Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2210/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 8
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 i art. 65
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200 w związku z art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego P. M. kwotę 445,10 zł (czterysta czterdzieści pięć złotych dziesięć groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2017 r. Minister Sprawiedliwości (dalej też: "organ"), na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 312 oraz w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.; dalej: "u.r.p."), sprzeciwił się wpisowi P. M. (dalej: "skarżący") na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej: "Rada OIRP w [...]"), dokonanemu uchwałą Rady OIRP w [...] nr [...] z [...] czerwca 2017 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.

Uchwałą nr [...] z [...] listopada 2012 r. Rada OIRP w [...] wpisała skarżącego na prowadzoną przez nią listę aplikantów radcowskich w związku z uzyskaniem przez skarżącego pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

W toku odbywania aplikacji radcowskiej Rzecznik Dyscyplinarny OIRP w [...] (dalej: "Rzecznik Dyscyplinarny") wszczął przeciwko skarżącemu następujące postępowania dyscyplinarne:

1) o sygn. akt [...] - w sprawie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, na podstawie zawiadomienia Prokuratora Rejonowego w [...] z 29 listopada 2013 r. (sygn. sprawy [...]) o skierowaniu do Sądu Rejonowego w [...] aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu o popełnienie przestępstwa z art. 284 § 1, art. 286 § 1 i art. 275 § 1 w zw. z art. 11 § 2 Kodeksu karnego. Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2016 r. o sygn. akt [...], wydanym na skutek wniesionych apelacji, uniewinniono skarżącego od zarzucanego mu czynu;

2) o sygn. akt [...] - w sprawie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 6 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, na podstawie zawiadomienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2015 r., o niestawiennictwie skarżącego w sprawie o sygn. akt [...], w której występował jako oskarżony, przedkładając zaświadczenia lekarskie stwierdzające niemożność uczestniczenia w rozprawie, podczas gdy w dniach objętych powyższymi zaświadczeniami uczestniczył on w zajęciach szkoleniowych dla aplikantów organizowanych przez OIRP w [...]. Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. Rzecznik Dyscyplinarny uzupełnił postanowienie o przedstawieniu zarzutów i dodatkowo przedstawił skarżącemu zarzut popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 u.r.p. w związku z art. 62 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego polegającego na tym, że w dniach 30 czerwca 2016 r. i 18 sierpnia 2016 r. będąc wezwanym przez Rzecznika Dyscyplinarnego do osobistego stawiennictwa celem złożenia wyjaśnień jako obwiniony w sprawie dyscyplinarnej o sygn. [...], nie stawił się na te wezwania, składając w dniu 23 czerwca 2016 r. pismo, iż w wyznaczonym terminie nie stawi się wobec konieczności uczestniczenia w rozprawie przed Sądem Rejonowym w [...], Wydział [...] jako pełnomocnik pokrzywdzonego, a następnie w odpowiedzi na wezwanie Rzecznika Dyscyplinarnego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ten fakt, złożył w dniu 4 sierpnia 2016 r. pismo datowane na 1 sierpnia 2016 r. z dołączonymi do niego kserokopiami pełnomocnictw oraz upoważnienia dla aplikanta radcowskiego, z których nie wynika, aby w dacie wezwania uczestniczył w rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r., a nadto w treści pisma z 1 sierpnia 2016 r. skarżący wniósł o usprawiedliwienie swojej nieobecności na przesłuchaniu w dniu 18 sierpnia 2016 r., podając jako powód urlop wypoczynkowy, bez załączenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających ten fakt; zachowanie takie – zdaniem Rzecznika Dyscyplinarnego - należy uznać za niestawienie się na wezwanie bez należnego usprawiedliwienia. Natomiast postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 oraz art. 17 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego, umorzono dochodzenie w sprawie o przestępstwo poświadczenia przez funkcjonariusza publicznego nieprawdy w okresie od 5 stycznia 2015 r. do 28 maja 2015 r. na zaświadczeniach lekarskich stwierdzających niezdolność do uczestniczenia w procesie karnym prowadzonym przed Sądem Rejonowym w [...], Wydział [...] w sprawie o sygn. akt [...];

