Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 741/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. [...].


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], na podstawie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 62 ust. 1 pkt 1, art 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1508), zwaną dalej: "u.p.s." oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 stycznia 2017r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 224), orzekł o:

1/ ustaleniu opłatę za pobyt M. K. w Domu Pomocy Społecznej, w C. na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania w Domu w wysokości [...] zł miesięcznie i obciążeniu mieszkańca domu opłatą w wysokości [...] zł miesięcznie,

2/ obowiązku pokrywania kosztów pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej w C. w kwocie [...]zł miesięcznie przez córkę E. W., jako osoby zobowiązanej na podstawie umowy zawartej dnia [...].01.2019r. w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.,

3/ obowiązku pokrywania kosztów pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej w C. w kwocie [...]zł, przez córkę E. R., jako osoby zobowiązanej na podstawie umowy zawartej dnia [...].01.2019r. w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.

W uzasadnieniu decyzji, organ poczynił następujące ustalenia i rozważania:

M. K. z dniem [...].12.2018r. stała się mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej w C., zwanym dalej: "DPS", Posiada ona świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Koszt pobytu w DPS określony w zarządzeniu Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2018r. wynosi: [...] zł miesięcznie.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zobowiązani do opłaty są w kolejności: 1/ mieszkaniec domu, 2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3/ gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt. 1 ww. ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu. Skoro dochód podopiecznej (emerytura) wynosi [...] zł, to jej odpłatność za pobyt w DPS wynosi [...] zł miesięcznie. Córka podopiecznej E. W. posiada dochód na osobę w rodzinie w kwocie [...]zł, tj. wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (528,00 zł x 300% = [...] zł). Kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. E. W. wnosić będzie odpłatność za pobyt matki w DPS w okresie od dnia [...].12.2018r. do dnia [...].12.2018r. w wysokości [...] zł, a od [...].01.2019r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

E. R. posiada dochód na osobę w rodzinie w kwocie [...]zł, tj. wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (528,00 zł x 300% = [...] zł). Kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. E. R. wnosić będzie odpłatność za pobyt matki w DPS w okresie od dnia [...].12.2018r. do dnia [...].12.2018r. w wysokości [...] zł., a od dnia [...].01.2019r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Decyzję podjęto w uzgodnieniu z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w C.. Z uwagi na ważny interes strony decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. R., zwana dalej: "skarżącą", zarzucając organowi pierwszej instancji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie dla niej odpłatności za pobyt matki w DPS w kwocie [...]złotych miesięcznie, zgodnie z zawartą w dniu [...] stycznia 2019 r. w R. umową w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że zaskarżona decyzja jest dla odwołującej się krzywdząca i niezgodna ze stanem faktycznym.

Powołano się na okoliczność zawarcia w dniu [...] stycznia 2019 r., pomiędzy Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w R. a skarżącą, umowy w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Jak wyjaśniono, w myśl §1 zawartej umowy jej przedmiotem jest wysokość ponoszonej przez osobę zobowiązaną opłaty za pobyt matki M. K. w DPS, a zgodnie z §2 umowy "skarżąca zobowiązała się ponosić odpłatność za pobyt matki w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia umieszczenia, tj. od [...].12.2018r.

Zwrócono uwagę na fakt, że jak wynika z §5 umowy - umowa wygasa w przypadku: 1. śmierci osoby umieszczonej w DPS, 2.uchylenia decyzji o umieszczeniu w DPS.

Argumentowano, że skarżąca wywiązuje się z zawartej umowy, uiściła odpłatność za pobyt matki w DPS w C. od dnia umieszczenia tj. za miesiąc grudzień 2018 r. , za miesiąc styczeń 2019 r. w kwocie [...]zł, za miesiąc luty 2019 r. w kwocie [...]złotych, za miesiąc marzec 2019 r. w kwocie [...]złotych, za miesiąc kwiecień 2019 r. w kwocie [...]zł i za maj 2019 r. w kwocie [...]zł.

