Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1750/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.22
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędzia WSA del. Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Protokolant Anna Dziewiż - Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Bk 231/07 w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 27 lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie wniesionych zarzutów na prowadzone postępowanie zabezpieczające 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Sygnatura akt II FSK 1750/07

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego.

Wyrok zapadł wskutek przyjęcia następujących ustaleń co do okoliczności sprawy:

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. dnia 19 grudnia 2006 r. na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) [O.p.] wydał decyzję o zabezpieczeniu na majątku skarżącej zobowiązania podatkowego przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Zarządzenie zabezpieczenia przekazał do wykonania Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w B. jako organowi egzekucyjnemu, który jest właściwy na podstawie art. 19 § 1 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) [u.p.e.a.] ze względu na miejsce zamieszkania zobowiązanej.

W zarzutach w sprawie postępowania zabezpieczającego skarżąca podniosła, że brak podstaw do uznania, iż ciąży na niej obowiązek podatkowy oraz że doszło do naruszenia przepisów o właściwości ze względu na to, że mieszka na terenie objętym właściwością Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., który bez zgody Ministra Finansów dokonał zabezpieczenia na nieruchomościach położonych na obszarze właściwości Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.

Prowadzący postępowanie zabezpieczające Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. zwrócił się w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., jako wierzyciela, o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia 12 stycznia 2007 r. stwierdził, że zarzuty skarżącej są nieuzasadnione, ponieważ należności podlegały zabezpieczeniu, a właściwość organu egzekucyjnego wynikała z ustalenia, że skarżąca zamieszkuje we wsi S. na obszarze właściwości Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. i tam także znajduje się jej majątek nieruchomy podlegający zabezpieczeniu.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia 27 lutego 2007 r. postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego utrzymał w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżąca zarzuciła, że postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 33 pkt 1 u.p.e.a. ze względu na nieistnienie obowiązku, który jest zabezpieczany oraz ponowiła zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania przez organ niewłaściwy. Ponadto, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. (I FPS 4/06) podniosła, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego są bezprzedmiotowe z tego względu, że wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, a zatem występuje w dwóch rolach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2007 r. skargę oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że powołana przez skarżącą uchwała dotyczy sytuacji, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, a w rozpoznawanej sprawie sytuacja jest inna, bowiem wierzycielem jest Naczelnik Pierwszego, a organem egzekucyjnym Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. Zarzuty wniesione przez skarżącą nie były oparte na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1 u.p.e.a., a ponadto postępowanie zabezpieczające było prowadzone na podstawie decyzji o zabezpieczeniu. Zarządzenie zabezpieczenia zostało przekazane właściwemu organowi egzekucyjnemu, skoro na jego obszarze właściwości skarżąca faktycznie mieszkała. Sąd wskazał, że art. 22 § 1 u.p.e.a., w myśl którego właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji z nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia, nie ma zastosowania, gdy wierzyciel domaga się egzekucji także z ruchomości lub praw majątkowych, a tak właśnie było w rozpoznawanej sprawie.

W skardze kasacyjnej, wywiedzionej na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [P.p.s.a.] skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

- art. 22 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że w przypadku wątpliwości co do właściwości miejscowej w trakcie postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny, który wszczął postępowanie zabezpieczające, ma prawo wyznaczyć do kontynuowania czynności naczelnika urzędu skarbowego właściwego według aktualnego miejsca pobytu zobowiązanego, bez zgody Ministra Finansów

- art. 34 § 1 u.p.e.a. polegającą na przyjęciu, że organ podatkowy wydający decyzje o zabezpieczeniu jest obowiązany do wydania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów zobowiązanego,

oraz

2. bez konkretyzacji podstawy zarzutów:

- naruszenie art. 19 § 1 u.p.e.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wierzyciel - właściwy według miejsca zamieszkania zobowiązanego naczelnik urzędu skarbowego, będąc jednocześnie organem egzekucyjnym, ma prawo do wyznaczenia innego organu egzekucyjnego "do wykonywania czynności",

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przez nie stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego ze względu na ich bezprzedmiotowość,

- naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. przez zawężenie granic rozpoznania sprawy i pominięcie braku dowodów na zamieszkiwanie skarżącej w S. w dniu wydania zarządzenia zabezpieczenia.

