Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 791/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. M. – Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm.), zwanej k.p.a., w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j: Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium - powołując art. 17 ust. 1-1b, ust. 5 i u.ś.r. - wskazało, że W.M. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] sierpnia 2018r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność istnieje od 5 marca 2018r. i ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 maja 2018r. Kolegium dodało również, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad ojcem W.M, w dniu 18 czerwca 2020r. złożyła M. M.-Ł.; a organ I instancji - powołując art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - przeprowadził rozmowę telefoniczną w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania opieki skarżącej nad ojcem. Z wywiadu tego wynika, że W. M. wymaga całodobowej opieki ze strony osoby drugiej we wszystkich sferach życia, stan leżący, a skarżąca zadeklarowała, że sprawuje opiekę nad ojcem od czasu, gdy ten uległ wypadkowi, tj. od 5 marca 2018r., naprzemiennie z matką. Opiekę nad W. M. sprawowała wcześniej żona, lecz z uwagi na prowadzoną działalność nie może tej opieki sprawować. Ponadto skarżąca oświadczyła, że codziennie sprawuje opiekę nad ojcem w godzinach od 9.00 do 18.00, czasami nocuje u rodziców jeśli zachodzi taka potrzeba. W.M. nie korzystał i nie korzysta z pomocy w formie usług opiekuńczych oraz, że żadna z osób, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie ubiegała się o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna w związku z opieką W. M.. Skarżąca ma brata, który nie ubiegał się o świadczenie. Z oświadczenia strony z dnia [...] lipca 2020r., złożonego pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynika, że była na urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Teraz nie może podjąć pracy ze względu na sprawowaną opiekę nad tatą oraz wychowywaniem córek w wieku 5 lat i 1 roku. W aktach sprawy znajduje się również kserokopia świadectwa pracy z dnia 1 czerwca 2020r. skarżącej, z którego wynika, że była zatrudniona w okresie od 01 listopada 2014r. do 31 maja 2020r. w A.

Kolegium podkreśliło, że żona W.M. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przywołując art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wskazało, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Zdaniem Kolegium, ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. W ocenie Kolegium, brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, jak argumentowało Kolegium, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a) u.ś.r. Przykładowo Kolegium wskazało wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na ojca, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto Kolegium stwierdziło, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Zdaniem Kolegium podniesiona w sprawie okoliczność, że matka strony nie może zająć się mężem i zrezygnować z pracy, ponieważ prowadzi działalność gospodarczą, którą musiałaby przepisać na stronę, nie stanowi obiektywnej, niezależnej od niej i jej woli przyczyny, z powodu której nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby – jak wskazało Kolegium - przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli.

Kolegium wskazało, że organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, tj. W. M. powstała później niż w okresie wymaganym przez przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Jednakże Kolegium, powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, stwierdziło, że zastosowana przez organ I instancji wykładnia przepisów będących podstawą prawną wydanej decyzji jest niewłaściwa. Obecnie dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium zwróciło też uwagę, że przedstawione przez stronę dokumenty dotyczące babci K.S. oraz podnoszona w uzupełnieniu do odwołania decyzji okoliczność wydania przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności babci K.S. nie mają zastosowania w sprawie, ponieważ przedmiotem postępowania jest odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, a nie na babcię.

Skargę na tą decyzję złożyła M.M.-Ł., zarzucając naruszenie:

a) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez:

* błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

-przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym tatą, nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż tata skarżącej ma żonę B. M., na której - jako żonie w pierwszej kolejności - spoczywa obowiązek alimentacyjny,

- uznaniu, że obowiązek alimentacyjny żony względem wymagającego opieki męża bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019r. poz. 2086 ze zm.), zwanej k.r.o., obowiązek alimentacyjny względem taty, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności żony ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- pominięciu w sprawie istotnej okoliczności faktycznej - problemów zdrowotnych B.M., która pomimo, iż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2009r. choruje na raka, do tej pory kontynuuje hormonalną terapię antynowotworową oraz nadal odczuwa negatywne skutki przebytej operacji i leczenia chemioterapią i radioterapią,

- uznaniu, że znaczna niepełnosprawność babci K.S. zamieszkującej razem z mamą i tatą (skarżącej) nie ma wpływu na sprawę, gdyż wniosek dotyczy W.M., co jest błędne z uwagi na fakt, iż w jednym domu mieszkają dwie osoby niepełnosprawne, nad którymi trzeba sprawować opiekę, z którą mama skarżącej bez jej udziału nie dałaby sobie rady,

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

* decyzji MOPS w K. z dnia [...] r. poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b) u.o.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

b) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do realnych możliwości sprawowania przez mamę skarżącej (która sama ma poważne problemy ze zdrowiem) opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- pominięcie faktu, iż babcia K.S. zamieszkująca razem z rodzicami skarżącej również wymaga stałej opieki oraz posiada orzeczenie o znacznej niepełnosprawności, który to fakt wpływa istotnie na wynik sprawy

c) art 69 Konstytucji RP oraz zapisów Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006r. poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji sprawowania przez skarżącą faktycznej opieki nad tatą i nad babcią.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wniosła o przeprowadzenie dowodu:

- z oświadczenia B. M., znajdującego się w załączeniu skargi na okoliczność, iż mama skarżącej nie jest w stanie bez pomocy skarżącej zaopiekować się chorym W. M. i K. S. z uwagi na fakt, iż sama ma poważne problemy zdrowotne związane z chorobą nowotworową,

- przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach sprawy: orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz oświadczenia o miejscu pobytu stałego babci na okoliczność, iż dwie osoby niepełnosprawne, mieszkające w jednym domu potrzebują wzmożonej opieki i szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, dlatego nie można tego faktu pomijać w sprawie.

W odpowiedzi na tę skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącej organy obu instancji nie dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., jak i nie naruszyły prawa procesowego w istotny sposób, a zwłaszcza przepisów art. 77, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zważywszy na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych w kontekście zarysowanego w tej sprawie sporu - Sąd stwierdza, że kluczowymi w tej sprawie przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności i zaleceniem stałej opieki są rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem tej opieki oraz obiektywna niemożność sprawowania tej opieki przez matkę skarżącej. Te normatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji zinterpretowały prawidłowo, a zarzuty skargi są wynikiem nie dość dokładnego zapoznania się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu tym na stronie 5 i 6 in fine (w końcowej części) Kolegium wprost i jednoznacznie – powołując art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - stwierdziło wszak, że ustawodawca krąg podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne powiązał z obowiązkiem alimentacyjnym, przyjmując, iż obciąża on w pierwszej kolejności krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a obowiązek ten w dalszej kolejności obciąża dalsze osoby dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania nie jest możliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek dalszych krewnych, z tym zastrzeżeniem, że nie dotyczy to sytuacji, gdy małżonek nie może spełniać swojego obowiązku, gdyż sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub gdy małżonek, nielegitymujący się takim orzeczeniem, nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Podkreślić trzeba, że Kolegium - prezentując ten pogląd - odwołało się do licznie powołanych w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji orzeczeń sądowych. To stanowisko Kolegium jako mające oparcie w obowiązującym prawie należy uznać za prawidłowe. Tak bowiem wskazane przepisy interpretuje jednolicie judykatura. Wskazać wobec tego trzeba wyrażane w judykaturze poglądy, wedle których "uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy" (tak wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., I OSK 599/20, Lex nr 3044226); "zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 lipca 2020r., II SA/Bd 165/20, Lex nr 3058651); "prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 k.r.o.), tak pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zostaje wyeliminowana" (tak wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020r., II SA/Rz 230/20, Lex nr 3037491, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lipca 2020r., II SA/Łd 346/20, Lex nr 3037741, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018r., I OSK 3539/18, Lex nr 2629244, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2017r., I OSK 1113/15, Lex nr 2602221). Podkreślenia wymaga też, że "ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym" (tak wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020r., I OSK 2462/19, lex nr 2798595). A zatem "nawet dokonanie wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może (...) skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, w sytuacjach, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość jej sprawowania (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia) lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc np. to, że zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny" (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020r., III SA/Gd 152/20, Lex nr 3039308, por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020r., II SA/Ol 297/20, Lex nr 3029304, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2020r., II SA/Rz 192/20, Lex nr 3035674). "Obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020r., IV SA/Po 463/20, Lex nr 3052564).

W świetle powyższych orzeczeń sądowych nie ma najmniejszych wątpliwości, że Kolegium w tej sprawie - dokonując wykładni celowościowej art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. i mając na uwadze, iż przyznanie świadczenia dalszym krewnym podopiecznego stanowi wyjątek od zasady - dokonało prawidłowej wykładni spornej w sprawie przesłanki przyznani świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentacja skargi wskazuje również, że skarżąca w ten sam sposób rozumie tę przesłankę. Jednakże domaga się niejako jej "rozszerzającego" zastosowania w okolicznościach faktycznych tej sprawy poprzez taką ocenę okoliczności leżących po stronie matki jako zobowiązanej z tytułu obowiązku alimentacyjnego w pierwszej kolejności aby "anulować" obowiązek alimentacyjny matki, co otworzyłoby skarżącej drogę do ubiegania się o to świadczenie i to bez względu na zaistnienie innych przesłanek przyznania tego świadczenia, wyłącznie w oparciu o okoliczność faktycznego – wedle jej twierdzeń – sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem i babką jako drugą osobą w rodzinie z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i w podeszłym wieku. Pomija przy tym istotną okoliczność, a mianowicie cel przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to nie służy przecież uzyskaniu przez rodzinę w łatwiejszy sposób dochodu, lecz na rekompensować obiektywną niemożność jego uzyskania. Celem analizowanych przepisów jest bowiem udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania, a co więcej nie ma ona innego wyjścia dla pozyskania dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017r., I OSK 829/16, LEX nr 2348934). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną i tylko w tym celu. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Obowiązek alimentacyjny polega przecież nie tylko na rzeczywistym sprawowaniu opieki, lecz również na dostarczeniu środków w celu zorganizowania tej opieki i obiektywnej możliwości pozyskania tych środków.

Wobec tego w ocenie Sądu źródłem sporu w tej sprawie nie jest – jak to eksponuje skarga – błędna wykładnia prawa materialnego, lecz ocena okoliczności faktycznej tej sprawy w aspekcie obiektywnej niemożności sprawowania opieki przez matkę skarżącej nad niepełnosprawnym jej ojcem przy dokonanej przez Kolegium, prawidłowej wykładni prawa. W zakresie oceny okoliczności niemożności sprawowania opieki przez matkę skarżącej, jak i zarzutu niewyjaśnienia w sposób zgodny ze standardami k.p.a. tych okoliczności Sąd stwierdza, że Kolegium nie naruszyło prawa. W tym zakresie przypomnieć trzeba skarżącej jej własne oświadczenia, zdradzające jej intencje ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, a potwierdzone chronologią zdarzeń. A mianowicie skarżąca po okresie korzystania urlopu rodzicielskiego (3 października 2019r. – 13 kwietnia 2020r.) i wychowawczego (14 kwietnia 2020r. – 31 maja 2020r.) rozwiązała za porozumieniem stron stosunek pracy. Następnie złożyła wniosek z dnia 18 czerwca 2020r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W momencie składania wniosku, co trzeba podkreślić w dniu 18 czerwca 2020r., oświadczyła pod groźbą odpowiedzialności karnej, że od wypadku ojca w dniu 5 marca 2018r. (co miało znacznie wcześniej niż rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia) pomagała matce w opiece nad ojcem, sprzątała dom, gotowała; "moja mama nie może zająć się tatą, ponieważ pracuje, tj. jest osobą współpracującą, współwłaścicielem nieruchomości (w firmie), która jest wynajmowana. Gdyby mama miała zająć się tatą musiałaby przepisać firmę, nieruchomość na mnie. Ja nie mogę podjąć pracy na pełen etat poza domem, ponieważ wychowuje córki w wieku 1 rok oraz 5 lat". Okoliczności te powtórzyła w oświadczeniu z dnia 6 lipca 2020r., kiedy podniosła, że "sprawuje opiekę nad tatą od dnia wypadku, tj. 05.03.2018r. (...) Byłam wcześniej na urlopie wychowawczym. Teraz nie mogę podjąć pracy ze względu na sprawowaną opiekę na tatą oraz wychowywaniem córek w wieku 5 lat i 1 rok. (...) Opiekę sprawowałam naprzemiennie z mamą. Mama pracuje, prowadzi działalność gospodarczą, z tego względu nie może opiekować się tatą i zrezygnować z pracy". (...) codziennie dojeżdzamy do taty, sprawuję opiekę w zależności od potrzeby w godz. 9.00-18.00. Jeśli jest potrzeba to nocuję". Z powyższych oświadczeń skarżącej wynika niewątpliwie, że jedynie pomagała matce w opiece nad ojcem po wypadku, a po zakończeniu urlopu wychowawczego zrezygnowała z pracy w celu wychowywania córek, choć jednocześnie pomaga matce w opiece nad ojcem kiedy ta jest w pracy, w tym sprząta i gotuje. Dojeżdza do miejsca zamieszkania rodziców i w zależności od potrzeby przebywa tam nawet do godziny 18.00. Nie wspomina jednak, kto w tym czasie zajmuje się dziećmi, z powodu wychowania których nie podejmuje zatrudnienia. Wprost też skarżąca przyznaje, że jej matka pracuje i nie może zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż musiała by ją przepisać na skarżącą, lecz jest to wykluczone bo skarżąca wychowuje i zajmuje się dziećmi. Przyznała, że opiekę nad ojcem od 2018r., a więc kiedy już miała straszą córkę, sprawuje z matką, jej pomagając. Nie można więc, wbrew tym okolicznościom, przyjąć jak tego domaga się skarżąca, że zrezygnowała ona z podejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem, a skoro faktycznie sprawuje opiekę nad ojcem, tylko w oparciu o tę okoliczność, przyjąć, że przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Nie można zaakceptować sytuacji, w której osoba wnioskodawcy poprzez świadczenie pielęgnacyjne zmierza do zrekompensowania sobie utraty dochodu w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu wychowywania dzieci, twierdząc do tego, że nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na wychowywanie córek. Świadczenie pielęgnacyjne ma być jedynie wsparciem dla rodzin opiekujących się osobą niepełnosprawną, nie zaś alternatywą do uzyskania dochodu i środków własnego utrzymania. Wiele matek i to będąc w trudnej sytuacji i mając małe dzieci korzysta z systemu różnorodnych instrumentów zapewnienia opieki nad dziećmi (począwszy od żłobków, przedszkoli, opiekunek, w tym z dofinansowaniem ze środków publicznych) i po urlopie wychowawczym wraca do pracy. Sąd dostrzega również fakt, iż po otrzymaniu negatywnej decyzji skarżąca w odwołaniu znacznie zmodyfikowała swoje twierdzenia. Zaczęła podnosić, że w oprócz ojca w domu jest jeszcze w podeszłym wieku babka skarżącej z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; a jej matka nie jest w stanie zajmować się niepełnosprawnym mężem i ojcem skarżącej, gdyż przeszła operację z powodu nowotworu, bierze chemię celem zapobieżenia reemisji choroby, źle się czuje; a do tego cierpi na inne liczne schorzenia takie jak zwyrodnienie stawów, nadciśnienie tętnicze, kłucia i kołatania serca, ma powiększoną wątrobę i kamienie w woreczku żółciowym, odczuwa bóle i zawroty głowy. Jednakże zasadnie Kolegium - w ocenie Sądu – przyjęło, że nie są to okoliczności obiektywne, uniemożliwiające matce skarżącej sprawowanie opieki nad mężem. Sąd zauważa, że – jak sama skarżąca podała – matka skarżącej pomimo operacji nadal prowadzi działalność gospodarczą, a z załączonego do akt sądowych przez skarżącą oświadczenia matki wynika, że nowotwór u matki wykryto w 2009r. i została poddana operacji usunięcia zainfekowanej tkanki i do dziś podejmuje leczenie zachowawcze. Znaczy odstęp czasu między wykryciem choroby nowotworowej i operacja a złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wykazywana przez matkę skarżącej znaczna aktywność zawodowa nie pozwalają przyjąć, że w sprawie zaistniały obiektywne okoliczności wyłączające możliwość sprawowania opieki przez matkę nad ojcem skarżącej, którymi miałby być zły stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie tej opieki. Skoro bowiem matka nadal prowadzi działalność gospodarczą, z którą wiąże się co jest powszechnie wiadomym podejmowanie szeregu niełatwych decyzji i organizowaniem całego procesu gospodarczego i logistycznego, a skarżąca pomaga matce od wielu lat w opiece nad ojcem, jak można domniemywać gdy ta pracuje, to oznacza to tylko, że stan zdrowia matki pozwala jednak na tak czasochłonną oraz obciążającą aktywność zawodową (jaką jest działalność gospodarcza). Nie jest natomiast uprawniona różna ocena tej samej okoliczności w zależności od celów, dla jakich jest ona dokonywana. Wbrew też skardze Kolegium nie pominęło stanu zdrowia matki skarżącej jako obiektywnej okoliczności sprawowania opieki nad ojcem skarżącej. W tym zakresie stosowne rozważania znajdują się na szóstej stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem niejako przy okazji sprawowania opieki wychowawczej nad córkami, w razie takiej konieczności, choć być może niejednokrotnie, spędza w domu rodziców cały dzień, a sporadycznie i nocuje; z pracy zawodowej i pracy zarobkowej zrezygnowała po upływie urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki wychowawczej nad córkami, a utracony w wyniku rezygnacji z zatrudnienia dochód chce zrekompensować świadczeniem pielęgnacyjnym. Matka skarżącej z kolei prowadząc działalność gospodarczą uzyskuje dochód, z którego może sfinansować opiekę nad mężem, a jej stan zdrowia w dacie wydawania zaskarżonej decyzji nie wykluczał sprawowania tej opieki (przynajmniej skarżąca nie przedstawiła przekonujących dowodów), podczas gdy świadczenie pielęgnacyjne ma jedynie wspomóc finansowo rodziny, które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mogą uzyskiwać dochodów i tym samym środków własnego utrzymania. Świadczenie to nie może być natomiast traktowane jako podreparowanie budżetu domowego rodziny w sytuacji, gdy nie zachodzą obiektywne okoliczności zaniechania zarobkowania lub pracy zawodowej.

