Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1010/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2007 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 19 stycznia 2006 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) wniesionej przez pana P. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 3 października 2006 r. (data wpływu do organu), będącego przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej, pan P. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wniosek umotywował trudną sytuacją finansową, w jakiej się znajduje. Wyjaśnił, iż zyski, jakie przynosiła prowadzona przez niego działalność gospodarcza, nie pozwalały na uiszczanie składek, "w roku 2004 mój przychód wyniósł [...] zł., przy kosztach [...] zł., co daje stratę [...] zł. W drugim roku działalności (tj. w 2005 r.) przychód wyniósł [...] zł, przy kosztach [...] zł., co daje dochód [...] zł. (średnio miesięcznie [...] zł.). Od stycznia do lipca 2006 r. osiągnąłem przychód [...] zł. przy kosztach [...] zł. co daje dochód w wysokości [...] zł. (średnio miesięcznie, [...] zł).". Wskazał, że w grudniu 2005 r. był zmuszony do zaciągnięcia kredytu, który umożliwił mu dostosowanie prowadzonego przez niego zakładu do wymogów ustawy o zakładach leczniczych dla zwierząt i pokrycie zobowiązań powstałych w wyniku strat, jakie poniósł w pierwszym roku działalności. Poinformował, że w czerwcu 2005 r. przebywał w szpitalu z rozpoznaniem udaru mózgu, którego następstwem jest upośledzone [...], z czym wiąże się konieczność dalszego leczenia. Ze względu na stan zdrowia zmuszony był do zakończenia działalności. Obecnie nie posiada żadnych dochodów i - co się z tym wiąże - żadnych środków do życia.

Poinformował także, iż ciąży na Nim obowiązek spłaty zaciągniętego kredytu, uregulowania należności za leczenie szpitalne oraz spłaty zaległych faktur w hurtowni weterynaryjnej.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika w wysokości ogółem 19.812,17 zł. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zdaniem organu, okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie uzasadniają wnioskowanego przez pana P. K. umorzenia należności.

Jak bowiem ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, Wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jednak pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka w pokoju przez nich udostępnionym. Nie posiada żadnego źródła dochodu, ale nie ponosi też żadnych wydatków z tytułu opłat na mieszkanie. Organ wskazał nadto, iż - jak wynika ze skierowania do poradni [...] z [...] września 2006 r. - Zobowiązany ma problemy zdrowotne. Zainteresowany jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 25 sierpnia 2006 r., nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej ani innych instytucji. Wnioskodawca nie posiada zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego, posiada je natomiast z tytułu:

- kredytu konsumpcyjnego w kwocie [...] zł na remont mieszkania w [...] - spłata w 36 ratach po [...] zł w okresie 15 stycznia 2006 r. do 15 grudnia 2008 r.,

- rozrachunków z Hurtownią [...] Sp. z o.o. w wysokości [...] zł (faktury za okres grudzień 2004 r. - maj 2006 r.),

- leczenia szpitalnego w okresie 20-27 czerwca 2006 r. w kwocie [...] zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł także, iż w stosunku do Wnioskodawcy w okresie 30 czerwca 2006 r. - 05 października 2006 r. miało miejsce nieskuteczne zajęcie rachunku bankowego, natomiast od 05 października 2006 r. prowadzona jest egzekucja administracyjna za pośrednictwem Urzędu Skarbowego, a zadłużenie nie było dotychczas spłacane w układzie ratalnym.

Organ zaznaczył, iż podejmując decyzję w szczególności wzięto pod uwagę fakt, iż problemy finansowe 32-letniego Zobowiązanego mogą mieć charakter przejściowy. Wprawdzie Skarżący w chwili obecnej nie osiąga dochodów, jednakże nie jest On również zobowiązany do ponoszenia bieżących kosztów utrzymania. Ponadto Wnioskodawca spłaca kredyt bankowy, co świadczy o nierównym traktowaniu wierzycieli.