W uzasadnieniu skarżąca ponowiła powołanie się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., wadliwie ją oznaczając (I FSK 115/06 zamiast I FPS/06) twierdząc, że w jej sprawie wystąpiła tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego. Wskazała, że jest zameldowana na stałe w B., na obszarze właściwości Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., który także podjął czynności zmierzające do zabezpieczenia jej nieruchomości położonej w B., dlatego też bezprzedmiotowość postępowania, w którym wydano akt zaskarżony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jest oczywista.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie ze względu na wadliwe sformułowanie zarzutów przez odniesienie rzekomych naruszeń prawa materialnego do przepisów u.p.e.a. o charakterze proceduralnym. Podniósł też, że Naczelny Sąd Administracyjny, wbrew wnioskom skargi, nie jest uprawniony do stwierdzenia nieważności aktów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim zgodzić się należy z argumentem podniesionym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że wadliwa konstrukcja tej skargi wyklucza możliwość jej uwzględnienia. Istotnie, zarzuty określone jako odnoszące się do naruszenia prawa materialnego w istocie dotyczą przepisów o właściwości organów egzekucyjnych, a więc typowych przepisów postępowania. Jeszcze gorzej przedstawia się sytuacja z pozostałymi zarzutami, co do których w ogóle brak wskazania, czy mają podstawę w naruszeniu prawa materialnego, czy też w naruszeniu przepisów postępowania. Wprawdzie ze względu na powołanie we wstępnej części skargi kasacyjnej obydwu podstaw kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a. można domniemywać, że omawiane zarzuty dotyczą naruszenia przepisów postępowania, niemniej sąd kasacyjny nie jest obligowany ani uprawniony do domyślania się intencji kasatora i rekonstruowania jego prawdopodobnych zamierzeń w zakresie zarzutów i twierdzeń. Już z tego względu zatem skarga kasacyjna uwzględniona być nie może.

Rację ma także Dyrektor Izby Skarbowej gdy twierdzi, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości stwierdzania nieważności decyzji czy postanowień organów podatkowych, ponieważ katalog możliwych rozstrzygnięć tego Sądu zawarty został w art. 184-186 P.p.s.a. W myśl tych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny albo oddala skargę kasacyjną, albo uwzględniając ją uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać sprawy w innym składzie - innemu sądowi. Natomiast stwierdzenie nieważności postępowania, ale postępowania sądowoadministracyjnego, a nie administracyjnego (podatkowego, egzekucyjnego) ma tylko ten skutek, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wyjść poza granicę zaskarżenia i uchylić wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji także w części niezaskarżonej.

Niezależnie od stwierdzenia dyskwalifikujących wad konstrukcyjnych skargi kasacyjnej należy zauważyć, że postawione w niej zarzuty są także chybione merytorycznie. Wierzyciel (Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.) nie był organem egzekucyjnym, którym był Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. Nie zachodziła więc tożsamość stationes fisci, która prowadziłaby do bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie uzyskania stanowiska wierzyciela odnośnie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego. Cytowana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. nie ma tu zastosowania, gdyż dotyczy sytuacji, gdy określone statio fisci występuje jednocześnie w dwóch rolach procesowych. Nadużyciem jest zatem twierdze skargi kasacyjnej, jakoby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku ustalił, że wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym i może wyznaczyć do wykonywania czynności zabezpieczających inny organ egzekucyjny, skoro Sąd ten zajął stanowisko diametralnie przeciwne. Ustalenie właściwości organu egzekucyjnego wykonującego zarządzenie zabezpieczenia należało określić na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a., a więc według miejsca zamieszkania zobowiązanego, skoro zabezpieczenie skierowane było zarówno do ruchomości i innych praw majątkowych, jak i do nieruchomości. Nie było przy tym podstaw do zwracania się w tej sprawie do Ministra Finansów, skoro zabezpieczenie nie dotyczyło nieruchomości znajdującej się na obszarze właściwości dwóch lub większej liczby organów bez możliwości ustalenia, na obszarze którego znajduje się większa część nieruchomości (art. 22 § 1 u.p.e.a.). Zameldowanie na pobyt stały nie jest jedynym kryterium, według którego należy określić miejsce zamieszkania - jest nim miejsce, w którym określona osoba faktyczne przebywa z zamiarem stałego pobytu. Skoro skarżąca przebywała faktycznie w miejscowości S., a rodzaj posiadanej tam przez nią nieruchomości wskazywał na uczynienie z tego miejsca ośrodka spraw życiowych, fakt zameldowania pod innym adresem nie miał decydującego znaczenia.

Na marginesie można jedynie wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie ma racji, gdy twierdzi, że zarzuty skarżącej nie były oparte na podstawie określonej w art. 33 pkt 1 u.p.e.a., skoro skarżąca kwestionowała, że ciąży na niej obowiązek podatkowy. Zarzut ten nie mógł być natomiast uwzględniony w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe było zabezpieczane w trybie art. 33 § 2 O.p., czyli przed wydaniem decyzji konkretyzującej jego wysokość. Uchybienie to nie mogło mieć więc wpływu na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 P.p.s.a.