Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1009/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 250, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 25 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi M. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje adwokatowi R. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 10, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu M. S. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi R. S. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1009/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] , nr [...] orzekająca o odmowie umorzenia małoletniemu M. S. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego - K. S. (dalej skarżący) należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 25.549,75 zł, w tym: składek za okres 12.2001 - 04.2004 w kwocie 8.457,95 zł., odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 17.083 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne, w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 5.867,07 zł, w tym: składek za okres 10.2001- 11.2001; 08.2003, 02.2004- 03.2004 w wysokości 620,27 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 5.060 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.408,09 zł, w tym: składek za okres 12.2001- 04.2004 w kwocie 1.205,29 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 1.194 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.251,07 zł, w tym: składek za okres 10.2001- 11.2001, 08.2003, 02.2004 -03.2004 w kwocie 620,27 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 stycznia 2016 r. w kwocie 622 zł, kosztów upomnienia w wysokości 8,80 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2016 r. skarżący wystąpił o umorzenie w całości należności wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...], orzekającej o przeniesieniu solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego A. P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na jego spadkobierców: M. P., A. S. oraz na małoletnich Z. P. i M. S.

W wyniku rozpatrzenia w/w wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych ostateczną decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił umorzenia zaległych składek. W ocenie organu uwzględnienie wniosku byłoby przedwczesne, bowiem, spłata zadłużenia może nastąpić z odziedziczonych przez skarżącego aktywów w postaci ¼ wkładu mieszkaniowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w Ł., przy ul. A.

