Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 566/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 177, art. 182
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 29, art. 30, art. 31
journal: Dz.U. 1999 nr 60 poz 636
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
article: art. 11, art. 13 pkt 13
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] - powołując się na przepis art. art. 3 pkt 22, art. 17 ust.1- 1b i 3, art. 23 ust. 4aa, art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz.1456 ze zm. określanej dalej jako u.ś.r.) i § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013r. poz. 3) - po rozpatrzeniu wniosku B.S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia [...] sierpnia 2013 r. do [...] października 2015 r. w związku z opieką nad córką J.G. ur. [...] kwietnia 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dnia 22 listopada 2013r. B.S. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J.G.. W aktach sprawy znajdowały się następujące dokumenty: dowód tożsamości B.S., kopia odpisu aktu urodzenia J.G., kopia orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, kopia świadectwa pracy z dnia [...] października 2013 r., z którego wynika, że B.S. była zatrudniona w firmie P.H.U. G do [...] września 2013r. Wskazał również, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że B.S. zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu razem z czworgiem własnych dzieci oraz partnerem, ojcem dwojga dzieci. P.G., po zlikwidowaniu działalności gospodarczej jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Korzystał ze szkolenia oferowanego przez Powiatowy Urząd Pracy. Córka J.G. jest urodzona z ciąży bliźniaczej. B.S. od urodzenia bliźniaczek i po ustaleniu u jednego z dzieci niepełnosprawności faktycznie poświęca córce J. większą uwagę i sprawuje wzmożoną opiekę, współdziała w procesie jej leczenia i rehabilitacji. Mając na uwadze wiek niemowlęcy obu córek oraz zakres sprawowania nad nimi opieki związanej z pielęgnacją i wychowaniem uniemożliwia to matce podjęcie (powrót) do pracy zawodowej. Wnioskodawczyni nie pozostaje w stosunku pracy, ale obecnie ma uprawnienia do płatnego urlopu macierzyńskiego, co oznacza, że nie zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością opieki nad córką J.G.. Do wywiadu środowiskowego zostały załączone: kopia skierowania na szkolenie P.G. oraz kopia wniosku B.S. o wypłatę z ZUS zasiłku macierzyńskiego.

Dalej organ wskazał, iż w toku czynności wyjaśniających ustalono, że wnioskodawczyni oraz jej partner nie ubiegali się w miejscowościach stałego zameldowania o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował pismem z dnia [...] stycznia 2014r., że B.S. przyznano zasiłek macierzyński od [...] kwietnia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. w wysokości 100% oraz dodatkowy zasiłek macierzyński w okresie od [...] listopada 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. w wysokości 100%, a także zasiłek macierzyński na warunkach urlopu rodzicielskiego w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] lipca 2014r. w wysokości 60%. Przy wypłacie zasiłku macierzyńskiego jest opłacana składka na ubezpieczenie społeczne. Ponadto poinformowano, że prawo do zasiłku macierzyńskiego i rodzicielskiego reguluje między innymi ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Organ w toku postępowania przeprowadził dowód z wysłuchania strony , w trakcie którego wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada meldunku na terenie gminy, natomiast P.G. od trzech lat jest zameldowany na tym terenie tymczasowo. Jednakże pomimo braku stałego meldunku zamieszkują z rodziną we [...] i zamierzają tu pozostać. Ostatnio jej zatrudnieniem było zatrudnienie w PHU G, które ustało z dniem [...] września 2013r. - zgodnie z dostarczonym wcześniej świadectwem pracy. Strona potwierdziła również, że utrata zatrudnienia nastąpiła w związku z zamknięciem działalności gospodarczej prowadzonej przez P.G.. Oświadczyła, że jeszcze w trakcie zatrudnienia tj. od [...] kwietnia 2013 r. otrzymywała zasiłek macierzyński i po ustaniu stosunku pracy, nadal otrzymywała zasiłek macierzyński z ZUS. Natomiast P.G. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie brali pod uwagę rozwiązania, aby to P.G. przejął opiekę nad niepełnosprawną córką, ponieważ ze względu na sytuację finansową rodziny musi on podjąć zatrudnienie. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nawet gdyby zamierzała kontynuować zatrudnienie, wykorzystałaby prawo do wydłużonego zasiłku macierzyńskiego na prawach urlopu rodzicielskiego. B.S. dodała również, że po ustaniu prawa do świadczeń z ZUS planuje zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy wyłącznie przez wzgląd na ubezpieczenie zdrowotne.

