Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 882/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-12-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 199, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1, art. 255, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r.; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący A, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r.

Równocześnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] sierpnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że zatrudniony jest w wymiarze [...] etatu i z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł, prócz tego ima się różnych prac dorywczych osiągając miesięcznie dochód w wysokości ok. [...]-[...] zł. Wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, którą zawiesił z dniem [...] 2014 r. Skarżący pozostaje w faktycznej separacji ze swoją małżonką i łoży na utrzymanie nieletniego syna kwotę [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada stałego miejsca zameldowania, w okresie letnim zajmuje domek letniskowy, w pozostałej części roku pomieszkuje u znajomych lub rodziców, u których również się stołuje. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] zł brutto, z prac dorywczych od [...] do [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie: umowy z dnia [...] marca 2014 r. o zatrudnieniu skarżącego na czas określony na [...] lata jako pracownik administracyjny, przedstawiciel handlowy w B sp. z o.o. z siedzibą w G., poświadczenia za miesiące od lutego do sierpnia 2014 r. o przekazaniu kwoty w wysokości [...] zł na dziecko, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że w dniu [...] 2014 r. skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą.

Pismem z dnia [...] października 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] listopada 2014 r. oświadczył, że w okresie od stycznia do lutego 2014 r. nie uzyskał żadnych dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że w okresie ostatnich 5 lat w jego firmie nie było żadnych środków trwałych. Wnioskodawca podał, że w 2011 r. zaciągnął w banku kredyt obrotowy, po zawieszeniu działalności gospodarczej w 2014 r. umowa kredytowa została wypowiedziana, w chwili obecnej bank podejmuje działania windykacyjne. Skarżący wskazał, że z uwagi na okoliczność, iż nie posiada stałego miejsca zamieszkania i nie ponosi stałych kosztów utrzymania, nie jest w stanie podać dokładnych kwot wydawanych na poszczególne wydatki ze środków uzyskanych z tytułu wynagrodzenia za pracę. Skarżący łoży na utrzymanie syna kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie, pokrywa koszty wyżywienia w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, na doładowanie telefonu komórkowego przeznacza ok. [...] zł, na środki higieny [...] zł, ogrzewanie domku działkowego, w którym obecnie zamieszkuje ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł. Skarżący podał, że z uwagi na okres jesienno-zimowy ma bardzo ograniczone możliwości dorobienia przy pracach dorywczych i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości ok. [...]-[...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzyskuje żadnych innych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu. Oświadczył, że od marca 2014 r. pozostaje z żoną w separacji faktycznej i nie ma możliwości udzielenia informacji w kwestii dotyczącej jej sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący podał, że nie utrzymuje z żoną żadnych kontaktów prócz zawodowych. Podał, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, umowa została zawarta w dniu [...] 2011 r. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r., z których wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, wyciągi z osobistego i firmowego rachunku bankowego, z których wynika, że saldo na tych rachunkach jest ujemne i że na te rachunki w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie wpłynęły żadne środki, rachunki te systematycznie obciążane są opłatami za wyciąg, za prowadzenie rachunku i za abonament [...], zestawienie przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2014 r., z którego wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, deklaracje VAT-7 za styczeń i luty 2014 r., z których wynika, że podatek należny wynosi [...] zł, podatek naliczony [...] zł, obliczenie wysokości zobowiązania podatkowego lub kwoty zwrotu [...] zł, aneksu do umowy z dnia [...] listopada 2011 r. o kredyt obrotowy [...] postawionego do dyspozycji jako: kredyt w rachunku bieżącym [...], kwota limitu kredytowego wynosi [...] zł, umowy o ustanowieniu z dniem [...] 2011 r. rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia podniesiono, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych.

Pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mimo, iż skarżący podnosił fakt pozostawania w separacji faktycznej ze swoją małżonką co stanowi obiektywną przeszkodę do zdobycia żądanych przez Sąd informacji, a także nie ma wpływu na dochody osiągane przez skarżącego, Sąd przyjął, iż sytuacja materialna małżonki skarżącego wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Zdaniem skarżącego Sąd nie może orzekać w próżni obyczajowej. Dzisiejszy styl życia, moralność i obyczajowość sprawiają, iż stosunki pomiędzy małżonkami nie zawsze układają się zgodnie ze wskazaniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trudno bowiem zmusić emocjonalnie, osobowościowo i materialnie silniejszego małżonka do podawania informacji na temat swojego majątku osobistego zwłaszcza w sytuacji konfliktu, który zakończył się przymusową wyprowadzką skarżącego z domu. Jak słusznie zauważył Sąd, skarżący zatrudniony jest w firmie, w której jego formalna małżonka jest prezesem zarządu. Zatrudniając skarżącego w kierowanej przez siebie spółce, pomaga skarżącemu, spełniając swój obowiązek wzajemnej pomocy także poprzez dostarczanie skarżącemu żywności. Małżonkowie nie posiadają żadnego majątku wspólnego. W czasie trwania małżeństwa dorobili się tylko kilku podstawowych sprzętów gospodarstwa domowego.