3) o sygn. akt [...] – niniejsze postępowanie obejmowało następujące zarzuty:

a) popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 u.r.p. w związku z art. 11 ust. 1 i 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego polegającego na tym, że w dniu 9 listopada 2015 r. w [...] przy ul. [...] skarżący naruszył godność zawodu przez bezprawny wjazd na teren posesji, aroganckie zachowanie wobec kuratora spadku M. B. oraz nieuprawnione żądanie wpuszczenia go do lokalu po zmarłym J. R., co spowodowało konieczność interwencji Policji,

b) popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1 u.r.p. w związku z art. 62 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego polegającego na tym, iż w dniach 30 czerwca 2016 r. i 18 sierpnia 2016 r., będąc wezwanym przez Rzecznika Dyscyplinarnego do osobistego stawiennictwa celem złożenia wyjaśnień jako obwiniony w sprawie o sygn. [...], skarżący nie stawił się na te wezwania, składając w dniu 23 czerwca 2016 r. pismo, iż w wyznaczonym terminie nie stawi się wobec konieczności uczestniczenia w rozprawie przed Sądem Rejonowym w [...], Wydział [...] jako pełnomocnik pokrzywdzonego, a następnie w odpowiedzi na wezwanie Rzecznika Dyscyplinarnego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ten fakt, złożył w dniu 4 sierpnia 2016 r. pismo datowane na 1 sierpnia 2016 r. z załączonymi kserokopiami pełnomocnictw oraz upoważnienia dla aplikanta radcowskiego, z których nie wynika, aby w dniu 30 czerwca 2016 r. uczestniczył w rozprawie, a nadto w treści pisma z 1 sierpnia 2016 r. skarżący wniósł o usprawiedliwienie swojej nieobecności na przesłuchaniu w dniu 18 sierpnia 2016 r., podając jako powód urlop wypoczynkowy, bez załączenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających ten fakt, co zdaniem Rzecznika Dyscyplinarnego należy uznać za niestawienie się na wezwanie bez należytego usprawiedliwienia;

4) o sygn. akt [...] – w ramach tego postępowania Rzecznik Dyscyplinarny wszczął i prowadził dochodzenie w sprawie możliwości popełnienia przez skarżącego przewinień dyscyplinarnych określonych w art. 64 ust. 1 u.r.p. w związku z art. 12 ust. 1 i art. 44 ust. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego polegających na naruszeniu przez skarżącego obowiązków zawodowych w okresie od 19 stycznia 2016 r. do 15 marca 2016 r. w [...] i [...] w związku z reprezentowaniem K. H. z upoważnienia radcy prawnego M. M. jako pełnomocnika substytucyjnego adwokat O. S. w sprawie sygn. akt [...], przez niepodniesienie w toku rozprawy apelacyjnej istotnych w sprawie okoliczności, niepoinformowanie K. H. o możliwości i terminie złożenia w sprawie skargi kasacyjnej oraz - pomimo żądania - nieudzielenie informacji o przebiegu sprawy.

Wszystkie ww. postępowania dyscyplinarne zostały zakończone postanowieniami o umorzeniu dochodzenia wydanymi na podstawie art. 64 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 4 u.r.p. wobec ustalenia, że skarżący został skreślony z listy aplikantów radcowskich i nie jest wpisany na listę radców prawnych (postępowania dyscyplinarne o sygn. [...] i [...] umorzono w dniu [...] lutego 2017 r., a postępowania o sygn. [...],[...] – umorzono w dniu [...] marca 2017 r.; od postanowienia z [...] lutego 2017 r. K. H. wniosła odwołanie, które nie zostało uwzględnione przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny OIRP w [...] – postanowieniem z [...] maja 2017 r., sygn. akt [...], Sąd ten utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie).

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego o nr [...] z [...] maja 2017 r. skarżący uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

W dniu 23 maja 2017 r. skarżący złożył w OIRP w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych w trybie art. 24 ust. 2 u.r.p. w związku z ukończeniem aplikacji radcowskiej i zdaniem egzaminu radcowskiego.

