Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 631/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 4, par. 16,
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 29 ust. 1 - 2, ust. 8,
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 12, art. 35, art. 36 par. 1, art. 77, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 par. 2,
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 170
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi H. C.-B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 26 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 maja 2017 r. (nr [...]) Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej w skrócie jako "ARiMR") w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 26 stycznia 2017 r. (nr [...]) ustalającą wobec H. C. (dalej jako "strona" albo "skarżąca") kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 182.524,74 zł.

Do wydania decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 2 listopada 2005 r. H. C. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] wniosek o przyznanie renty strukturalnej. We wniosku oświadczyła, iż posiada i deklaruje do przekazania (w drodze umowy dzierżawy) działkę ewidencyjną nr [...], położoną w województwie p., powiat k., gmina [...] o powierzchni całkowitej 2,08 ha. Do złożonego wniosku strona dołączyła załączniki, m.in. zaświadczenie oznaczone [...] z dnia 2 listopada 2005 r. wydane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej w skrócie jako KRSU) Placówkę Terenową w [...] stwierdzające, iż strona od 1 stycznia 1991 r. do dnia jego wydania nadal z mocy ustawy podlega jako rolnik ubezpieczeniu społecznemu rolników, wypis z rejestru gruntów, a także oświadczenie, że prowadzi działalność rolniczą w okresie nieobjętym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w okresie ostatnich 10 lat.

W dniu 14 grudnia 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał postanowienie o spełnieniu przez stronę wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej. Następnie w dniu 30 stycznia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję o przyznaniu stronie renty strukturalnej w wysokości 1.181,42 zł od stycznia 2006 r. do grudnia 2015 r. Decyzję doręczono w dniu 13 lutego 2006 r. Strona nie wniosła odwołania, w związku z powyższym przedmiotowa decyzja stała się ostateczna.

W następnych latach wysokość przyznanej renty strukturalnej była przez organ zmieniana kolejnymi decyzjami w związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych (to jest z dnia: 8 marca 2006 r. nr [...]; 3 marca 2008 r. nr [...]; 6 marca 2009 r. nr [...]; 25 lutego 2010 r. nr [...]; 1 marca 2011 r. nr [...]; 1 marca 2012 r. nr [...]; 1 marca 2013 r. nr [...]; 27 lutego 2014 r. nr [...], w tym ostatnią decyzją z dnia 2 marca 2015 r. nr [...], w której kwotę renty strukturalnej ustalono od marca 2015 r. w wysokości 1.848,95 zł).

W dniu 21 września 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęło pismo z dnia 18 września 2015 r. z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w [...], w którym poinformowano o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników H. C. w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. z powodu posiadania prawa do emerytury z ZUS. W załączeniu przekazano zaświadczenie dotyczące okresów podlegania ubezpieczeniu i opłacania składek.

W związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej zakończonej decyzją ostateczną Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 30 stycznia 2006 r. Postanowienie o wznowieniu doręczono stronie w dniu 5 października 2015 r.

W dniu 28 września 2015 r. strona złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, iż przez cały 2004 i 2005 oraz I kwartał 2006 r. opłacała składki na ubezpieczenie w KRUS. Do oświadczenia strona załączyła decyzję o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz zaświadczenie dotyczące okresu ubezpieczenia. W dniu 9 listopada 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęła decyzja Prezesa KRUS z dnia 30 lipca 2015 r., gdzie stwierdzono ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy w okresie: 1 lipca 2004 r - 31 stycznia 2006 r., w związku z przyznaniem stronie prawa do emerytury z ZUS na mocy decyzji z dnia 29 czerwca 2004 r.

Pismem z dnia 18 listopada 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wystąpił do ZUS o przekazanie potwierdzonych za zgodność z oryginałem decyzji ZUS o przyznaniu emerytury oraz o wskazanie czy decyzje są ostateczne. W odpowiedzi na ww. pismo ZUS poinformował, iż decyzje są ostateczne. Następnie organ pierwszej instancji wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych o przekazanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem decyzji ZUS o przyznaniu emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił udostępnienia żądanych danych wskazując, iż art. 50 ust. 3 - 16 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje podmioty, którym zakład ubezpieczeń społecznych udostępnia dane.

Pismem z dnia 4 stycznia 2016 r. strona złożyła wyjaśnienia. Jednocześnie wniosła o wystąpienie do właściwej jednostki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie kopii decyzji potwierdzonej za zgodność z oryginałem o przyznaniu jej emerytury, wniosku o zawieszenie wypłaty świadczenia, kopii decyzji potwierdzonej za zgodność z oryginałem o zawieszeniu wypłaty emerytury oraz o ustalenie znaczenia pojęcia "skreślony" w rubryce "status podmiotu" w formularzu Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli z dnia 14 grudnia 2005 r. godz.15:45.

W dniu 11 stycznia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z dnia 30 stycznia 2006 r. w sprawie przyznania renty strukturalnej z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w związku z ujawnieniem nowych okoliczności faktycznych w sprawie zakończonej decyzją ostateczną organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w myśl art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie jako "k.p.a."). W wyniku ponownej weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej organ pierwszej instancji stwierdził, iż w dniu składania wniosku nie były spełnione warunki do jej otrzymania wskazane w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności w pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, iż z zaświadczenia z dnia 2 listopada 2005 r. wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] wynikało, iż strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i w oparciu o ten dokument została przyznana jej renta strukturalna. Natomiast decyzją z dnia 30 lipca 2015 r. Prezes KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego strony od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. i w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej (to jest w dniu 2 listopada 2005 r.) strona nie podlegała ubezpieczeniu. Ponadto zgodnie z pismem KRUS z dnia 18 września 2015 r. wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w drodze decyzji Prezesa KRUS z powodu posiadania prawa do emerytury z ZUS na mocy decyzji z dnia 1 czerwca 2004 r. Decyzji z dnia 30 stycznia 2006 r. wydanej przez organ pierwszej instancji nie uchylono z uwagi na upływ terminu 5 lat od dnia jej doręczenia stronie.

Decyzja organu pierwszej instancji wydana po wznowieniu postępowania została doręczona stronie w dniu 12 stycznia 2016 r.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie.

