Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2225/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Protokolant - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 10 lipca 2008 r., wniesionej przez A.A. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2008 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 21 sierpnia 2006 r. A. A. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Prośbę umotywował trudną sytuacją finansową i rodzinną. Wskazał na brak -od ponad 2 lat- stałego dochodu oraz na brak składników majątkowych. Wyjaśnił, iż od ponad 10 miesięcy nie pracuje, jego małżonka również pozostaje bez pracy. Posiadają jedno dziecko na utrzymaniu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 28 sierpnia 2006 r. wystąpił do wnioskodawcy o dostarczenie dodatkowych, wymienionych w wezwaniu dokumentów, w tym dokumentów potwierdzających, iż powstałe zobowiązanie z tytułu składek jest nieściągalne, bądź wskazujących okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia.

W odpowiedzi na powyższe, A.A. do akt sprawy złożył załącznik do wniosku, z którego wynika, iż w dniu [...] r. zlikwidował prowadzoną od [...] r. działalność gospodarczą, jego rodzina nie uzyskuje żadnego dochodu, natomiast ponosi wydatki w łącznej kwocie [...] zł. Przy piśmie z 19 września 2006 r. nadesłał kserokopię zeznania podatkowego PIT-36L za 2005 r., wskazującego, iż za ten rok nie uzyskał żadnego dochodu.

Decyzją z [...] października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wraz z odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie [...] zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu, po przytoczeniu art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż w niniejszym przypadku nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Działalność gospodarcza nie jest co prawda prowadzona, ale z przedłożonych przez dłużnika dokumentów nie wynika, aby brak było majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności. Organ stwierdził również, że wnioskodawca, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy nie wykazał w pełni swojego ważnego interesu w tym, aby umorzyć mu należność w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w szczególności nie wykazał, iż uregulowanie ww. należności wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego rodziny. Na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów nie można -zdaniem organu- określić jednoznacznie sytuacji życiowej dłużnika, nie zostały udokumentowane wydatki, a rzekomy, zupełny brak dochodów nie został w żaden sposób udowodniony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 6 listopada 2006 r. zainteresowany podniósł, że nie prowadzi działalności gospodarczej i od ponad 2 lat nie ma żadnego dochodu. Podniósł też, że jego małżonka nigdy nie pracowała i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Następnie podał, że nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W tym zakresie poinformował, że Zakład prowadzi "[...] zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego". Dalej oświadczył, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, ruchomości lub gospodarstwa domowego. W tym zakresie wniósł o przeprowadzenie wizji lokalnej w celu stwierdzenia braku tego majątku. Na koniec wskazał, że jego sytuacja jest trudna i od pewnego czasu brakuje mu możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Do wniosku dłużnik załączył m.in. dokumenty ilustrujące jego miesięczne wydatki oraz decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w M. z [...] września 2006 r., uznającą A. B. za osobę bezrobotną.

Decyzją z [...] listopada 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż po ponownym przeanalizowaniu sprawy uznał, że na dzień [...] r. nadal nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz że wnioskodawca zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności, w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, wiązałaby się dla niego z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego rodziny.

Od niniejszej decyzji Prezesa ZUS A. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zwrócił się z prośbą o umorzenie należności za okres [...], wskazując na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną, przedstawioną uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 sierpnia 2007 r., uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd wskazał, że uzasadnienie skarżonego orzeczenia nie zawiera w ogóle uzasadnienia prawnego. Organ nie przedstawił w wydanej decyzji przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie których orzekał w sprawie. Nie uznał za celowe omówić przesłanek uregulowanych w art. 28 ustawy systemowej, ani wyjaśnić tej normy prawa materialnego. Ograniczył się do stwierdzenia, iż strona nie spełnia przesłanek wynikających z ust. 2 oraz z ust. 3a art. 28 u.s.u.s., (przy czym nawet nie przytoczył wymienionych przepisów), i jedynie w oparciu o te stwierdzenie można przyjąć, że te przepisy ustawy systemowej stanowiły podstawę materialno-prawną wydanego przez Prezesa ZUS rozstrzygnięcia.

Sąd wskazał również, iż skarżona decyzja nie zawiera wymaganego przepisami prawa uzasadnienia faktycznego, w tym rozważań, do których obliguje ją przepis prawa materialnego. W szczególności Prezes ZUS nie przedstawił ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, nie wskazał też na zgromadzony materiał dowodowy -głównie pochodzący od strony- oraz nie odniósł się do okoliczności podnoszonych przez zainteresowanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Nadto zdaniem Sądu, stwierdzenia Prezesa ZUS zawarte w dwóch punktach uzasadnienia są dowolne, albowiem nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym zakresie Sąd zauważył, iż z oświadczeń strony nie wynika, że posiada ona majątek, z którego można prowadzić egzekucję należności. Wręcz przeciwnie, treść pism skarżącego złożonych w postępowaniu administracyjnym wskazuje, iż jego rodzina nie posiada żadnych składników majątkowych. Skoro organ twierdzi inaczej, winien uzasadnić swoje stanowisko w tym względzie i wyjaśnić dlaczego oraz w oparciu o jakie ustalenia wywodzi odmiennie. Zdaniem Sądu nie można też podzielić stanowiska organu, iż strona nie udokumentowała swoich wydatków. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący załączył bowiem faktury celem wykazania miesięcznych kosztów ponoszonych na utrzymanie domu, czego organ wydaje się zupełnie nie dostrzegać, a przecież jego obowiązkiem było poddać te dokumenty analizie i ocenie. Prezes ZUS zwrócił także uwagę na "rzekomy, zupełny brak dochodów gospodarstwa domowego", który "nie został w żaden sposób udowodniony". W tym zakresie Sąd również miał zastrzeżenia, albowiem w aktach sprawy znajdują się dokumenty, z których to wynika, iż żona wnioskodawcy jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, natomiast sam zainteresowany również nie pracuje, prowadzoną działalność gospodarczą zlikwidował w [...] r. Prezes ZUS nie wskazał zaś na żadne okoliczności, dowody i poczynione na ich podstawie w toku postępowania ustalenia, w świetle których oświadczenia wnioskodawcy co do braku dochodu należałoby uznać za niewiarygodne.

Sąd dostrzegł, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji Zakładu z [...] października 2006 r. skarżący powoływał się na swoją trudną sytuację materialną. Podał, iż nie pracuje, nie ma żadnego źródła dochodu, żona również pozostaje bez pracy, mają na utrzymaniu dziecko. Wydatki gospodarstwa domowego określił na kwotę [...] zł (opłata za mieszkanie, energia, telefon, gaz). Oświadczył również, iż nie ma żadnego majątku. Złożył zeznanie podatkowe PIT-36L za rok 2005, wskazujące na brak dochodu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy także powołał się na powyższe, jednocześnie stwierdzając, iż jego sytuacja jest zła i brakuje mu środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego rodziny. Do wniosku załączył dokumenty mające potwierdzać jego miesięczne wydatki oraz fakt pozostawania żony bez pracy i prawa do zasiłku.

Dokumenty złożone przez stronę jak i jej wyjaśnienia zawarte w składanych pismach procesowych stanowią materiał dowodowy w sprawie, którego organ orzekający nie mógł pominąć, wręcz przeciwnie, obowiązany był się do niego odnieść i dokonać jego oceny pod względem wiarygodności i mocy dowodowej, a w efekcie - wpływu na wynik sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Natomiast z uzasadnienia skarżonego orzeczenia zupełnie nie wynika, aby dowody te oraz okoliczności z nich wynikające zostały przez organ uwzględnione poprzez poddanie analizie i ocenie. Dlatego też Sąd uznał, iż podnoszone przez Prezesa ZUS twierdzenia nie były poparte żadną merytoryczną argumentacją, oraz że pozostawały w sprzeczności z materiałem dowodowym. Trudno bowiem na podstawie powyżej przytoczonych danych -przy uznaniu ich za wiarygodne- przyjąć, iż wnioskodawca nie wykazał, że spłata przez niego należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego oraz jego rodziny, skoro jego rodzina nie posiada żadnego źródła dochodu oraz majątku.

Nadto Sąd zaznaczył, iż wydatki, na które strona wskazała w postępowaniu administracyjnym, nie są jedynymi kosztami, które wiążą się z jej utrzymaniem. Oczywistym bowiem jest, że strona musi ponosić choćby koszty wyżywienia i ubrania. Brak należytych ustaleń również i w tym względzie stoi w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 7 k.p.a. obowiązkiem prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Konkludując, w ocenie Sądu, z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynikało aby organ w sposób kompleksowy rozważył w sprawie przesłanki umorzenia wynikające tak z art. 28 ust. 3 jak i ust. 3a tego przepisu u.s.u.s.

