Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 22/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 9, art. 10, art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 106 par. 3, art. 113 par. 1, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 133 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi I.M. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] lipca 2020 r. I. M. (dalej jako: "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") wystąpiła do Starosty [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w B. .

Starosta [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dna 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – w skrócie: "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w B.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że postępowanie z wniosku z [...] lipca 2020 r. nie może być wszczęte, albowiem nieruchomość, o której zwrot wystąpiła wnioskodawczyni, przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r., nr [...], w zamian za rentę. Organ podkreślił, że podstawę prawną tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118 ze zm. – w skrócie: "u.p.g.r.w.p."), a co za tym idzie nieruchomość objęta wnioskiem nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia. W związku z tym organ uznał, że nie ma podstawy do zastosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm. – w skrócie: "u.g.n.") odnoszących się do zwrotów wywłaszczonych nieruchomości.

W zażaleniu z [...] września 2020 r. I. M. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia organu I instancji.

Wojewoda postanowieniem z [...] października 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że z załączonych do wniosku dokumentów jednoznacznie wynika, że nieruchomość, o zwrot której wystąpiła wnioskodawczyni, została przejęta na Skarb Państwa na mocy przepisów u.p.g.r.w.p. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że nieruchomość ta nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia, a wobec tego w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że z art. 216 u.g.n jasno wynika, że ustawodawca nie przewidział zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie u.p.g.r.w.p. Nie nastąpiło bowiem jej wywłaszczenie, ani nabycie lub przejęcie w trybie przepisów ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. W związku z tym, zdaniem organu, przepisów u.p.g.r.w.p. nie można zaliczyć do kategorii ustaw wywłaszczeniowych.

W konsekwencji poczynionych rozważań organ II instancji stwierdził, że w sprawie ziściła się przesłanka z art. 61a § 1 k.p.a. zobowiązującą organ administracji publicznej do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze z [...] grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. M. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Wojewody, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Rozstrzygnięciu Wojewody zarzuciła:

1) błędną interpretację przepisów oraz błędne ich zastosowanie w stosunku do bezprawnie przejętych nieruchomości, co do których wydano decyzją z [...] grudnia 1974 r., nr [...], a którą należy wyeliminować z obrotu, gdyż opierają się na niej organy państwowe, co powoduje niekorzystne dla skarżącej skutki prawne, tj. niezaliczenie nieruchomości, bądź jej części objętych tą decyzją do masy spadkowej T. K. (spadkobiercy A. K. i J. K.). Sprawa stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym dnia [...] grudnia 2012 r. T. K. toczy się nadal (jej stronami m.in. jestem skarżąca oraz jej siostra B. B.)

2) błędną interpretację przepisów u.p.g.r.w.p., co do sytuacji wstępnych skarżącej i przyjęcie, że w 1974 r. nieruchomość nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia oraz, że nie ma podstaw do zastosowania w sprawie przepisów u.g.n., odnoszących się do zwrotów wywłaszczonych nieruchomości.

Zdaniem skarżącej, organy pominęły, że w sytuacji gdy decyzją z [...] grudnia 1974 r. przyznano rentę A. K. (babci skarżącej), a jednocześnie tą decyzją odebrano jej własność nieruchomości to:

- ta część decyzji o odebraniu prawa własności jest bezprawnym wywłaszczeniem naruszającym prawo własności,

- nawet gdyby uznać legalność decyzji 1974 r., co do renty A. K., to nie można było mocą tej decyzji odbierać całego gospodarstwa rolnego ze względu na prawo dziedziczenia po jej mężu i ich synach - to kolejny element nielegalnego wywłaszczenia naruszającego prawo własności i prawo do dziedziczenia,

- A. K. nadano ziemie w 1962 r., a jej mąż zginął na wojnie w 1944 r. i po tym fakcie deportowano ją z dziećmi na teren ziem odzyskanych ze wsi Ś. z terenu zabużańskiego. Spadek po J. K. należy się na terenie Polski,

- odebranie ziem A. K. odbyło się z naruszeniem zapisów wszelkich ustaw wtedy istniejących, np. ustawy rolnej, ustawy o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa, ustawy o nacjonalizacji lasów.