W dniu 21 marca 2016 r. do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wpłynęło pismo, w którym pełnomocnik strony stosownie do art. 10 § 1 oraz 73 k.p.a. wniósł o wystąpienie do ZUS o wydanie kopii decyzji potwierdzonej za zgodność z oryginałem o przyznanie emerytury stronie, wniosku o zawieszenie wypłaty świadczenia oraz kopii decyzji potwierdzonej za zgodność z oryginałem o zawieszeniu wypłaty emerytury i doręczenie kopii ww. dokumentów na adres pełnomocnika. Jednocześnie pełnomocnik strony wniósł o ustalenie pojęcia "skreślony" w rubryce "status podmiotu" w formularzu Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli z dnia 14 grudnia 2005 r. godz. 15:45.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wezwał stronę do złożenia wyjaśnień odnośnie twierdzeń w odwołaniu, iż organ miał wiedzę w zakresie, iż strona miała ustalone prawo do emerytury w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej wnosząc o wskazanie: czy w dniu składania wniosku o przyznanie renty strona miała ustalone prawo do emerytury ZUS, jeżeli miała ustalone prawo do emerytury o wskazanie od kiedy; wskazanie osób, to jest pracowników Biura Powiatowego w [...], których strona informowała, iż posiada prawo do emerytury; kiedy strona udzieliła tej informacji, a także podanie okoliczności jej przekazania; świadków rozmów prowadzonych w kwestii ubiegania się o rentę strukturalną; o podanie czy w dniu składania wniosku o rentę strukturalną strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników; o dostarczenie kopii decyzji ZUS o przyznaniu emerytury.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona wniosła o zobowiązanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] do wskazania listy pracowników zatrudnionych w Biurze w okresie od października 2005 r. - do stycznia 2006 r., w zakresie obowiązków których było przyjmowanie i obsługiwanie wniosków o przyznanie renty strukturalnej. Wniosła także o dopuszczenie dowodów z przesłuchania A. W., ówczesnego Kierownika Biura ARiMR w [...] oraz pracowników, na okoliczność informacji posiadanych przez pracowników o stanie faktycznym sprawy odwołującej się, a także o wystąpienie do KRUS Oddział [...] o udzielenie informacji, czy strona opłaciła składki na ubezpieczenie społeczne rolników za wszystkie kwartały 2005 roku. W dalszej części strona wyjaśniła, iż składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej korzystała z pomocy ówczesnych pracowników biura ARiMR w [...]. Kierownik biura był pierwszą osobą, która przyjmowała od strony dokumenty oraz zapoznała się ze stanem faktycznym sprawy. Strona nie zna pracowników, nie czyniła notatek ze spotkania i po upływie 10 lat nie ma wiedzy, którzy pracownicy obsługiwali jej wniosek. Ponadto strona nie posiada oryginału decyzji o przyznaniu prawa do emerytury z ZUS ani kopii, nie ma zatem wiedzy od kiedy prawo to zostało ustalone. Kopią taką powinien dysponować organ albowiem ustalił ponad wszelką wątpliwość, iż w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej strona miała ustalone prawo do emerytury z ZUS, zatem tylko na podstawie kopii decyzji te okoliczności organ mógł ustalić. Brak kopii decyzji z ZUS czyni decyzję organu pierwszej instancji z dnia 11 stycznia 2016 r. wadliwą.

Strona wskazała ponadto, że przed rokiem 2016 nie otrzymywała żadnych świadczeń z ZUS. Dotychczas działała w zaufaniu do organów, które twierdziły, iż prawo takie nabyła przed złożeniem wniosku o rentę strukturalną.

Pismem z dnia 18 lipca 2016 r. organ drugiej instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, obligując stronę do złożenia w terminie 21 dni od otrzymania wezwania kopii decyzji ZUS o przyznaniu emerytury. Jednocześnie organ podkreślił, iż powtórnie zwraca się z prośbą o doręczenie kopii decyzji, której odpis zgodnie z pismem z ZUS z dnia 30 listopada 2015 r. strona otrzymała z ZUS przy piśmie z dnia 30 listopada 2015 r., wskazując, iż w przypadku gdy strona nie posiada obecnie przedmiotowej decyzji, może ją ponownie uzyskać z ZUS. Wezwanie zostało doręczone w dniu 26 lipca 2016 r. W odpowiedzi strona poinformowała, iż w dniu 28 lipca 2016 r. wystąpiła do ZUS o nadesłanie wymaganych dokumentów jednak do dnia dzisiejszego tych dokumentów nie otrzymała. Ponadto wniosła o udzielenie informacji, czy organ ustalił znaczenie pojęcia "skreślony" w rubryce "status podmiotu" oraz czy organ wykonał wnioski dowodowe.

Wezwaniem do złożenia wyjaśnień z dnia 15 września 2016 r. organ drugiej instancji wezwał stronę do doręczenia kopii formularza Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli z dnia 14 grudnia 2005 r. godz. 15:45 w celu ustalenia znaczenia pojęcia "skreślony" w rubryce "status podmiotu". Jednocześnie zwrócił się z prośbą o dostarczenia kopii decyzji z ZUS do dnia 7 października 2016 r. W odpowiedzi na ww. pismo strona wniosła o sporządzenie odpisu dokumentu formularza Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli oraz doręczenie go na adres pełnomocnika, zaznaczając, iż wykonała fotokopię tego dokumentu. Ponadto stwierdziła, iż brak w aktach sprawy kopii decyzji z ZUS czyni decyzję organu pierwszej instancji wadliwą.

Decyzją z dnia 28 listopada 2016 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia 11 stycznia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, jak i w chwili wydania decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie przyznania renty strukturalnej nie było wiadome, iż strona ma ustalone prawo do emerytury. Organ wskazał, iż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby strona informowała organ, iż posiada prawo do przedmiotowego świadczenia. Ponadto organ stwierdził, iż status, jaki strona posiadała w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli nie świadczył o tym, iż organ pierwszej instancji miał wiedzę na temat ustalonego wobec strony prawa do emerytury. Jednocześnie odrzucono wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania odwoławczego, uznając, iż zebrany materiał dowodowy pozwala na ustalenie stanu faktycznego w sposób wystarczający, aby wydać rozstrzygnięcie. Organ wyjaśnił, iż w kontekście warunków określonych w § 20 rozporządzenia, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] rozpatrując wniosek strony o przyznanie renty strukturalnej, w chwili jego weryfikacji nie miał żadnych wątpliwości co do informacji wskazanych w dokumencie urzędowym w postaci zaświadczenia z KRUS z dnia 2 listopada 2005 r. Na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, ARiMR nie była w posiadaniu informacji na temat zawieszenia prawa do emerytury oraz że fakt tego zawieszenia nie ma wpływu na wynik sprawy. Jednocześnie wyjaśniono, iż organy administracji nie mają obowiązku wydawania stronie aktów prawnych, celem zaczerpnięcia przez nią wiedzy prawnej, a o obowiązujących przepisach skarżąca była informowana w kolejno wydawanych decyzjach. Wskazano ponadto, że strona składając stosowny wniosek podpisała zawarte w nim oświadczenie, z którego wynikało, iż znane są jej zasady przyznawania i wypłaty renty strukturalnej. Nadto organ wyjaśnił, iż w sprawie nie doszło do uchybienia dyspozycji zawartej w art. 77 § 1 k.p.a. w sytuacji braku w aktach sprawy kopii decyzji z ZUS. Strona była bowiem wielokrotnie wzywana do jej dostarczenia oraz jednocześnie kilkukrotnie potwierdziła, iż posiadała prawo do emerytury. Ponadto o przyznaniu skarżącej prawa do emerytury jednoznacznie świadczy decyzja Prezesa KRUS z dnia 30 lipca 2015 r. oraz pismo z ZUS z dnia 30 listopada 2015 r. Decyzję organu odwoławczego doręczono stronie w dniu 13 grudnia 2016 r.