W wyniku rozpoznania wniesionej przez M. S. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16 uchylił w/w decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...], nr [...], przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja I instancyjna wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Zakład nie przeanalizował w sposób wystarczająco wnikliwy kwestii sytuacji majątkowej rodziny skarżącego. Organ przyjmując, że stały miesięczny dochód matki skarżącego w wysokości 3.100 zł wskazuje, iż w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pominął zdaniem Sądu fakt, iż z dochód ten stanowi źródło utrzymania dla K. S. oraz dwóch uczących się synów. Ponadto matka skarżącego reguluje liczne zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek, w tym w zakładzie pracy. Łączna miesięczna kwota tych należności kształtuje się w kwocie około 1.300 zł, a co za tym idzie na utrzymanie trzyosobowej rodziny skarżącego pozostaje kwota około 1.800 zł. Ponadto Sąd wskazał na konieczność ustalenia prawidłowej wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego oraz czy spadkobiercy A. P. przeprowadzili dział spadku oraz odniesie się do kwestii przedawnienia należności z tytułu zaległych składek.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o nadesłane do akt sprawy oświadczenie ustawowego przedstawiciela skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 8 maja 2017 r. ustalił, iż małoletni skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką oraz bratem A.S. Jedyny dochód strony skarżącej stanowi wynagrodzenie matki z tytułu wykonywanej pracy, w kwocie 2.359 ,45 zł netto. Stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego kształtują się w kwocie około 870 zł. Ponadto matka skarżącego posiada inne zobowiązania pieniężne, w tym z tytułu: zaciągniętych kredytów oraz spłaty wykupu mieszkania kwaterunkowego. Matka skarżącego posiada nadto mieszkanie własnościowe o powierzchni 45,13 m2 oraz udział we współwłasności działki letniskowej. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego nie widzi on w najbliższym czasie możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i w związku z powyższym wnosi o umorzenie zaległości. Ponadto na podstawie przeprowadzonego przez Zakład dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. III Wydział Cywilny, [...] z dnia [...] skarżący nabył ¼ spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym dziadku A. P. Stan czynny spadku, stosownie do sporządzonego przez Urząd Skarbowy Ł.-P. inwentarza majątku spadkowego z dnia 29 kwietnia 2013 r. wynosi 113.145 zł. Ponadto decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego A. P. w kwocie 57.848,67 zł. Wniesione od powyższej decyzji odwołanie skarżącego zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...], [...]/ Organ ustalił nadto, że należności z tytułu niedopłaconych składek nie zostały objęte przymusowym dochodzeniem. Ponadto organowi wiadomo z urzędu, że wnioskiem z dnia 10 grudnia 2014 r. strona wystąpiła o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, który to wniosek został rozpatrzony decyzją z dnia [...] określającą warunki umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.2002- 07.2003, 09.2003-01.2004, 04. 2004; ubezpieczenie zdrowotne od 11.2002 – 07.2003, 09.2003-01.2004, 04.2004 oraz składek na Fundusz Pracy za okres 11.2002-07.2003, 09.2003-01.2004, 04. 2004. Natomiast decyzją z dnia [...]. Zakład odmówił umorzenia należności, na podstawie powołanej ustawy z dnia 9 listopada 2012r., z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami u.s.u.s., należności mogą być umorzone w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mając na uwadze zalecenia zawarte w w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16, w pierwszej kolejności przystąpił do oceny możliwości umorzenia składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a. u.s.u.s. Organ wskazał, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, iż matka małoletniego M. S. osiąga stały miesięczny dochód z tytułu wykonywanej pracy, kształtujący się średnio w kwocie 2.889,93 zł. Ponadto z posiadanych przez organ danych wynika, że brat skarżącego A. S., pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w styczniu 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 1.236 zł brutto. Ponadto w okresie od 20 marca 2017 r. do 26 marca 2017 r. A. S. był zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Organ ustalił także, że skarżący wraz z matką jest współwłaścicielem działki letniskowej o powierzchni 0.0883 ha. Stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą około 870 zł, a ponadto matka skarżącego na poczet regulowania zobowiązań pieniężnych przeznacza kwotę 1.079, 02 zł. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład stwierdził, iż sytuacja finansowa rodziny zobowiązanego jest niewątpliwie trudna, a tym samym zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Niemniej jednak, z uwagi na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, Zakład omówił ich umorzenia. Organ stwierdził bowiem, iż podniesiona argumentacja, co do uciążliwości i trudności w zapłacie powstałych zobowiązań, za które odpowiedzialność została przeniesiona na skarżącego decyzją z [...]., jest niewystarczająca do uwzględnienia żądania strony. Konieczność uiszczenia zaległych składek nie oznacza, iż należność ta musi zostać uregulowana jednorazowo. Istnieje bowiem możliwość spłaty tych należności w systemie ratalnym , na warunkach ustalonych z wierzycielem. Ubezpieczenia mają charakter solidarny i służą finansowaniu obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, natomiast na Zakładzie ciąży obowiązek dochodzenia tych należności z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusu prawnego.

Z uwagi na fakt, iż powstanie po stronie skarżącego przedmiotowych należności wynika z wydanej w stosunku do strony decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości składkowe, organ nie dokonywał oceny wystąpienia przesłanek umorzenia wymienianych w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia z 2003 r.