Organ wyjaśnił zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z treści art. 17 u.ś.r.. Wskazując na warunek rezygnacji lub nie podjęcia zatrudnienia podał, że zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Podkreślił również, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Dalej organ podkreślił, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera wyraźne wskazanie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie wtedy, jeżeli osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia i lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności wraz z wymaganymi wskazaniami. Art. 3 pkt 22 u.ś.r. definiuje z kolei pojęcie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Wśród wymienionych tam aktywności, jak również w zacytowanej wyżej przesłankach negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. otrzymywania zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku macierzyńskiego na prawach urlopu rodzicielskiego. Pomimo tego, że otrzymywanie zasiłku macierzyńskiego po utracie zatrudnienia nie jest wymienione w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i explicite zaliczone do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy uznać, że otrzymywanie tego rodzaju zasiłku jest nierozłącznie związane z wcześniejszymi zatrudnieniem osoby i stanowi substytut świadczenia, jakie osoba otrzymywałaby, gdyby nadal pozostawała zatrudniona, o czym świadczy chociażby fakt opłacania za taką osobę składek na ubezpieczenia społeczne oraz fakt, że zarówno osoba pozostająca w zatrudnieniu, jak i osoba otrzymująca opisywany rodzaj zasiłku po ustaniu zatrudnienia, nabywają prawo do tego zasiłku w takim samym wymiarze. Tymczasem przesłanką niezbędną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z aktywności zawodowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą. Zwrot "w związku" jest tu kluczowy, ponieważ nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie osobę uprawniała do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad dzieckiem.

Organ podkreślił, że nie kwestionuje, że J.G. wymaga stałej opieki osoby drugiej i że B.S. sprawuje nad nią kompleksową, całodobową opiekę. Po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego nie budzi również wątpliwości fakt, że w danej sprawie nie wystąpiły przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Podkreślił jednak, że wątpliwość natomiast budzi kwestia rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawczynie. Wskazał bowiem, że ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy reguluje w art. 2 pkt 2 lit. c, że osobą bezrobotną nie jest osoba, która po ustaniu zatrudnienia nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Zapis ten wyklucza, aby osoba pobierająca w ZUS zasiłek macierzyński mogła być uznana za osobę bezrobotną i otrzymać wsparcie w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Uznał zatem, iż powodem rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia B.S. nie jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, ale przerwa w wykonywaniu pracy jest spowodowana pobieraniem zasiłku macierzyńskiego.

Organ podkreślił, ze w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne jest ekwiwalentem finansowym dla osób, które z własnej woli nie podejmują zatrudnienia lub z niego zrezygnują, aby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Zatem nie może być osobą uprawnioną do świadczenia ktoś, kto nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania i to bez względu na to , jak wysokie osiąga przychody. W świetle zapisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi rodzaj rekompensaty dla osoby, która musiała zrezygnować z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ zatem uznał, że B.S., pobierając - w związku z urodzeniem dwóch córek - zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia, nie zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Również nie można przyjąć, że strona nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, ponieważ jej przerwa w aktywności zawodowej związana jest z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego, a w trakcie jego pobierania sprawuje opiekę nad dwójką bliźniąt.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.S. wskazała, że zaskarża ją w całości, zarzucając uchybienie art. 17 ust. 1-1b u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia "niepodejmującego zatrudnienia" oraz uchybienie art. 17 ust. 5 pkt. 1 a u.ś.r. poprzez pominięcie tego przepisu w orzekaniu. Jednocześnie wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B.S. utrzymało zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. w mocy.

