Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 198/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2018 r. sprawy ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem [...] r., Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej określany zamiennie "Dyrektor" "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "K.p.a.") oraz art. 17, art. 18 i art. 64c § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia D. B. (dalej jako "skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł i odmowy ich zwrotu.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. nr [...] do [...] z dnia 15 kwietnia 1999r., nr [...] do [...] z dnia 28 kwietnia 1999r. i nr [...] do [...] z dnia 7 lutego 2001r., obejmujących zaległości składowe skarżącego za lata 1997-1999. W ramach zastosowanych środków egzekucyjnych uzyskał w okresie od grudnia 2009 r. do września 2011 r. kwotę [...] zł, z której po potrąceniu należnych kosztów egzekucyjnych, różnicę przekazał na rachunek wierzyciela kończąc tym samym postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o w/w tytuły wykonawcze nr [...] do [...], [...] do [...] i [...] do [...].

W odniesieniu do pozostałych tytułów wykonawczych wystawionych przez tego wierzyciela, tj. o nr [...] do [...] organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na niedopuszczalność egzekucji spowodowaną niespełnieniem wymogów określonych w art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwanej dalej ustawą egzekucyjną. Tytuły te obejmowały bowiem należności wynikające ze złożonych przez płatnika deklaracji, a przepisy u.p.e.a. nie przewidywały takiej możliwości.

W dniu 7 czerwca 2013 r. wpłynął do organu egzekucyjnego wniosek pełnomocnika skarżącego, zawierający żądanie zwrotu kwoty [...] zł, wyegzekwowanej w toku bezpodstawnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], organ egzekucyjny odmówił zwrotu wyegzekwowanych należności. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez organ egzekucyjny.

Kolejnym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], organ egzekucyjny ponownie odmówił zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, które to postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r., nr [...], [...].

Wskutek uchylenia ww. postanowienia organu odwoławczego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 711/14, organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], [...] uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Również następne postanowienie organu egzekucyjnego, tj. z dnia [...] r., nr [...], zostało uchylone postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], a sprawa została przekazana organowi egzekucyjnemu z zaleceniem przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego.

Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], utrzymanym następnie w mocy postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych do należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...]- [...], w odniesieniu do których umorzono postępowanie egzekucyjne z uwagi na wniesienie podania o ich zwrot po upływie 14 dni od dnia otrzymania przez zobowiązanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nr [...] z dnia [...] r. (skarga w tym zakresie została odrzucona postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 53/18, orzeczenie nie jest prawomocne)

Jednocześnie zawiadomieniem nr [...] doręczonym w dniu 30 sierpnia 2017 r. organ egzekucyjny poinformował skarżącego o wysokości należnych i pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] oraz [...] do [...] i [...] do [...] pouczając o możliwości złożenia w ciągu 14 dni od daty jego otrzymania wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie.

W dniu 6 września 2017 r. skarżący wniósł o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych przypadających na każdy z ww. tytułów wykonawczych, łącznie na kwotę [...] zł i odmówił ich zwrotu. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że z wyegzekwowanej kwoty [...] zł zaspokoił na swoją rzecz wyłącznie koszty egzekucyjne do wszystkich posiadanych tytułów wykonawczych w kwocie [...] zł, z czego kwota [...] zł dotyczy tytułów wykonawczych wyegzekwowanych w całości. Ponadto stwierdził, że tytuły te nie były wadliwe, ani też nie miało miejsca wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnej z prawem, a koszty egzekucyjne obciążały zobowiązanego.

Na postanowienie to skarżący złożył zażalenie zarzucając wydanemu postanowieniu naruszenie art. 64c § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.) polegające na bezpodstawnej odmowie zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, które było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem. W ocenie skarżącego w postanowieniu tym organ egzekucyjny ograniczył się do szczątkowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia wskazując, iż nie zachodzi żaden z przypadków powodujących zwrot kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu, zdaniem skarżącego, dowodzi braku elementarnego poszanowania prawa, gdyż ten sam organ raz stwierdza, że postępowanie jest niedopuszczalne z uwagi niespełnianie przez tytuły wykonawcze wymogów wynikających z przepisów obowiązującego prawa, innym razem, że nie zachodzi przypadek wadliwości tytułów wykonawczych, na podstawie których pobrano kilkadziesiąt tysięcy złotych wraz z kosztami egzekucji. Wniósł więc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i nakazanie zwrotu bezprawnie pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego wraz z należnymi odsetkami ustawowymi od dnia ich pobrania.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na wniosek i na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w S. rozgraniczyć należy dwie sytuacje, tj. fakt, że tylko w odniesieniu do niektórych z nich umorzone zostało postępowanie egzekucyjne z uwagi na niedopuszczalność egzekucji. Tego umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 20 lipca 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych z uwagi na spóźnione wniesienie tego żądania.

Przedmiotem natomiast niniejszych sprawy jest określenie wysokości należnych i pobranych kosztów egzekucyjnych oraz odmowa ich zwrotu, dotyczących pozostałych prawidłowo sporządzonych tytułów wykonawczych, których egzekucja została zakończona poprzez całkowite zaspokojenie kwot nimi objętych. Zdaniem organu odwoławczego poza sporem w sprawie pozostaje, iż organ egzekucyjny w oparciu o nie, prowadząc wobec skarżącego, postępowanie egzekucyjne zastosował środki egzekucyjne przewidziane w ustawie egzekucyjnej. Za dokonane zaś czynności egzekucyjne zagwarantowane są organowi egzekucyjnemu w art. 64 u.p.e.a. opłaty, stanowiące wg definicji art. 64c § 1 koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego, korzystające wg wytycznych art. 115 § 1 u.p.e.a. z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Organ egzekucyjny podkreślił przy tym, że wbrew twierdzeniom skarżącego, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego w oparciu o ww. identyczne tytuły wykonawcze (nr [...] do [...], [...] do [...] i nr [...] do [...]) było zasadne, gdyż jak wyjaśnił wierzyciel decyzja tego organu odmawiająca zwrotu wyegzekwowanych kwot stała się prawomocna wskutek oddalenia odwołania skarżącego przez Sąd Okręgowy w K.. Skoro zatem nie nasuwa zastrzeżeń prawidłowość postępowania egzekucyjnego, skierowanego do skarżącego w konsekwencji uchylania się płatnika od dobrowolnego uregulowania kwot objętych prawidłowo sporządzonymi przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, zakończona zaspokojeniem kwot z nich wynikających, to tym samym za właściwe należało uznać określenie wysokości naliczonych i należnie pobranych w tym postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych na kwotę [...] zł i odmowa ich zwrotu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji, mimo że istniały podstawy do jego uchylenia i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia względnie do uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenia co do istoty sprawy,

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. w zw. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez ich niezastosowanie,

- art. 64c § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.) polegające na bezpodstawnej odmowie zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, które było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem,

- art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się przez organ drugiej instancji do zarzutów strony wskazanych w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji oraz sporządzenie uzasadnienia postanowienia niezawierającego pełnego, rzeczywistego i zrozumiałego dla strony wyjaśnienia podstaw prawnych i faktycznych rozstrzygnięcia.

Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ odwoławczy w sposób pobieżny odniósł się do zarzutów zawartych w zażaleniu. Wskazał, że organ odwoławczy ograniczył się bowiem do zacytowania podniesionych zarzutów i fragmentów ich uzasadnienia nie odnosząc się do nich. W szczególności nie wyjaśnił dlaczego z nimi się nie zgodził poprzestając jedynie na enigmatycznym odwołaniu się do rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w K. dotyczącego innego zagadnienia, aniżeli koszty egzekucji administracyjnej prowadzone wobec skarżącego. To zaś, zdaniem pełnomocnika, czyni izuloryczną kontrolę instancyjną, albowiem uniemożliwia zapoznanie się z argumentacją organu odwoławczego i zrozumienie przyczyn wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie pełnomocnika, gdyby organ zapoznał się z argumentacją skarżącego dostrzegłby naruszenie przez organ egzekucyjny art. 60 § 1 i § 2 u.p.e.a (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.). Wskazując na treść tego przepisu pełnomocnik skarżącego wywiódł, że przepis ten per analogiam winien znaleźć również zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne nie zostało wprawdzie umorzone, z uwagi na wyegzekwowanie całej należności, ale które również było niedopuszczalne, z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Zdaniem pełnomocnika ratio legis powołanego przepisu wyraża się bowiem w dążeniu do usunięcia skutków postępowania egzekucyjnego, które było prowadzone w sposób niedopuszczalny, oraz do zwrotu bezprawnie wyegzekwowanych należności. Sytuacja, w której organ egzekucyjny zwracałby bezprawnie wyegzekwowane środki jedynie w przypadku wcześniejszego wydania przez ten organ postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, byłaby sprzeczna z zasadami państwa prawnego, tj. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W jego ocenie, nie sposób bowiem przyjąć, by w demokratycznym państwie prawnym mogło dochodzić do sytuacji, w której organ administracji publicznej w sposób niedopuszczalny prowadzi wobec obywatela postępowanie egzekucyjne, w efekcie którego, w sposób bezprawny pozyskuje z majątku tego obywatela kwotę blisko stu tysięcy złotych, a następnie odmawia zwrotu tych środków, powołując się przy tym na brak wydania postanowienia o umorzeniu tego postępowania. Podkreślił, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie nie dostrzegł sprzeczności postępowania organu egzekucyjnego z ustawą zasadniczą i ograniczył się w swym uzasadnieniu do tłumaczenia postępowania tego organu rzekomą prawidłowością tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona była egzekucja.

Tymczasem, zdaniem pełnomocnika skarżącego, tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] z dnia 15 kwietnia 1999 r. oraz [...] do [...] z dnia 28 kwietnia 1999 r. i [...] do [...] z dnia 7 lutego 2001 r. wystawione zostały przez wierzyciela w oparciu o deklaracje złożone przez skarżącego jako płatnika składek. Zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania wskazanych tytułów wykonawczych przepisami u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosować można było jedynie do obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy, gdy wynikały one z decyzji lub postanowienia właściwych organów. Tym samym do dnia 29 listopada 2001 r. nie istniała prawna możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytułu wykonawcze dot. zaległości na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które wystawione zostały wyłącznie na podstawie deklaracji złożonych przez płatnika. Możliwość taka wprowadzona została dopiero z dniem 30 listopada 2001 r., kiedy to na mocy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, wszedł w życie przepis z art. 3a u.p.e.a. W konsekwencji prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przed datą 30 listopada 2001 r. wyłącznie na podstawie deklaracji złożonych przez płatnika było niedopuszczalne. Na poparcie tych twierdzeń pełnomocnik skarżącego odwołał się do fragmentu uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/G1 455/2010 i wskazał, że taki sam pogląd wyrażony został również w wyroku tego sądu z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 471/2012. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 29 u.p.e.a. i dopuścił się prowadzenia postępowania w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione jedynie na podstawie deklaracji. Wskazał, że gdyby organ egzekucyjny zbadał treść tytułów wykonawczych, to wiedziałby, że nie zostały one wystawione na podstawie decyzji, lecz deklaracji, a w konsekwencji musiałby zwrócić te tytuły wierzycielowi. Tym samym na skutek bezprawnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny doszło do wyegzekwowania z majątku skarżącego łącznej kwoty [...] zł, w tym kosztów postępowania egzekucyjnego, które są przedmiotem niniejszego postępowania. Organ egzekucyjny miał pełną wiedzę o tym, że tytuły na podstawie których prowadził egzekucję, wystawione zostały wyłącznie w oparciu o deklaracje złożone przez płatnika. Na każdym z tych dokumentów wskazano bowiem podstawę prawną należności (rubryki 31 i 34). Powołane przez wierzyciela podstawy prawne nie odwołują się do decyzji, ani też do treści przepisu z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, który w ówczesnym stanie prawnym stanowił podstawę prawną wydawania decyzji dotyczących należności składkowych. Sam fakt, że na ówczesnym formularzu tytułu wykonawczego podstawa prawna nie była wyszczególniona, jak obecnie z podziałem na orzeczenie, deklarację lub z mocy prawa, nie zwalniał organu egzekucyjnego z obowiązku zapoznania się z treścią wskazanych przez wierzyciela przepisów w celu zbadania dopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

Wskazał ponadto, że organ egzekucyjny wszczynając wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne musiał mieć wiedzę na temat niedopuszczalności prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuły wystawione na podstawie deklaracji. Wskazał, że już w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniały bowiem liczne orzeczenia sądów administracyjnych wskazujące na konieczność wydania przez organ decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego lub należności do której na mocy odrębnych przepisów miały zastosowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych i dopiero na tej podstawie dopuszczalne było wystawienie tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji administracyjnej i powołał na tę okoliczność wyroki. Tym samym, w jego ocenie, organ egzekucyjny dopuścił się prowadzenia względem skarżącego egzekucji, która była niedopuszczalna w świetle obowiązujących przepisów, postępowanie to po wszczęciu winno było zostać natychmiast umorzone, a w żadnym wypadku w jego toku nie powinny być egzekwowane jakiekolwiek środki z majątku skarżącego. Wszelkie zatem czynności organu egzekucyjnego były od początku sprzeczne z prawem. W konsekwencji zatem i egzekucja kosztów postępowania była bezprawna, a środki pozyskane od skarżącego winny być niezwłocznie zwrócone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. W odniesieniu do podniesionych zarzutów wskazał, że z uwagi na treść art. 9 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może badać jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie zaś wymagalności wskazanych w tytułach egzekucyjnych kwot. Takie zaś badanie, w ocenie organu odwoławczego, przeprowadził organ egzekucyjny w odniesieniu do spornych tytułów wykonawczych i nie stwierdził nieprawidłowości w tym zakresie. Tytuły posiadały bowiem wszelkie elementy wskazane w art. 27 § 1 u.p.e.a. Zaznaczył przy tym, że wzór tytułu wykonawczego obowiązujący w dacie wystawienia spornych tytułów nie zawierał wyszczególnienia podstawy prawnej obowiązku z podziałem na orzeczenie, deklarację czy z mocy prawa, a jedynie wskazanie w rubryce 31 podstawy prawnej dochodzonego obowiązku, przy czym rubryka 34 tego wzoru dotyczyła innej podstawy prawnej podlegania zobowiązania pieniężnego egzekucji administracyjnej. Wypełnienie tych rubryk przez wierzyciela oznaczało, że tytuły zostały prawidłowo wystawione i tym samym stanowiły podstawę do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej. Dyrektor podniósł przy tym, że przystępując do egzekucji organ egzekucyjny nie mógł wiedzieć, że tytuły te zostały wystawione w oparciu o deklarację zobowiązanego. Jednocześnie skutecznie zastosowany środek egzekucyjny spowodował konieczność przekazania uzyskanej kwoty, przewyższającej koszty egzekucyjne, wierzycielowi. Dokonanie zaś czynności egzekucyjnych spowodowało zaś konieczność naliczenia opłat według stawek wynikających z art. 64 u.p.e.a., które obciążały skarżącego z uwagi na treść art. 64v § 1 u.p.e.a. i według wytycznych z art. 115 § 1 u.p.e.a. korzystały one z pierwszeństwa zaspokojenia. Dyrektor podkreślił, że w niniejszej sprawie najistotniejsze znaczenie ma wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt [...] oddalający odwołanie skarżącego od decyzji wierzyciela z dnia 27 lutego 2012 r. odmawiającej zwrotu wyegzekwowanych należności za okres 01/1999-11/1999. W ocenie Dyrektora należy zatem przyjąć, że Sąd ten uznał postępowanie egzekucyjne za zasadne i prawidłowe. Tym samym wniosek o zwrot wyegzekwowanych kwot był bezzasadny, albowiem w przypadku odmiennej od oceny Sądu Okręgowego w K. poprawności prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny byłby zmuszony obciążyć kosztami wierzyciela, co byłoby w sprzeczności z powołanym wyrokiem. Ostatecznie Dyrektor zauważył, że prowadzone postępowanie egzekucyjne było efektem uchylania się płatnika od dobrowolnego uregulowania należnych składek, których uiszczanie w terminie i wysokości określonej w ustawy systemowej jest podstawową powinnością każdego płatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania poza przedmiot rozstrzygnięcia.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia, zaś stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga okazała się nieuzasadniona.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu było postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 21 września 2017 r. określające skarżącemu wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł oraz odmowy ich zwrotu.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził brak podstaw do zakwestionowania stanowiska organu podatkowego wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddziału w S. obejmujących zaległości skarżącego za lata 1997 – 1999. Wymaga zaakcentowania, że w odniesieniu do części tytułów wykonawczych tego samego wierzyciela organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na niedopuszczalność egzekucji wobec wystawienia tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] w oparciu o złożoną deklarację, w sytuacji, gdy przepisy ustawy nie przewidywały takiej możliwości. Podkreślenia wymaga nadto fakt, że sporna sprawa dotyczy kosztów w kwocie [...] zł pobranych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] oraz [...] i [...], które w całości zostały zrealizowane przez organ egzekucyjny. Następstwem zastosowanego środka egzekucyjnego było powstanie kosztów egzekucyjnych, które organ zaspokoił z wyegzekwowanej kwoty.