Natomiast, co do przesłanek umorzenia należności z tytułu ich całkowitej nieściągalności, w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, iż w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a co za tym idzie nie zostały potwierdzone przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto co istotne, skarżący posiada udział w wielkości ¼ masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym, zlokalizowanym w Ł., przy ul. A. Ponadto, co wymaga podkreślenia, stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. , z uwagi na fakt, iż lokatorskie prawo do lokalu przejęła żona zmarłego D. P. (która odrzuciła spadek po mężu) , spadkobiercom, w tym skarżącemu przysługuje w stosunku do małżonka przejmującego to prawo, roszczenie o wypłatę połowy wartości wkładu. Zgodnie z uzyskanymi przez organ informacjami wartość wkładu mieszkaniowego na pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego wynosiła 3,35 zł po denominacji, w dacie przydziału tego prawa, to jest w dniu 20 kwietnia 1978 r. Zwaloryzowana, na dzień otwarcia spadku - 27 marca 2009 r. wartość wkładu mieszkaniowego po zmarłym A. P. stanowiła 100% wartości wolnorynkowej, według stanu na rok 2009 . Aktualnie zwaloryzowany wkład mieszkaniowy również stanowi wartość rynkową. Zgodnie z operatem szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego w związku z koniecznością sporządzenia uzupełnionego spisu inwentarza majątku spadkowego, wartość przedmiotowego lokalu określona została na kwotę 225.600 zł. Tym samym wartość zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia, stanowiącego 1/2 wartości wolnorynkowej lokalu na dzień otwarcia spadku, wynosi 112.800 zł. Ponadto co istotne ustalona wartość czynna spadku ustalona przez właściwy organ Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. nie była przez skarżącego, pomimo przysługującego uprawnienia, kwestionowana. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania tej wartości. Dalej Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 1034 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Spełnienie świadczenia przez jednego ze spadkobierców upoważnia go do żądania zwrotu spełnionego świadczenia od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. W niniejszej sprawie skarżący nie wypowiedział się, czy dział spadku po A. P. został przeprowadzony, a jeżeli tak to w jakiej formie. Tym samym zdaniem organu zasadnym jest utożsamienie odziedziczonego udziału we wkładzie mieszkaniowym z wartością wolnorynkową lokalu, gdyż reguła, zgodnie z którą wartość wkładu może być ustalona dopiero po wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, ma jedynie zastosowanie pomiędzy osobą uprawnioną do lokalu a spółdzielnią.

Natomiast, co do kwestii przedawnienia dochodzonych należności Zakład wskazał, iż ich wymagalność potwierdzona została wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], [...]. Ponadto bieg terminu przedawnienia należności z tytułu przedmiotowych składek uległ zawieszeniu w okresie od dnia 27 marca 2009 do dnia 2 lutego 2011 ( na podstawie art. 24 ust. 6 u.s.u.s) oraz w okresie od dnia 12 grudnia 2014 r. do dnia 4 września 2016 r. ( na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność).

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżący reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił niezastosowanie się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16, co do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego, jak również nie uwzględnienie faktu, iż nie doszło do waloryzacji wkładu mieszkaniowego, bowiem nie doszło do wygaśnięcia prawa do lokalu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając organ ponownie wskazał, iż umorzenie należności jest instytucją wyjątkową, a decyzja wydawana w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem należności, organ może, a nie ma prawnego obowiązku ich umorzenia. Należności z tytułu składek , jak wskazano w decyzji z dnia [...] mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.), a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jedynie w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności określonych przepisami prawa (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W niniejszej sprawie zdaniem organu nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w sposób wyczerpujący w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak bowiem wskazano w stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a co za tym idzie nie zostały potwierdzone przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto co istotne skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład może dokonać zabezpieczenia dochodzonej należności. W sprawie nie wystąpiła także żadna z przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. Co prawda, z uwagi na uzyskiwane miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącego, wynikające z otrzymywanego przez jego matkę wynagrodzenia w kwocie około 2.448,11 zł netto, jak również z ciążących na rodzinie skarżącego miesięcznych zobowiązań finansowych z związanych z niezbędnymi kosztami utrzymania, oraz spłatą zaciągniętych kredytów, oraz mając na uwadze kryterium minimum socjalnego, które dla trzyosobowego gospodarstwa wynosi 2.903,44 zł, Zakład ponownie stwierdził, iż sytuacja materialna skarżącego jest niewątpliwe trudna i pozwala na przyjęcie, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia zaległych składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Jednakże odwołując się do uznaniowego charakteru decyzji wydawanej w przedmiocie udzielenia ulgi, ciążącego na organie obowiązku dochodzenia składek, organ odmówił uwzględnienia wniosku. Ponadto zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiły: przesłanka umorzenia, określona w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., gdyż obowiązek opłacenia zaległych należności przez skarżącego wynika z decyzji przenoszącej na niego solidarną odpowiedzialność za powstałe zaległości.