Kolegium wskazało, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy stanowił przepis art. 17 ust. 1-1 b i 3 u.ś.r. Powołany przepis reguluje warunki nabywania, nowego w systemie świadczeń rodzinnych (opiekuńczych), świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z nim zasiłek taki przysługuje osobom, na których ciąży stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U, z 2012r., poz. 788 i 1529) obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji uznał, iż przeszkodą w nabyciu przez skarżącą wnioskowanego świadczenia, pozostaje okoliczność przebywania strony na zasiłku macierzyńskim, co w konsekwencji powoduje niemożność podjęcia zatrudnienia, a utrata dotychczasowego zatrudnienia nie wynikała ze świadomej rezygnacji z niej przez B.S., w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Kolegium podkreśliło, że dla rozstrzygnięcia istoty niniejszej sprawy, decydująca pozostawała kwestia zawarta w przepisie art. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 674 ze zm.), który reguluje, że osobą bezrobotną nie jest osoba, która po ustaniu zatrudnienia nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Zapis ten wyklucza, aby osoba pobierająca zasiłek macierzyński mogła zostać zarazem uznana za osobę bezrobotną. Oznacza to, że osoba pobierająca ten rodzaj zasiłku nie spełnia przesłanek, aby uznać ją za bezrobotną i otrzymać wsparcie w postaci zasiłku dla bezrobotnych, skierowania ją na kurs, szkolenie, zaoferowania jej zatrudnienie. Bezspornym jest, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku ) zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Wśród wymienionych tam aktywności, jak również w zacytowanych wyżej przesłankach negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawartych w cytowanym artykule nie ma co prawda otrzymywania zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku macierzyńskiego na prawach urlopu rodzicielskiego, jednak, jak ustalił skład orzekający w resorcie pracy, przyznanie świadczenia nie jest możliwe, bo rodzic pozostaje w stosunku pracy, mimo że nie otrzymuje w trakcie urlopu wychowawczego wynagrodzenia. Aby otrzymywać świadczenie, musi z pracy się zwolnić. Rodzic ten może natomiast ubiegać się o świadczenia rodzinne na dziecko, w tym m.in. o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad dzieckiem, w trakcie zasiłku macierzyńskiego. Zatem i świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane w sytuacji, gdy rodzic przebywa na urlopie wychowawczym, w trakcie którego opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Dzieje się tak, nawet jeśli dziecko spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , czyli posiada orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga stałego udziału opiekuna w codziennej opiece. Kolegium rozpatrując sprawę i uwzględniając stan faktyczny uznał, iż osoba, która przebywa na zasiłku macierzyńskim, nie ma prawa do świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, bo nie rezygnuje z pracy. Podstawowym warunkiem, które musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej. Taka osoba nie może też być zarejestrowana w urzędzie pracy, bo to świadczy o jej gotowości do podjęcia zatrudnienia. Kolegium ponadto wskazało, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ( por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r. , I OSK 3050/12). B.S. otrzymuje zasiłek macierzyński, zatem posiada źródło dochodu, dodatkowo ma opłacane składki na ubezpieczenia społeczne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. B.S. zakwestionowała w całości powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1-1b u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia "niepodejmującego zatrudnienia" oraz art. 17 ust. 5 pkt. 1 a u.ś.r. poprzez pominięcie tego przepisu w orzekaniu.

Jednocześnie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów procesowych, należnych według norm prawem przewidzianych.

Wskazując na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. , skarżąca stwierdziła, że nie przewiduje on, aby osoba pobierająca zasiłek macierzyński nie była uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi katalog negatywny - zamknięty, który ze swej istoty może być interpretowany wyłącznie literalnie. W świetle tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Zatem przepis ten nie obejmuje zasiłku macierzyńskiego, którego pobieranie wyklucza prawo do zasiłku. Podniosła, że regulacje dotyczące zasiłku macierzyńskiego nie przewidują utraty do niego prawa lub jego zawieszenia w związku z pobieraniem przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca podkreśliła, że organ błędnie utożsamia pojęcie "niepodejmującego zatrudnienia" oraz "bezrobotnego". Wskazała bowiem, że każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia, co jednak nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby osoba taka zwróciła się do organu z odpowiednim wnioskiem z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Zgodnie z wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2013r. sygn. akt II SA/Lu 1037/12 także osoba poszukująca pracy bez pomocy oferowanej przez Państwo może być osobą, która "nie podejmuje zatrudnienia" ze względu na pojawienie się konieczności sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem jej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji kryteriów słusznościowych (w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego), ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego. Zaznaczyć przy tym należy, że kontrolując zaskarżoną decyzję sąd nie ma kompetencji merytorycznego orzeczenia o uprawnieniach i obowiązkach strony określonych w ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego, a tym samym nie posiada on kompetencji do zmiany treści rozstrzygnięcia przyjętego przez organ. Przepisy prawa wyposażają sąd jedynie w kompetencje kasacyjne, w sytuacji, gdy stwierdzi, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Przy czym uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. W przeciwnym przypadku sąd oddala skargę, jak nieuzasadnioną ( art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję o odmowie przyznania B.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia [...] sierpnia 2013 r. do [...] października 2015 r. w związku z opieką nad córką J.G. ur. [...] kwietnia 2013r. Skarżąca domagała świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym – zgodnie z art. 17 ust. 1 b pkt 1 u.ś.r. - powyższe świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia. W niniejszej sprawie nie były kwestionowane przez organ powyższe przesłanki przyznania świadczenia poza jedną. Mianowicie podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, było uznanie przez organy administracji publicznej, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" bowiem wnioskodawczyni nie świadczy pracy i nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na korzystanie z urlopu macierzyńskiego z tytułu urodzenia dwójki dzieci (ciąża bliźniacza) dnia [...] kwietnia 2013 r. i otrzymuje zasiłek macierzyński na warunkach urlopu rodzicielskiego. Tym samym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma ustalenie charakteru zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak również urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego i przyznawanego w tym zakresie zasiłku macierzyńskiego. Instytucja, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc dla podmiotu opiekującego się osobą niepełnosprawną. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną . Z kolei urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownicy, która w trakcie trwania stosunku pracy urodziła dziecko ( dział 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy Dz. U z 1998 r. , nr 21 , poz. 94 ze zm. określanej dalej jako k.p. ) . . Ma on służyć przygotowaniu się do porodu, odnowie organizmu pracownicy po porodzie oraz umożliwienie matce nawiązania więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem oraz roztoczeniu nad nim opieki w pierwszych miesiącach jego życia (por. A. Świątkowski , Kodeks pracy, Komentarz, C.H. Beck 2012, wydanie 4, s. 845). Uprawnienie do tego urlopu nabywa każda pracownica niezależnie od podstawy prawnej nawiązania stosunku pracy i długości zatrudnienia. Wraz z chwilą rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego pracownicy przysługuje specjalna ochrona prawna trwałości stosunku pracy, która sprowadza się do tego, że przez cały okres trwania urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może rozwiązać z nią umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 177 § 1 k.p.), chyba, że to rozwiązanie spowodowane jest upadłością lub likwidacją pracodawcy, jednakże wówczas w razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach, a okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze ( art. 177 § 4 k.p.) Tak właśnie było w przypadku skarżącej, z którą rozwiązano stosunek pracy w trakcie korzystania przez nią z urlopu macierzyńskiego w związku z likwidacją zakładu pracy prowadzonego przez jej partnera . Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego pracownicy przysługuje również dodatkowy urlop macierzyński ( art. 1821 § 1 k.p.), a następnie urlop rodzicielski (art. 182 1a § 1 k.p. ), w trakcie, których stosunek pracy pracownicy podlega takiej samej szczególnej ochronie jak w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego ( art. 1821 § 7 k.p. i art. 1821a § 6 k.p. odsyłają bowiem m.in. do stosowania art. 177 k.p. ) W przypadku korzystania z urlopu macierzyńskiego (dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego), pracownicy objętej ubezpieczeniem chorobowym przysługuje zasiłek macierzyński, także w sytuacji, gdy urodzi dziecko po ustaniu ubezpieczenia chorobowego (zatrudnienia), jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 184 k.p. w zw. art. 29 ust. 1 i 5 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Dz.U z 2014r., poz. 159 określanej dalej jako u.ś.p.u.s.). Świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego, wypacane jest w wymiarze 100 % , 80% lub 60% procent podstawy wymiaru tego zasiłku ( art. 31 ust. 1, 2 ,3 u.ś.p.u.s.), tj. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jakie pracownica otrzymywała w okresie sześciu miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym nabyła prawo do zasiłku. Ma wiec ono charakter ekwiwalentu wobec wynagrodzenia za pracę, jakie pracownica otrzymywała dotychczas. Te szczególne uwarunkowania wskazują, że świadczenie w postaci zasiłku macierzyńskiego ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę i pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem pracy kobiety albo innym stosunkiem z którym wiąże się obowiązek albo możliwość ubezpieczenia chorobowego ( art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U z 2013 r. nr 1442 ), zapewniając jej utrzymanie w okresie, który zgodnie z zamysłem ustawodawcy ma służyć zarówno jej rekonwalescencji jak i sprawowaniu opieki nad nowonarodzonym dzieckiem, zwalniając ją w tym okresie ze świadczenia pracy. Oznacza to, że w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego ( a tym samym również korzystania zasiłku macierzyńskim ) w istocie nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem okres ten w zasadzie wyłącza pracownicę z aktywności zawodowej, której nie może ona podjąć nie tracąc wynikających z tego urlopu uprawnień. Wprawdzie ustawodawca pozostawia pracownicy decyzję co do korzystania z tego uprawnienia, a jej wybór oznacza rezygnację ze świadczenia pracy, w istocie jednak nie prowadzi do rozwiązania stosunku pracy, zaś służy – co zostało już powiedziane – umożliwieniu jej sprawowania osobistej opieki i nawiązaniu więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem. Z powyższych rozważań wynika, iż zasiłek macierzyński związany jest zatem co do zasady z pozostawaniem w stosunku pracy, przy czym przysługuje on również mimo rozwiązania tego stosunku po zajściu przez pracownicę w ciążę. Jak trafnie zauważył organ I instancji, otrzymywanie zasiłku macierzyńskiego po utracie zatrudnienia nie jest wymienione w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i explicite zaliczone do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy uznać, że otrzymywanie tego rodzaju zasiłku jest nierozłącznie związane z wcześniejszymi zatrudnieniem osoby i stanowi substytut świadczenia, jakie osoba otrzymywałaby, gdyby nadal pozostawała zatrudniona, o czym świadczy chociażby obowiązek opłacania za taką osobę składek na ubezpieczenia społeczne ( co wynika z art. 13 pkt 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ) oraz fakt, że zarówno osoba pozostająca w zatrudnieniu, jak i osoba otrzymująca opisywany rodzaj zasiłku po ustaniu zatrudnienia, nabywają prawo do tego zasiłku w takim samym wymiarze ( art. 31 ust. 1-3 u.ś.p.u.s.). Ponadto istotne znaczenie w stanie faktycznym niniejszej sprawy ma powołany art. 177 § 4 k.p. , z którego wynika, że mimo niepozostawania formalnie w stosunku pracy okres pobierania zasiłku macierzyńskiego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Tym samym stwierdzić należy, że w okresie otrzymywania zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, nie można otrzymywać równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem w istocie nie może tu zaistnieć przesłanka "niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. W tym okresie pracownica z mocy samego prawa zwolniona jest z obowiązku świadczenia pracy, w celu realizacji opieki nad dzieckiem. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. zawiera - jak słusznie zauważa skarżąca - zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie obejmuje zasiłku macierzyńskiego jako wykluczającego pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie może jednak umknąć uwadze, że w rozpatrywanej sprawie to nie spełnienie przesłanek negatywnych, lecz brak spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. skutkował odmową przyznania skarżącej żądanego świadczenia. W tym zakresie więc zarzuty skarżącej uznać należy za nieuzasadnione. Organy bowiem słusznie wskazały, iż w rozpatrywanej sprawie wątpliwości budzi kwestia rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawczynie, podkreślając, że w jej przypadku brak aktywności zawodowej wynika z korzystania ze świadczenia w postaci zasiłku macierzyńskiego, a zatem z faktu korzystania z uprawnień macierzyńskich. Wprawdzie argument sprowadzający się do analizy przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nie może stanowić zasadniczego argumentu w rozpatrywanej sprawie, niewątpliwie służył jednak wzmocnieniu przeprowadzonej przez organy oceny prawnej sprawy. Nie można również zarzucić organowi błędu w rozumowaniu. Poszukując bowiem wyjaśnienia dla nieostrego pojęcia "niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia" w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawna, próbując wyjaśnić istotę ograniczeń wynikających z korzystania z urlopu i świadczenia macierzyńskiego, organy odwołały się do przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która reguluje m. in. sytuację osób, które wprawdzie nie świadczą pracy, ale przejawiają gotowość do jej podjęcia. Natomiast nieadekwatne do sytuacji skarżącej są rozważania organu II instancji, które pojawiają się na str. 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji odnoszące się do osoby pozostającej na urlopie wychowawczym, co jednak pozostawało bez wpływu na końcowe rozstrzygnięcie. Przedstawione powyżej stanowisko nie stoi na przeszkodzie ubiegania się przez wnioskodawczynię o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po ustaniu pobierania świadczenia macierzyńskiego. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa, co czyni skargę B.S. nieuzasadnioną. W konsekwencji, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę