Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 432/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżone zarządzenie
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 6 i art. 6c
journal: Dz.U. 2016 poz 744
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki
article: art. 91 ust. 2,  art. 165  ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi G. Ś. na zarządzenie zastępcze Wojewody K. - P. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie nadania nazwy ulicy 1. uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze, 2. zasądza od Wojewody K. - P. na rzecz G. Ś. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 432/18

Uzasadnienie

Zarządzeniem zastępczym z dnia 25 stycznia 2018 r., nr 30/2018 Wojewoda Kujawsko-Pomorski działając na podstawie art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. poz. 744 oraz z 2017 r. poz. 1389 i poz. 2495), po zasięgnięciu opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zarządził ulicy o nazwie 10 Lutego położonej w mieście Świecie, nadać nazwę Sybiraków.

W uzasadnieniu zarządzenia organ wskazał, że w dniu 2 września 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. poz. 744)- zwana dalej ustawą, "ustawą o zakazie propagowania komunizmu", zmieniona ustawą z dnia 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. poz. 1389), zwana dalej "ustawą zmieniającą".

Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy w przypadku niewykonania obowiązku przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1 ustawy w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin na podjęcie działań przez organ jednostki samorządu terytorialnego.

Wojewoda Kujawsko – Pomorski w piśmie z dnia 16 października 2017 r. poinformował Burmistrza Świecia, że na terenie Gminy Świecie figuruje ulica o nazwie: 10 Lutego (1945) i w związku z powyższym wniósł o udzielenie informacji w odniesieniu do nazwy ww. ulicy, czy nazwa ta obowiązywała w dniu 2 września 2016 r., czy dokonano zmiany tej nawy do dnia 2 września 2017 r., czy ulica o tej nazwie ma charakter drogi wewnętrznej czy publicznej oraz czy gmina Świecie wykonuje zadania publiczne odnoszące się do wskazanej ulicy z użyciem nazwy widniejącej w rejestrze Teryt, czy też z użyciem innej nazwy.

Następnie pismem z dnia 19 października 2017 r. (znak: WNK.IV.4130.1.34. 2017.BA), działając na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy, Wojewoda Kujawsko-Pomorski zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) o wydanie opinii w trybie art. 6 ust. 3 ustawy, potwierdzającej niezgodność nazwy ulicy 10 Lutego (1945) obowiązującej w dniu wejścia ustawy w życie z normą art. 1 ustawy. Wyżej wymienione pismo wpłynęło do IPN w dniu 20 października 2017 r.

W piśmie z dnia 25 października 2017 r., nr OR.I.033.200.2017 Burmistrz Świecia udzielił odpowiedzi na pismo z dnia 16 października 2017r., w którym poinformował, że nazwa ulicy 10 Lutego (1945) w Świeciu nie obowiązywała w dniu 2 września 2016 r. Dokonano zmiany tej nazwy do dnia 2 września 2017 r. Ulica 10 Lutego jest drogą publiczną. Gmina Świecie wykonując zadania publiczne odnosi się do ulicy 10 Lutego (1920) i nie używa nazwy widniejącej w rejestrze Teryt, - ulica 10 Lutego (1945).

Poza tym Burmistrz Gminy wyjaśnił, że nazwa ulicy 10 Lutego w Świeciu wzięła swój początek od patriotycznego aktu "Zaślubin Polski z morzem w 1920 roku", które miały miejsce w Pucku w dniu 10 lutego 1920 roku. Tego dnia przed zaślubinami, odbyło się spotkanie Generała Józefa Hallera i delegacji władz Polski w Gdańsku z tamtejszymi Polakami, którzy ofiarowali na ręce Generała Józefa Hallera dwa platynowe pierścienie. Podczas ceremonii jedynymi żołnierzami, którzy wjechali konno z brzegu do wody był Generał Józef Haller i Podpułkownik Władysław Wyssogota Zakrzewski.