Decyzja z dnia 28 listopada 2016 r. została przez H. C. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sprawa zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Gd 209/17).

Zawiadomieniem z dnia 5 stycznia 2017 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych z tytułu renty strukturalnej. Pismo zawierające zawiadomienie doręczono stronie w dniu 10 stycznia 2017 r.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 182.524,74 zł.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 29 ust. 1 - 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512; dalej jako "ustawa o Agencji"), § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U., Nr 114 poz. 1191 ze zm.; dalej jako "rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r.") oraz art. 73 ust. 1, 3 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L. 141 z 30.04.2004 r., str. 18, ze zm.; dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, podjęte względem strony rozstrzygnięcia. Wskazano ponadto sposób w jaki wyliczona została wysokość kwoty podlegającej zwrotowi. Następnie organ przeanalizował przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu należności wynikające z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w tym zbadał, czy strona działała w dobrej wierze. Organ uznał, że działanie w dobrej wierze nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Za datę powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności organ uznał moment doręczenia stronie decyzji z dnia 11 stycznia 2016 r. nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa, to jest dzień 12 stycznia 2016 r. Tym samym organ uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w powyższym przepisie. Ponadto organ zważył, iż w sprawie nie doszło wypełnienia dyspozycji art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jako że wypłata nienależnej płatności nie była wynikiem pomyłki organu. Jednocześnie organ zbadał, czy kwota do zwrotu w przeliczeniu na euro nie przekracza kwoty 100 euro, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wydana decyzja została doręczona w dniu 27 stycznia 2017 r.

Od powyższej decyzji H. C. reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] za pośrednictwem organu pierwszej instancji, zarzucając skarżonej decyzji:

błąd w ustaleniu stanu faktycznego;

rażące naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. wobec braku jego zastosowania;

naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie upłynął okres przedawnienia kwoty do zwrotu, jako że w opinii skarżącej termin ten upłynął;

naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. poprzez przyjęcie, iż datą pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności była data doręczenia decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, jako że przedmiot tej decyzji nie stanowił o wysokości ostatecznie przyznanej rolnikowi płatności;

naruszenie art. 73 ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. wobec braku jego zastosowania;

naruszenie art. 9 i 10 k.p.a., wobec braku zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w kontekście należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego;

rażące naruszenie art. 6, 7, 8 oraz 11 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa nie uwzględniającej słusznego interesu obywateli, burzącej zaufanie obywateli do organów Państwa;

naruszenie art. 67 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wobec braku ich zastosowania, co miało doprowadzić do pozbawienia strony prawa do zabezpieczenia społecznego w okresie od 20 lutego 2006 r. do 31 grudnia 2015 r.

W związku powyższym strona wniosła o zawieszenie przez organ odwoławczy postępowania w trybie art. 97 § 1 ust. 4 k.p.a. do czasu wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozstrzygnięcia w przedmiocie jej skargi na decyzję z dnia 28 listopada 2016 r. (nr [...]); uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia 26 stycznia 2017 r. oraz zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że wyliczenie kwoty do zwrotu obarczone jest błędami rachunkowymi, inną sumę organ pierwszej instancji podaje bowiem w sentencji decyzji, a inną w jej uzasadnieniu. Strona zwróciła uwagę na fakt, iż w postępowaniu wznowieniowym ustalono wydanie z naruszeniem prawa pierwotnej decyzji przyznającej rentę strukturalnej, bez odniesienia się do wydanych w późniejszym okresie decyzji waloryzacyjnych, które nadal pozostają w obrocie prawnym. Mając na uwadze treść art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 stron wskazała, że organ pominął okoliczności takie jak: zgromadzenie przez stronę wszelkich niezbędnych dokumentów oraz zaświadczeń; uzyskanie zaświadczenia z KRUS na temat podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników; złożenie deklaracji na podstawie zaświadczenia KRUS, deklaracji zgodnej ze stanem faktycznym oraz dokumentami urzędowymi; działanie strony w zaufaniu do organów administracji publicznej, które wydawały zaświadczenia w oparciu o art. 217 oraz 218 k.p.a. i które miały prawo przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przed ich wydaniem; brak obowiązku przewidywania przez stronę jaka będzie treść decyzji wydanej przez KRUS w przyszłości. Organ pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych, gdyż decyzja o przyznaniu renty strukturalnej została wydana w oparciu o dokumenty urzędowe, strona nie wprowadziła organu w błąd, co więcej pomyłka leżała po stronie pracowników organu ARiMR. Organ pierwszej instancji oparł się nadto na deklaracji, oświadczeniu woli strony, podczas gdy taka deklaracja stanowi jedynie potwierdzenie stanu faktycznego istniejącego w danej chwili według wiedzy strony. Organ nie żądał od strony składania oświadczeń na temat posiadanego prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Strona złożyła deklarację działając w zaufaniu do organów, w oparciu o treść dokumentów urzędowych, które stosownie do art. 217 k.p.a. stanowią urzędowe potwierdzenie stanu faktycznego. Organ pominął fakt, iż zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a., deklaracja strony wymagana jest wówczas, gdy przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia faktów, dlatego też posiadając zaświadczenie z KRUS, deklaracja strony była jedynie dowodem subsydiarnym, czy wręcz zbędnym. Strona zarzuciła organowi błędy proceduralne w postępowaniu wznowieniowym, jak i wskazała na zaniechania organu w trakcie postępowania w sprawie przyznania jej renty strukturalnej zakończonego wydaniem decyzji z dnia 31 stycznia 2016 r. Odwołująca się zwróciła uwagę na to, iż organ ustalił wtedy, iż posiadała ona status podmiotu "skreślony" oraz podniosła zarzut, iż do tej pory organy ARiMR nie były w stanie wyjaśnić znaczenia tego określenia. W przekonaniu strony, skoro organ nie dysponuje decyzją z ZUS, to jego rozważania w zakresie posiadania prawa strony do emerytury są jedynie przypuszczeniami. Strona w odwołaniu wskazała również, że nie została pouczona, iż prawo do emerytury wyklucza uzyskanie renty strukturalnej - nie zostało one zawarte we wzorach dokumentów, organ nigdy nie komunikował stronie takiego stanu prawnego. W tym zakresie strona podniosła, iż pouczenia wskazywały jedynie normy prawne, które należało we własnym zakresie odszukać i dokonać ich analizy. Strona powołała się przy tym na niewiedzę oraz oparcie podjętych działań na wyjaśnieniach urzędników. Powstały błąd nie był łatwy do wykrycia, a skoro organ obecnie posiada wiedzę, iż w 2006 roku strona posiadała prawo do emerytury z ZUS, to organ mógł ten fakt ustalić już w 2006 roku, czego zaniechał. Strona podkreśliła, iż w toku postępowania nigdy nie oświadczyła, iż ma bądź też nie ma ustalonego prawa do emerytury z ZUS, a organ nie wymagał tego od niej. Stąd też wniosek skarżącej, iż w sprawie winien mieć zastosowanie art. 74 ust. 4 rozporządzenia. W przekonaniu strony organ naruszył ponadto przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jako że termin o którym mowa w powyższej normie upłynął. Strona działała w dobrej, a swój stan wiedzy opierała na dowodach urzędowych, z których wynikało, iż w dniu wystąpienia o przyznanie renty strukturalnej podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ponadto organ błędnie przyjął, iż datą pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności jest doręczenie jej decyzji z dnia 12 stycznia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. W jej ocenie, decyzja ta nie przesądzała o wysokości płatności przyznanej beneficjentce, a pierwsze powiadomienie o nienależnie pobranej płatności miało miejsce w dniu 10 stycznia 2017 r., z chwilą doręczenia jej zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty płatności nienależnej. Tym samym strona uważa, iż w odniesieniu do wypłat dokonanych do dnia 9 stycznia 2013 r. został przekroczony okres, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Ponadto, skoro pierwsza płatność na rzecz beneficjentki miała miejsce w dniu 20 lutego 2006 r. to dziesięcioletni okres zawarty w ww. przepisie upłynął w dniu 20 lutego 2016 r. Z ostrożności procesowej strona wskazała, iż organ nie zastosował normy przewidzianej w art. 73 ust. 6 rozporządzenia, z której wynika, iż okres przedawnienia wynosi każdorazowo 4 lata.

Decyzją z dnia 26 maja 2017 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy jak i treść wydanych względem strony rozstrzygnięć. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że z regulacji zawartej w art. 29 ust. 1 - 2 i 8 ustawy o Agencji wynika, iż istnieją dwa rodzaje należności - kwota nadmiernie pobranych środków publicznych i nienależnie pobranych środków publicznych. Z kwotą nienależnie pobranych środków publicznych mamy do czynienia w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten nie istniał, albo wygasł.

Odnosząc się do wniosku strony o zawieszenie postępowania organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż przepis ten nie przewiduje zawieszenia postępowania na wniosek strony. Brak też jest podstaw do odpowiedniego zastosowania art. 98 § 1 k.p.a., jako że niniejsze postępowanie wszczęte zostało z urzędu. Fakt wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego w celu oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji z dnia 28 listopada 2016 r. również nie uzasadnia zawieszenia niniejszego postępowania. Postępowanie prowadzone w trybie 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest bowiem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest zbadanie, czy w sprawie doszło do pobrania nienależnych lub nadmiernych środków przez stronę. Wskazaną samoistność postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych środków publicznych potwierdzają orzeczenia wydane przez sądy administracyjne.

Dalej organ wyjaśnił, że bezsporne jest iż w dniu 2 listopada 2005 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] zbadał, czy strona spełnia warunki niezbędne do uzyskania przedmiotowej pomocy. Oceny tej dokonano na podstawie deklaracji oraz oświadczeń strony, a także na podstawie dokumentów urzędowych. Strona przedstawiła zaświadczenie z KRUS z dnia 2 listopada 2005 r., z którego bezspornie wynikało, iż podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu rolników, m.in. w okresie od 1 czerwca 2004 r. do chwili wydania przedmiotowego zaświadczenia. Tym samym organ stwierdził, iż w dniu złożenia wniosku strona spełniła warunki przyznania przedmiotowej pomocy. W związku z tym organ pierwszej instancji wydał decyzję pozytywną mocą której przyznał stronie rentę strukturalną. W związku z tym, począwszy od dnia 20 lutego 2006 r. rozpoczęto wypłatę przyznanych środków. Kwota świadczenia ulegała cyklicznemu zwiększeniu w związku z kolejnymi waloryzacjami kwoty renty. W okresie od dnia 20 lutego 2006 r. do dnia 22 grudnia 2015 r. na konto strony przelano środki w łącznej wysokości 182.524,74 zł. Niemniej jednak w dniu 21 września 2015 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęło pismo, datowane na dzień 18 września 2015 r., w którym placówka terenowa KRUS jednoznacznie wskazała, iż strona została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. z uwagi na posiadanie prawa do emerytury z ZUS. Jednocześnie z akt sprawy wynikało, iż przy piśmie z dnia 30 listopada 2015 r., którego adresatem była zarówno strona, jak i Biuro Powiatowe ARiMR w [...], ZUS przekazał stronie odpis decyzji o przyznaniu emerytury z dnia 29 czerwca 2004 r. oraz odpis decyzji o przeliczeniu emerytury z dnia 10 maja 2013 r. wraz z informacją, iż decyzje te posiadają walor ostateczności. Do pisma przekazanego do ARiMR nie załączono decyzji ZUS. Ponadto, z treści decyzji Prezesa KRUS o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia 30 lipca 2015 r. wynika również, iż strona nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. w związku z przyznaniem prawa do emerytury ZUS na mocy decyzji z dnia 29 czerwca 2004 r.