Zakwestionowano ustalenia faktyczne zaskarżonej decyzji, wskazujące, że skarżąca posiada dochód na osobę w rodzinie w kwocie [...]zł, tj. wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ( [...] zł x 300% = [...] zł).".

Wskazano, że skarżąca nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego od dnia ustanowienia w formie aktu notarialnego rozdzielności majątkowej tj. od dnia [...] listopada 2018 r., co między innymi podała podczas przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego w dniu [...] grudnia 2018 r., oraz w piśmie z dnia [...].01.2019 r. kierowanym do Kierownika GOPS w R. przed wydaniem pierwszej zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie, a także podczas przeprowadzenia kolejnego wywiadu w lutym lub marcu 2019 r. Wyjaśniono, że skarżąca wraz z synem zajmuje pomieszczenia na piętrze w domu jednorodzinnym, a mąż pomieszczenia na parterze, a z kuchni, przedpokoju wraz z mężem korzystają wspólnie. W kuchni znajdują się dwie lodówki, z jednej korzysta skarżąca z synem z drugiej jej mąż, dwie kuchenki (z kuchenki elektrycznej korzysta odwołująca się z synem, z kuchenki gazowej korzysta mąż), dwa czajniki elektryczne, z jednego korzysta odwołująca się z synem, z drugiego mąż odwołującej się. Ponadto skarżąca i jej mąż mają wydzielone miejsca w szafkach kuchennych, z których korzystają. Świadczy to o tym, iż skarżąca nie gospodaruje wspólnie z mężem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego (dowód: pismo skarżącej do Kierownika GOPS w R. z dnia [...].01.2019 r. - w aktach sprawy).

Podniesiono, że skarżąca pozostaje w leczeniu z powodu choroby nowotworowej - [...], I 11.9 - choroby nadciśnieniowej [...], wypadania włosów, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy przedłożona przez nią dokumentacja medyczna oraz ostatnio wydane zaświadczenie lekarskie z dnia [...].02.2019 r. (dowód: zaświadczenie lekarskie z dnia [...].02.2019 r. - w aktach sprawy).

Wyjaśniono, ze skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa w B. w wysokości [...] zł. miesięcznie.

Do miesięcznie ponoszonych wydatków należą: woda [...] zł, śmieci [...] zł, energia elektryczna [...] zł, telefon [...] zł, dojazdy do pracy i do lekarzy do B. [...] złotych, zakup leków około [...] zł, rehabilitacja [...] zł - konieczność masaży ze względu na trudności z chodzeniem po ostatniej operacji, opłata za przedszkole syna [...] zł. Skarżąca wymaga odpowiedniej diety, która wiąże się ze znacznymi wydatkami. Mąż partycypuje w kosztach utrzymania syna W. R., kupuje odzież, obuwie, artykuły spożywcze, słodycze, owoce, książki , materiały edukacyjne i zabawki, opłaca lekcje języka angielskiego i basen.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., na podstawie art. 59 ust. 1. art. 61 ust. 1, ust. 2 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych (art. 58 ust. 1 u.p.s.). Decyzją właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1).

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W art. 61 ust. 1 u.p.s określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy, niż 300 % kryterium dochodowego.

Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 884/12).

Wywiad alimentacyjny przeprowadzono w dniu [...] listopada 2018 r. po czym organ I instancji wystąpił ponownie do MGOPS w G. o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Pracownik socjalny podczas wywiadu stwierdził, iż rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dlatego nie ma możliwości uznania podziału zobowiązań alimentacyjnych wynikających z odrębności majątkowej małżonków. Akt notarialny dotyczący ustanowienia rozdzielczości majątkowej między małżonkami, nie ma znaczenia w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, bowiem w myśl przepisów tejże ustawy, małżonkowie nadal są rodziną. Podczas wywiadu ustalono, że skarżąca mimo deklarowanej odrębności gospodarstw domowych, pozostaje w faktycznym związku z mężem, zajmuje wspólny z nim lokal, który w równym zakresie utrzymuje, użytkuje wspólne sprzęty gospodarstwa domowego, w równym stopniu utrzymuje i wychowuje małoletniego syna. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, wspólne gospodarowanie z jednej strony oznacza współdziałanie wszystkich mieszkających ze sobą osób zarówno w ponoszeniu wydatków finansowych, jak i innych ciężarów (w tym niematerialnych) związanych z gospodarstwem domowym, a z drugiej strony czerpanie korzyści ze wspólnego zamieszkiwania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 348/18).

Należy podkreślić, że pracownik przeprowadzający wywiad alimentacyjny jest najwłaściwszą osobą do oceny rzeczywistej odrębności gospodarstw, w szczególności tego, czy osoby mające ten sam adres zamieszkania nie zaspokajają wzajemnie swoich potrzeb, nie ponoszą wspólnych wydatków, nie czerpią wzajemnych korzyści, nie przyczyniają się do funkcjonowania tworzonej przez nich wspólnoty, nie zarządzają czymś wspólnie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/G1 169/17).

Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt Ił SA/Lu 1129/16).

W orzecznictwie traktuje się umowę jako czynność, za pośrednictwem której można kształtować wysokość opłaty inaczej, niż kształtowałoby ją się przy zastosowaniu kryteriów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s. Zawarcie takiej umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach ustalonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy o pomocy społecznej (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1404/12). Umowa taka gwarantuje członkom rodziny osób umieszczanych w domach pomocy społecznej wpływ na ustalenie dogodnych, odpowiadających ich faktycznym możliwościom, warunków i wysokości odpłatności z tego tytułu.

Umowa z art. 103 ust. 2 u.p.s. jest instrumentem, za pomocą którego podmiot określony w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., wykazując przemawiające na jego rzecz okoliczności, niejako współuczestniczy z organem w określeniu wysokości kosztów ten podmiot obciążających.

W sytuacji, gdy przed zawarciem umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., nie wydano decyzji ustalającej wysokość opłaty, nie ma jakichkolwiek przeszkód prawnych do jej wydania niezależnie od istniejącej umowy. Zawarcie umowy nie zmienia charakteru odpowiedzialności osób zobowiązanych, a przede wszystkim nie powoduje, że odpowiedzialność o charakterze administracyjno-prawnym (wynikająca z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s.) przekształca się w odpowiedzialność o charakterze cywilno-prawnym (obligacyjnym), do której zastosowanie w będą miały przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. Rozwiązania takiego nie przewiduje ustawa o pomocy społecznej, a przede wszystkim sprzeciwia się temu wynikająca z tych przepisów zasada pomocniczości, zgodnie z którą zobowiązania finansowe dopiero w ostatniej kolejności spoczywają na podmiocie publicznym, tu na gminie (tak: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2018r., sygn. akt. I OSK 1639/17).

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie ww. zaskarżonej oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji, opierając się na argumentacji zaprezentowanej w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zaszły przesłanki do uwzględnienia skargi, choć zasadniczo z innych przyczyn, niż te, które w niej wskazano.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył dwóch zagadnień. Po pierwsze, czy zawarta [...].01.2019r. w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., umowa pomiędzy skarżącą a Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w R. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, wyłącza możliwość wydania zaskarżonej decyzji oraz po drugie, czy dochody skarżącej zostały przez organy prawidłowo ustalone, poprzez przyjęcie, że nie prowadzi ona odrębnego od męża gospodarstwa domowego oraz, że ustrój rozdzielności majątkowej, wynikający z umowy notarialnej zawartej [...] listopada 2018 r., pozostaje bez wpływu na wyliczenie dochodów skarżącej.