W dniu 11 stycznia 2018 r. wpłynęła do Wojewody opinia IPN zawarta w piśmie z dnia 8 stycznia 2017 r. znak: BUW-940-235(26)/17, że nazwa ulicy 10 Lutego propaguje komunizm w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy.

Z opinii wynika, że w dniu 10 lutego 1945 r. nastąpiło wkroczenie jednostek Armii Czerwonej do miejscowości Świecie. Zgodnie z propagandową praktyką władz komunistycznych wydarzenie to celebrowane było niezgodnie z faktami historycznymi - jako "dzień wyzwolenia" oraz powód do wyrażania wdzięczności społeczeństwa wobec Armii Czerwonej. Tymczasem wbrew nadziejom Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona w latach 1944-1945 stała się narzędziem ponownej aneksji niemal połowy terytorium RP do ZSRS, zniewolenia całej reszty kraju oraz budowy w nim systemu komunistycznego w pełni zależnego od władz w Moskwie. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego.

Stacjonowanie Armii Czerwonej/Sowieckiej w Polsce po roku 1944 uniemożliwiło odbudowę niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej i było podstawowym czynnikiem, który zapewnił funkcjonowanie państwa komunistycznego na ziemiach polskich objętych dominacją ZSRS. Waga tych faktów sprawia, że przedmiotowa nazwa, honorująca moment wkroczenia Armii Czerwonej do wymienionej miejscowości, spełnia rolę daty symbolizującej komunizm.

Biorąc pod uwagę brzmienie przepisów art. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy Wojewoda zarządzeniem zastępczym z dnia 25 stycznia 2018 r., nr 30/2018 zarządził ulicy o nazwie 10 Lutego położonej w mieście Świecie, nadać nazwę Sybiraków.

W uzasadnieniu zarządzenia zastępczego Wojewoda stwierdził, że podstawowym jej założeniem było skuteczne wyeliminowanie z przestrzeni publicznej nazw propagujących symbole ustrojów totalitarnych, przy poszanowaniu miejsc pochówku, grobów i cmentarzy, a także własności prywatnej. Organ nadzoru jest zatem zobligowany - na mocy przepisu art. 6 ust. 2 ustawy - do wydania zarządzenia zastępczego, nadającego ulicy o nazwie 10 Lutego w mieście Świecie nową nazwę: Sybiraków.

Gmina Świecie działając na podstawie na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1875) w zw. z art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wniosła do WSA w Bydgoszczy skargę na Zarządzenie zastępcze Wojewody Kujawsko -Pomorskiego z dnia 25 stycznia 2018 r., nr 30/2018 w sprawie nadania nazwy ulicy, w której zarzuciła naruszenie:

- art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2017 r., 1875 ze zm.) w związku z art.3 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U z 2016 r., poz. 744) polegający na nieprawidłowym uznaniu, że nazwa 10 Lutego kojarzy się z wkroczeniem wojsk Amii Czerwonej do Świecia, mimo że motywy uchwały z dnia 15 marca 1991 r. o utrzymaniu nazwy ulicy "10 lutego" nawiązywały do uczczenia zaślubin Polski z Bałtykiem, wieńczące przejmowanie dla Polski Pomorza przez Front Pomorski pod dowództwem gen. Józefa Hallera i wynikały z wielu opinii mieszkańców Świecia, którzy w różny sposób opisany w uzasadnieniu skargi wyrażali swoje stanowisko i na co zwrócił uwagę Burmistrz Świecia w piśmie do Wojewody,

- art. 2 ust.3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1875 ze zm.) i art. 165 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 6 c ust.1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U z 2016 r., poz. 744) ze zm. polegające na pozbawieniu ochrony sądowej w ten sposób, że w następstwie przyjętego w znowelizowanej ustawie rozwiązania określonego dyspozycją art. 6c skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze przysługuje jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki czyli takich zdarzeń jak działania sił przyrody, działania innych organów, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

- art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2017r., poz. 1875 ze zm.) i art. 3 Europejskiej Karty Samorządu sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz. U. z 1994 r., Nr 124, poz. 607 ze zm.) w zakresie praw i uprawnień jednostek samorządu terytorialnego, w następstwie wprowadzenia art. 6c ust. 1 w znowelizowanej ustawie z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U z 2016 r., poz. 744). polegające na zbyt dalekiej ingerencji w autonomię i samodzielność skutkującej ograniczeniem skarżącej Rady Miejskiej w Świeciu w realizacji jej obowiązkowego zadania własnego związanego ze zmianą nazwy ulic czyli w sferze przypisanej do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych by faktycznie pozbawić ją ochrony sądowej i możliwości przedstawienia swoich argumentów przed niezawisłym sądem administracyjnym,

- art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U.z 2017 r., 1875 ze zm.) w związku z art. 3 Europejskiej Karty Samorządu sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz. U. z 1994 r., Nr 124, poz. 607 ze zm.) w następstwie zakwalifikowania zaskarżonego zarządzenia jako aktu prawa miejscowego bez przeprowadzenia konsultacji społecznych w sprawie zmiany nazwy ulicy, tym bardziej, że o nazwie 10 Lutego rozstrzygnęła już w latach dziewięćdziesiątych uchwała Rady Miejskiej z dnia 15 marca 1991 r. o utrzymaniu nazwy ulicy "10 lutego". Uchwała została podjęta przy uwzględnieniu wielu opinii mieszkańców Świecia, którzy w różny sposób opisany w uzasadnieniu skargi wyrażali swoje stanowisko.

W oparciu o przedstawione zarzuty strona skarżąca wniosła o:

- uchylenie w całości powyższego zarządzenia zastępczego Wojewody Kujawsko - Pomorskiego,

- obciążenie Wojewody Kujawsko - Pomorskiego kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że Zarządzeniem zastępczym nr 30/2018 z dnia 25 stycznia 2018 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski stwierdził niewykonanie obowiązku przez Radę Miejską w Świeciu określonego w art. 6 ust.1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U z 2016 r., poz. 744). Ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej wprowadzono nowy przepis oznaczony jako art. 6c, zgodnie z którym skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze takie jak objęte skargą przysługuje gminie Świecie jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku.

To, że Rada Miejska w Świeciu nie wykonała ustawowego obowiązku i nie dokonała w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie zmiany nazwy ulicy 10 lutego jest okolicznością bezsporną. Spornym jest ocena wojewody, dotycząca nazwy ulicy 10 Lutego kwalifikująca ją jako niezgodną z art. 1 ust. 1 ustawy, ponieważ nazwa "10 lutego", co potwierdzała opinia IPN dnia 10 lutego 1945 r., wiązała się z wkroczeniem jednostek Armii Czerwonej do miejscowości Świecie. Spornym jest również to, że na mocy dodanego art. 6c ustawy dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U. poz. 744), została ograniczona ochrona sądowa samodzielności przysługująca jednostce samorządu terytorialnego.

Skarżąca wyjaśniła, że stworzone na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy o samorządzie gminnym uprawnienie dla Rady Miejskiej w zakresie wyłącznego prawa do nadawania nazw ulic spotkało się z bardzo dużym zainteresowaniem ze strony mieszkańców gminy, tym bardziej, że wiele nazw ulic i placów kojarzyło się w sposób jednoznaczny z okresem komunizmu. Takich skojarzeń nie dotyczyła jednak ulica 10 lutego "Głosy mieszkańców które spisał M. Lorch, (...) że 3 grudnia 1990 r. na sesji rady miejskiej w Świeciu radni - bez konsultacji z mieszkańcami - uchwalili zmianę nazwy ul. 10 lutego na ul. Konopackich. Również ze wspomnień przywołanego autora nazwa ul. Konopackich, z powodu kojarzenia jej z wydarzeniami z lat 60-tych, nie znalazła jednak uznania wśród mieszkańców. Nie przyjęto propozycji przemianowania nazwy ulicy na przedwojenną, czyli J. Piłsudskiego. Dnia 15 marca 1991 roku radni podjęli więc uchwałę o utrzymaniu nazwy ulicy "10 lutego" . Kończąc, należy dodać, że w opinii kilku osób, które inicjowały zmianę nazwy ul. 10 lutego, miała ona uczcić zaślubiny Polski z Bałtykiem, wieńczące przejmowanie dla Polski Pomorza przez Front Pomorski pod dowództwem gen. Józefa Hallera, co podniesiono również w piśmie do Wojewody z dnia 25 października 2017 r.

Organ dodatkowo powołując się na informacje z wielojęzycznej encyklopedii internetowej działającej w oparciu o zasadę otwartej treści wskazał, że pod datą 10 lutego wymienia się niemalże 30 wydarzeń w Polsce (od 1326 do 2017 roku) oraz prawie 70 na świecie (od 1258 do 2017), które miały miejsce 10 lutego. Nie można więc uznać, że nazwa "10 lutego powinna podlegać tzw. ustawie dekomunizacyjnej. Wszystkie te okoliczności spowodowały, że Rada Miejska nie podjęła żadnych rozstrzygnięć w związku z wejściem w życie tej ustawy. Ponadto sama data 10 lutego nie jest datą historyczną a datą powtarzającą się cyklicznie co roku, więc nazwa ul. w tym brzmieniu nie propaguje komunizmu lub innego systemu totalitarnego. Nawiązanie takie nie byłoby dyskusyjne jedynie wtedy, gdyby ulica nosiła nazwę "10 lutego 1945 roku".

Zdaniem Gminy nazwa 10 lutego nie może być kojarzona z propagowaniem komunizmu.

Gmina wyjaśniła również, że przyjęte w znowelizowanej ustawie rozwiązanie z art. 6 c skutkujące tym, że skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze przysługuje jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku, stanowi o ograniczeniu ochrony w zakresie sądownictwa administracyjnego. Uzależnienie możliwości złożenia skargi od wystąpienia przyczyn niezależnych obiektywnych zdarzeń w sposób zasadniczy ogranicza prawo gminy do ochrony w zakresie sądownictwa administracyjnego.

Gmina nie godząc się z takim podjęła uchwałę z dnia 1 marca 2018 r., nr 307/18 o wniesieniu skargi do WSA w Bydgoszczy na zarządzenie zastępcze Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 stycznia 2018 r., nr 30/2018.

W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 j.t.).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. W myśl art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 7 p.p.s.a. zakres tej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego. Sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt (art. 148 p.p.s.a.).

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności Sąd rozważył dopuszczalność zaskarżenia zarządzenia zastępczego, które wydane zostało po wejściu w życie ustawy z 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2495).

Na wstępie Sąd stwierdza, że możliwość zaskarżenia przez Gminę spornego zarządzenia zastępczego wynika z zapisów art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1875 ze zm. - dalej: "u.s.g.") w zw. z art. 165 ust. 2 Konstytucji RP traktującym, że samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej. Sąd zauważa, że do mającej zastosowanie w sprawie ustawy, w czasie, gdy rozpoczął już swój bieg termin do wniesienia przez Gminę skargi na w/w zarządzenie zastępcze, o prawie do wniesienia której Wojewoda pouczył zresztą Gminę w skarżonym rozstrzygnięciu, został wprowadzony (wszedł w życie z dniem 7 stycznia 2018 r., na podstawie ustawy nowelizującej z dnia 14 grudnia 2017 r.) przepis art. 6c stanowiący: "Skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku". Przepis przejściowy, zawarty w art. 4 ustawy nowelizującej stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu znowelizowanym. Słusznie wywodzi Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: "WSA") w Gdańsku (wyrok z 20 kwietnia 2018 r., III SA/Gd 122/18, dostępny: CBOSA), że art. 6c ustawy sprowadza się - zgodnie z jego literalnym brzmieniem - do pozbawienia jednostki samorządu terytorialnego - gwarantowanej jej przez art. 165 ust. 2 Konstytucji RP -ochrony sądowej, w tych przypadkach, których nie ujęto w powołanej regulacji.