Na posiedzeniu zespołu radców prawnych działającego w ramach Komisji ds. organizacyjno-regulaminowej i legislacyjnej OIRP w [...], które odbyło się 5 czerwca 2017 r., poruszono kwestię postępowań dyscyplinarnych i karnego prowadzonych wobec skarżącego. W odniesieniu do postępowania karnego skarżący podniósł, iż został prawomocnie uniewinniony wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2016 r, sygn. akt [...], przedkładając odpis ww. orzeczenia. Natomiast w kwestii postępowań dyscyplinarnych wyjaśnił, co następuje:

- nie uczestniczył w zajęciach na aplikacji radcowskiej w okresie objętym zwolnieniem lekarskim; z przerwami od stycznia do sierpnia 2015 r. chorował;

- przeciwko adwokat E. D. skargę do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wniosła żona skarżącego; ona także wezwała Policję wobec niewpuszczenia do lokalu jej podopiecznej;

- skarżący przedłożył Rzecznikowi Dyscyplinarnemu żądane dokumenty, w tym protokół z rozprawy z [...] czerwca 2016 r., kopię faktury za usługę turystyczną i zaświadczenie o urlopie;

- K. H. udzieliła skarżącemu pełnomocnictwa na dzień przed rozprawą apelacyjną; po rozprawie skarżący telefonicznie przekazał jej treść wyroku i na tym polegał jego udział w tej sprawie (tj. na uczestnictwie w rozprawie sądowej).

W uzasadnieniu powołanego na wstępie rozstrzygnięcia organ wskazał, że w jego ocenie skarżący nie spełnia przesłanki, o jakiej mowa w art. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., tj. nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (organ omyłkowo podał: adwokata). W OIRP w [...] toczyło się szereg postępowań dyscyplinarnych wobec skarżącego jako aplikanta radcowskiego, które umorzono ponieważ został on skreślony z listy aplikantów radcowskich i nie został wpisany na listę radców prawnych. W ciągu zaledwie trzech lat skarżący, jako aplikant radcowski, uwikłał się w cztery postępowania dyscyplinarne. Co istotniejsze jednak, będąc wezwanym przez Rzecznika Dyscyplinarnego do osobistego stawiennictwa celem złożenia wyjaśnień jako obwiniony w sprawach o sygn. [...] oraz [...] nie stawił się na te wezwania wobec konieczności uczestniczenia w rozprawie w Sądzie Rejonowym w [...], Wydział [...] jako pełnomocnik pokrzywdzonego, a następnie w odpowiedzi na wezwanie Rzecznika Dyscyplinarnego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ten fakt, złożył pismo z dołączonymi do niego kserokopiami pełnomocnictw oraz upoważnienia dla aplikanta radcowskiego, z których nie wynika, aby w dacie wezwania uczestniczył w rozprawie, a nadto aplikant wniósł o usprawiedliwienie swojej nieobecności na kolejnym przesłuchaniu, podając jako powód urlop wypoczynkowy, bez załączenia jakichkolwiek dowodów potwierdzających ten fakt.

Z analizy akt dochodzenia [...] oraz [...] wynika, że będąc zobowiązanym do usprawiedliwienia swojej nieobecności, skarżący złożył:

- oświadczenie klienta z 7 września 2016 r. o obecności jego pełnomocnika na rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r., w którym ten ostatni zawarł stwierdzenie: "oświadczam, że jestem w stanie to osobiście zeznać jako świadek, ale dopiero po zakończeniu ostatniej sprawy, której termin przewidziany jest na 11 października 2016 r., sygn. akt [...] : do tego czasu nie wyrażam zgody na jakiekolwiek udostępnianie dokumentów, w tym także protokołów rozpraw dotyczących moich spraw i naszej rodziny przez Pan APL.RADC. P. M. ze względu na złożoność spraw, ich ilość oraz dobro mojego postępowania",

- kserokopię wniosku żony skarżącego o udzielenie urlopu w dniach 8 - 22 sierpnia 2016 r.,

- zaświadczenie żony skarżącego o jego przebywaniu w dniach 8 – 22 sierpnia 2016 r. na urlopie wypoczynkowym.

