Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2134/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 6 pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art 6
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski Protokolant starszy inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. H. –S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 120/11 w sprawie ze skargi A. H. –S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A. H. –S. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 120/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. H. –S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Wnioskiem za dnia 25 sierpnia 2005 r. A. H. –S. wystąpiła do Wojewody Śląskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej ojca F. H. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości D. woj. wołyńskie.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił A. H. –S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. H. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości D. , woj. wołyńskie. W uzasadnieniu organ wojewódzki wskazał, że w przedmiotowej sprawie 20% wartości nieruchomości pozostawionej w postaci działki budowlanej o pow. 698,65 m2 wynosi 4.884,00 zł natomiast wartość nabytego prawa własności działki budowlanej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty wynosi 39.300,00 zł. Zatem w świetle powyższych faktów oraz przepisów prawa organ wojewódzki stwierdził, że wnioskodawczyni uzyskała już rekompensatę znacznie przekraczającą 20% wartości pozostawionej nieruchomości gruntowej. Jednocześnie organ ustalił, że strona nie udowodniła powierzchni nieruchomości budynkowych pozostawionych w D., tj. domu mieszkalnego, drewutni, lodowni, ustępu, co uniemożliwia wycenę tych składników nieruchomości, a tym samym określenie ich wartości.

Od powyższej decyzji A. H. –S. wniosła odwołanie, uzupełnione pismem z dnia 11 sierpnia 2010 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] lipca 2010 r. Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki w sposób prawidłowy dokonał wyliczenia kwoty rekompensaty. Minister stwierdził, że A. H. –S. uzyskała już rekompensatę znacznie przekraczającą 20% wartości pozostawionej nieruchomości gruntowej. Organ wojewódzki prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosował przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r., A. H. –S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że jak trafnie wskazał Minister Skarbu Państwa, prawo do rekompensaty może być zrealizowane m.in. poprzez wypłacenie świadczenia pieniężnego z Funduszu Rekompensacyjnego. Istotne jest to, że wysokość świadczenia rekompensacyjnego nie odpowiada pełnej wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, lecz nie może być większa, niż 20% wartości nieruchomości pozostawionej (art. 13 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP – zwanej dalej ustawą). W przypadku osób, które na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty, nabyły na własność nieruchomość Skarbu Państwa (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) wysokość świadczenia pieniężnego pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości przez spadkobierców właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 13 ust. 3 ustawy).

Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, że wartość rynkowa nabytej przez skarżącą w ramach realizacji prawa do rekompensaty nieruchomości wynosi 39.300 zł (operat szacunkowy działki nr [...] z dnia 9 kwietnia 2010 r.) i wyczerpuje, a nawet znacznie przewyższa kwotę stanowiącą 20% wartości mienia pozostawionego, która wynosi 4884 zł [(24.420 zł (wartość działki budowlanej) x 20%)]. W tej sytuacji Wojewoda Śląski prawidłowo odmówił A. H. –S. prawa do rekompensaty na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, ponieważ skarżąca w 1994 r. nabyła mienie nieruchome w ramach tzw. prawa do zaliczenia, którego wartość znacznie przewyższa możliwą obecnie do uzyskania wysokość świadczenia pieniężnego.

Sąd zgodził się z Ministrem Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie organ ustalając wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP nie mógł uwzględnić tej części wyceny z dnia 28 kwietnia 2010 r., która dotyczyła określenia wartości naniesień na gruncie położonym w miejscowości D. przy ul. [...] (budynku mieszkalnego, drewutni, ustępu, ogrodzenia). Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest sporządzany z uwzględnieniem dowodów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 1–3 i ust. 5 oraz ust. 3 ustawy dowodami stanowiącymi podstawę ustalenia przedmiotu wyceny są zatem: 1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w szczególności urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw bądź – w przypadku braku tych dokumentów oświadczenia świadków spełniające wymogi art. 6 ust. 5 ustawy; 2) dokumenty urzędowe poświadczające nabycie nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów w ramach realizacji prawa do rekompensaty.

Zdaniem Sądu skarżąca pomija to, że jedynie w zakresie rodzaju i powierzchni gruntu dysponuje dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3. Skarżąca przedłożyła bowiem: 1) prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 października 1990 r., sygn. akt IC 959/90, sprostowany postanowieniem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 10 lipca 2006 r., sygn. akt IC 959/90 ustalający, że F. H. pozostawił w związku z działaniami wojennymi w miejscowości D. zabudowaną parterowym domem mieszkalnym drewnianym, drewutnią drewnianą, lodownią i ustępem drewnianym działkę budowlaną o pow. 698,65 m2; 2) umowę sprzedaży z dnia 23 sierpnia 1938 r., Rep. Nr 2736, gdzie mowa jest o nabyciu przez F. H. wskazanego wyżej mienia, a dodatkowo i o ogrodzeniu gruntu.

Jak słusznie zauważył Minister A. H. –S. nie przedłożyła dowodów z dokumentów urzędowych, czy sądowych potwierdzających dane opisujące cechy indywidualne (np. stan, wyposażenie, powierzchnia) poszczególnych naniesień na pozostawionym na Ukrainie gruncie. Uszło uwadze skarżącej, że – jeżeli chodzi o naniesienia na gruncie – podstawą ustaleń biegłych w wycenach z dnia 2 grudnia 1980 r., 18 grudnia 1993 r. i 28 kwietnia 2010 r. były dane wynikające z zaprotokołowanych oświadczeń I. H. siostry skarżącej i córki F. H. (protokół z dnia 29 listopada 1980 r.). Wyceny te jako dokumenty prywatne zawierające opinie o wartości nieruchomości poparte jedynie twierdzeniami osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa do rekompensaty (wniosek z dnia 8 maja 1970), a zarazem osoby bliskiej skarżącej i F. H., nie mogły posiadać waloru wiarygodnego i obiektywnego źródła dowodowego.

W ocenie Sądu, za dowód zawierający dane opisujące cechy indywidualne (np. stan, wyposażenie, powierzchnia) poszczególnych naniesień na pozostawionym na Ukrainie gruncie nie mogły być też uznane oświadczenia dwóch świadków L. M. , R. T. Trzeba bowiem zauważył, że A. H. –S. , mimo doręczonego jej wezwania z dnia 16 października 2009 r., (o czym świadczy jej pismo z dnia 21 października 2009 r.), w którym pouczono skarżącą jakie wymogi mają spełniać oświadczenia świadków, przedłożyła oświadczenia nie spełniające wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia te nie zostały bowiem złożone przed organem lub notariuszem (który jedynie poświadczył własnoręczność podpisów świadków) oraz pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Dla niniejszej sprawy nie miały znaczenia przedłożone w postępowaniu sądowym oświadczenia prof. dr hab. A. S. i R. T. Sąd zwraca uwagę, że kontrola sądowoadministracyjna dotyczy stanu faktycznego i prawnego, jaki miał miejsce w dniu wydania kwestionowanych decyzji, a zatem dowody wytworzone po tej dacie nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej P.p.s.a. skargę oddalił.

Od powyższego wyroku A. H. –S. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 6 pkt 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuznanie dokumentów złożonych przez skarżącą w postaci oświadczeń świadków dotyczących rodzaju i powierzchni pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, jako wystarczających do wyliczenia przysługującej skarżącej rekompensaty z tytułu pozostawionych na nieruchomości w D., woj. wołyńskie zabudowań w postaci domu mieszkalnego, drewutni, lodowni i ustępu,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6 P.p.s.a. poprzez niepouczenie skarżącej w toku postępowania zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i w postępowaniu odwoławczym przed Ministrem Skarbu Państwa, iż oświadczenia składane przez skarżącą nie spełniają wymogów nałożonych art. 6 pkt 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r. podczas, gdy z treści powołanego artykułu wynika, iż Sąd jest zobowiązany udzielać stronie działającej bez adwokata niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bez dostatecznej ku temu podstawy zaaprobował wadliwe ustalenia organów administracji. Skarżąca w toku postępowania złożyła stosowne dokumenty. Skarżąca przedłożyła ponadto oświadczenia L. M. , A. S. oraz R. T. , których podpisy zostały złożone w obecności notariusza, który potwierdził ich własnoręczność. Z oświadczenia L. M. wynika, iż dom mieszkalny miał wymiary 10 na 4 metry, a także że był domem parterowym, dwurodzinnym składającym się z 6 pokoi i kuchni, nie miał piwnic, ale miał strych. Nieruchomość znajdowała się w centrum miasta koło magistratu i kościoła. Biorąc pod uwagę wiek świadka, a także okres, od którego nie zamieszkuje w miejscowości D. – opis jest wyjątkowo szczegółowy i pozwala na dokonanie precyzyjnego oszacowania wartości. Również świadkowie A. S. i R. T. po zapoznaniu się z operatem szacunkowym z 1993 r. sporządzonym na zlecenie Urzędu Rejonowego w Katowicach przez R. F. stwierdzili, iż jego treść odpowiada wyglądowi nieruchomości, a także że podana powierzchnia zgadza się z rzeczywistym stanem jaki zapamiętali sprzed wielu lat, gdy jeszcze mieszkali na Wołyniu.

Wszystkie wskazane powyżej dowody świadczą wyraźnie o tym, że częściami składowymi nieruchomości był budynek mieszkalny i inne zabudowania oraz jak wyglądały, z czego były wykonane i jaka byłą ich powierzchnia. Wskazać należy również, że kiedy w 1994 r. przyznane zostało skarżącej prawo do częściowej rekompensaty, jego wyliczenie nastąpiło właśnie na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy budowlanego R. F. Na jego podstawie w ramach rekompensaty skarżąca otrzymała nieruchomość położoną w M. , przy ul. [...]. Nikt z ówczesnych uczestników postępowania oraz organ, nie kwestionowali ani wartości oszacowanej nieruchomości, ani opisu jej części składowych. Całkowicie niezrozumiałym jest zatem kwestionowanie tej opinii przez obecne organy. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny kwestionuje ważność oświadczeń złożonych przez skarżącą, albowiem nie zostały one złożone przed notariuszem, a jedynie ich treść została w obecności notariusza podpisana.

Z treści art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, iż Sąd winien udzielać stronie działającej bez adwokata niezbędnych i celowych wskazówek, umożliwiających jej osiągniecie stanu zgodnego z prawem. Skoro zatem Sąd I Instancji, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym przedstawionym przez Ministra Skarbu Państwa, doszedł do przekonania, iż oświadczenia złożone przez skarżącą nie spełniają wymagań nałożonych ustawą, winien był uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania z jednoczesnym pouczeniem skarżącej w jakiej formie winny być oświadczenia świadków złożone. Skarżąca jako osoba w podeszłym wieku nie zrozumiała treści zobowiązania Wojewody i kierując się zdaniem "oświadczenie złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej" pokierowała świadków do notariusza, który potwierdził własnoręczność ich podpisów. Gdyby Sąd na rozprawie poinformował skarżącą, że świadkowie muszą pójść do notariusza i w jego obecności powiedzieć jakie mają informacje na temat nieruchomości położonej w D. oraz że notariusz sam te oświadczenia spisze i potwierdzi – wówczas skarżąca dostarczyłaby tak sformułowane oświadczenia.

Gwarancją procesową strony w przedmiotowej sprawie winno być pouczenie starszej osoby działającej bez adwokata o szczegółowych warunkach jakie winno spełniać oświadczenie dla celów przyznania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ma to o tyle istotne znaczenie, że z treści oświadczeń świadków wynika jak była zabudowana nieruchomość w miejscowości D. oraz jaka była powierzchnia tych zabudowań. Skoro faktem bezspornym jest to, iż mienie zostało pozostawione poza granicami Polski, a zatem rekompensata jest należna, winno się uczynić wszystko by prawa skarżącej nie były naruszane i by należne odszkodowanie zostało wypłacone. Nie polegają na prawdzie twierdzenia, że w przedmiotowej sprawie nastąpiła już realizacja prawa do rekompensaty za mienie pozostawione na Kresach Wschodnich oraz, że wysokość dotychczas wypłaconego odszkodowania znacznie przekracza 20% wartości pozostawionej nieruchomości gruntowej. Przeniesienie prawa własności nieruchomości w M. stanowiło jedynie częściową rekompensatę i dotyczyło samej nieruchomości bez zabudowań. Skoro zatem, w sprawie istnieją przesłanki dla przyznania prawa do odszkodowania, a skarżącej nie wyjaśniono precyzyjnie w jakiej formie ma dostarczyć dokumenty, wyrok Sądu Wojewódzkiego w Warszawie winien zostać uchylony a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej uznał za usprawiedliwiony zarzut naruszenia przepisu art. 6 P.p.s.a.

Przepis ten formułuje zasadę ogólną udzielania pomocy stronom. Dotyczy to tej strony, która działa w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego. Stosowanie tej zasady ma zapobiec nierówności stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która wynikać może z nieznajomości prawa.

Naruszenie tego przepisu może stanowić zarzut skargi kasacyjnej, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zachodzić to będzie w sytuacji, że gdyby udzielono stronie dokładnego pouczenia, co do możliwości podjęcia czynności, której dokonanie zmieniłoby przebieg postępowania, wynik postępowania byłby inny od kwestionowanego przez stronę.

Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca w postępowaniu administracyjnym przedłożyła dowody m.in. w postaci oświadczenia dwóch świadków, potwierdzających rodzaj i opis mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego przez jej poprzednika prawnego. Oświadczenia takie skarżąca złożyła również do akt sądowych. Złożone dokumenty nie odpowiadały wymaganiom zamieszczonym w przepisie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej gdyż oświadczenia nie zostały złożone przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, a jedynie notariusz potwierdził własnoręczność podpisów tych świadków.

Złożenie niepełnych oświadczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym i sądowym wskazywało na to, że skarżąca nie zrozumiała treści pouczenia organu, zatem sąd winien przeprowadzić dowód z przedłożonych dokumentów prywatnych stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a., a uznając, że nie odpowiadają one wymaganiom z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. pouczyć stronę o konieczności przedłożenia prawidłowo sporządzonych oświadczeń przed notariuszem.

Skarżąca w złożonej skardze kasacyjnej wykazała, że nie znając wymagań prawnych, błędnie zrozumiała pouczenie organu, a kierując świadków do notariusza w celu złożenia oświadczenia działała w przeświadczeniu, że spełnia wezwanie organu. Sytuacja ta wymagała uchylenia zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Zakres kognicji Sądu pierwszej instancji sprawia, że zasada z art. 6 P.p.s.a. znajduje zastosowanie wtedy, gdy stosownego pouczenia nie udzieliły wcześniej organy rozpatrujące sprawę. Skarga kasacyjna w tym względzie nie zawiera zarzutów, stąd też Sąd odwoławczy będąc związany granicami skargi nie rozpoznaje sprawy w tym zakresie.

Natomiast z uwagi na podniesiony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego należy zwrócić uwagę, że przepis art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., odsyłający do przepisu art. 6 ust. 4 nie może być tak rozumiany jak uczyniły to organy i Sąd rozpoznający skargę, że jako jedynie miarodajne mogą być brane pod uwagę oświadczenia świadków złożone w warunkach, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy.

Przepis art. 6 ust. 4, jako dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza dotychczasowymi granicami RP wymienia w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenia wydane przez b. PUR, dokumenty urzędowe, w tym sądowe. Wyliczenie to, poprzez użycie sformułowania "w szczególności" nie jest więc wyczerpujące, co tym samym dopuszcza stosowanie innych środków dowodowych dla wykazania, że mają zastosowanie przepisy art. 1 i 3 ust. 2 ustawy.

Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien uwzględnić, iż w sprawie tej prowadzono już uprzednio postępowanie pod rządami poprzednio obowiązujących aktów prawnych i zgromadzone tam dowody podlegają ocenie także w tym postępowaniu pod kątem rodzaju, wielkości i wartości znajdujących się na gruncie budynków.

Nie można także nie uwzględnić danych zawartych w akcie notarialnym nr 2736 z dnia 23 sierpnia 1938 r., potwierdzających jakie obiekty budynkowe znajdowały się na gruncie oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 22 października 1990 r. I C 959/90. W odniesieniu do ostatniego z dowodów należy rozważyć potrzebę zażądania akt sądowych, co pozwoliłoby na ocenę dowodów na podstawie których orzekał Sąd Wojewódzki, a co przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. uznając zasądzone koszty za współmierne do rodzaju sprawy i udziału pełnomocnika w sprawie.