W szczególności, ochrona sądowa byłaby wykluczona w każdym przypadku uznania przez organ samorządu terytorialnego, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów ustawy i niedokonania - w wyznaczonym ustawą, 12 miesięcznym terminie -zmiany nazwy ulicy. Trzeba zgodzić się w całej rozciągłości z wyrażonym w w/w wyroku stanowiskiem, że regulacja art. 6c ustawy rażąco narusza art.165 ust. 2 Konstytucji RP przez wyłączenie spod kontroli sądowej działania organu nadzoru opartego na jego uznaniu w zakresie oceny, co stanowi symbol komunizmu. Jej zastosowanie winno być zatem pominięte w kontekście bezpośredniego zastosowania art. 165 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 98 ust. 1 i 3 u.s.g.

Taka interpretacja art. 6c ustawy, w związku z art. 4 ustawy nowelizującej (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu - Dz. U. poz. 2495), stanowi szczególnie rażące naruszenie nie tylko gwarancji sądowej ochrony samodzielności samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji RP). Zaskarżone zarządzenie zastępcze wydane zostało 25 stycznia 2018 r. po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Z tego też powodu, przepis art. 6c ustawy mógł znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Sąd przyjmując za WSA w Gdańsku stwierdza, że przyjęcie w sprawie wykładni przepisu art. 6c ustawy, zgodnej z zasadą nieretroaktywności prawa, nie podważa w żadnej mierze przedstawionego wyżej stanowiska Sądu co do rażącego naruszenia przez art. 6c ustawy gwarantowanej ochrony sądowej samodzielności gminy, zawartej w art. 165 ust. 2 Konstytucji RP. Dodatkowo Sąd wskazuje, co uczynił WSA w Gdańsku, że również przepis art. 11 - ratyfikowanej przez Polskę - Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego (Dz. U. z 1994 r., Nr 124, poz. 607 ze zm. - dalej: "Karta") traktuje, że społeczności lokalne mają prawo do odwołania na drodze sądowej w celu zapewnienia swobodnego wykonywania uprawnień oraz poszanowania zasad samorządności lokalnej, przewidzianych w Konstytucji lub w prawie wewnętrznym. Zastosowanie bezpośrednie (pierwszeństwo przed ustawą) Karty wynika z regulacji art. 91 ust. 1 i 2 w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji RP. Uwzględniając powyższe i badając kwestię dopuszczalności skargi, Sąd obowiązany był uwzględnić art. 11 Karty. Analiza regulacji przyjętej w art. 6c ustawy w zw. z art. 4 ustawy nowelizującej daje natomiast podstawę do stwierdzenia, że nie realizuje ona dyspozycji w/w przepisu Karty, co stanowi przesłankę do bezpośredniego zastosowania tego przepisu umowy międzynarodowej. Z powyższych względów, skargę Gminy uznać należało za dopuszczalną i wniesioną w terminie określonym w art. 98 ust. 1 i 3 u.s.g.

Przechodząc do istoty sporu, Sąd wskazuje, że - w myśl art. 6 ustawy - obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego albo związku, o którym mowa w art. 4, zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie (ust. 1). W przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1, wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin, o którym mowa w ust. 1 (ust. 2).

Wykładnia przepisu art. 6 ust. 2 ustawy winna przyjmować, że interwencja Wojewody w formie zarządzenia zastępczego następuje tylko i wyłącznie wtedy, kiedy właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego będąc do tego zobowiązany - nie wykona obowiązku, tj. np. nie zmieni nazwy ulicy upamiętniającej datę symbolizującą komunizm.