W świetle powyższego organ stwierdził należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, nie przedłożył on Rzecznikowi Dyscyplinarnemu protokołu z rozprawy z 30 czerwca 2016 r. ani faktury za usługę turystyczną.

Na posiedzeniu Komisji ds. organizacyjno-regulaminowej i legislacyjnej OIRP w [...] w dniu 5 czerwca 2017 r. skarżący zobowiązał się przedłożyć do akt dokumenty potwierdzające jego uczestnictwo w rozprawie w dniu 30 czerwca 2016 r. i urlop wypoczynkowy w dniu 18 sierpnia 2016 r. W wykonaniu powyższego skarżący przedstawił kolejne zaświadczenie żony o spędzeniu wspólnie urlopu w dniach 8-22 sierpnia 2016 r. oraz kserokopię pierwszej strony protokołu rozprawy w sprawie o wykroczenie z 30 czerwca 2016 r., przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], sygn. akt [...]. Posiedzenie rozpoczęto o godz. 11.30. Z urzędu ustalono, iż posiedzenie sądowe zakończono o godz. 12.55, a dystans pomiędzy siedzibą Sądu Rejowego w [...], a siedzibą OIRP w [...] to 44 km. W takich okolicznościach organ uznał, że stawienie się na wezwanie Rzecznika Dyscyplinarnego wprawdzie było możliwe, choć w późniejszej porze. Przede wszystkim jednak organ zwrócił uwagę na brak prawidłowego usprawiedliwienia nieobecności. Profesjonalnym usprawiedliwieniem nieobecności na terminie wyznaczonym przez Rzecznika Dyscyplinarnego na dzień 30 czerwca 2016 r. jest zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] w oryginale, względnie prawidłowo sporządzonej kopii, a nieobecności w dniu 18 sierpnia 2016 r. - imienna faktura/rachunek za pobyt na urlopie.

Jako nierzetelne i świadczące o braku właściwej postawy wobec sądów powszechnych organ ocenił niestawiennictwo skarżącego na wezwanie sądu, pomimo obecności w tym samym czasie na zajęciach szkoleniowych w toku aplikacji radcowskiej. Oceny tej nie zmienia fakt umorzenia (postanowieniem z [...] czerwca 2016 r.) przez Prokuraturę Rejonową w [...] dochodzenia w sprawie [...]. To, że zachowanie aplikanta radcowskiego nie wypełnia przesłanek czynu zabronionego, nie oznacza, iż jest prawidłowe. W treści uzasadnienia ww. postanowienia wskazano, że "co prawda, mimo wystawianych zaświadczeń lekarskich, w okresach objętych tymi zaświadczeniami, uczestniczył w zajęciach w ramach odbywanej aplikacji, m.in. w dniach 8 i 15 stycznia, 12 lutego i 3 czerwca 2015, tym niemniej ten fakt nie może być podstawą twierdzenia, że wyżej wymieniony wyłudził poświadczenie nieprawdy poprzez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariuszy publicznych. Wypada pamiętać, że każdy jest dysponentem swojego zdrowia i mimo że P. M. nie zastosował się do zaleceń lekarskich, to nie można jednoznacznie przesądzić, że popełnił przestępstwo z art. 272 k.k."

Organ wskazał, że przedkładanie przez oskarżonego licznych zwolnień lekarskich w toku postępowania karnego zawsze budzi podejrzenie działania na przedłużenie czynności sądowych. W okolicznościach niniejszej sprawy oskarżonym był aplikant radcowski, co w tym przypadku dodatkowo zmniejsza publiczne zaufanie do danej profesji, w szczególności, że niektóre zwolnienia lekarskie mające usprawiedliwić jego nieobecność na rozprawie, nie stanowiły przeszkody do uczestniczenia w zajęciach w ramach odbywanej aplikacji.

Reasumując organ stwierdził, iż opisane wyżej zachowanie skarżącego wobec organów samorządu radcowskiego już na początku kariery zawodowej poddaje krytyce jego profesjonalizm zawodowy jako taki. Radca prawny ma bowiem obowiązki nie tylko wobec swoich klientów, ale również wobec samorządu, do którego przynależność jest obowiązkowa.