Zdaniem skarżącego, Sąd prawidłowo ustalił stan faktyczny - sytuację materialną jednak błędnie zinterpretował stan faktyczny sprawy, przez co wywiódł błędne wnioski odnośnie stanu materialnego pozwanego i jego możliwości opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W ustalonym stanie faktycznym skarżący żyje na granicy minimum socjalnego. Minimum socjalne to wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie "koszyka dóbr" służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Przyjęte składniki koszyka wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia (minimum egzystencji), lecz dla posiadania i wychowania dzieci, a także dla utrzymania minimum więzi społecznych. Do pierwszej grupy składników zaliczają się wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę; do drugiej grupy - koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie i wychowanie dzieci, na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie "minimalnego dobrobytu". W czerwcu minimum socjalne dla osoby samotnej w wieku produkcyjnym sięgało 1.078 zł. Minimum egzystencji zaś koszyk dóbr, niezbędnych do podtrzymania funkcji życiowych człowieka i sprawności psychofizycznej. Uwzględnia on jedynie te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie, a konsumpcja niższa od tego poziomu prowadzi do biologicznego wyniszczenia i zagrożenia życia. W skład koszyka minimum egzystencji wchodzą potrzeby mieszkaniowe i artykuły żywnościowe. Łączny koszt nabycia (zużycia) tych dóbr określa wartość koszyka, która stanowi granicę ubóstwa skrajnego. W roku 2013 minimum socjalne dla osoby samotnej w wieku produkcyjnym sięgało 541,91 zł. Idąc dalej tym tokiem rozumowania należałoby uznać, iż Sąd stoi na stanowisku, że granica zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania to granica minimum egzystencji. Trudno zgodzić się by to minimum egzystencji, a więc koszyk dóbr, niezbędnych do podtrzymania funkcji życiowych człowieka i sprawności psychofizycznej, który uwzględnia jedynie te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie, a konsumpcja niższa od tego poziomu prowadzi do biologicznego wyniszczenia i zagrożenia życia, było granicą wyznaczającą konstytucyjne prawo do sądu. Zdaniem skarżącego, ani orzecznictwo, ani doktryna, ani tym bardziej polityka państwa nie podzielają tego stanowiska. W ocenie skarżącego takie rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Wpis sądowy od skargi wynosi w niniejszej sprawie [...] zł.

Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534 oraz postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do wniosku skarżącego i przedstawionej w nim sytuacji majątkowej, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (zob. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 718/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się też, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13). Sąd oceniając sytuację materialną strony bada nie tylko jej dochody, ale również, czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Istotne jest także wykazanie podjęcia przez stronę starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (powołane wyżej postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13).

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

Należy zauważyć, iż wnioskodawca jest zatrudniony od dnia [...] marca 2014 r. na stanowisku pracownik administracyjny, przedstawiciel handlowy na [...] etatu w B sp. z o.o. za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień [...] listopada 2014 r., k. nr 87-89 akt sądowych) - jednym ze wspólników ww. spółki jest żona skarżącego, która pełni w niej funkcję Prezesa Zarządu. Fakt ten został przez Sąd potwierdzony w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego w dniu orzekania, tj. w dniu 17 grudnia 2014 r. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2012 i 2013 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za 2012 i 2013 r. składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki i lokaty posiada. Skarżący nie podał również czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa. Wnioskodawca nie podał również, w jakiej wysokości małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania.

W związku z powyższym godzi się zauważyć, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają oni w separacji nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 817/11, z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt I OZ 410/12, z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt I GZ 47/13, z dnia 10 lutego 2014 r. sygn. akt I FZ 530/13, z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym należy zauważyć, że wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, a także jej sytuacja materialna, wpływają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Na uwadze należy mieć także okoliczność, że małżonka skarżącego, jak już wcześniej wskazano, posiada udziały w B sp. z o.o., w spółce tej pełni również funkcję Prezesa Zarządu.

Skarżący co prawda podniósł, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, że pozostają w separacji faktycznej i że nie utrzymują żadnych kontaktów prócz zawodowych. Zdaniem skarżącego Sąd nie może orzekać w próżni obyczajowej, ponieważ stosunki pomiędzy małżonkami nie zawsze układają się zgodnie ze wskazaniami K.r.o. W opinii Sądu orzekającego w niniejszej sprawie sytuacja finansowa i osobista skarżącego jest niewątpliwie skomplikowana. Jednakże zdaniem Sądu, przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia nie są obyczaje panujące w rodzinie skarżącego, a jest nim jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd nie jest upoważniony do badania tego, w jaki sposób pomiędzy małżonkami układają się ich wzajemne stosunki - a jedynie do tego - czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego. Jak zresztą zauważył sam wnioskodawca, jego żona pomaga mu spełniając obowiązek wzajemnej pomocy poprzez zatrudnienie skarżącego w kierowanej przez siebie spółce, a także poprzez dostarczanie skarżącemu żywności. Zatem skoro żona wnioskodawcy pomaga mu w powyższych kwestiach, powinna ona również pomóc skarżącemu w poniesieniu kosztów sądowych niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Jeżeli z kolei, małżonka skarżącego nie jest w stanie ponieść takich wydatków, należy poinformować o tym Sąd. Właśnie w tym celu wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże - mimo wezwania - nie odniósł się do sytuacji finansowej i majątkowej żony.

Wobec powyższego należy podkreślić, że skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku przedstawienia wymaganych przez Sąd dokumentów, a zatem nie wykazał, iż nie ma obiektywnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w żądanym zakresie bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania i rodziny. Stwierdzić należy zatem, że skarżący nie dochował należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku, nie przedstawił wszystkich dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu z dnia [...] października 2014 r., co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jego strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Jak podkreślono powyżej, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Należy również podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.