W ocenie Sądu Prezes ZUS nie dostrzegł, iż w stosunku do skarżącego była prowadzona egzekucja należności i nie wskazał na jej wyniki. Z adnotacji odręcznej umieszczonej na notatce służbowej znajdującej się w aktach sprawy wynika zaś, iż prowadzona egzekucja z rachunku bankowego dłużnika okazała się nieskuteczna (k. 63 akt adm.), co organ z uwagi na treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. winien w sprawie z pewnością zauważyć i poddać ocenie.

Sąd stwierdził, iż Prezes ZUS nie zbadał również w sprawie -w sposób wyczerpujący- okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg sformułowania wniosków w istocie oderwanych od okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, bądź niemających dostatecznego -jak powyżej wywiedziono- w nich potwierdzenia, bez wskazania przy tym na podstawy faktyczne.

Tym samym -zdaniem Sadu- nie można przyjąć, iż organ dokonał w sprawie w sposób wyczerpujący oceny całego materiału dowodowego i wydał rozstrzygnięcie nie wykraczając poza ramy przyznanego mu uznania administracyjnego, stosując przy tym w sposób prawidłowy normy prawa materialnego.

Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w zw. z tym- art. 11 k.p.a., a także z naruszeniem zasad rządzących postępowaniem dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie.

Sąd wskazał, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Z uzasadnienia decyzji winno także wynikać jakiego rodzaju składek należność objęta rozpatrywanym wnioskiem dotyczy. Wyszczególnienie zadłużenia z podziałem na składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za pracowników jest istotne z uwagi na treść art. 28 u.s.u.s. Z tej regulacji prawnej bezspornie bowiem wynika, iż inne przesłanki umorzenia mają zastosowanie do składek pracowniczych a inne w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, odnosi się wyłącznie do należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.), o czym organ orzekając winien pamiętać, natomiast strona ma prawo być poinformowana w jakiej wysokości jej zadłużenie na tej podstawie może być umorzone. Dlatego dla właściwego zastosowania art. 28 ustawy systemowej duże znaczenie ma wcześniejsze dokładne określenie rodzaju składek. Dopiero ustalenie czy są to składki pracownicze, czy też osobiste płatnika, pozwala na prawidłowe zastosowanie wymienionego przepisu, a tym samym zakreślenie granic postępowania dowodowego. Z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy wynika, że zadłużenie skarżącego dotyczy jedynie składek finansowanych przez płatnika, natomiast nie sposób na ich podstawie ustalić czy są to składki pracownicze, czy zaległość dotyczy tylko (ewentualnie również) konta osobistego płatnika. Skarżona decyzja, jak i decyzją ją poprzedzająca nie zawierają w tym względzie żadnych ustaleń, od których to -w ocenie Sądu- organ winien zacząć rozpatrywanie wniosku o umorzenie zadłużenia, aby w sposób prawidłowy zastosować przepisy prawa materialnego i zakreślić ramy koniecznego postępowania dowodowego. Sprawa również w tym zakresie wymaga więc uzupełnienia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. A., w dniu [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż pismem z dnia 27 listopada 2007 r. poinformowano wnioskodawcę o wszczęciu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia i możliwości dostarczenia przez niego dodatkowych dokumentów potwierdzających jego ciężką sytuację finansową i zdrowotną. Organ podkreślił, że na powyższe pismo wnioskodawca nie zareagował.

Dalej organ podkreślił, iż pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. poinformowano zainteresowanego, że może stawić się w Oddziale w celu zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia. Na powyższe wezwanie wnioskodawca również nie zareagował. Po przeanalizowaniu sprawy Prezes ZUS uznał, że organ I instancji słusznie stwierdził, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Organ stwierdził, iż przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt, 1. 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. Stwierdził również, że działalność gospodarcza nie jest już co prawda przez wnioskodawcę prowadzona, jednakże naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. W związku z powyższym organ uznał, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność - w takim przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności na podst. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ podkreślił, że zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny Prezes ZUS stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wiadomo nic na temat liczby osób aktualnie tworzących z wnioskodawcą gospodarstwo domowe oraz o dochodach uzyskiwanych przez członków jego gospodarstwa czy ponoszonych wydatkach. Z informacji uzyskanych z zakładu pracy zainteresowanego uzyskano informację, że wnioskodawca jest [...] I. S.A. i z tego tytułu osiada dochód w wys. [...] zł brutto miesięcznic. Natomiast na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj, na dzień 23.08.2006r. zainteresowany oświadczył, iż gospodarstwo domowe składa się z 3 osób oraz że jego gospodarstwo domowe nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast wydatki wynosiły [...] zł.