Ustosunkowując się do pierwszego spornego problemu, należy zauważyć, że wykładnia literalna przepisów u.p.s. nie pozostawia wątpliwości, iż w sytuacji, kiedy dochód podopiecznego nie pokrywa jego kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, to obowiązek obciążenia zstępnego podopiecznego kosztami jego pobytu, wynika jedynie z umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Świadczy o tym wprost przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., a także w sposób pośredni art. 59 ust. 1 u.p.s., który przewiduje co prawda wydanie przez organ gminy decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, lecz przepis ten nie stanowi w jakimkolwiek zakresie o obowiązku jej uiszczania przez jakikolwiek podmiot, lecz stanowi jedynie o ustaleniu kosztu utrzymania podopiecznego. Przepisy ww. ustawy nie określiły jednak w jaki sposób gmina ma pozyskać środki na utrzymanie podopiecznego w sytuacji niewywiązywania się jego krewnych z zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. umowy. Jakkolwiek przepis art. 61 ust. 3 ww. ustawy stanowi o tym, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych przez siebie na ten cel wydatków, to jednak omawiany przepis nie wskazuje poprzez jakie działania, gmina może domagać się ich zwrotu. Jak wynika to ze stanowiska Sądu Najwyższego, niedopuszczalna jest droga sądowa o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. (uchwała SN z 29.10.2009 r., III CZP 77/09, LEX nr 522992). Skutkiem powyższego powstał więc problem, czy słusznym rozwiązaniem jest oparcie ponoszenia kosztów utrzymania podopiecznego w domu pomocy jedynie na umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jak wynika to z literalnej wykładni ww. przepisów.

Problem ten doczekał się wyjaśnienia w orzecznictwie, które dokonało wyjaśnienia znaczenia przytoczonych norm w oparciu o reguły wykładni pozajęzykowej.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, w uchwale z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.

W uzasadnieniu tej uchwały zaakcentowano, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 u.p.s. przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określanymi w treści art. 61 ust. 2 u.p.s., musi zostać ustalona w drodze umowy zaakceptowanej przez organ lub w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. przez właściwy organ administracji.

NSA stwierdził, że ustalenie na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w drodze decyzji opłaty ponoszonej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 ustawy za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest alternatywnym rozwiązaniem w stosunku do możliwości ustalenia tej opłaty w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. W stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych istnieje zarówno możliwość wydania decyzji, jak i zawarcia umowy, a także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Inaczej ujmując, w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Ta możliwa elastyczność w zakresie formy ustalenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. uzasadnia posłużenie się spójnikiem alternatywy zwykłej, celem oddania relacji istniejących między ustaleniem opłaty w drodze decyzji i umowy.

W warunkach przedmiotowej sprawy, powyższy przytoczony pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który Sąd w pełni podziela oznacza, że organ miał prawo do wydania decyzji ustalającej kwotę opłaty za pobyt matki skarżącej w DPS, pomimo faktu ustalenia kosztów jej pobytu w umowie z dnia [...].01.2019r. w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie jednak prawidłowej kwoty kosztów pobytu matki skarżącej, która obciążać będzie skarżącą nie może jednak pomijać faktu zawarcia umowy z dnia [...].01.2019r., w której skarżąca zobowiązała się do uiszczania na rzecz kosztów pobytu matki [...] zł miesięcznie. Skoro umowa ta znajduje się w obrocie prawnym, niewątpliwie wiąże ona skarżącą, a skoro tak, to organ ustalając kwotę obciążającą skarżącą kosztami utrzymania matki, winien od wyliczonej kwoty w oparciu o przepisy art. 61 u.p.s. odjąć [...] zł. Organ I instancji nie uwzględnił umownego obciążenia skarżącej, pomimo powołania się w sentencji decyzji na ww. umowę, nad czym przeszedł do porządku organ odwoławczy. Nie jest uprawniony pogląd, że ww. umowa zawiera zobowiązanie się skarżącej do ponoszenia opłat w kwotach wyższych niż wynika to z art. 61 u.p.s. Nie wynika to z żadnego przepisu ww. ustawy, a ponadto skarżąca zawierała tę umowę w sytuacji braku decyzji obciążającej ją dodatkowymi kosztami pobytu matki w DPS, ani też nie miała podstaw by spodziewać się, że decyzja taka zostanie wydana. W tych warunkach określone przez nią zobowiązanie umowne należy interpretować, jako zobowiązanie, które miało wyczerpywać jej udział w utrzymaniu matki w DPS.