W konkluzji ZUS stwierdził, iż zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne nie uzasadniają umorzenia należności. Zadłużenie nie powstało bowiem wskutek nadzwyczajnych okoliczności (takich jak klęska żywiołowa, zdarzenia losowe), a ewentualne umorzenie należności byłoby nieracjonalne i niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę. Zwrócił uwagę, iż zadłużenie Wnioskodawcy jest aktualnie przedmiotem postępowania egzekucyjnego i nie stwierdzono dotychczas stanu całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pan P. K. stwierdził, iż zaskarżoną decyzję uważa za niesłuszną, krzywdzącą i nie biorącą pod rozwagę realiów na rynku pracy w kraju, a także Jego wcześniejszej oraz obecnej sytuacji materialnej. Podkreślił, iż rozpoczęcie i prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z kosztami, a "oczekiwanie gromadzenia środków finansowych od studenta studiów dziennych, bądź bezrobotnego, zabezpieczających rozpoczęcie tejże działalności, obrazuje brak znajomości możliwości finansowych większości społeczeństwa lub zakrawa na niesmaczny żart.".

Zarzucił, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych narusza treść § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał, że rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej - w Jego przypadku mającej charakter usług weterynaryjnych - wiązało się ze zwiększonymi nakładami. Wymagało bowiem zgromadzenia odpowiedniej ilości różnych środków medycznych, zapewniających możliwość świadczenia przedmiotowych usług. Dlatego też, w początkowym okresie, koszty prowadzonej działalności były wyższe niż uzyskany z niej dochód. Zainteresowany podniósł również okoliczność, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotychczas składane przez niego wnioski pozostawiał bez rozpoznania uzasadniając powyższe brakiem możliwości rozliczenia konta oraz ustalenia wysokości zadłużenia, a jednocześnie prowadził względem Skarżącego postępowanie egzekucyjne na konkretną kwotę - co jego zdaniem - godzi w zasadę sprawiedliwości społecznej. Wyjaśnił również, iż kredyt "wzięli na swoje barki rodzice - ja nie byłem w stanie opłacać czegokolwiek, ponieważ jak już przedstawiałem (...) mój średni dochód miesięczny wynosił ok. [...] zł przy racie [...] zł i składce ZUS ok. [...] zł. Gdybym wpłacał całość moich dochodów na cele ZUS, (...) nadal byłbym dłużnikiem ZUS. ". Podniósł, iż stwierdzenie organu jakoby jego problemy finansowe miały mieć charakter jedynie przejściowy, jest w nie większym stopniu uzasadnione, jak stwierdzenie, że mogą one mieć również charakter stały. Dodał, iż brak uiszczania składek nie jest równoznaczny z zarzucanym przez organ, przerzucaniem ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na Skarb Państwa. Uzasadnił, że w okresie, w którym składek nie odprowadzał, a związku z tym nie miał statusu osoby ubezpieczonej, ponosił osobiście koszty związane z prowadzoną wówczas hospitalizacją. Dlatego też za poważny błąd uważa próby wyegzekwowania składek wraz z odsetkami za zwłokę, gdyż to nie Skarb Państwa ponosi koszty jego leczenia "albo byłem ubezpieczony i koszty leczenia przejmuje zakład ubezpieczający, albo nie byłem i wtedy zgodnie z logiką to ja ponoszę koszty związane z opieką medyczną (...).".

Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 9, poz. 26 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

Organ odwoławczy podkreślił, że ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, iż w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zadłużenie jest aktualnie przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego, nie stwierdzono zatem stanu całkowitej nieściągalności, o której mowa w ww. przepisie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaznaczył, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie wzięto pod uwagę w szczególności fakt, iż stan finansowy Wnioskodawcy, pozostającego aktualnie na utrzymaniu rodziców, którzy spłacają zaciągnięty przez niego kredyt, może w przyszłości ulec poprawie, zezwalając na stopniową spłatę zadłużenia z tytułu składek, bowiem Zainteresowany jest osobą młodą i posiada potencjalną możliwość wykonywania pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodu. Ponadto pan P. K. nie udokumentował, czy faktura VAT nr [...] za leczenie szpitalne została przez niego uregulowana. Nie wykazał również, czy - w związku z przebytą chorobą - wymaga dalszego leczenia. Organ zauważył, iż Zobowiązany - w odpowiedzi na wezwanie z 30 listopada 2006 r. - zapoznając się w dniu 5 grudnia 2006 r. z aktami zgromadzonymi w rozpatrywanej sprawie, nie wniósł żadnych nowych informacji ani dokumentów mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Prezes Zakładu dodatkowo zaznaczył, iż za umorzeniem mogą przemawiać wypadki niezależnie od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie może on mieć wpływu. Osoba decydująca się na podjęcie działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie, przyjmuje na siebie ryzyko prowadzenia tej działalności i ponoszenia związanych z nią kosztów. Fakt nierentowności prowadzonej działalności powinien skutkować podjęciem czynności zapobiegających powstawaniu, czy też pogłębianiu się zadłużeń z niej wynikających. Nadmienił, iż nie sposób zaakceptować postawy, w której Zobowiązany długotrwale uchyla się od realizacji swych powinności wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych czy ubezpieczenia zdrowotnego, by następnie żądać umorzenia składek z powodu trudnej sytuacji finansowej, która jednak może ulec zmianie w przyszłości. Organ podkreślił również, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, o charakterze fakultatywnym, co oznacza, iż Zakład ma prawo umorzyć należności z tytułu składek w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki, nie ma natomiast obowiązku ich umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, pan P. K. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, iż nie opłacanie składek nie było jego zamiarem, jednak były one zbyt wysokie w stosunku do Jego możliwości finansowych. Wskazał, że straty finansowe w pierwszym roku działalności gospodarczej spowodowane były specyfiką usług weterynaryjnych, opierających się m.in. na zaufaniu społecznym. Zaznaczył, że zyski osiągane w drugim roku działalności przeznaczył na bieżące potrzeby oraz częściową spłatę zadłużeń, dodając: "zadłużenia regulowałem kolejno według ich wysokości a także te, które umożliwiały mi prowadzenie dalszej działalności, z nadzieją, że w przyszłości ureguluję również zobowiązania wobec ZUS.".

Podkreślił, iż prowadzoną działalność musiał przerwać ze względu na chorobę ([...]), której skutkiem jest upośledzone [...]. Ponadto konieczne jest dalsze leczenie w przychodni [...] i [...], a stan Jego zdrowia w znacznym stopniu ogranicza możliwość podjęcia zatrudnienia. Wskazał, iż nie posiada żadnego majątku, "co stwierdzone zostało przez Urząd Skarbowy w grudniu 2006 r.".

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaznaczył, iż argumentacja przedstawiona w toku postępowania, jak również zarzuty skargi wskazują, że Skarżący - mając pełną świadomość rygorów ciążących na nim w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej - uznał, że środki z niej uzyskane należy w pierwszej kolejności przeznaczyć na bieżące potrzeby, a nie na opłacanie należności, gdyż te są, zdaniem Skarżącego, zbyt wysokie. W ocenie organu sytuacja materialna Zobowiązanego może ulec poprawie w przypadku podjęcia odpowiednich działań w tym kierunku, zwłaszcza w razie pomyślnego przeprowadzenia rehabilitacji i leczenia schorzeń, które stanowiły przyczynę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z powyższym organ nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska zajętego w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z 28 września 2006 r. (data wpływu wniosku do organu - 3 października 2006 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie "umorzenia w całości należności dla ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w okresie 1 czerwca 2004 r. do 31 lipca 2006 r.".

Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s..

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. W szczególności - jak zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy systemowej z uwagi na brak stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego od 5 października 2006 r.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już powyżej zaznaczono, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem aktualną sytuację materialną Strony, wskazując na brak jakiegokolwiek źródła dochodu w dacie podejmowania decyzji oraz fakt korzystania z pomocy finansowej rodziców w zakresie zapewnienia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym w szczególności potrzeb mieszkaniowych i związanych z tym bieżących kosztów utrzymania. Poddał również analizie stan zobowiązań Skarżącego z tytułu kredytu komercyjnego zaciągniętego w [...]., rozliczeń z Hurtownią [...] Sp. z o.o. oraz z tytułu leczenia szpitalnego. Wziął również pod uwagę wyniki finansowe działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego od 1 maja 2004 r. (data rozpoczęcia działalności gospodarczej zgodnie z decyzją z [...] lipca 2006 r. - k. 85 akt admin.), stwierdzając fakt długotrwałego, obejmującego praktycznie cały okres prowadzenia działalności, uchylania się od realizacji ustawowych zobowiązań wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Ubezpieczeń Zdrowotnych. Odniósł się również do sytuacji zdrowotnej Zobowiązanego słusznie podkreślając, iż przebyta choroba - jakkolwiek stanowiła bezpośrednią przyczynę drastycznego pogorszenia się Jego sytuacji materialnej w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej - nie spowodowała - mimo niekwestionowanego ubytku na zdrowiu - całkowitej niezdolności do pracy. Potwierdza to materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie, bowiem jedyny dokument dotyczący stanu zdrowia Skarżącego stanowi "Skierowanie do poradni specjalistycznej" wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych dr J. F. w dniu [...] września 2006 r.; Skarżący nie udokumentował natomiast okoliczności związanych z kontynuacją leczenia czy rehabilitacji i związanego z tym ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Argumentując podjęte rozstrzygnięcie Prezes Zakładu zwrócił uwagę na młody wiek Skarżącego, fakt nieposiadania osób pozostających na Jego utrzymaniu, potencjalne, przyszłe możliwości wykonywania pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodów oraz - w konsekwencji - możliwość stopniowego spłacania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przyszłych okresach.

Do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z Jego sytuacją majątkową, zdrowotną i rodzinną, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności. Jednocześnie, Prezes Zakładu - stwierdzając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż regulacja zawarta w art. 28 u.s.u.s. jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego - co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który w przypadkach określonych w ww. przepisie może, ale nie musi umorzyć należności - w ocenie Sądu prawidłowo uznał za organem I instancji, iż okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy nie stanowią postawy do umorzenia wnioskowanych należności.

Z wymienionych wyżej powodów nie można uznać za uzasadnione zarzutów skargi sprowadzających się w istocie do naruszenia przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i zdrowotna Skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Trudno bowiem uznać za usprawiedliwioną podstawę umorzenia twierdzenie Skarżącego dotyczące nadmiernej wysokości składek w kontekście przeznaczenia zysków z działalności gospodarczej osiągniętych w 2005 r. "na bieżące potrzeby" wobec obowiązku opłacania należnych składek, określonego w art. 46 i 47 w związku z art. 32 u.s.u.s. Nie istnieją bowiem przepisy prawa, które zwalniałyby płatnika z obowiązku uiszczania składek i spłacania powstałego zadłużenia, za którego powstanie jest On odpowiedzialny niezależnie od czynników ekonomicznych (rynkowych) wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Działalność gospodarcza jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

Podkreślić również należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej Skarżącego spowodowanej nagłą chorobą, a wobec wyjaśnień Skarżącego złożonych do protokołu na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 13 września 2007 r., dotyczących podjęcia przez Niego pracy w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii w [...] na czas określony od 1 lutego 2007 r. do 31 stycznia 2008 r., nie można uznać za bezpodstawne stanowiska organu odnośnie przyszłych, potencjalnych możliwości poprawy sytuacji materialnej Skarżącego i sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS w wyniku skorzystania z przewidzianej w ustawie systemowej ulgi polegającej na rozłożeniu przedmiotowych należności na raty (tzw. układ ratalny).

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu całości wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Odnosząc się wskazanych powyżej okoliczności i dowodów - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych art. 28 ust. 1 - 3 oraz 3a u.s.u.s. w związku z w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym stanowisko organu, iż w przypadku Skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z Jego sytuacją zdrowotną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie wnioskowanego zadłużenia w chwili obecnej, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego.

Konkludując Sąd stwierdza, iż organ odwoławczy w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny do rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego materiał dowodowy. Tym samym, mimo, iż Skarżący nie formułuje zarzutów w zakresie prowadzonego postępowania administracyjnego wskazać należy, iż Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanową podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na koniec już tylko Sąd zauważa, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w osnowie decyzji z [...] listopada 2006 r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją Prezesa Zakładu z [...] grudnia 2006 r., zawarł sformułowanie "postanawia nie wyrazić zgody na umorzenie zadłużenia (...)" zamiast sformułowania "odmawia umorzenia należności", co jednak, zważywszy na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. prawidłowo powołanego w podstawie prawnej przedmiotowego rozstrzygnięcia oraz wobec unormowania zawartego w ww. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.