Reasumując tę część rozważań Sąd uznał dopuszczalność wniesienia skargi - została ona bowiem złożona w wymaganym terminie określonym w art. 98 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, a przed jej wniesieniem zachowano wymogi proceduralne, gdyż wniesienie skargi poprzedzone zostało podjęciem 1 marca 2018 r. przez Radę Miejską w Świeciu uchwały nr 307/2018 w sprawie wniesienia skargi na zarządzenie nadzorcze Wojewody (art. 3 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy dekomunizacyjnej).

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego zarządzenia Sąd uznał, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. W myśl art. 1 ust. 2 powołanej ustawy za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.

Przepisy art. 6 ust. 1 - 4 ustawy dekomunizacyjnej określają sposób postępowania w stosunku do obowiązujących w dniu wejścia w życie ustawy nazw budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób.

Z przepisów tych wynika, że mają one zastosowanie do oceny nazw ulic obowiązujących w dniu wejścia w życie ustawy. Ustawa nakłada bowiem na właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego obowiązek "zmiany" w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie takie nazwy (ust. 1), zaś w przypadku niewykonania tego obowiązku, zgodnie z ust. 2 uprawnia wojewodę do wydania zarządzenia zastępczego.

W rozpoznawanej sprawie Gmina Świecie powołuje się na okoliczność, że nawa ulicy 10 lutego nie kojarzy się z okresem komunizmu. W stanowisku zaprezentowanym w skardze, które stanowi uściślenie wyjaśnień skierowanych do Wojewody w piśmie Burmistrza Świecia z dnia 25 października 2017 r. Gmina wyjaśniła, że "Głosy mieszkańców które spisał M. Lorch, (...) że 3 grudnia 1990 r. na sesji rady miejskiej w Świeciu radni - bez konsultacji z mieszkańcami - uchwalili zmianę nazwy ul. 10 lutego na ul. Konopackich. Również ze wspomnień przywołanego autora nazwa ul. Konopackich, z powodu kojarzenia jej z wydarzeniami z lat 60-tych, nie znalazła jednak uznania wśród mieszkańców. Nie przyjęto propozycji przemianowania nazwy ulicy na przedwojenną, czyli J. Piłsudskiego. Dnia 15 marca 1991 r. radni podjęli więc uchwałę o utrzymaniu nazwy ulicy "10 lutego". Kończąc, należy dodać, że w opinii kilku osób, które inicjowały zmianę nazwy ul. 10 lutego, miała ona uczcić zaślubiny Polski z Bałtykiem, wieńczące przejmowanie dla Polski Pomorza przez Front Pomorski pod dowództwem gen. Józefa Hallera, co podniesiono również w piśmie do Wojewody z dnia 25 października 2017 r.

Z powyższego wynika, że od lat 90, nazwa tej ulicy dotyczy wydarzeń z 1920 r. Sąd zauważa, że w aktach sprawy przedstawionych Sądowi brak jest dokumentów rejestrowych, ewidencyjnych mogących podważyć prawdziwość twierdzeń skarżącej Gminy. W tej sytuacji należało dojść do wniosku, że kontrolowane zarządzenie narusza również przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – jako, że w świetle ujawnionego materiału dowodowego, brak jest podstaw do zastosowania art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej.

W ocenie Sądu słuszny okazał się zatem zarzut naruszenia art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej.

Nadanie przez Wojewodę nazwy ulicy w "zastępczym" wykonaniu obowiązku nałożonego na jednostki samorządu terytorialnego stanowi o wadliwości zaskarżonego zarządzenia skutkującej koniecznością jego uchylenia.

Należy zauważyć, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy - nakładający obowiązek - nie stanowi, w oparciu o jakie źródła (opinie, publikacje...) i przez kogo wytworzone (instytucje, autorytety osobowe...), wskazany tam organ powinien ocenić, czy nazwa konkretnej ulicy symbolizuje komunizm, czy też nie. To zaś pozwala przyjąć, że otwarty jest zakres dowodów mogący posłużyć do ustalenia genezy nazwany ulicy. Dopiero sięgnięcie do materiałów źródłowych o nadaniu nazwy pozwoli ustalić, czy istniał obowiązek określony w art. 6 ust. 1 ustawy, który organ ten winien wykonać w ustanowionym w tym przepisie terminie.