Wskazane powyżej fakty pozostają bezsporne.

Sporna jest natomiast kwestia, czy wobec wystawienia tytułów wykonawczych na podstawie przepisów, które w innej sprawie uznane zostały za wadliwe, w sytuacji wyegzekwowania przez organ egzekucyjny całości należności organowi przysługiwały od zobowiązanego koszty egzekucyjne jak twierdzi organ, czy też nie przysługiwały jak twierdzi skarżący.

Rozstrzygnięcie powyższego zarzutu wymagało analizy właściwych przepisów prawa. Stosownie do treści art. 64 § 1 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Warunkiem zastosowania przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. jest, po pierwsze - ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, po drugie - by stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nie wymaga, oprócz zwrotu kosztów egzekucyjnych na rzecz "zobowiązanego", jakichkolwiek dodatkowych wymogów formalnych, np. wniosku, zawiadomienia. Jedyne co wydaje się właściwe, to ustalenie ze "zobowiązanym" sposobu zwrotu kosztów egzekucyjnych, np. na jaki rachunek bankowy.

Jak wynika z akt sprawy, wszystkie dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne były skuteczne i spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. Czynności te to doręczenie odpisu tytułu wykonawczego oraz zajęcie wierzytelności.

Generalnie, zgodnie z poglądami judykatury, przyjmuje się na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a., że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Koniecznym więc warunkiem obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie, że w sprawie prowadzonego postępowania zaistniały przesłanki określone w tym przepisie, tj. że niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego zostało spowodowane przez wierzyciela. Przepis ten stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Warunkiem zastosowania komentowanego przepisu jest to, by - po pierwsze - ustalone zostało, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, po drugie - by stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 926/11).

W wyroku z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 2601/10 NSA wskazał, że przez określenie "okaże się" użyte przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy rozumieć przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Według NSA będzie to stosowna decyzja organu administracji publicznej bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądza, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego.