Uzupełniająco Sąd zauważa, że złożone do akt sądowych oświadczenie matki skarżącej co do jej stanu zdrowia mającego rzekomo wyłączać sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem skarżącej, nie mogło skutkować odmienną oceną niż dokonana w skarżonej decyzji. Sąd rozpoznaje bowiem sprawę wedle dowodów i stanu faktycznego ustalonego przez organy w dacie podejmowania decyzji. Późniejsza zmiana tych okoliczności, w tej sprawie hipotetycznie pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej, nie może w żaden sposób rzutować na prawidłowość poddanej kontroli sądowoadministracyjnej decyzji. Uświadomić skarżącej bowiem trzeba, że nie każda choroba i nie każde odczuwane dolegliwości wyłączają człowieka z normalnego funkcjonowania. W tej sprawie skarżąca w żaden sposób nie dowiodła, że matka nie może z uwagi na ponad przeciętnie zły stan zdrowia sprawować tej opieki. Wiele osób pomimo przebytych ciężkich chorób i operacji wraca do normalnej aktywności życiowej. Fakt prowadzenia przez matkę skarżącej normalnej aktywności życiowe, w tym i zawodowej, przeczy odmiennej niż przyjęta przez Sąd w tej sprawie tezie. Bez znaczenia dla tej sprawy jest z kolei niepełnosprawność babki skarżącej, gdyż okoliczność ta nie stanowi istotnej prawnie okoliczności, choć niewątpliwie ta okoliczność rzutuje na funkcjonowanie rodziny. Skarżąca ubiega się wszak o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

dc