Powyższą decyzję organu skarżący uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 7 oraz w zw. z art. 8 k.p.a. polegające na wybiórczej oraz dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez całkowite pominięcie oraz brak jakiejkolwiek oceny znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (dyplom ukończenia studiów wyższych skarżącego, zaświadczenia o ukończeniu aplikacji radcowskiej i życiorysu skarżącego, oświadczenia z dnia 05 czerwca 2017 r., protokołu nr [...] r., opinii Proboszcza Parafii [...] , zeznań świadków S. B., J. M. oraz Z. R.) oraz niewystąpienie o przedłożenie opinii pracowniczych, opinii od patrona z praktyk r.pr. M. M., opinii współpracowników radców prawnych i adwokatów O. S., kwestionariusza osobowego i rozstrzygnięcie sprawy bez oparcia się o uchwałę Nr [...] z [...] czerwca 2017 r. Rady OIRP w [...] oraz o informację z Krajowego Rejestru Karnego, podczas gdy naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem prowadzi do wyciągnięcia nieuzasadnionego wniosku, że skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego.

2. art. 81 k.p.a. i art. 10 k.p.a. w zw. z art 86 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. polegające na niezawiadomieniu skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania dodatkowych wniosków dowodowych przez co pozbawiono skarżącego możliwości zwrócenia uwagi organu na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów, zwłaszcza dowodów z dotychczasowej społecznej działalności skarżącego, podczas gdy zawiadomienie skarżącego doprowadziłoby do uzupełnienia materiału dowodowego o pominięte środki dowodowe jak opinie społeczne, opinie na temat pracy skarżącego udzielane przez klientów i osoby którym pomaga skarżący, poręczenia, a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających na uznaniu, iż skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, podczas gdy skarżący ma bardzo dobrą opinię społeczną i udziela się społecznie, świadcząc pomoc prawną pro bono dla najbardziej potrzebujących,

3. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy z materiału wynika, że Rada OIRP w [...] rozpatrzyła cały materiał dowodowy przekazany jej na posiedzeniu w dniu 6 czerwca 2017 r. i w konsekwencji uznała argumentację skarżącego za dobrze dowodowo wyjaśnioną i słuszną, czym uznała, że skarżący posiada nieskazitelny charakter oraz daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego,

4. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek przemawiających za stanowiskiem, że niedokładne usprawiedliwienie skarżącego o niemożliwości pojawienia się na wezwanie Rzecznika Dyscyplinarnego świadczy o tym, że osoba taka nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, a tym samym brak jednoznacznego wykazania okoliczności uzasadniających wniesienie sprzeciwu, podczas gdy na posiedzeniu Rady OIRP w [...] w dniu 6 czerwca 2017 r., jak i na posiedzeniu Komisji Legislacyjnej w dniu 5 czerwca 2017 r. zostało stosownie wyjaśnione i przedłożone dowodowo, że stosowne wnioski o usprawiedliwienie zostały złożone do Rzecznika Dyscyplinarnego, zwłaszcza w kontekście odległości, czasu i miejsca,

5. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady budzenia zaufania obywateli do władzy publicznej i poprzez brak kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania;

6. przepisów postępowania w postaci art. 7a i 7b k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewspółdziałanie Ministra Sprawiedliwości z Radą OIRP w [...] podczas dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego i prawnego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli i tym samym nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, a zwłaszcza wątpliwości co do wiarygodności treści zawiadomienia przez przeciwnika w sprawie, tj. adw. E. D. pełnomocnika M. B., przeciwko któremu to adwokatowi toczy się postępowanie przez Sądem Dyscyplinarnym Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], a w konsekwencji działanie na niekorzyść obywateli poprzez pozbawienie skarżącego możliwości działania w celu ochrony praw osób, którym nikt nie chce pomóc, osób ułomnych, przebywających w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w [...] i tym samym pozbawienie tych osób prawnej ochrony,