Powyższe potwierdza w ocenie organu, iż w chwili złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej to jest w dniu 2 listopada 2005 r. po pierwsze - strona posiadała ustalone prawo do emerytury z ZUS, a po wtóre - nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tym samym, zdaniem organu, strona nie spełniła warunków uzasadniających przyznanie jej renty strukturalnej.

W związku z powyższym, środki wypłacone stronie w ramach renty strukturalnej w latach 2006 - 2015 w łącznej kwocie 182.524,74 zł należało uznać za nienależnie pobrane.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że na stronie 5 akapitu trzeciego decyzji organu pierwszej instancji faktycznie błędnie wskazano kwotę do zwrotu wynoszącą 187.920,39 zł. Jednakże w sentencji zaskarżonej decyzji wskazana została właściwa kwota. W przekonaniu organu odwoławczego taki błąd nosi znamiona oczywistego błędu pisarskiego, który pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Dalej organ wyjaśnił, że przedmiotem sporu jest kwestia czy organ powinien dochodzić nienależnej kwoty w całości, czy raczej powinno nastąpić odstąpienie od dochodzenia części należności z uwagi na: 1) stwierdzenie, iż wypłata środków nastąpiła na skutek błędu organu; 2) działanie strony w dobrej wierze oraz 3) upływ terminu przedawnienia na odzyskiwanie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ podniósł, że w niniejszym postępowaniu, w zakresie powyższych kwestii zastosowanie miały przepisy kolejnych rozporządzeń unijnych, w następujący sposób:

- w odniesieniu do płatności wypłaconych w latach 2006 - 2009 - art. 75 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004, w tym w kwestii błędu organu, dobrej wiary strony, jak i przedawnienia obowiązku zwrotu należności;

- w odniesieniu do płatności wypłaconych w roku 2010 - art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 w kwestii błędu organu oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu;

- w odniesieniu do płatności wypłaconych w latach 2011 - 2014 - art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 w kwestii błędu oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu;

- w odniesieniu do płatności wypłaconych w roku 2015 - art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 w kwestii błędu organu oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 86 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 rozporządzenie nr 796/2004 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r., jednakże stosuje się je nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Ponadto, na mocy art. 43 lit. b rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. rozporządzenia nr 1122/2009 i nr 65/2011 utraciły moc z dniem 1 stycznia 2015 r., mają one jednak nadal zastosowanie w stosunku do wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych.

W zakresie wypłaty nienależnych środków publicznych organ odwoławczy nie dopatrzył się wystąpienia błędu (pomyłki) organu. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], przyznając stronie rentę strukturalną w sposób prawidłowy zweryfikował złożony wniosek, wskazane w nim informacje, jak i załączniki przedstawione przez stronę. Na chwilę wydania decyzji przyznającej stronie rentę strukturalną ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało m.in, że strona podlegała ubezpieczeniu społecznym rolników w dniu złożenia wniosku, o czym świadczyła treść przedstawionego dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia z KRUS. Tym samym organ, działając zgodnie z dyspozycją wynikającą z § 20 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. ustalił, iż strona spełniła warunek określony w § 4 pkt 3 rozporządzenia.

Organ podniósł, iż ustawodawca nie przewidział, aby wnioskodawca składał wraz z wnioskiem jakikolwiek dokumenty urzędowe (bądź też oświadczenia) na okoliczność posiadania prawa do emerytury z ZUS, ani też nie zobowiązał organu do uzyskania z urzędu informacji na ten temat. Wynika to z faktu, iż posiadanie prawa do emerytury lub renty z ZUS wywołuje skutek prawny w postaci ustania ubezpieczenia społecznego rolników stosownie do art. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro z zaświadczenia KRUS datowanego na dzień 2 listopada 2005 r. wynikało wprost, iż strona jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników, to organ wyciągnął słuszną konkluzję, iż strona nie ma ustalonego prawa do emerytury z ZUS. Wobec powyższego, wypłata nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w żaden sposób nie wynikała z błędu organu, który w sposób prawidłowy zrealizował dyspozycję zawartą w § 20 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem organu, można uznać, iż KRUS wydał stronie zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników niezgodnie ze stanem faktycznym, popełniając błąd. Niezależnie od tego, zdaniem organu, trzeba mieć na uwadze fakt, iż ustawodawca unijny uzależnił wykluczenie zaistnienia obowiązku zwrotu od okoliczności, czy dany błąd organu mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W tym zakresie, w przekonaniu organu odwoławczego, strona, posiadając prawo do emerytury z ZUS, która przyznawana jest na wniosek beneficjenta świadczenia, powinna być świadoma, iż fakt ten wyklucza możliwość pozostawania ubezpieczonym w KRUS zgodnie z art. 3a ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rojników. Przepis ten wszedł w życie na długo przed wystąpieniem przez stronę o przyznanie renty strukturalnym, albowiem stało się to w dniu 1 stycznia 1997 r. na mocy ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1996 r., Nr 124, poz. 124).

Odnosząc się do wskazanego w odwołaniu statusu podmiotu "skreślony" w Zintegrowanym Systemie Zarządzenia i Kontroli wykorzystywanego przez ARiMR organ odwoławczy wskazał, że okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia w niniejszym postępowaniu. Było to jedynie techniczne określenie stanu danego podmiotu.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów odwołania organ podniósł, że w sprawie nie zaistniała przesłanka dobrej wiary, zwalniająca stronę z odpowiedzialności. Strona miała obowiązek zapoznania się z zasadami przyznawania rent strukturalnych i własnoręcznym podpisem na wniosku poświadczyła, iż zadośćuczyniła temu obowiązkowi. Zaniedbanie strony w tym zakresie jest o tyle oczywiste, iż z treści przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. wynikało wprost, iż osobie, która ma ustalone prawo do emerytury z ZUS renta strukturalna nie przysługuje. Przepis ten jest przejrzysty i zrozumiały i nie wymaga on przeprowadzenia żadnych zabiegów interpretacyjnych, czy też dokonania jego wykładni. Fakt, że strona nie była świadoma braku posiadania uprawnień do renty strukturalnej nie skutkuje stwierdzeniem, iż działała ona w dobrej wierze. Rozważania w tej materii nie zostały uwidocznione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, jednakże nie miało to wpływu na wynik przedmiotowej sprawy.

W zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu płatności organ podniósł, że należy mieć na uwadze przepisy kolejnych rozporządzeń unijnych, które mają zastosowanie w odniesieniu do płatności wypłaconych stronie w poszczególnych latach. I tak, w ramach płatności z tytułu renty strukturalnej wypłaconych stronie w okresie od dnia 20 lutego 2006 r. do dnia 22 grudnia 2009 r. (łącznie 48 miesięcznych wypłat), stosownie do art. 73 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 796/2004, w pierwszej kolejności ustalić należało, kiedy nastąpiło pierwsze powiadomienie strony o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności. Strona wywodzi, iż stało to się dopiero z chwilą doręczenia jej zaskarżonej decyzji, co w opinii organu odwoławczego jest przekonaniem błędnym. Z treści decyzji z dnia 11 stycznia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa wyraźnie bowiem wynikało, iż przyznanie renty strukturalnej stronie miało nieuzasadniony charakter, a stronie nigdy nie przysługiwało przedmiotowe świadczenie z uwagi na niespełnienie podstawowych warunków do jego przyznania określonych w rozporządzeniu. Powyższa decyzja została doręczona stronie w dniu 12 stycznia 2016 r., a zatem to właśnie ta data stanowi moment pierwszego powiadomienia strony o nieuzasadnionym charakterze przyznanej płatności. W związku z powyższym w zakresie płatności z tytułu renty strukturalnej wypłaconych stronie w okresie 10-letni termin przedawnienia nie upłynął. W oparciu o powyższe organ nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W zakresie płatności z tytułu renty strukturalnej wypłacanych stronie począwszy od dnia 22 lutego 2007 r. w postaci 107 miesięcznych wypłat świadczenia, organ zaznaczył, że zastosowanie ma art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jeśli jednak nieprawidłowość ma charakter ciągły, to okres ten biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W opinii organu odwoławczego moment dopuszczenia się nieprawidłowości to dzień, w którym strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, pomimo braku spełniania warunków jej przyznania, a zatem dzień 2 listopada 2005. Ponadto nieprawidłowość, której dopuściła się skarżąca miała bez wątpienia charakter ciągły, gdyż na przestrzeni lat 2006 - 2015 strona niezmiennie pobierała świadczenie, do którego nie była uprawniona. Zatem za moment, od którego biegnie okres przedawnienia (dzień, w którym nieprawidłowość ustała) organ odwoławczy uznał dzień doręczenia decyzji z dnia 11 stycznia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa, co miało miejsce w dniu 12 stycznia 2016 r. Tym samym stwierdzić należy, iż czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 nie upłynął. Powyższe nie było przedmiotem rozważań organu pierwszej instancji, niemniej jednak nie miało to wpływu na wynik niniejszej sprawy. Zarzut naruszenia art. 73 ust. 6 rozporządzenia nr 796/2004 również nie może się ostać, bowiem czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w tym przepisie dotyczy kar administracyjnych określonych w art. 21, jak i w tytule IV ww. rozporządzenia, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

Ponadto, na wynik sprawy nie ma okoliczność, czy strona korzystała ze świadczenia emerytalnego, bowiem przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. wyraźnie odnosi się do "ustalonego prawa do emerytury", a nie do faktycznego jej pobierania. Bezzasadny jest zatem wywód strony, iż kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej powinna być pomniejszona o wysokość przysługujących jej świadczeń z innych tytułów, gdyż przepisy rozporządzenia nie przewidują takiej możliwości w sytuacji, w której nie posiadała uprawnienia do renty strukturalnej w ogóle. Jednocześnie fakt, iż strona opłacała składki na ubezpieczenie społeczne rolników nie miał wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, jako że przesłanki określone w § 4 rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się również naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 11 k.p.a. Organ pierwszej instancji zbadał wszechstronnie niniejszą sprawę, w szczególności w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy, podjął wszelkie wymagane prawem czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, a następnie podjął właściwe, oparte na ustalonym stanie faktycznym rozstrzygnięcie.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. C. zarzuciła zakwestionowanemu rozstrzygnięciu:

rażące naruszenie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. wobec braku jego zastosowania;

naruszenie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. poprzez przyjęcie, iż w sprawie nie upłynął okres przedawnienia kwoty do zwrotu, jako że w opinii skarżącej termin ten upłynął oraz przyjęcie, iż datą pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności była data doręczenia decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, jako że przedmiot tej decyzji nie stanowił o wysokości ostatecznie przyznanej rolnikowi płatności;

naruszenie art. 73 ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. wobec braku jego zastosowania;

rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 k.p.a. przez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa nieuwzględniającej słusznego interesu obywateli, a co za tym idzie, burzącej zaufanie obywateli do organów państwa;

naruszenie art. 35 § 1 oraz 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez pozorne wyznaczanie nowych terminów załatwienia sprawy;

naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w podstawie prawnej decyzji podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia;

naruszenie art. 67 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie, w konsekwencji pozbawienie strony prawa do zabezpieczenia społecznego w okresie od 20 lutego 2006 do 31 grudnia 2015 r.

Wobec powyższego, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 26 maja 2017 r. jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia 28 listopada 2016 r. nr [...]. Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 17 sierpnia 2017 r.

Na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi jak i argumentację zawartą w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga analizowana według wskazanego powyżej kryterium kontroli nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia 26 maja 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 26 stycznia 2017 r., ustalającą wobec H. C. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 182.524,74 zł.

Przesłanki warunkujące przyznanie renty strukturalnej w dacie składania przez skarżącą stosownego wniosku (2 listopada 2005 r.) regulowało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 114, poz. 1191 ze zm.).

Zgodnie z § 4 powołanego rozporządzenia, rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli spełnia on następujące warunki:

1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat;

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;

4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha;

5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej;

6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Warunki wskazane w § 4 pkt 1-7 rozporządzenia muszą zostać spełnione kumulatywnie.

Tym samym, renta strukturalna mogła być przyznana, jeśli wnioskodawca ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Ponadto, wnioskodawca winien był spełnić warunek, stanowiący, że w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictw ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z treści tego przepisu wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy.

W realiach rozpatrywanej sprawy nie było sporne, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 11 stycznia 2016 r. stwierdzono, że decyzja z dnia 30 stycznia 2006 r. o przyznaniu skarżącej renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. U podstaw wskazanego rozstrzygnięcia legły określone ustalenia faktyczne. Mianowicie w dniu 21 września 2015 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęło pismo z dnia 18 września 2015 r. z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w [...], w którym poinformowano o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników H. C. w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. z powodu posiadania prawa do emerytury z ZUS. W załączeniu przekazano zaświadczenie dotyczące okresów podlegania ubezpieczeniu i opłacania składek. Z powyższego wynikało, że w chwili składania wniosku o rentę strukturalną, to jest w dniu 2 listopada 2005 r. skarżąca nie spełniła warunków opisanych w § 4 pkt 2 i 3 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Doszło zatem do spełnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którą w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli "wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą od powyższej decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] decyzją z dnia 28 listopada 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 11 stycznia 2016 r. Od decyzji organu odwoławczego skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, która została oddalona wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Gd 209/17) oddalił skargę. W dniu 17 sierpnia 2017 r. powyższy wyrok stał się prawomocny.

