Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1772/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1772/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r., sprawy ze skargi G.P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 18 września 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 sierpnia 2012 r. o sygn.: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił G.P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Organ w uzasadnieniu uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zezwalające na umorzenie należności.

Z powyższą decyzją nie zgodził się G.P. składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż wniosek o umorzenie dotyczy należności sprzed 9 lat, z okresu, kiedy prowadził działalność gospodarczą i był przekonany, że wszystkie składki zostały prawidłowo i terminowo opłacone. Płatnik stwierdził, że do roku 2012 nie był informowany o istniejących zaległościach. Od 2003 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, ponadto Bank "I", w którym płatnik prowadził konto firmowe, nie istnieje. Również biuro rachunkowe "M s.c.", z usług którego korzystał wnioskodawca, po 9 latach nie posiada dokumentacji dotyczącej prowadzonej przez płatnika firmy. Zobowiązany podał, iż pozostaje od 6 miesięcy na zwolnieniu chorobowym z powodu poważnych problemów zdrowotnych i nie uzyskuje żadnych dochodów. Na stałe przebywa w Ł., w związku z czym ma utrudnioną możliwość udowodnienia okoliczności przemawiających za umorzeniem w swojej sprawie. W dniu 27.08.2012 r. jego mieszkanie zostało wystawione na licytację. Zobowiązany nie spłaca też kredytu ponieważ aktualnie jest bez pracy, zaś kredyt został częściowo przejęty przez Ergo Hestia i zostanie częściowo spłacony przez sprzedaż mieszkania, do spłaty pozostanie jednak nadal jego część (rozłożona na 26 lat).

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 18 września 2012r. nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zadłużenie z tytułu składek zostało określone na łączną kwotę 3 651,12 zł. Nadto G. P. został powiadomiony zarówno o podstawach prawnych umorzenia jak i o wykazie dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia warunków przy ubieganiu się o umorzenie należności. Zobowiązany dostarczył informacje o opłatach eksploatacyjnych, za media i opłatach remontowych za mieszkanie ustalonych od lutego 2012 r. kwocie 343,40 zł oraz o posiadanych zaległościach w regulowaniu płatności na kwotę 565,43 zł. Przedłożone zostały także rachunki za energię elektryczną na kwotę 646,18 zł, ponadto opłata za wstrzymanie dostarczania energii elektrycznej w kwocie 93,74 zł. Zgodnie z oświadczeniem, wnioskodawca aktualnie przebywa w Łodzi, podczas gdy opłaty dotyczą byłego miejsca zamieszkania, to jest nieruchomości, która została skierowana na licytację. Płatnik nie przedstawił żadnych informacji, jakie wydatki ponosi w innym miejscu zamieszkania, gdzie aktualnie przebywa, przez co nie jest możliwe zobrazowanie jego aktualnej sytuacji finansowej. Z w/w. zaległości w opłatach bieżących oraz prowadzonej egzekucji i planowanej licytacji domu można wnioskować, że sytuacja G. P. jest przejściowo trudna. Jednak jeszcze w 2011 roku G. P. wykazał dochód w wysokości 77 887,62 zł. Zgodnie z informacjami zawartymi w Systemie KSI ZUS, zobowiązany został wyrejestrowany przez płatnika M. z ubezpieczeń z dniem 1 marca 2012 r. Aktualnie zobowiązany nie pracuje i przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wnioskodawca nie wyjaśnił, skąd czerpie zatem środki na utrzymanie, ewentualnie czy może liczyć na czyjąś pomoc. Organ ustalił natomiast w toku podjętych czynności wyjaśniających, że G.P. nie korzysta z pomocy społecznej. W świetle powyższych ustaleń nie jest więc możliwa kompletna ocena faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ani jego możliwości płatniczych. Organ wykazał inicjatywę, wzywając stronę do wykazania zaistnienia pewnych zdarzeń i wskazując, że od ich istnienia może zależeć rozstrzygnięcie sprawy, czemu zobowiązany nie uczynił zadość, nie można zatem postawić zarzutu, że organ nie wyjaśnił sprawy w sposób właściwy. Reasumując, organ wskazał, że G.P. nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację majątkową nie jest w stanie podjąć spłaty zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie G.P., powtórzył i podtrzymał argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył jego interesu w sposób staranny, podczas gdy pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swojej matki WP, która wspomaga go finansowo, z otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 1.241,00 zł. Skarżący obecnie zamieszkuje w Ł. u swoich znajomych, którzy wyrazili zgodę na czasowy pobyt w ich mieszkaniu. Skarżący podał także, iż roszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zasługują na uwzględnienie, bowiem uległy przedawnieniu, wskazał przy tym na obowiązujący od dnia 1 stycznia 2012 roku art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie sądu zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mogą być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy czyniło zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny oraz uzasadniły motywy rozstrzygnięcia.

