Wyrok NSA, sygn. akt V SA 420/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich /Dz.U. nr 16 poz. 122 ze zm./ z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ wśród przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta nie wymienia już tytułu "walka o utrwalanie władzy ludowej". Nie pozwala także na zachowanie wcześniej nabytych z tego tytułu uprawnień. Tłumaczyć to można okolicznością, że kombatanctwo stało się pojęciem ściśle związanym z oceną współczesnej historii przez ustawodawcę. Ustawodawca Rzeczpospolitej Polskiej przestał więc uznawać za godne chwały niektóre czyny będące zasługą wedle ustawodawcy Polski Ludowej. Jak dowodzi i niniejsza sprawa, i obserwacja szerszej praktyki orzeczniczej, istnieje realne niebezpieczeństwo automatycznego pozbawiania uprawnień kombatanckich tych wszystkich, którzy w swej kombatanckiej legitymacji mieli wpisany jako wyłączny tytuł "za utrwalanie władzy ludowej".

TEZY

Skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich /Dz.U. nr 16 poz. 122 ze zm./ z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ wśród przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta nie wymienia już tytułu "walka o utrwalanie władzy ludowej". Nie pozwala także na zachowanie wcześniej nabytych z tego tytułu uprawnień. Tłumaczyć to można okolicznością, że kombatanctwo stało się pojęciem ściśle związanym z oceną współczesnej historii przez ustawodawcę. Ustawodawca Rzeczpospolitej Polskiej przestał więc uznawać za godne chwały niektóre czyny będące zasługą wedle ustawodawcy Polski Ludowej. Jak dowodzi i niniejsza sprawa, i obserwacja szerszej praktyki orzeczniczej, istnieje realne niebezpieczeństwo automatycznego pozbawiania uprawnień kombatanckich tych wszystkich, którzy w swej kombatanckiej legitymacji mieli wpisany jako wyłączny tytuł "za utrwalanie władzy ludowej".


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Tadeusza G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 lutego 1999 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - decyzję zaskarżoną uchyla wraz z poprzedzającą ją decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 grudnia 1998 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Skarżący, Tadeusz G. został pozbawiony uprawnień kombatanckich, które otrzymał w 1986 z tytułu "utrwalania władzy ludowej" - decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 grudnia 1998 r., (...). Decyzja ta została utrzymana po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją tego samego organu z 16 lutego 1999 r., (...). Zaskarżona w sprawie jest właśnie ta decyzja.

Zarówno w decyzji pierwszej, jak i drugiej instancji jednakowo określono prawną podstawę rozstrzygnięcia, wskazując tylko art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano się na okoliczność, że Skarżący pełnił z poboru służbę w KBW i że miał przyznane uprawnienia kombatanckie tylko z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej, w okresie 1951-1953. Brak jest zaś danych, o tym, aby jednostka, w której służył Skarżący nie prowadziła walki z UPA i Wehrwolfem. Zgodnie z zaświadczeniem CAW (...) jednostka w której służył Skarżący na terenie J.-G. "brała udział w zwalczaniu zbrojnego podziemia i band rabunkowych".

Skarżący podaje, że bandy z którymi walczył były bandami niemieckimi. W odpowiedzi na skargę podano argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Orzekając Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Skarżący walczył w jednostce wojskowej na terenie J.-G. Były to Ziemie Zachodnie, a zatem zachodzi prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że wśród "band zbrojnego podziemia i band rabunkowych" znajdowały się dywersyjne grupy niemieckie, zbiorczo określane nazwą Wehrwolfu.

Zauważyć należy, że terminologia używana w epoce której dotyczy weryfikacja kombatantów, w ramach której pozbawiono uprawnień kombatanckich także Skarżącego, inaczej rozumiała pojęcie utrwalania władzy ludowej, niż czyni się to obecnie, operując tym terminem. Skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Ustawa z 1991 r. o kombatantach (...) wśród przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta nie wymienia już tytułu "walka o utrwalanie władzy ludowej". Nie pozwala także na zachowanie wcześniej nabytych z tego tytułu uprawnień. Tłumaczyć to można okolicznością, że kombatanctwo stało się pojęciem ściśle związanym z oceną współczesnej historii przez ustawodawcę. Ustawodawca Rzeczpospolitej Polskiej przestał więc uznawać za godne chwały niektóre czyny będące zasługą wedle ustawodawcy Polski Ludowej. Jak dowodzi i niniejsza sprawa, i obserwacja szerszej praktyki orzeczniczej, istnieje realne niebezpieczeństwo automatycznego pozbawiania uprawnień kombatanckich tych wszystkich, którzy w swej kombatanckiej legitymacji mieli wpisany jako wyłączny tytuł "za utrwalanie władzy ludowej".

To uproszczone podejście prowadzi jednak do wypaczenia intencji obecnego ustawodawcy, który utrwalanie władzy ludowej rozumie znacznie węziej, niż ustawodawca Polski Ludowej.

Jakkolwiek więc obaj ustawodawcy /tj. ustawodawca Polski Ludowej i Rzeczypospolitej Polskiej/ posługują się tym samym określeniem: "utrwalanie władzy ludowej", to jednak nadają mu odmienną treść.

W ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów określenie "uczestniczenie w walce o utrwalanie władzy ludowej" było bardzo pojemnym tytułem do uzyskania statusu kombatanta. Było to pojęcie-worek, hasło, pozwalające nadać uprawnienia wszystkim osobom, które w jakikolwiek sposób zasłużyły się dla władzy ludowej. Na podstawie tego tytułu prawnego kombatantem mógł zostać żołnierz albo milicjant, walczący z bandami UPA i Wehrwolfu, albo z partyzantką AK czy NSZ. Utrwalaniem władzy ludowej były też działania w celu ustanowienia polskiej administracji na Ziemiach Odzyskanych /ochrona osadników, walka z szabrownikami i in./. Walką o "utrwalenie władzy ludowej" w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 1982 r. były też wszelkie inne działania w latach 1944-1956 mające tę władzę umocnić.

Otrzymanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z 1982 r. ze względu na utrwalanie władzy ludowej było więc możliwe z tytułu różnorodnych działań i czynów służących mniej lub bardziej bezpośrednio ugruntowaniu władzy ludowej. W ujęciu ustawy z 1982 r. temu celowi jednakowo służyło zwalczanie oddziałów UPA i dywersantów niemieckich, jak i partyzantki NSZ i ugrupowań Armii Krajowej. Dla władzy ludowej były to wszystko "bandy reakcyjnego podziemia".

W tej sytuacji skoro Skarżący zgłasza, że w okresie swej służby wojskowej w KBW walczył z dywersantami niemieckimi i skoro dotyczy to okresu oraz miejsca gdzie tego rodzaju grupy działały, nie wystarczające jest oparcie się na czysto formalnej przesłance, jaką jest pismo CAW z 17 września 1998 r., iż "brak jest danych" o udziale Skarżącego w zwalczaniu UPA lub Wehrwolfu. W tym zakresie organ administracji powinien wykazać więcej inicjatywy w aktywnym zbieraniu dowodów, zwłaszcza, że - jak konsekwentnie podaje Skarżący - zna on osoby, które były wraz z nim w tym samym czasie w tej samej jednostce wojskowej i które pomyślnie przeszły przez proces weryfikacji. W tej sytuacji powinnością Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było przesłuchanie zgłaszanego świadka, Czesława M. Było to tym bardziej konieczne, że uwadze organu administracji uszedł fakt, iż jeśli Skarżący walcząc z "bandami zbrojnego podziemia i bandami rabunkowymi" w rzeczywistości zwalczał niemieckich dywersantów, wówczas dysponuje innym tytułem uprawnień kombatanckich, niż "utrwalanie władzy ludowej", a mianowicie tytułem wskazanym w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...).

Uchybieniem jest także i to, że w obu uchylonych decyzjach w wadliwy /bo niekompletny/ sposób wskazano prawną podstawę orzeczenia.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza istnienie naruszenia art. 7, art. 77, art. 107 par. 1 i 3 Kpa i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie w sprawie kosztów postępowania oparto na art. 55 ust. 1 wyżej powołanej.