Natomiast, co do odziedziczonego przez skarżącego udziału w wielkości ¼ masy czynnej spadku po zmarłym A. P., którego głównym składnikiem jest wkład mieszkaniowy, związany z lokalem mieszkalnym, zlokalizowanym w Ł., przy ul. A Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko, co do jego wartości, ustalonej na podstawie sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego na potrzeby sporządzenia uzupełnionego spisu inwentarza majątku spadkowego, określonej na kwotę 225.600 zł. Tym samym wartość zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego będącego przedmiotem dziedziczenia, stanowiącego 1/2 wartości wolnorynkowej lokalu na dzień otwarcia spadku, wynosi 112.800 zł. Ponadto co istotne ustalona wartość czynna spadku ustalona przez właściwy organ - Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. nie była przez skarżącego kwestionowana. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest natomiast uprawniony do kwestionowania tej wartości. Tym samym zdaniem organu zasadnym jest utożsamienie odziedziczonego udziału we wkładzie mieszkaniowym z wartością wolnorynkową lokalu, gdyż reguła, zgodnie z którą wartość wkładu może być ustalona dopiero po wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, ma jedynie zastosowanie pomiędzy osobą uprawnioną do lokalu a spółdzielnią, a nie pomiędzy spadkobiercami uprawnionymi do wkładu.

Reasumując organ stwierdził, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, przeprowadzonego zgodnie z wymogami k.p.a., w szczególności z art. 77 i art. 80 k.p., nie stwierdzono istnienia okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku skarżącej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. S. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego K. S. ponowił zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jest niezastosowanie się przez Zakład do wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16, co do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego, jak również nie uwzględnienie faktu, iż nie doszło do waloryzacji wkładu mieszkaniowego, bowiem nie doszło do wygaśnięcia prawa do lokalu. Ponadto zarzucił nie uwzględnienie przez Zakład jego aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej, a odwołanie się do zdarzeń przyszłych, hipotetycznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej: p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie przez sąd pierwszej instancji istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a więc nie tylko samą wykładnię w ścisłym tego słowa znaczeniu. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za wadliwe. Ocena ta może odnosić się do przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego i dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie (por. np. wyrok WSA w W. z dnia [...], [...], LEX nr [...]). Z kolei wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania mają wytyczać kierunek działania organu przy ponownym przyszłym rozpoznaniu sprawy, określają one sposób ich postępowania w przyszłości. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi więc ścisły związek (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2006r., I OSK 1377/05, LEX nr 281309 czy wyrok NSA z dnia 13 września 2006r., II FSK 1099/05, LEX nr 262073).

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję oraz mając na uwadze wiążące wytyczne i ocenę zawartą w prawomocnym wyroku WSA z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie doszło bowiem do naruszenia art. 153 p.p.s.a., jak i przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) – dalej: k.p.a.

Zważywszy na zarzut skargi nie wykonania wytycznych podjętego w tej sprawie wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ nie zastosował się w pełni do zaleceń wskazanych w uzasadnieniu powołanego orzeczenia. Sąd stwierdził, iż jakkolwiek rozpatrując sprawę ponownie organ ustalił w sposób prawidłowy sytuację rodzinną i majątkową skarżąceego, jak również przeprowadził stosowne ustalenia, co do kwestii przedawnienia przedmiotowych należności, to nie wykonał zaleceń Sądu odnośnie ustalenia prawidłowej wartości wkładu mieszkaniowego przypadającego spadkobiercom A. P.