7. art. 79a § 1 i 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepoinformowanie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz niewskazanie terminu do wypowiedzenia się przez skarżącego, przez co skarżący nie mógł przedłożyć dodatkowych dowodów i wyjaśnień celem wykazania przesłanek, które świadczyłyby o jego nieskazitelnym charakterze i potwierdzały, że swym dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a także niewskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień sprzeciwu spełnione lub wykazane, co tym samym skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, zwłaszcza że skarżący dysponuje szeregiem pozytywnych opinii społecznych na temat jego pracy, działalności społecznej, podejścia i szacunku do stron, organów i sądów, co w tym przypadku skutkować mogło brakiem podstaw do wyrażenia sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości;

8. art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie na korzyść skarżącego niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz nieskazitelnego charakteru skarżącego i dotychczasowego jego postępowania w obronie pokrzywdzonych,

9. art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie stron postępowania w decyzji, niewłaściwe uzasadnienie faktyczne i prawne, zwłaszcza wskazanie, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania "zawodu adwokata", jak również ukończył Wydział Prawa i Administracji "Uniwersytetu [...]", a także niewłaściwe pouczenie skarżącego zwłaszcza o trybie odwołania, zrzeczenia się odwołania i skutkach, a także wysokości opłaty od skargi, a także o możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów albo przyznania prawa pomocy, a tym samym oparcie się przez organ na przepisach nieobowiązujących w dniu wydania decyzji i na dowodach, które nie istnieją;

II. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.:

1. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że nie spełnia on przesłanki nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym postępowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy dotychczasowa praca zawodowa aplikanta radcowskiego, szeroka działalność społeczna, działalność pro bono, bezinteresowna pomoc osobom słabym, ułomnym, małoletnim, posiadanie dużego zaufania społecznego wskazuje, że skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego,

2. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. w zw. z art. 2 i 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną ich wykładnię polegającą na nieuzasadnionym uznaniu, iż uniewinnienie danej osoby prawomocnym wyrokiem sądowym świadczy o tym, że uniewinniony nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, tylko dlatego, że toczyło się wobec niego postępowanie, co spowodowało wydanie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych, co stanowi jawny przejaw naruszenia zasady domniemania niewinności wywodzonej z zasady państwa prawa, będącej filarem ustroju Rzeczypospolitej,

3. art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 312 ust. 1 u.r.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuzasadnionym uznaniu, iż umorzenie postępowania dyscyplinarnego stanowi wystarczającą przesłankę do przyjęcia, że osoba, wobec której umorzono postępowanie dyscyplinarne nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, tylko dlatego, że toczyło się wobec niego postępowanie co spowodowało wydanie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych, podczas gdy jedynie zakończenie tego postępowania prawomocnym wyrokiem stwierdzającym popełnienie deliktu dyscyplinarnego usprawiedliwiałoby taką ocenę, co stanowi jawny przejaw naruszenia zasady domniemania niewinności wywodzonej z zasady państwa prawa, będącej filarem ustroju Rzeczypospolitej,

4. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że spełnienie przesłanki z tego przepisu uprawnia do wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy ustawa dotyczy zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na zarzut skarżącego, czy Minister Sprawiedliwości dokonał wadliwej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 u.p.r., pomijając ważne kwestie niezbędne przy precyzowaniu oceny dotychczasowego zachowania kandydata. Podnieść bowiem należy, że w przypadku nieostrych i niedookreślonych terminów użytych w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.p.r. znaczenie i rola wykładni tej normy w okolicznościach danej sprawy jest niezmiernie istotna. To, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, w ujęciu ww. przepisu, powinno się opierać z założenia na rozważeniu całokształtu dotychczasowej postawy kandydata (jego cech charakteru i zachowania), a nie jedynie wyłącznie postępowań dyscyplinarnych, które zresztą zostały umorzone (wobec skreślenia skarżącego z listy aplikantów radcowskich i niewpisania go na listę radców prawnych), a zatem nie wiadomo w jaki sposób zakończyłyby się w przypadku ich merytorycznego rozpatrywania.

Kwestia nieskazitelnego charakteru kandydata i jego dotychczasowego zachowania, dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego jest niezwykle istotnym warunkiem poprawnego interpretowania wskazanego przepisu. Zakłada on brak możliwości ograniczenia w ocenie sylwetki kandydata tylko do jednostkowych wydarzeń z jego życia, ale jej przeprowadzenie z uwzględnieniem wszystkich zachowań i cech ubiegającego się o wpis na listę korporacji zawodu zaufania publicznego. Jest zresztą wskazówką uniwersalną w wykładni terminu dawania rękojmi prawidłowego zawodu co do wszystkich zawodów prawniczych zaufania publicznego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: "NSA"/ z 18 października 2007 r., sygn. akt II GSK 162/07 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.na.gov.pl).

W wyroku z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09 NSA wskazał, iż o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności na własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Skoro ustawodawca w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. posługuje się pojęciem "dotychczasowe zachowanie", to zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych, należy oceniać do chwili złożenia tego wniosku. Oznacza to, że ocena zachowania, postępowania osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres kandydata do tego zawodu. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Jednocześnie w wyroku z 2 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 325/07, NSA zaznaczył, iż pojęcie "nieskazitelności" nie może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu prawniczego, uznając takie podejście za zbyt restrykcyjne. Inne rozumienie przesłanki "rękojmiowej" oznaczałoby pominięcie wszelkiej gradacji przewinień – w porównaniu z osobami podlegającymi w podobnych wypadkach odpowiedzialności karnej i zatarciu skazania.

Pojęcie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku radcy prawnego, będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne. Sąd orzekający podziela poglądy w powyższym zakresie wyrażone m.in. w wyrokach NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00 i tut. Sądu z 30 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 444/11.

Zgodzić się należy z organem, że sam fakt uwikłania się przez skarżącego w cztery postępowania dyscyplinarne (częściowo wiążące się ze sobą) w ciągu trzech lat aplikacji radcowskiej musi być oceniony negatywnie. Niemniej jednak Sąd raz jeszcze podkreśla, iż skarżącemu nie zostało przypisane popełnienie przewinień dyscyplinarnych wobec formalnego zakończenia tych postępowań (umorzenie dochodzenia). Natomiast w postępowaniu karnym skarżący został prawomocnie uniewinniony.

W tym miejscu zaakcentować należy, co słusznie podnosi skarżący, że organ w toku prowadzonego postępowania wystąpił jedynie do Dziekana OIRP w [...] o nadesłanie akt postępowań dyscyplinarnych, pomijając pozostałą dokumentację zgromadzoną w toku odbywania przez skarżącego aplikacji radcowskiej, w szczególności opinie jego patronów z aplikacji. Organ nie odniósł się także do znajdującej się w aktach administracyjno-osobowych sprawy opinii Proboszcza Parafii [...] z 3 grudnia 2013 r., z której wynika, iż skarżący świadczy pomoc prawną dla parafian i mieszkańców [...].

Wskazać też wypada, że Rada OIRP w [...] przed dokonaniem wpisu skarżącego miała wiedzę o postępowaniu karnym oraz postępowaniach dyscyplinarnych skarżącego i pomimo to uznała, iż ujawnione postępowania nie dyskwalifikują skarżącego jako kandydata na radcę prawnego. Sprzeciw od wpisu na listę radców prawnych stanowi w istocie środek korygujący o charakterze władczym, a zatem organ ten ma całkowitą autonomię w zakresie oceny okoliczności faktycznych sprawy.

Trudno jednak odmówić racji skarżącemu, gdy wskazuje na tak daleką rozbieżność ocen: Ministra Sprawiedliwości i organu korporacyjnego. Trudno bowiem a priori założyć, że działanie organu samorządu zawodowego podejmującego uchwałę o wpisie na listę radców prawnych nie było racjonalne oraz nakierowane na pełną realizację normy zawartej w art. 17 Konstytucji RP, która stanowi, iż samorząd zawodowy ma sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Trzeba to rozumieć jako obowiązek sprawowania nadzoru, który może mieć nie tylko charakter bieżący (korygujący działania w toku ich wykonywania), ale i prewencyjny, a więc zapobiegający niekorzystnym z punktu widzenia interesu publicznego zachowaniom, jeszcze przed ich podjęciem. Chroni się w ten sposób dobra, którym w wyniku rachunku aksjologicznego przyznano wyższą wartość niż zachowanie swobody działalności jednostek w danej dziedzinie (szerzej na ten temat patrz: M. Szydło Nabywanie uprawnień do wykonywania wolnych zawodów Państwo i Prawo 2002 nr 7, s. 51 i nast.).

Z istoty sprzeciwu wynika, że Minister Sprawiedliwości dokonuje oceny całkowicie odmiennej niż uczynił to organ samorządu korporacyjnego, dlatego decyzja wydana w tym przedmiocie powinna być, zdaniem Sądu, uzasadniona w sposób szczególnie staranny tzn. ocena całego materiału dowodowego winna zostać dokonana w sposób wyjątkowo dogłębny i wyważony. Sprzyja to poszanowaniu zasady ogólnej pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa sformułowanej w art. 8 k.p.a. Zasada ta ma fundamentalne znaczenie dla siły państwa i skuteczności jego działania. Z uwagi na występujące w rozpatrywanej sprawie sprzeczne interesy stron, organ nie mógł bezkrytycznie uwzględnić tylko jednego z wchodzących w grę interesów, tj. interesu publicznego. W niniejszej sprawie, dając bezwzględny prymat interesowi publicznemu, bez rozważenia interesu strony, Minister Sprawiedliwości naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego w tym przede wszystkim zasadę, z której wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy (vide: powołany art. 8 k.p.a.). Należy przy tym zwrócić uwagę, że konieczność skrupulatnego wyważenia przez organy reglamentujące dostęp do wolnych zawodów dwóch sprzecznych racji: z jednej strony - interesu indywidualnego w nieskrępowanym rozwijaniu działalności zawodowej (art. 65 Konstytucji RP), z drugiej strony – interesu publicznego, obejmującego m.in. ochronę potencjalnych klientów, jest wymuszona m.in. konstrukcją decyzji uprawniającej do wykonywania wolnego zawodu, w której nie zamieszcza się zleceń ani warunków. Sterowanie zatem zachowaniem osób uprawnionych do wykonywania zawodu – w tym przypadku – zawodu radcy prawnego, będzie mogło mieć miejsce dopiero na etapie wykonywania obowiązków. Stąd skonkretyzowany wymiar procesu wzajemnego wyważania wartości i przyznawania jednej z nich silniejszej ochrony dokonuje się w toku indywidualnego wartościowania sytuacji każdej z osób, która aspiruje do tego, aby wykonywać wolny zawód.

Na gruncie niniejszej sprawy, organ w uzasadnieniu sprzeciwu ograniczył się do (wszczętych i umorzonych względem skarżącego) postępowań dyscyplinarnych, pomijając całokształt dotychczasowej postawy skarżącego jako kandydata do zawodu radcy prawnego. W szczególności organ nie dokonał oceny opinii patronów skarżącego z okresu aplikacji oraz znajdującego się w aktach administracyjno-osobowych dokumentu wskazującego na świadczoną przez niego pro bono pomoc prawną (do skargi skarżący załączył obszerną dokumentację w postaci rekomendacji i podziękowań osób, którym świadczył pomoc prawną pro bono). Ta okoliczność stanowi istotną wadę procesową zgłoszonego przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można też pominąć głosu członków samorządu radcowskiego, którzy uznali, że prezentowana przez skarżącego postawa predestynuje go do wykonywania zawodu radcy prawnego. W takiej sytuacji ingerencja władzy państwowej, którą reprezentuje Minister Sprawiedliwości, musi być szczególnie rozważna, skoro eliminuje z obrotu prawnego postanowienie co do wpisu podjęte przez właściwe organy samorządu zawodowego, upoważnione z mocy norm konstytucyjnych (art. 17 Konstytucji RP) do sprawowania pieczy nad należytym wykonaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 2 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 325/07 decyzje o sprzeciwie, które świadczą o niedostatecznie wnikliwym zbadaniu sprawy winny być uchylane przez sąd administracyjny. Pominięcie przez organ w decyzji o sprzeciwie oceny całokształtu dotychczasowej postawy kandydata nie mogło być sanowane przez Sąd I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ oceni wszechstronnie cały materiał dowodowy złożony na okoliczność przesłanki rękojmiowej.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.