Należy w tym miejscu podkreślić, że okoliczności jak i podstawy uprawniające organ ARiMR do wznowienia postępowania i weryfikacji decyzji przyznającej skarżącej rentę strukturalną zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 13 czerwca 2017 r. Sąd był związany wyżej wskazanym prawomocnym orzeczeniem (zob. art. 170 p.p.s.a.) albowiem uprawomocnienie się wskazanego orzeczenia nastąpiło przed zamknięciem rozprawy w niniejszej sprawie.

Oddalając skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia 28 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podzielił stanowisko organów podnoszących, że świadczenie wypłacone stronie w ramach renty strukturalnej w latach 2006 - 2015 w ogóle jej nie przysługiwało. Sąd ustalił, że okolicznością uprawniającą organ ARiMR do wznowienia postępowania było wpłynięcie w dniu 21 września 2015 r. do Biura Powiatowego ARIMR w [...] pisma z KRUS - Placówki Terenowej w [...], w którym poinformowano organ o ustaniu ubezpieczenia społecznego skarżącej w okresie od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. z powodu posiadania prawa do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z faktem, iż wskazany okres obejmował dzień złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie renty strukturalnej przez skarżącą, to jest 2 listopada 2005 r., organ zobowiązany był w drodze postępowania wznowieniowego zbadać nowo ujawnione okoliczności, zgodnie z dyspozycją art. 149 § 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że na dzień 2 listopada 2005 r. (data złożenia wniosku) oraz dzień 30 stycznia 2006 r. (data wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej) organ nie miał wiedzy, że skarżąca posiada ustalone prawo do emerytury. Organ nie posiadał ponadto informacji o decyzji ZUS z dnia 29 czerwca 2004 r. o przyznaniu skarżącej prawa do emerytury, czy też informacji o zawieszeniu prawa do emerytury. Organ nie znał tych okoliczności w dacie wydania decyzji i wbrew argumentom skarżącej, nie był zobligowany do przeprowadzenia samodzielnej weryfikacji dokumentów składanych przez skarżącą w organach emerytalno - rentowych. To na skarżącej ciążył obowiązek złożenia odpowiednich dokumentów i podania wszelkich informacji, mających znaczenie przy rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie renty strukturalnej, przy czym posiadanie ustalonego prawa do emerytury niewątpliwie taką informację stanowiło. W ocenie Sądu skarżąca na etapie składania wniosku powinna była poinformować organ o ustalonym prawie do emerytury.

W sprawie o sygnaturze I SA/Gd 209/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przesądził także, że prawidłowy jest pogląd, iż zawieszenie prawa do emerytury, na które powoływała się skarżąca, pozostawało bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem przedmiot weryfikacji stanowiło "ustalone prawo do emerytury", a nie faktyczne jej pobieranie przez skarżącą, co znajduje swoje uzasadnienie w treści § 4 pkt 1 rozporządzenia, który stanowi, że rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu (...) jeżeli spełnia on następujące warunki: "ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników". Ponadto, ustawowym wymogiem przyznania renty jest zgodnie z § 4 pkt 3 rozporządzenia podleganie ubezpieczeniu emerytalno -rentowemu, nie zaś samo uiszczanie składek.

Za nietrafny Sąd uznał zarzut skarżącej, odnoszący się do rzekomego braku wyjaśnienia znaczenia pojęcia "skreślony" w statusie podmiotu. Kwestia statusu nie miała jakiegokolwiek związku z ustaleniami dotyczącymi wiedzy organu o posiadaniu bądź nieposiadaniu prawa do emerytury przez Skarżącą w dacie złożenia wniosku. Zintegrowany System Zarządzania i Kontroli jest systemem wewnętrznym, służącym jedynie do ujawniania i przeglądania danych producenta rolnego, a wszelkie wpisy dokonywane są na podstawie akt sprawy.

Nadto, w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 209/17 oceniono za nietrafny zarzut skarżącej, że płatność z tytułu renty strukturalnej wynikała z pomyłki organu. Z przedłożonego przez skarżącą na etapie wnioskowania dokumentu, to jest zaświadczenia KRUS - Placówki Terenowej w [...] wynikało, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników. W oparciu o ten dokument została przyznana renta strukturalna. Zdaniem Sądu, trudno w tej sytuacji mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika co do sytuacji kwalifikującej go do płatności i przedłożonego przez niego urzędowego dokumentu potwierdzającego, że spełnia on ustawowe kryteria do przyznania renty strukturalnej. Skarżąca wypełniając i podpisując przedmiotowy wniosek miała zatem wiedzę odnośnie ciążących na niej obowiązków, które zostały opisane w sposób jasny i konkretny.

W świetle powyższych zapatrywań Sąd uznał, że skarżąca od początku pobierania tego świadczenia pobierała je bezpodstawnie. W realiach sprawy nie wystąpiła nadto okoliczność zaistnienia pomyłki organu (co jest oczywiste) ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącą.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy w pierwszej kolejności wskazać, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja taka - pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia - jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 152 § 2 k.p.a., a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne (zob. w tej materii m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2011 r.; sygn. akt V SA/Wa 985/11 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r.; sygn. akt III SA/Wr 851/13).

W związku z tym, że decyzja z dnia 11 stycznia 2016 r. została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy organ ARiMR miał podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalne, podlegającej zwrotowi. Organ ARiMR, zarówno pierwszej jak i drugiej instancji ustalił, iż z zaświadczenia z dnia 2 listopada 2005 r. wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] wynikało, iż strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników i w oparciu o ten dokument została przyznana jej renta strukturalna. Natomiast decyzją z dnia 30 lipca 2015 r. Prezes KRUS stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego strony od 1 lipca 2004 r. do 31 stycznia 2006 r. i w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej (2 listopada 2005 r.) skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu. Zgodnie z pismem KRUS z dnia 18 września 2015 r. wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w drodze decyzji Prezesa KRUS z powodu posiadania prawa do emerytury z ZUS. Organy w niniejszej sprawie, w oparciu o materiał dowodowy, przyjęły że w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej skarżąca dysponowała już decyzją o ustaleniu prawa do emerytury. Mimo to skarżąca nie poinformowała organu o ustalonym prawie do emerytury z ZUS, nie przedłożyła też decyzji w tym przedmiocie, co było jej obowiązkiem. Tym samym, zdaniem organów orzekających w niniejszej sprawie, nie sposób uznać, że strona działała w dobrej wierze, skoro w dacie składania wniosku posiadała taką decyzję. Niedopełnienie obowiązków świadczy o zaniedbaniu strony, a nie pozostawaniu w błędnym, usprawiedliwionym przekonaniu, że płatność jej się należy. Tym bardziej, że strona dobrowolnie wnioskowała o przyznanie świadczenia, a zatem powinna była zapoznać się z aktami prawnymi regulującymi tę pomoc. Ponadto, strona podpisała oświadczenie we wniosku o przyznanie renty strukturalnej, zgodnie z którym zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o: wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń; każdej zmianie danych zawartych we wniosku. W konsekwencji w oparciu o okoliczności sprawy organy uznały, że strona nie była w dobrej wierze a pobrane świadczenie jest świadczeniem pobranym nienależnie.

Sąd wskazuje, że pojęcie "dobrej wiary" nie zostało zdefiniowane i wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym.

Co oczywiste, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony.

Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).

W niniejszym postępowaniu organy prawidłowo uznały, że skarżącej nie można przypisać działania w dobrej wierze. Skarżąca wnioskując dobrowolnie o przyznanie stosownego świadczenia miała bowiem wiedzę o ustaleniu względem jej osoby prawa do emerytury z ZUS. Podpisała również oświadczenie, w którym potwierdziła, że znane jej są zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Wyrażając zatem chęć otrzymania renty strukturalnej w następstwie o wniosku o przyznanie płatności skarżąca zdawała sobie sprawę, a przynajmniej dochowując należytej staranności powinna była zdawać sobie sprawę z tego, że jej prawa i obowiązki są regulowane w omawianym zakresie przez regulacje, których znajomość skarżąca zadeklarowała. Zestawienie faktu wydania decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do emerytury z ZUS z faktem podpisania wskazanego powyżej oświadczenia wyklucza w ocenie Sądu uznanie, że skarżąca nie miała świadomości co do tego, że ustalenie prawa do emerytury uniemożliwia uzyskanie renty strukturalnej. Skarżąca winna być nadto świadoma, że ustalenie prawa do emerytury z ZUS powoduje ustanie rolniczego ubezpieczenia społecznego.

Bezzasadne są także pozostałe zarzuty skargi, w tym te w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu płatności.

Sąd podziela zdanie organów, iż nie ma podstaw do odstąpienia w niniejszej sprawie od dochodzenia należności z uwagi na upływ terminu przedawnienia. W uzasadnieniach wydanych decyzji organy orzekające szeroko przedstawiły przedmiotową problematykę zestawiając realia faktyczne sprawy z treścią stosownych regulacji normatywnych.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jak słusznie podnosił organ odwoławczy, ma zastosowanie tylko do płatności wypłaconych w terminie do końca 2009 r., gdyż dla środków zrealizowanych w kolejnych latach z uwagi na brak wyraźnego przepisu zarówno w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1120/2009 (rok 2010), jak i rozporządzeniu Komisji (WE) nr 65/2011 (lata 2011 - 2014) oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 (rok 2015) zastosowanie mają regulacje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95, w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1.

Sąd stoi również na stanowisku, iż pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionych charakterze płatności była decyzja z dnia 11 stycznia 2016 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa (doręczona skarżącej w dniu 12 stycznia 2016 r.). Przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 stanowi tymczasem wyraźnie o "pierwszym powiadomieniu o nieuzasadnionym charakterze płatności". W realiach rozpatrywanej sprawy w kategorii "daty pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności" traktować należy datę doręczenia decyzji wydanej w dniu 11 stycznia 2016 r. (a zatem dzień 12 stycznia 2016 r.). W tym to dniu skarżąca została powiadomiona (powzięła świadomość), że świadczenie jej nie przysługiwało, co wynikało wprost z treści uzasadnienia decyzji. W związku z powyższym, w zakresie płatności z tytułu renty strukturalnej wypłaconych skarżącej w okresie od 20 lutego 2006 r. do 22 grudnia 2009 r. 10 - letni termin określony w art. 73 ust. 5 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 796/2004 nie upłynął. W odniesieniu do płatności wypłaconych od roku 2010 również należało uznać, że termin przedawnienia winien być liczony od dnia doręczenia wyżej wskazanej decyzji, to jest od dnia 12 stycznia 2016 r., uznając go za moment ustania nieprawidłowości (w rozumieniu dyspozycji art. 3 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia Rady nr 2988/95 odnoszącego się do nieprawidłowości ciągłych). W tym przypadku również nie upłynął 4 - letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 wskazanego aktu prawnego.

Należy mieć również na uwadze, że w przedmiotowym postępowaniu podstawą żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności było niespełnienie warunków, o których mowa w § 4 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W związku z tym w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 73 ust. 6 rozporządzenia nr 796/2004, który dotyczy żądania zwrotu kwot podlegających zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na mocy art. 21 i tytułu IV rozporządzenia.

Nie można też przyjąć, że ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy naruszyła art. 7, art. 77, czy art. 80 k.p.a. Nie naruszono również zasad ogólnych postępowania wynikających z art. 6, art. 8 i art. 11 k.p.a. Z treści powołanych przepisów wynika przede wszystkim to, że organ administracji publicznej podejmuje niezbędne czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zbiera i rozpatruje cały materiał dowodowy oraz ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepisy te statuują m.in. zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznaczają one organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Sąd stwierdza, że powyższe reguły zostały w rozpoznawanej sprawie zachowane.

Podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w podstawie prawnej decyzji organu odwoławczego podstawy materialnoprawnej odnosi się do uchybienia, które nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy (zob. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Podstawa materialnoprawna decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej została przez organ odwoławczy wskazana i wyjaśniona w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (zob. s. 12 i n.).

Mając na uwadze przedmiot skargi Sąd uznał również, że na uwzględnienie nie może zasługiwać zarzut naruszenia art. 35 § 1 oraz 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez pozorne wyznaczanie nowych terminów załatwienia sprawy. Na dokonaną przez Sąd ocenę nie może mieć nadto wpływu zarzut naruszenia art. 67 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do zabezpieczenia społecznego w okresie 20 lutego 2006 r. - 31 grudnia 2015 r.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).