Na wstępie należy zaznaczyć, że samo aktualne istnienie należności, o której umorzenie skarżący wnosi nie mogło zostać poddane kontroli sądu administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, przy czym art.83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje dotyczące wymiaru składek poddaje kontroli sądów powszechnych, nie zaś administracyjnych. Sądy administracyjne orzekają natomiast w przedmiocie skarg na decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wobec powyższego prawomocna decyzja wymiarowa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określająca wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy , w oparciu o którą następnie prowadzona była egzekucja, nie może być kontrolowana pod kątem jej zgodności z prawem przez sąd administracyjny rozpatrujący skargę na odmowę umorzenia zaległości z tego tytułu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 lipca 2010 r. ISA/Kr 790/10, wszystkie orzeczenia na stronie www.nsa.gov.pl).

Zauważyć trzeba , że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł ustalić samodzielnie wielkości zadłużenia skarżącego. Ustalenie obowiązku ubezpieczenia podlega bowiem kognicji sądów powszechnych. Prawomocna decyzja ZUS dotycząca okresu objętego ubezpieczeniem w sprawie dotyczącej skargi na odmowę umorzenia wynikających z tej decyzji zaległości jest bowiem dla sądu administracyjnego wiążąca. Kwestia zasadności objęcia obowiązkiem ubezpieczeniowym nie może być zatem skutecznie podnoszona na obecnym etapie postępowania. Podobnie kwestia zawinienia organu w należytym wyliczaniu wysokości zobowiązań nie została wymieniana jako przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości w znajdujących zastosowanie przepisach tj. w art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , czy to w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji okoliczności tej sąd nie mógł badać i nawet , gdyby doszło do zawinionego działania ZUS – to nie mógł jej uwzględnić. Skutki ewentualnego zawinionego działania ZUS w tym zakresie mogą być co najwyżej powodem skierowania roszczenia o odszkodowanie, a nie przesłanką zobowiązującą do umorzenie zaległości (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011 r. ISA/Kr 1793/10)

W ocenie sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo argumentował w oparciu o treść art.28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w przypadku stałych dochodów całkowita nieściągalność nie zachodziła. Zgodnie bowiem z ww. art.28 ust.3 całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. I tak Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności, jak również nie zaistniała żadna z przesłanek uprawniających do umorzenia należności składkowych mimo braku całkowitej nieściągalności. Uzasadnione przekonanie zobowiązanego o dolegliwości egzekucji nie zostało wymienione w w/w. przepisach. W takich sytuacjach teoretycznie może nastąpić przypadek określony w art.28 ust.3 pkt 5 lub 6 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże, w rozpatrywanej sprawie, taki przypadek na razie nie wystąpił. Podobnie ocenić należy przywoływanie przez skarżącego trudnej sytuacji rodzinnej determinowanej stanem zdrowia brata, jak i własną chorobą. Skarżący nie wykazał , aby ta ostatnia nosiła znamiona trwałości. Nawet abstrahując jednak od powyższego , organ nie neguje, iż strona nie jest w stanie wywiązać się ze swych zobowiązań wobec niego poprzez jednorazową wpłatę. Uznaje przy tym , że być może uzasadnione jest udzielenie ulgi w innej formie. (np. poprzez rozłożenie podatku na raty czy odroczenie terminu płatności) Zważyć należy, iż ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). Należy wskazać w tym miejscu również, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Wobec tego, w ocenie sądu, decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności , a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń prawa podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.