Skarżąca stwierdziła, że przekazanie działki nr [...] (KW nr [...]) o pow. [...] - dawnej części działki nr [...], jako działki pod budynkami, J. K. i L. K. mocą decyzji Burmistrza Miasta i Gminy w N. było wadliwe i de facto było to wywłaszczenie prawowitych właścicieli ziem (A. K.). Skarżąca zaznaczyła, że po stwierdzeniu nabycia spadku po A. K. dla jej dwóch synów w udziale po ˝, T. K. nie dostał zawiadomienia z Urzędu Miasta i Gminy w N. o możliwości odzyskania działki [...]. Ponadto skarżąca stwierdziła, że skoro 1 stycznia 1983 r. została uchylona ustawa u.p.g.r.w.p. to decyzja z [...] grudnia 1974 r. stała się nieważna,

3) błędne stwierdzenie, że do nieruchomości objętej wnioskiem nie znajduje zastosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n., który przewiduje, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu. W tym kontekście skarżąca zarzuciła, że organy pominęły okoliczności wymienione w ww. punktach,

4) błędne stwierdzenie, że zastosowanie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. spowodowało, że sprawa nie wymagała analizy i przeprowadzenia dowodów. Zarzuciła brak rozpoznania jej wniosku o wyłączeniu choćby części sprawy do osobnego postępowania, przez co uniemożliwiono przeprowadzenia dowodów,

5) błędną interpretację art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. i uznanie, że nieruchomość nie podlegała pod przepisy o wywłaszczeniu,

6) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, a więc nie doszło do przeprowadzenie dowodów i ustalenia stanu faktycznego

7) rażące naruszenie art. 77 § 4 k.p.a poprzez brak wszczęcia postępowania i brak informowania skarżącej przez organ np. o powstaniu wszystkich działek z nieruchomości rolnej A. K., a także jakie miały i mają one obecnie numery ksiąg wieczystych, bym jako wnioskodawca i uczestnik mogła ustalić ich właściciela,

8) naruszenie art. 77 ust. 1 Konstytucji poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do wynagrodzenia szkody - prawo zwrotu własności nieruchomości. Skarżąca wskazała, że w zawiadomieniu Starosty [...] z [...] sierpnia 2020 r. została pouczona, że powinna złożyć wniosek do SKO w [...] o unieważnienie decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r., nr [...] r. Skarżąca zarzuciła, że organ pominął, że okoliczność, że u.p.g.r.w.p. bezprawnie nakazywała zabierać gospodarstwa rolne w zamian za przyznanie renty,

9) organ nie rozpatrzył merytorycznie, a więc pominął wątek, że na mocy decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r. A. K. utraciła nie tylko ziemię rolną, ale także obszary leśne i stawy,

10) naruszenie art. 28 w zw. z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowień Starosty [...] przez Wojewodę pomimo, że w postanowieniu z [...] sierpnia 2020 r. brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do nieważności decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r., a w zawiadomieniu Starosty [...] z [...] sierpnia 2020 r. zawarto niewłaściwe zastosowanie przepisów, co do uchylenia i stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

11) naruszenie art. 21 ust. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmowę prawa wynagrodzenia szkody, a w tym przypadku prawo zwrotu własności nieruchomości,

12) błędne wskazanie w zaskarżonym postanowieniu daty złożenia przez skarżącą wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości [...] lipca 2020 r., podczas gdy wniosek został złożony [...] lipca 2020 r.,

13) zignorowanie wniosku skarżącej o połączenie sprawy ze sprawą jej siostry B. B. o zwrot tej samej nieruchomości, także na etapie postępowania zażaleniowego.

Ponadto skarżąca wystąpiła do Sądu z wnioskami o przeprowadzenie następujących dowodów:

1) uzupełnienie dokumentacji kartograficznej (mapy) potrzebnej do ustalenia poprzednich granic gospodarstwa rolnego i numerów działek wchodzących w skład nieruchomości gospodarstwa rolnego A. K. oraz ustalenia numerów ksiąg wieczystych, w których się one zawierają, poprzez wystąpienie przez Sąd do Starostwa Powiatowego w N. , o ww. dokumentację,

2) wystąpienie do Starostwa Powiatowego w N. , ewentualnie do Urzędu Miasta N. o Akt Nadania Ziemi dla A. K. z [...] marca 1962 r., nr [...],

3) wystąpienie do Starostwa Powiatowego w N. ewentualnie do Urzędu Miasta N. o akt notarialny E. K. i T. K. nr [...] sprzedaży budynków J. K. i L. K.,

4) z dokumentacji Urzędu Miasta i Gminy w N. dotyczące przekazania ziem J. K. i L. K. poprzez wystąpienie przez Sąd do Urzędu Miasta i Gminy w N. o decyzje nr [...], a także o akta Starostwa Powiatowego w N. o nr [...] dotyczące odpowiedzi w sprawie działek pochodzących z gospodarstwa rolnego A. K. (a także jej spadkobiercy T. K.).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

W piśmie procesowym z [...] lutego 2021 r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności zastosowania w sprawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniającego odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w związku z wnioskiem skarżącej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Organy stwierdziły, że nieruchomość, której dotyczy wniosek, przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r. (nr [...]) w zamian za rentę, na podstawie powołanej wyżej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W konkluzji organu uznały, że nieruchomość objęta wnioskiem skarżącej nie stanowiła przedmiotu wywłaszczenia.

Według przeciwnego stanowiska skarżącej, nieruchomość została przejęta w sposób niezgodny z prawem, a decyzję Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r. należy wyeliminować z obrotu z prawnego. Skarżąca wskazała, że wskutek wydania ww. decyzji nieruchomość nie weszła do masy spadkowej po T. K.. Zdaniem skarżącej organy błędnie zastosowały w sprawie art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. uznając, że nieruchomość nie podlegała wywłaszczeniu.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.

Podkreślenia wymaga, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Samo bowiem złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ podatkowy przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.

Przepis art. 61a § 1 k.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Należy przy tym zaakcentować, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku.

Co istotne, rozstrzygnięcie przewidziane w art. 61a § 1 k.p.a. nie jest uzależnione od uznania organu administracji, lecz stanowi obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi zatem obowiązek organu administracji w przypadku zaistnienia opisanej w tym przepisie sytuacji. "Uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. nie uzyskały definicji legalnej ani też nie zostały w innym sposób skonkretyzowane w przepisach procedury administracyjnej.

W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być dostrzegalne prima facie, obiektywnie, a ich ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może więc mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której w każdym, nawet najbardziej skomplikowanym przypadku, organ bez zastosowania reguł dowodowych przewidzianych przepisami procedury administracyjnej, nadużywając instytucji określonej w 61a § 1 k.p.a., niejako "wewnętrznie" dokonywałby ustaleń prowadzących do odmowy przeprowadzenia postępowania z udziałem strony (por. wyrok NSA z 12 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 1960/19).

Wychodząc z powyższych założeń i nawiązując do ustalonych okoliczności faktycznych Sąd stwierdził, że organy administracyjne w rozpoznawanej sprawie zasadnie powołały się na drugą z przesłanek wskazanych w art. 61a § 1 k.p.a., a mianowicie na "inne uzasadnione przyczyny", wobec ustalenia, że sporna nieruchomość nie podlegała wywłaszczeniu.

Mając na uwadze zawartą w skardze argumentację, przede wszystkim należy wyjaśnić, że przedmiotem sprawy o zwrot mogą być jedynie nieruchomości wywłaszczone lub objęte zakresem art. 216 u.g.n., wobec czego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o zwrot nieruchomości należy ustalić, czy miało miejsce wywłaszczenie. Organy winny w tym zakresie rozważyć, na jakiej podstawie prawnej doszło do przejęcia prawa własności i jaki charakter w świetle obowiązujących przepisów miało przejęcie na własność Skarbu Państwa nieruchomości, a w szczególności, czy nosiło cechy wywłaszczenia w rozumieniu ówcześnie obowiązujących przepisów regulujących kwestie wywłaszczenia i przejmowania własności nieruchomości przez Skarb Państwa, czy też stanowiło inną formę rozporządzenia, dopuszczoną ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2504/19).

Problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy u.g.n. Z art. 136 ust. 3 tej ustawy wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy ( a więc także wymienione wyżej art. 136 i 137 u.g.n.) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr [...], poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami [...] Parku Narodowego.

Z kolei, w myśl art. 216 ust. 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172),

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31),

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.).

Zauważyć należy, że w art. 216 u.g.n. ustawodawca wymienił akty prawne, których przepisy dawały podstawę do nabywania lub przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, do których odpowiednie zastosowanie znajdowały przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wyrażenie - "zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej (np. wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2009 r., IV SA/Po 455/09). Ponadto podkreśla się, że powyższy katalog ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest, aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie wymienionych w art. 216 u.g.n. (wyrok WSA w Poznaniu z 27 listopada 2019 r., IV SA/Po 556/19, i powołane tam orzecznictwo; wyrok WSA w Rzeszowie 4 marca 2020 r., II SA/Rz 1439/19).

Mając to na uwadze Sąd uznał, że organy zasadnie stwierdziły, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości za rentę na podstawie przepisów u.p.g.r.w.p., nie stanowiło wywłaszczenia. Na podstawie tej ustawy Skarb Państwa przejmował na własność gospodarstwo rolne na wniosek rolnika, w zamian za rentę (art. 9 i 10 u.p.g.r.w.p.). Jednocześnie należy zauważyć, że Państwo miało wówczas prawną możliwość przejęcia gospodarstw rolnych na podstawie regulacji, których "wywłaszczeniowy charakter" nie budzi żadnych wątpliwości. W tym kontekście w judykaturze wskazuje się, że ówczesnych warunkach ustrojowych Polska Rzeczpospolita Ludowa prowadziła planową politykę zapewniającą stały wzrost towarowej produkcji rolniczej. W związku z tym Państwo otaczało opieką indywidualne gospodarstwa rolne pracujących chłopów i udzielało im pomocy w celu zwiększenia produkcji. Realizacja tej polityki znajdowała rozwinięcie w ustawach szczególnych. Ówczesne ustawodawstwo przewidywało dwie grupy regulacji dotyczących pozyskania gruntów rolnych, czy gospodarstw rolnych na własność Państwa. Jedną grupę stanowiły rozwiązania o charakterze przymusowym, obligującym Państwo do przejęcia nieruchomości indywidualnego rolnika. Przykładem jest tu ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych. Drugą grupę stanowiły regulacje dające Państwu tylko możliwość przejęcia tego rodzaju mienia. Takie rozwiązania przewidywał np. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 ze zm.), czy art. 9 i art. 28 u.p.g.r.w.p. (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 marca 2015 r., I SA/Wa 3372/14).

Z powyższego wynika, że gdyby Państwo miało zamiar przejęcia przedmiotowej nieruchomość w trybie wywłaszczenia, zastosowałoby regulację prawną wskazaną w pierwszej grupie wymienionych przepisów. W świetle powyższego nie ma uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że przejście własności nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa na wniosek rolnika i za jego zgodą, w zamian za otrzymaną rentę, jest tożsame z wywłaszczeniem nieruchomości.

Zawarte w skardze i szeroko uzasadnione zarzuty wskazujące na przesłanki wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Naczelnika Gminy N. z [...] grudnia 1974 r. (nr [...]), nie mogły być zatem merytorycznie rozpatrzone w tym postępowaniu.

W związku z tym Sąd nie uwzględnił zgłoszonych w skardze wniosków dowodowych o przeprowadzenie dowodów z dokumentów (punkt VI petitum skargi). Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego, czy podatkowego, ale wyłącznie w przypadku prowadzenia uzupełniającego i ograniczonego do dowodu z dokumentów postępowania dowodowego może wyjątkowo dopuścić dowód w celu rozwiania wątpliwości zaistniałej już w toku postępowania przed organami administracji publicznej. Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, co wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 113 § 1 p.p.s.a. przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przez dostateczne wyjaśnienie sprawy należy rozumieć stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a więc dokonania przez sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji według kryteriów wynikających z art. 3 § 1 p.p.s.a. Podstawą orzekania sądu administracyjnego jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy w toku prowadzonego postępowania. Sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu, a wypełniając swoją funkcję bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organ odpowiadają prawu. Przepis ten nie może być postrzegany jako stwarzający stronie postępowania sądowoadministracyjnego możliwości przytaczania nowych dowodów, mających stanowić uzupełnienie, czy rozwinięcie jej stanowiska w relacji do przepisów prawa materialnego, regulujących jej status w toku postępowania przed organami administracji (wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 744/13). Z powyższego wynika ponadto, że sąd administracyjny nie powinien przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy, a jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzje i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA [...], LEX nr 50129).

W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonych aktów Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.

Z uwagi na obszerną argumentację skargi, Sąd odniósł się do tych kwestii spornych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15).

Na marginesie Sąd zauważa, że sprawa ze skargi B. B. (siostry skarżącej), co do której wydano odrębne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego o zwrot przedmiotowej nieruchomości, została rozpoznana przez tut. Sąd w dniu 28 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Po [...]).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.