Wojewoda bez dokładnego wyjaśnienia sprawy bezkrytycznie oparł się na opinii IPN zawartej w piśmie z dnia 8 stycznia 2018 r. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że Wojewoda w piśmie z dnia 19 października 2017 r., skierowanym do IPN, bez udokumentowania materiałami źródłowymi nazwy ulicy 10 lutego, wystąpił o opinię w trybie art. 6 ust. 3 ustawy w sposób nieuzasadniony rozszerzając datę kalendarzową o rok 1945. Należy stanowczo podkreślić, że nazwa ulicy "10 lutego" określa wyłącznie dzień i miesiąc i nie uwzględnia roku. Dlatego całkowicie nieuprawniony był zabieg organu nadzoru polegający na sztucznym, nieudokumentowanym, łączeniu tej daty z rokiem 1945 r. Wobec powyższego trudno było oczekiwać od IPN, że nazwa ulicy 10 lutego zostanie powiązana z innym wydarzeniem niż rok 1945. W ten sposób organ nadzoru pominął rzeczywistą nazwę ulicy, która nie sugeruje konkretnej daty zdarzenia historycznego.

Niezrozumiałym jest dlaczego Wojewoda po zadaniu pytania Burmistrzowi Świecia w piśmie z dnia 16 października 2017 r. nie zaczekał na stanowisko tego organu wyrażone w piśmie z dnia 25 października 2017 r., w którym wyjaśniono, że gmina Świecie wykonując zadania publiczne odnosi się do ulicy 10 lutego (1920), wydarzenia dotyczącego "Zaślubin Polski z morzem w 1920 roku".

Poza tym powyższe stanowisko gminy nie zostało w żaden sposób podważone przez Wojewodę zarówno materiale dowodowym, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego.

W ocenie Sądu nazwa ulicy ograniczająca się do daty dziennej i miesiąca z pominięciem roku może być odczytywana na różne sposoby. Zatem jedynie od subiektywnej świadomości lokalnej społeczności zależy do jakiego okresu i zdarzenia przypisać można taką datę. Wieloznaczna nazwa nie może być uznana za symbolizującą komunizm (czy też okres represji powojennych) jeżeli lokalna społeczność nie łączy jej nazwy z wydarzeniami 1945 r.

Wojewoda, wydając zarządzenie zastępcze powołał się na opinię Instytutu Pamięci Narodowej bez rozważenia, jakie znaczenia ma dla lokalnej społeczności nazwa "10 Lutego". Bezzasadnie pominięto stanowisko Burmistrza zawarte w piśmie z dnia 25 października 2017 r.

Sąd w tym miejscu chciałby zwrócić uwagę na informacje umieszczone na stronie internetowej IPN w zakładce portalu "Dezubekizacja" – "Ulice do zmiany", które potraktować można jako fakty powszechnie znane. Na swojej oficjalnej stronie IPN wskazuje na wieloznaczność niektórych nazw i w tej sytuacji twórcy powyższego portalu dopuszczają możliwość wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej poprzez przedstawienie przez jednostki samorządu terytorialnego jedynie uzasadnienia dla przyjęcia konkretnej nazwy ulicy, które nie pozostawałoby w sprzeczności z zakazem propagowania komunizmu, czy innych systemów totalitarnych.

Wydanie zaskarżonego zarządzenia nie zostało poprzedzone stosownymi ustaleniami, a jego uzasadnienie nie zawiera odniesienia do stanowiska gminy dotyczącego historycznych wydarzeń związanych z nazwą ulicy i dlatego należało przyjąć, że Wojewoda nadużył swych uprawnień nadzorczych. Uznając w rezultacie, że przy wydawaniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego doszło do naruszenia art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej, Sąd na podstawie art. 148 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzona kwota obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego.