Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2128/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 i 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Leszczyński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania K. Z. oraz M. B. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z [...] kwietnia 2012 r., odmawiającej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...] hip. nr [...], stanowiącego własność W., opisanego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] – część i [...] z obr. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem 21 listopada 1945 r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a od 1950 roku na własność Skarbu Państwa.

Następnie powyższy grunt stał się z dniem 27 maja 1990 r. własnością Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] lipca 1991 r. Natomiast – zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361 – z późn. zm) nieruchomość stała się własnością Miasta W.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, dotychczasowi właściciele gruntu, prawni następcy właścicieli będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina zobowiązana była do uwzględnienia zgłoszonych wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów dało się pogodzić z ich przeznaczeniem według planu zabudowania.

Objęcie w posiadanie gruntu położonego w W. przy ul. [...] przez gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę W. (Dz. U. Nr [...], poz. [...]) w dniu [...] października 1948 r.

Z treści zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] grudnia 1948 r. nr [...] wynika, że dawnymi właścicielami hipotecznymi przedmiotowej nieruchomości byli: K. P., S. P., J. P., W. S. i Z. P. w częściach równych niepodzielnie.

W dniu 20 grudnia 1948 r. F. K. pełnomocnik K. i J. P. oraz W. z P. S. złożył wniosek w trybie art. 7 ust. 2 dekretu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej .

Organ ustalił, że:

- Z. G. P. P. zmarła [...] września 1944 r., spadek po niej nabyli: K. P., S. P., J. P. i W. S. po ¼ części każde z nich - na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] czerwca 1947 r. sygn. akt [...],

- K. P. utracił swoją część gruntu wskutek wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w W. z [...] października 1947 r. sygn. akt [...] – na rzecz Skarbu Państwa,

- S. P. zmarł [...] maja 1947 r., spadek po nim nabył w całości na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w L. z [...] listopada 1947 r. sygn. akt [...], syn S. P., który ½ swojego udziału zbył A. Z. ,

- J. P. zmarła [...] stycznia 1949 r.; spadek po niej nabyła w całości siostra W. T. z P. S., na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w K. z [...] stycznia 1949 r. sygn. akt [...],

- W. S. zbyła w całości swój udział w nieruchomości Z. F.(odpisy aktów notarialnych w aktach).

Organ wskazał, że Prezydium Rady Narodowej W. orzeczeniem administracyjnym z [...] maja 1951 r. L. dz. [...] odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. hip. nr [...]. Następnie Prezydium Rady Narodowej W. orzeczeniem administracyjnym z [...] maja 1951 r. nr [...] odmówiło przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu.

Od orzeczenia administracyjnego z dnia [...] maja 1951 r. odwołanie do Ministra Gospodarki Komunalnej wnieśli Z. F., A. Z. i S. P. W aktach znajduje się niepodpisana kopia decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] listopada 1951 r. nr [...], w której stwierdza się o utrzymaniu w mocy orzeczenia administracyjnego z [...] maja 1951 r.

Decyzją z [...] marca 2007 r. nr [...] Minister Transportu i Budownictwa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] listopada 1951 r. nr [...] wskazując, że kwestionowany dokument nie jest decyzją administracyjną z uwagi na brak podpisu.

Postanowieniem z [...] listopada 2006 r. nr [...] Minister Budownictwa przekazał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odwołanie Z. F., A.Z. i S. P. od orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1951 r. nr [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2009 r. nr [...] uchyliło zaskarżone orzeczenie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji .

Prezydent W. ustalił, że:

- A. Z. zmarła [...] listopada 1993 r., spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] września 1995 r. sygn. akt [...] nabyła córka K. Z. w całości,

- Z. F. zmarł [...] września 1988 r. i spadek po nim nabyli na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. sygn. akt [...] z [...] lutego 1989 r.; żona A. F. oraz dzieci A.F., R.F., M. B. z domu F. i E. W. z domu F.,

- A. F. zmarła [...] lutego 1993 r. i spadek po niej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] marca 1993 r. sygn. akt [...] nabyli A. F., R.F., M. B. z domu F. i E.W. z domu F.,

- E. W. z domu F. zmarła [...] października 2006 r. i spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. nabyła córka A.K.,

- S. P. zmarł [...] stycznia 2011 r. i spadek po nim na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia Rep.A. nr [...] nabyli I. P. i T. P.

Po ponownym rozpatrzeniu przez Prezydenta W. wniosku złożonego przez F. K., pełnomocnika K. i J. P. oraz W. z P. S., organ I instancji odmówił M. B., K. Z., A. K., R. F., A. F., I. P. i T. P. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], hip nr [...], stanowiącego działki nr [...]– część i [...] z obr. [...], wskazując że wniosek złożony został po terminie określonym przez przepis art. 7 ust. 2 dekretu. Powyższe powoduje wygaśniecie roszczeń oraz brak możliwości przywrócenia terminu na podstawie przepisów procedury administracyjnej, co skutkuje odmową ustanowienia użytkowania wieczystego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły K. Z. oraz M. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając odwołanie oraz całokształt sprawy wskazało na przepis art. 1 dekretu i wyjaśniło, że z dniem 25 października 1945 r. grunty położone na terenie W. stały się własnością miasta. Byłym właścicielom przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku i roszczenie o ustanowienie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym (obecnie użytkowania wieczystego). Stanowił o tym art. 7 dekretu, którego treść organ przytoczył. Organ wyjaśnił, że jednym z warunków ustanowienia prawa wieczystej dzierżawy było dopełnienie wskazanego w art. 7 warunku, tj. w terminie sześciu miesięcy od dnia objęcia gruntu przez gminę należało złożyć wniosek.

Tego warunku byli właściciele nieruchomości nie dopełnili. Przedmiotowy grunt został objęty przez Gminę [...] kwietnia 1948 r. Ogłoszenie o objęciu gruntu zostało zamieszczone w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr [...].

W ocenie Kolegium niewątpliwie jest w niniejszej sprawie, że wniosek dawnych właścicieli nieruchomości o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...] w W. złożony został po upływie terminu wskazanego w art. 7 dekretu.

Organ II instancji powołując się na orzecznictwo sądowe wskazał, że jeżeli przesłanką odmowy przyznania własności czasowej jest bezskuteczny upływ terminu, przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), to niezbędne jest wykazanie nie tylko, że osoby uprawnione nie zgłosiły omawianego żądania, ale także ustalenie czy i kiedy rozpoczął bieg termin do złożenia takiego wniosku. Faktu i daty skutecznego objęcia gruntu w posiadanie nie można domniemywać.

Odnosząc się zatem do kwestii samego ogłoszenia Kolegium stwierdziło, że ogłoszenie ukazało się – zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy – w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. nr [...] w dniu [...] kwietnia 1948 r. Ogłoszenie znalazło się na stronie [...], gdzie w punkcie [...] napisano, że Gmina W. obejmuje w posiadanie grunty ograniczone osiami ulic: [...],[...],[...], [...],[...] i [...]. Na obszarze tym znajduje się nieruchomość położona przy ul. [...]. Oznacza to, że objęcie nieruchomości położonej przy ul. [...] nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1948 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony wraz z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej i rozpatrzony został przez Prezydium Rady Narodowej W., które orzeczeniem z [...] maja 1951 r. L. dz. [...] odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w W. hip. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] maja 1951 r. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z [...] maja 2009 r. nr [...], a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 grudnia 2009 r. syg. akt I SA/Wa 1064/09 oddalił skargę na tę decyzję. Oznacza to - wbrew stanowisku przyjętemu w odwołaniu, - że wniosek o przywrócenie terminu do przyznania prawa własności czasowej został rozpatrzony. Kolegium podniosło, że w orzecznictwie wskazywano, że do terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących przywrócenia terminu. Na podstawie tych przepisów bowiem mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, a nie prawa materialnego. W przypadku niezachowania terminu materialnego strona nie mogła skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania obowiązującego wówczas art. 41 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, zaś upływ terminu, w którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne winien skutkować wydaniem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Kolegium podkreśliło, że złożenie wniosku dekretowego po upływie terminu, stanowiło okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. B.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. Decyzji zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na dowolnym przyjęciu, że czynności podjęte w zakresie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego były dokonane po terminie. W ocenie skarżącej organ przyznał, że nie wydano decyzji, gdyż w aktach sprawy znajduje się nie podpisane pismo sugerujące, że mogła być wydana decyzja odmowna. Skarżąca zarzuciła, że organ nie rozpoznał istoty sprawy i wadliwie ustalił stan faktyczny.

W zaskarżonej decyzji organ zajął się jedynie kwestią przywrócenia terminu, nie rozważając sprawy samego wniosku i nie badając czy ów wniosek był samoistny czy złożony uzupełniająco jedynie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Skarżąca wskazała, że organ nie dostrzegł, że orzecznictwo Sądu Najwyższego, i Naczelnego Sądu Administracyjnego traktuje działania władzy w okresie powojennym jako bezprawne, wobec czego dziwi skarżącą, że Kolegium uznało działania te za zgodne z prawem.

Skarżąca podniosła, że w aktach brak jest dowodów na objęcie gruntu w posiadanie przez gminę. Poza ukazaniem się ogłoszenia gmina nie podjęła żadnych działań faktycznych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przepis art. 7 ust. 1 dekretu stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Przepisy dekretu warszawskiego nie przewidują żadnych wyjątków od zasady terminowego złożenia wniosku. Istotny jest wyłącznie fakt złożenia wniosku przez podmiot uprawniony w rozumieniu art. 7 dekretu w terminie określonym w tym przepisie. Nie ma natomiast doniosłości prawnej przyczyna niedochowania tego terminu.

Należy podkreślić, że sześciomiesięczny termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu, a złożenie wniosku o przyznanie własności czasowej po upływie tego terminu stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r., OPK 19/96, ONSA 1997/2/56).

Wobec tego nie było w ogóle dopuszczalne przywrócenie terminu do złożenia wniosku na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). W przepisach dekretu nie zawarto jakiejkolwiek regulacji mogącej stanowić podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz uwzględnienia tego wniosku. Wobec tego złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu nie tylko stanowi okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej, ale także oznacza, że towarzyszący temu podaniu wniosek o przywrócenie terminu nie mógł być uwzględniony.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wniosek został złożony po terminie wskazanym w art. 7 ust.1 dekretu. Dwoma pismami datowanymi 16 grudnia 1948 r. złożone zostały: wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej oraz wniosek o ustanowienie tego prawa. Skoro złożony został wniosek o przywrócenie terminu, to oznacza, że składający go mieli wówczas świadomość uchybienia tego terminu, w przeciwnym razie nie byłoby potrzeby składać takiego wniosku. Wbrew twierdzeniom skargi, obydwa wnioski zostały rozpoznane. Orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej W. z [...] maja 1951 r. odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego, a orzeczeniem tego organu z [...] maja 1951 r. odmówiono ustanowienia prawa własności czasowej. Wbrew stanowisku skargi innych orzeczeń (decyzji), dotyczącej spornej nieruchomości w tamtym czasie nie wydano. Natomiast nie podpisane pismo Ministerstwa Gospodarki komunalnej z [...] listopada 1951 r. (rozpoznające odwołanie od orzeczenia z [...] maja 1951 r.) nie mogło być uznane za decyzję administracyjną. Dlatego też decyzją z [...] marca 2007 r. Minister Transportu i Budownictwa odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego pisma, argumentując że brak jest przedmiotu orzekania. Natomiast orzeczenie administracyjne z [...] maja 1951 r. zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2006 r. i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Rozstrzygnięcie to było wynikiem rozpoznania odwołania od orzeczenia z [...] maja 1951 r. Ponownie rozpoznając wniosek dekretowy Prezydent W. wydał decyzję z [...] kwietnia 2012 r., a następnie wydana została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wobec tego niezasadny jest zarzut skargi błędnego ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy i powiązania tego zarzutu z brakiem podpisu na dokumencie Ministra Transportu i Budownictwa.

Organy obydwu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie, dokładnie przedstawiły przebieg postępowań dotyczących zarówno wniosku dekretowego jak i wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia oraz wydane w tych sprawach rozstrzygnięcia organów administracji.

Organy dokonały też prawidłowej oceny prawnej braku skuteczności wniosku dekretowego, słusznie wskazując, że został on złożony po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

Wniosek ten, zgodnie z wyżej wskazanym przepisem, powinien być złożony w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę.

Zgodnie z art. 4 dekretu terminy i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę W. gruntów, określonych w art. 1, ustali w rozporządzeniu Minister Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej. Otóż rozporządzenie Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr [...], poz. [...]) stanowiło w § 3, że grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Wbrew twierdzeniom skargi, nie były konieczne żadne czynności faktyczne podejmowane przez Gminę. Skutek prawny, polegający na tym, że grunty na określonym obszarze W. zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. następował z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego W., w którym stosowne ogłoszenie zostało zamieszczono. Ogłoszenie to powinno zawierać oznaczenie obszaru, na którym grunty zostają objęte w posiadanie (§ 2 pkt 2 rozporządzenia). Ogłoszenie dotyczące spornej działki ukazało się w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. nr [...] w dniu [...] kwietnia 1948 r. – na str. [...] w pkt [...], wskazując obszar przejęcia m.in. ul. [...]. Wobec tego sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku upłynął [...] października 1948 r. Wniosek został złożony 16 grudnia 1948 r., a więc bezspornie po terminie. Jak wyżej zaznaczono, wnioskodawcy mieli świadomość złożenia wniosku dekretowego po terminie, skoro wnosili o jego przywrócenie. Złożenie wniosku po terminie, bez względu na przyczyny opóźnienia, zawsze skutkuje odmową uwzględnienia wniosku. Organy administracji nie mają więc obowiązku badania merytorycznych przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu, gdyż i tak wobec uchybienia terminu nie będzie możliwe ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.

Wbrew stanowisku skarżącej co do legalności powojennych aktów prawnych, stwierdzić należy, że dekret warszawski nadal obowiązuje, wobec czego w sprawach w nim uregulowanych organy administracji publicznej zobowiązane są go stosować.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, dokonały właściwej oceny przesłanek z art. 7 ust. 1 dekretu i wydały prawidłowe rozstrzygnięcia, co skutkuje oddaleniem skargi.

Z powyższych przyczyn, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).