W sprawie zarzutów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ZUS Oddział w C. wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie materiał dowodowy został zebrany i zbadany w sposób wyczerpujący, ponieważ wysłano do wnioskodawcy pisma wzywające do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające jego aktualną sytuację finansową i zdrowotną. Na powyższe pismo zainteresowany nie zareagował. Wskazał również, że wysłano pismo o ustalenie składników majątkowych do [...] i Urzędu Miasta oraz że do dnia dzisiejszego nie otrzymano odpowiedzi. Ponadto organ wskazał, iż wnioskodawca poinformowany został o możliwości zapoznania się z aktami oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie wniosku o umorzenie. Na powyższe pismo zainteresowany również nie zareagował.

Dalej organ wskazał, iż w systemie informatycznym ZUS ustalono, że wnioskodawca nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej. Natomiast z zakładu pracy zainteresowanego uzyskano informację, że wnioskodawca jest [...] l. S.A. i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie w wys. [...] zł brutto miesięcznie. W związku z powyższym organ poczynił ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego jaki udało się i był w stanie ustalić (art. 80 oraz 11 kpa) oraz miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).

W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. A.A. zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego:

- art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz. U. 2007 r. Nr 11 poz. 74), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie tych przepisów w zakresie możliwości umorzenia należności

składkowych,

2) naruszenie prawa procesowego:

* art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także niewłaściwe rozpoznanie sprawy poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, w kontekście braku jego sprzeczności z interesem społecznym,

* art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie,

* art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak poczynienia ustaleń w sprawie na podstawie całokształtu materiału dowodowego,

* art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez błędne uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawierające wyjaśnienia powodów odmowy uznania wiarygodności i mocy dowodowej dowodów przedstawionych przez Skarżącego oraz poprzez wewnętrzną sprzeczność i nielogiczność wywodu.

- art. 153 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi, poprzez nie zastosowanie się do ocen prawnych i wskazań

zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia

2007 r. uchylającym decyzję Prezesa ZUS z [...] listopada 2006 r. nr [...] i nie

usunięcie wskazanych przez Sąd wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu[...] czerwca 2008 r., w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z 23 sierpnia 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Mając na względzie powyższe oraz treść wniosku Skarżącego sprawę należało rozpoznać w oparciu o przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Organ orzekający w sprawie powinien uwzględnić zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z dnia 21 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 871/07, którym uchylona została wcześniejsza decyzja Prezesa Zakładu z [...] listopada 2006 r. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Mając na względzie okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd podziela stanowisko organu orzekającego co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Bezspornym w sprawie jest to, że działalność gospodarcza nie jest już przez skarżącego prowadzona, jednakże naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne

W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Kierując się powyższymi wymogami prawnymi jak również zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 21 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 871/07, organ orzekający podął niezbędne kroki do wyjaśnienia aktualnego stanu faktycznego sprawy, na gruncie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wydanego do niej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pismem z 27 listopada 2007 r. poinformował Skarżącego o przepisach regulujących instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Wymienił w nim szczegółowo przesłanki (okoliczności), przewidziane w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, których zaistnienie umożliwia umorzenie zadłużenia. Przypomniał, że zgodnie z treścią wskazanego przepisu wykazanie okoliczności uzasadniających umorzenie należy do Skarżącego. Pismo informowało o uprawnieniach przysługujących Skarżącemu jako stronie postępowania administracyjnego - wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. - w zakresie czynnego udziału w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji o możliwości Skarżący nie odpowiedział na przedmiotowe pismo, nie przedłożył żadnych dokumentów. Zawartość akt administracyjnych potwierdza, że pismem z dnia 29 stycznia 2008 r. organ poinformował zainteresowanego, że może stawić się w Oddziale w celu zapoznania się z katami sprawy oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia oraz że na powyższe wezwanie skarżący nie zareagował.

Reasumując, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., z brzmienia zaś § 3 wyraźnie wynika, iż to na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia i wykazania zaistnienia wymienionych w nim przesłanek. Natomiast bierna postawa Skarżącego, na etapie postępowania administracyjnego, który świadomie w ogóle nie odpowiadał na liczne wystąpienia organu może wskazywać, że nie jest on zainteresowany umorzeniem posiadanego zadłużenia względem ZUS.

W związku z powyższym w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej Skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę okoliczności ustalone z urzędu i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.