Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SO/Wr 17/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-10-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3 w zw z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z wniosku Z. R. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu we W. grzywny za nieprzekazanie Sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.


UZASADNIENIE

Skarżący na urzędowym formularzu z dnia 24 września 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W przedmiocie zaskarżenia wskazał, podjęte w niniejszej sprawie, postanowienie Sądu z dnia 20 sierpnia 2014 r. oddalił wniosek o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu.

W uzasadnieniu podniósł, że składa powyższy wniosek w celu wniesienia zażalenia do NSA. Podał, że jest osobą samotną, bezrobotną, nie osiąga dochodów. Ostatnio otrzymał jednorazowe stypendium z urzędu pracy. Jest zamuszony głodować. Nie posiada majątku. Posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni [...] m2. Opłaty związane z utrzymaniem wynoszą czynsz 500 zł, gaz 100 zł, prąd 100 zł, leczenie 600 zł, wyżywienie 600 zł, zadłużenie komercyjne 2000 zł.

Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżący w 2009 r., 2010 r., 2011 r., 2012 r. i 2013 r. wniósł do Wydziału IV tut. Sądu 207 skarg. W 116 sprawach skarga została odrzucona, natomiast w 9 sprawach zostało umorzone postępowanie sądowe. W 13 sprawach oddalono skargę, zaś w jednej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 98/10 uchylono decyzję organu I i II instancji. Dodatkowo w trzech sprawach skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny.

Skarżący złożył w tym okresie 69 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym 7 wniosków pozostawiono bez rozpoznania, 2 wnioski oddalono przez Sąd na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, zaś wskutek rozpoznania 27 wniosków przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W trzech sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w jednej ze spraw, w której wcześniej oddalono wniosek z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (sygn. akt IV SAB/Wr 2/10), również umorzono postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie tego prawa. Natomiast w jednej spośród 69 spraw, tj. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 367/10 poinformowano skarżącego pismem Sądu, że jest zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych.

W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.

Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia.

Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu.

Skarżący wniósł również w 2014 r. szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego przed uprawomocnieniem się orzeczenia.

Dodać trzeba, że na dzień 30 maja 2014 r. liczba zarejestrowanych skarg skarżącego, obejmująca okres od 2009 r. do maja 2014 r. wyniosła 407 skarg.

Natomiast liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 217 wniosków.

Ponadto w 2014 r. w 21 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy.

W myśl art 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z treści art. 243 tej ustawy wynika zaś, że prawo pomocy może zostać również przyznane przed wszczęciem postępowania sądowego (przed wniesieniem skargi do sądu) i obejmuje wówczas cały tok postępowania rozpoznawczego (sądowego) a także postępowanie egzekucyjne.

Postępowanie sądowe wszczynane jest również na wniosek, który składa się bezpośrednio do sądu (art. 63 i art. 64 § 1 p.p.s.a.). Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64 § 3 p.p.s.a. )

Wnioskiem wszczynającym postępowanie sądowe jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny uregulowany w art. 55 § 1 p.p.s.a.

Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustanowienie adwokata z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy rola sądu ogranicza się jedynie do oceny materialnej sytuacji skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje ocena możliwości finansowych wnioskodawcy i zakres wniosku.

Jednakże tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.

Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego. Regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP.

Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego.

Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych.

Należy jednak podkreślić, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98)

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. stwierdził również, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).

Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, że "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.).

Również w opracowanej ostatnio przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 znalazła się wypowiedź, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236).

Skarżący, jak zostało to wyżej wskazane, wniósł w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg, a maju 2014 r. liczba skarg wyniosła 407.

Podkreślenia wymaga, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa (post. WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2012 r., I SA/Bd 279/12).

Jednakże postępowania sądowe wszczęte skargami skarżącego wniesionymi do końca 2013 r. zostały w większości spraw (116 spraw) zakończone postanowieniami odrzucającymi skargę np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania. Odrzucone skargi dotyczyły aktu, czynności niepodlegającego zaskarżeniu do sądu administracyjnego, np. zasądzenia odszkodowania od organu. Tylko w jednej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 98/10 uchylono decyzję organu I i II instancji. Dodać także należy, że postanowienia umarzające postępowanie sądowe zostały podjęte np. wskutek cofnięcia skargi. Ponadto skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu.

W niniejszej zaś sprawie wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny został oddalony postanowieniem Sądu z dnia 20 sierpnia 2014 r. z uwagi na to, że przedmiotem nieprzekazanej sądowi skargi nie było działanie lub czynność organu wobec którego złożono wniosek o wymierzenie grzywny.

Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa.

Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.