NSA zauważył, że organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym, a więc wykonawczym bada jedynie dopuszczalność egzekucji, nie bada jednak zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 ww. ustawy), gdyż żaden z przepisów ustawy do tego nie upoważnia. Istotą regulacji art. 64c § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej. Ocena ta nie może przekraczać granic wyznaczonych przez art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji, ale nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 3020/12 "ocena zgodności z prawem decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, może być realizowana w odpowiednim postępowaniu jurysdykcyjnym, na przykład w postępowaniu odwoławczym, nie zaś w postępowaniu egzekucyjnym. Określenie, zgodnie z prawem, w drodze decyzji administracyjnej obowiązku, które podlegać może wykonaniu w postępowaniu egzekucyjnym i obciążenie kosztami tego postępowania na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a., to dwie różne sprawy administracyjne. Z powyższego wynika, że: zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. Powyższe rozważania skłaniają do wniosku, że niewyeliminowanie z obrotu prawnego tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego w drodze zarzutów na to postępowanie przesądza o bezpodstawności żądania zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego od organu, który to postępowanie przeprowadził.

Z przytoczonych przepisów wynika, że ocena zgodności z prawem przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego stanowi przedmiot odrębnego postępowania. Wyeliminowanie z obrotu prawnego tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego przesądza o tym, że wszczęcie i prowadzenie tego postępowania było niezgodne z prawem. W sytuacji natomiast, jaka miała miejsce w badanej sprawie, gdy doszło do wyegzekwowania całej kwoty na rzecz wierzyciela na podstawie tytułów, które nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego nie można zasadnie twierdzić, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. Wniosku tego nie zmienia fakt, że egzekucja prowadzona była na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela na podstawie deklaracji złożonej przez płatnika. Inaczej rzecz ujmując, to że w sprawie innych należności tego samego zobowiązanego umorzono postępowanie egzekucyjne nie może przekładać się na jego prawa i obowiązki realizowane w oparciu o inne tytuły wykonawcze, nawet w sytuacji, gdy tytuły te wystawione zostały przez wierzyciela w oparciu o błędną podstawę prawną. Podstawę bowiem zwrotu pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem, a tę ostatnią okoliczność należy wykazać w ramach wyeliminowania z obrotu prawnego tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Reasumując, w ocenie Sądu określenie "niezgodność z prawem", o której mowa w treści przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a., dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów regulujących prowadzenie egzekucji administracyjnej. A zatem domagając się zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązany mógłby powołać się jedynie na postanowienia, w których stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, jeśli w toku postępowania egzekucyjnego wydano by takie postanowienia, a organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tych orzeczeń, rozstrzygając kwestię zwrotu kosztów egzekucyjnych. W przedmiotowym postępowaniu, orzeczeń takich nie wydano.

Nie bez znaczenia w badanej sprawie jest fakt, który marginalizuje pełnomocnik, a dotyczący wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] oddalający odwołanie skarżącego od decyzji ZUS w S. o odmowie zwrotu wyegzekwowanych należności za okres 1999. Skoro Sąd powszechny uznał postępowanie egzekucyjne za zasadne i prawidłowe to nie można uznać, że koszty tego postępowania były pobrane niezgodnie z prawem.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia przez organ art. 124 § 2 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia, nieodnoszącego się do stanu faktycznego będącego przedmiotem postanowienia oraz nie odniesienie się do zarzutów strony, przyjdzie wskazać, że organ w sposób szczegółowy opisał stan faktyczny sprawy oraz zastosowane przepisy, a co się z tym wiąże zaskarżone postanowienie spełnia wymogi określone tym przepisem. Skarżone postanowienie wyczerpująco wskazuje okoliczności i motywy rozstrzygnięcia, które organ miał na względzie przy wydawaniu skarżonego postanowienia. W ocenie Sądu uzasadnienie skarżonego postanowienia zawiera wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz przekonywującą i pozbawioną cech dowolności ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie a to uzasadniało jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.