wstępie, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy należy zauważyć oczywisty fakt, iż w przepisie tym nie zostały wymienione przepisy prawa regulującego postępowanie w sprawach o wykroczenia, postępowanie sądowo-administracyjne i postępowanie egzekucyjne w administracji. Inaczej mówiąc, w przepisie określającym zakres przedmiotowy egzaminu na aplikację radcowską pominięto przepisy postępowania (procesowe) dotyczące prawa wykroczeń oraz przepisy postępowania sądowo-administracyjnego i egzekucyjnego w administracji - przy wymienieniu w tym wyliczeniu prawa wykroczeń oraz prawa administracyjnego i postępowania administracyjnego.

Jednocześnie we wspomnianym wyliczeniu wydzielono - jako odrębny przedmiot egzaminu - prawo karne i postępowanie karne, a także prawo cywilne i postępowanie cywilne oraz prawo administracyjne i postępowanie administracyjne.

Minister Sprawiedliwości w obszernym (ok. 15 str.) uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił, powołując się również na poglądy wyrażone w piśmiennictwie, zasadność zamieszczenia w teście pytań z zakresu procedury, odnosząc to generalnie do wszystkich wymienionych dziedzin prawa, w tym również do przepisów regulujących postępowanie w sprawach o wykroczenia, postępowanie sądowo-administracyjne i postępowanie egzekucyjne w administracji. Uzasadniając to stanowisko Minister odwołuje się przede wszystkim - i to nie tylko w odniesieniu do problematyki prawa karnego i wykroczeń - do szerszej konstrukcji bloków przedmiotowych wskazanych w wymienionym przepisie oraz większej przystawalności tak określonego zakresu egzaminu do kompetencji zawodowych przyszłych radców prawnych. W istocie w ocenie Ministra określony w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych zakres przedmiotowy egzaminu na aplikację radcowską obejmuje wymienione w nim dziedziny (gałęzie) prawa - nie tylko materialnego, lecz również procesowego. Egzemplifikując, według Ministra trudno uznać za uzasadnione pominięcie zagadnień procesowych wynikających z kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w sytuacji, gdy radca prawny może być m.in. obrońcą w sprawach o wykroczenia, co pociąga za sobą konieczność znajomości reguł i szczegółowych przepisów procesowych - tym bardziej, że w pojęciu postępowania karnego, odbiegającego od pojęcia używanego w K.p.k., mieści się również postępowanie w sprawach o wykroczenia. Postępowanie administracyjne obejmuje również część sądową, która nie stanowi wyodrębnionego dla celów dydaktyki na wydziałach prawa przedmiotu nauczania, oraz egzekucję wydanych w toku postępowania administracyjnego decyzji. To, że kwestie te regulują odrębne ustawy nie stanowi, że nie są to elementy postępowania administracyjnego sensu largo.

Reasumując, w ocenie Ministra Sprawiedliwości treść przepisu art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych nie powinna być oceniana jako wyliczenie zamknięte i wyłączne przedmiotów egzaminacyjnych na aplikację radcowską, lecz powinna podlegać wykładni celowościowej, w związku z blokami przedmiotowymi i zakresem zadań zawodowych przyszłych radców prawnych. Według Ministra ocena znajomości określonej w tym przepisie gałęzi prawa obejmuje nie tylko przepisy prawa materialnego, lecz również związane z nimi przepisy proceduralne (procesowe, postępowania).

Sąd podziela w zasadzie przedstawioną argumentację Ministra Sprawiedliwości podniesioną w odpowiedzi na zarzut naruszenia powołanych przepisów art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Co za tym idzie nie uważa, aby objęcie zakresem egzaminu na aplikację radcowską postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania sądowo-administracyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji było nieuprawnione i stanowiło naruszenie wspomnianego przepisu, wykraczające poza granice dopuszczalnej wykładni. Przepis ten jest w oczywisty sposób niejasny i takiej wykładni wymaga.

Należy ponadto wziąć pod uwagę niewielką liczbę pytań ze spornego zakresu przedmiotowego egzaminu, nie mogącą bezwzględnie przesądzić o wynikach testu.

Z kolei podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych sprowadza się - generalnie biorąc - do wadliwego skonstruowania testu egzaminacyjnego: już to poprzez błędne i niespójne skonstruowanie testu egzaminacyjnego, w wyniku czego na część pytań możliwe było udzielenie więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi, już to dlatego, że trudno było jednoznacznie wskazać prawidłową odpowiedź z uwagi na istniejące spory doktrynalne, bądź też wreszcie dlatego, że udzielenie odpowiedzi prawidłowej w ogóle nie było możliwe.

Odpowiadając na ten zarzut Minister Sprawiedliwości odniósł się zarówno do konkretnych pytań, zaliczonych przez skarżącego do odpowiednich, wymienionych wyżej kategorii, jak i sformułował pewne oceny ogólne. Wskazane przez Ministra odpowiedzi na konkretne pytania są kompletne, dotyczą wszystkich zakwestionowanych pytań i zawierają stosowne uzasadnienie. Natomiast trzeba się zgodzić z Ministrem Sprawiedliwości co do oceny ogólnej i konstatacji, iż zawarte w skardze zarzuty dotyczące niejednoznaczności kwestionowanych pytań należy uznać za nieuzasadnione, jako że wynikają one z ich niewłaściwego zrozumienia i poszukiwania odpowiedzi poza treścią pytania, na podstawie dodatkowych założeń.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.