Przypomnieć należy bowiem, iż WSA w Łodzi uchylając, wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r. zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], orzekające o odmowie uwzględnienia wniosku M. S. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wskazał, iż wartość wkładu spółdzielczego prawa do lokalu nie może być utożsamiana z wartością rynkową lokalu mogącego stanowić przedmiot obrotu- własnościowego prawa do lokalu bądź odrębnej własności lokalu mieszkalnego. Zdaniem Sądu za wartość rynkową odziedziczonego wkładu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego należy przyjąć wartość, jaką miał on w momencie wniesienia do spółdzielni. Tymczasem Zakład pomimo posiadania informacji, co do wartości wkładu mieszkaniowego wniesionego pokrycie spółdzielczego lokatorskiego prawa do przedmiotowego lokalu, wynoszącego na dzień 20 kwietnia 1978 r. 3,35 zł (po denominacji), jak i faktu niewygaśnięcia tego prawa, wyliczył wartość wkładu przypadającego stronie w drodze dziedziczenia według cen rynkowych, obowiązujących w dacie otwarcia spadku. Ponadto wywodząc zasadność przyjętej przez siebie wartości wkładu, nie ustalił, czy doszło do działu spadku po A. P.

Tymczasem analiza załączonej do skargi dokumentacji wskazuje, iż zalecenia w powyższym zakresie nie zostały przez organ wykonane. Sąd stwierdził bowiem, iż uzasadniając w sposób obszerny zaskarżoną decyzję, organ ograniczył się jedynie do ponowienia argumentacji przedstawionej w uchylonej przez Sad decyzji z dnia [...], która została uznana przez Sąd za niewystarczającą dla prawidłowego rozpatrzenia wniosku oraz do przywołania oświadczenia strony skarżącej z dnia 28 kwietnia 2017 r., z którego wynika, że dział spadku po zmarłym A. P. nie był przeprowadzony.

Niezależnie od powyższego dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 15 i art. 127 § k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z treścią powołanego art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Z wyrażonej w powyżej powołanej normie prawnej zasady dwuinstancyjności postępowania wynika ciążący na organach administracji publicznej obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w II instancji. Obowiązek ten oznacza, że obydwa organy, kierując się przepisami prawa procesowego, prowadzą postępowanie wyjaśniające, a co za tym idzie postępowanie odwoławcze nie może ograniczać się jedynie do weryfikacji decyzji wydanej w I instancji (por. wyrok NSA z 7 lutego 2017 r., II OSK 1267/15, LEX nr 2271251).

Natomiast zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organ z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Różnica pomiędzy wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sporawy a odwołaniem, polega na tym, że ten pierwszy nie ma konstrukcji względnie dewolutywnej, co oznacza, iż wniesiony środek zaskarżenia nie jest rozpatrywany przez organ wyższej instancji, a przez ten sam organ, który orzekał w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie, co wprost wynika z powyżej przywołanego przepisu art. 127 § 3 k.p.a. stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, co oznacza, że organ administracji rozpatrując sprawę ponownie ma obowiązek ponownego wnikliwego rozpatrzenia sprawy, a wydane przez siebie rozstrzygnięcie oprzeć na ponownie ocenionych dowodach, jak i z uwzględnieniem i odniesieniem się do argumentacji strony skarżącej (por. wyrok WSA w K. [...], [...], LEX nr [...]).

Tymczasem w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzasadniając wydaną w dniu [...] decyzję orzekającą o utrzymaniu decyzji własnej z dnia [...], poza powtórzeniem argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji I instancyjnej, nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów skarżącego przedstawionych we wniesionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, odnoszących się do niezastosowania się przez organ do wytycznych WSA w Łodzi z 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16 oraz do wartości odziedziczonego wkładu mieszkaniowego. Tym samym w ocenie Sądu doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując Sąd uznał, iż z uwagi na stwierdzone naruszenia zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dna [...] winny zostać usunięte z obrotu prawnego, a wniosek skarżącego przekazany do ponownego rozpatrzenia przez organ administracji publicznej. Rozpatrując sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności dokona stosownych ustaleń, co do wartości wkładu mieszkaniowego stanowiącego przedmiot dziedziczenia, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r., III SA/Łd 655/16, którą zarówno organ administracji, jak i Sąd , są związani. Ponadto rozpatrując sprawę ponownie Zakład przeprowadzi postępowanie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 250 p.p.s.a.

a.l.