Ustosunkowując się do drugiego spornego problemu, tj. do rozstrzygnięcia, czy dochody skarżącej zostały przez organy prawidłowo ustalone, należy zacząć od zagadnienia czy organy słusznie przyjęły, że rodzina skarżącej prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie dając wiary twierdzeniom strony, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego.

Organy ustalenia w powyższym zakresie oparły o pisemną adnotację pracownika socjalnego przeprowadzającego w dniu [...] października 2018 r., wywiad u skarżącej, który stwierdził, że rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

W ocenie Sądu powyższa okoliczność nie jest jednak wystarczająca do przyjęcia wskazanej wyżej konkluzji. Po pierwsze, skoro pracownik ten stwierdził okoliczność prowadzenia przez rodzinę wspólnego gospodarstwa domowego wbrew wyraźnej wypowiedzi skarżącej w tej kwestii, to winien był przedstawić argumenty świadczące o tym z jakich względów jego ustalenie faktyczne stoi w sprzeczności z oświadczeniem strony, czego nie uczynił (k. 32 akt administracyjnych). W tej sytuacji wyrażona przez niego konkluzja nie daje się w żaden sposób zweryfikować, co do jej zasadności. Po wtóre, organ odwoławczy ww. wypowiedź pracownika socjalnego odnosił do drugiego wywiadu ("ponownego", jak określił) wywiadu alimentacyjnego u strony. Wywiad ten (ponowny) przeprowadzono [...] marca 2019 r. Brak w nim jednak jakiegokolwiek wniosku pracownika socjalnego w przedmiocie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez rodzinę skarżącej. Natomiast odnotowano twierdzenia skarżącej co do faktu prowadzenia z mężem odrębnego gospodarstwa domowego, odrębność kuchni gazowej i podziału artykułów spożywczych. Twierdzeń tych w jakikolwiek sposób pracownik socjalny nie poddał ocenie, ani nie skomentował (k. 78 – 79 ww. akt). W tych warunkach oparcie przez organ odwoławczy swych ustaleń, co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez rodzinę skarżącej na relacji pracownika socjalnego, należy uznać za niewystarczające do ostatecznego przesądzenia tej kwestii.

Zagadnienie to należy ustalić w oparciu o dokonanie szczegółowej oceny argumentacji skarżącej w zakresie jej twierdzeń o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, co organy dokonały w niewystarczającym stopniu. Należy jednak zauważyć, że jednym z argumentów skarżącej mającym wykazać odrębność jej gospodarstwa domowego był fakt rozdzielności majątkowej, który organy oceniły wskazując, że nie ma on wpływu na ocenę wspólnego gospodarzenia z czym należy się zgodzić i dlatego Sąd argumentację organów w tym zakresie przyjmuje za swoją.

Problem prawidłowego ustalenia dochodów skarżącej jest w przedmiotowej sprawie zagadnieniem kluczowym, skoro w oparciu o te dochody, organ powinien wyliczyć jej udział w partycypowaniu w kosztach utrzymania matki w DPS., kierując się zasadami określonymi w art. 61 u.p.s. W konsekwencji błąd w powyższych ustaleniach będzie maił wpływ na wynik sprawy.

Ustalenia organów w tym zakresie nie powinny więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, co jednak jak wyżej przedstawiono w sprawie nie zachodzi.

Trzeba też dodatkowo zauważyć, że materiał dowodowy sprawy stoi w sprzeczności z ustaleniami organów w przedmiocie dochodów skarżącej również poprzez wskazanie ich w innych wysokościach w wywiadzie (kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego) z [...].03.2019 r. z ustaleniami zawartymi w zaskarżonych decyzjach. W ww. wywiadzie podano, że łączny dochód w rodzinie skarżącej wynosi [...] zł., dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, kryterium dochodowe dla danej rodziny wynosi [...] zł. (k. 79 ww. akt), a w decyzji organu I instancji przyjęto, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi [...] zł., a kryterium dochodowe dla danej rodziny wynosi [...] zł. Są to znaczne różnice w ww. pozycjach, które budzą zbyt duże wątpliwości, co do prawidłowości wyliczeń organów obu instancji, co mogło z kolei mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji zastosuje się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.