Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 485/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 maja 2022 r., nr SKO Gd/7190/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 28 października 2021 r. P. F. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy W. (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. F.

Decyzją z 2 grudnia 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na A. F.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawca ma wykształcenie podstawowe, od 4 listopada 2002 r. do 14 stycznia

2003 r. pracował jako młodszy stolarz, w okresach od 28 kwietnia 2004 r. do 26 lipca

2004 r. oraz od 13 października 2020 r. do 11 lutego 2021 r. był zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, natomiast od 26 czerwca 2008 r. do 16 lutego 2012 r. był zarejestrowany w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") jako rolnik. Wnioskodawca nie potrafił określić, kiedy ostatni raz był zatrudniony na umowę

o pracę, wskazał że wykonywał prace dorywcze, ale od dłuższego czasu nie może powrócić na rynek pracy z powodu konieczności zapewnienia matce opieki.

Wójt wskazał, że A. F. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, choruje przewlekle na osteoporozę, niedoczynność tarczycy, raka piersi, dychawicę oskrzelową, niedowidzenie - zespół suchego oka, depresję. Wnioskodawca mieszka wspólnie z matką i swoją partnerką, która pracuje zawodowo. A. F. wymaga pomocy przy kąpieli, prowadzeniu do toalety, smarowania kremami, przygotowaniu

i zmianie odzieży, pomocy w podnoszeniu z łóżka, masowaniu kończyn. Wnioskodawca przygotowuje matce i podaje wszystkie posiłki oraz napoje. A. F. nie obsługuje kuchenki gazowej i nie jest w stanie przygotować sobie żadnego posiłku. Matka Strony przyjmuje stałe leki 5 razy dziennie (co 2 godziny), są one podawane przez syna. Wnioskodawca organizuje wizyty lekarskie i dojazd do placówek medycznych, załatwia

i prowadzi sprawy urzędowe matki. Zdaniem Strony matka nie może pozostać w domu bez opieki ze względu na zdarzające się upadki. A.F. nie opuszcza samodzielnie domu, w przestrzeni mieszkania porusza się z pomocą syna, wymaga asekuracji podczas wyjścia do toalety ze względu na osteoporozę, cierpi na ograniczenia ruchowe

i dolegliwości bólowe. Wnioskodawca oświadczył, że matka jest coraz słabsza, nie wykonuje żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, posiłki spożywa samodzielnie, wymaga pomocy przy zmianie odzieży. Organ pierwszej instancji wymienił następnie harmonogram czynności wykonywanych przez Stronę podczas opieki nad matką, który dołączono do wywiadu środowiskowego.

Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Wójt przyznał, że A. F. jest osobą przewlekle chorą, a jej schorzenia uniemożliwiają jej samodzielne funkcjonowanie oraz zabezpieczenie potrzeb życiowych, natomiast opieka, którą pełni Wnioskodawca względem matki ma charakter całodobowy. Jednakże biorąc pod uwagę, że ostatnie zatrudnienie Strony miało miejsce w 2003 r., zaś niepełnosprawność A. F. powstała w 2018 r., organ pierwszej instancji ocenił, że nie można powiązać rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowanie go z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce - Wnioskodawca nie spełnia tym samym podstawowej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo Wójt wskazał, że niepełnosprawność A. F. istnieje od 70. roku życia, a tym samym nie powstała przed ukończeniem 18. lub 25. roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednakże poprawienie stanu prawnego pozostaje w gestii ustawodawcy, natomiast organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 4 maja 2022 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Kolegium podzieliło stanowisko Wójta, że w sytuacji, gdy ostatnie zatrudnienie Wnioskodawcy miało miejsce w 2003 r., a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. F. wynika, że jej niepełnosprawność powstała w 2018 r., brak jest podstaw uzasadniających możliwość bezpośredniego powiązania rezygnacji przez Stronę

z zatrudnienia czy niepodejmowania pracy zarobkowej z koniecznością zapewnienia stałej opieki matce. Trudno zatem powiązać rezygnację z zatrudnienia czy też aktualne niepodejmowanie zatrudnienia z koniecznością zapewnienia opieki matce w sytuacji, gdy Wnioskodawca oficjalnie zaprzestał aktywności zawodowej, a potem nie podejmował pracy zarobkowej już kilkanaście lat przed tym, jak A. F. wymagała zapewnienia stałej opieki osoby drugiej. W związku z tym, z uwagi na brak możliwości realnego powiązania zaprzestania czy też niepodejmowania od wielu lat aktywności zawodowej przez Stronę z koniecznością zapewnienia matce wymaganej opieki organ odwoławczy podniósł, że brak było podstaw pozwalających na potwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też jego niepodejmowaniem

a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Kolegium podkreśliło, że A.F. wymagała zapewnienia stałej opieki co najmniej od marca 2019 r., zaś aktywność zawodowa Strony ustała kilkanaście lat wcześniej, dlatego stwierdzenie bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją czy też niepodejmowaniem pracy zawodowej z koniecznością zapewnienia opieki matce było nierealne.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że stan zdrowia A. F. uzasadnia konieczność udzielenia jej wsparcia i pomocy w życiu codziennym, zaś z akt sprawy wynika, że takiego wsparcia udziela jej Wnioskodawca. Niemniej jednak z poczynionych ustaleń wynika, że mimo posiadanych schorzeń i stanu zdrowia osoba wymagająca opieki nie jest osobą stale leżącą, porusza się przy pomocy i asekuracji syna, samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje leki, wymaga pomocy opiekuna przy sporządzaniu posiłków, podaniu leków, przy czynnościach higienicznych oraz wsparcia i asysty podczas wizyt lekarskich czy spacerów. Kolegium przyznało, że stopień samodzielności A. F. jest ograniczony, jednak nie wyklucza w sposób zupełny możliwości podjęcia przez Stronę zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym, tym bardziej, że wiek i stan zdrowia Wnioskodawcy nie stanowią obiektywnej przeszkody do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, a przy wskazanym zakresie podejmowanych czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, w tym ich częstotliwości, na pogodzenie pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ odwoławczy nie zgodził się z tym, aby czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne (pomoc przy czynnościach związanych z zachowaniem higieny osobistej, monitorowanie ciśnienia, smarowanie kremami) były czynnościami, które zajmują większą część dnia wykluczając możliwość pogodzenia tych czynności z obowiązkami zawodowymi przez opiekuna. W takiej sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Wnioskodawcę zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki adekwatnej do jej stanu zdrowia.

Zdaniem Kolegium rzeczą normalną jest pomoc członkowi najbliższej rodziny

w podeszłym wieku w sprawach takich jak porządki, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, przygotowanie posiłków i leków, a także w uczestniczeniu w wizytach lekarskich, które odbywają się w pewnych odstępach czasowych. Taka pomoc jest świadczona również w sytuacji, gdy dana osoba nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego powodu organ odwoławczy uznał,

że zakres świadczonej przez Stronę opieki w większości zalicza się do czynności dnia codziennego. Kolegium zwróciło uwagę, że A. F. poza synem P. ma jeszcze dwoje dzieci: syna G., który jest emerytem i córkę M., która jest domownikiem na gospodarstwie rolnym. Z uwagi na to, że córka i drugi syn mieszkają

w gminie W. mają możliwość wsparcia i pomocy w opiece nad matką podczas nieobecności jej opiekuna w domu.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że w zaistniałej sytuacji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, przez co przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została spełniona.

W skardze na decyzję organu odwoławczego P. F., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej"

w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 4 maja 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 2 grudnia 2021 r. odmawiającą P.F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. F.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, czy z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Wójt stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły natomiast, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,

a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez A. F. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 13 września 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Sąd nie podziela argumentacji organów, że w sprawie nie wystąpił związek czasowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia z podjęciem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie organy wskazywały,

że ostatnia aktywność zawodowa Strony przypada na okres od 4 listopada 2012 r. do

14 stycznia 2003 r. (następnie Skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, natomiast od 26 czerwca 2008 r. do 16 lutego 2012 r. był zarejestrowany

w KRUS jako rolnik), zaś niepełnosprawność A. F. powstała w 2018 r. Oceniając tę argumentację należy wskazać, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie P.F. złożył wniosek o przyznanie świadczenia 28 października 2021 r.). Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być również wskazywana przez Kolegium okoliczność, że w czynnościach opiekuńczych nad niepełnosprawną matką Skarżącego mogą wspierać jego siostra i brat, którzy mieszkają

w gminie W. Należy bowiem wskazać, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22).

Jako prawidłowe należało natomiast ocenić stanowisko organu odwoławczego,

że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką.

Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia

z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 24 listopada 2021 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia A. F., jak i zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organ odwoławczy.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. F. (ur. w 1948 r.) mieszka wspólnie ze Skarżącym (ur. w 1983 r.) i jego partnerką, która pracuje zawodowo. Matka Strony choruje przewlekle na osteoporozę, niedoczynność tarczycy, raka piersi, dychawicę oskrzelową, niedowidzenie - zespół suchego oka, depresję. W wywiadzie wskazano,

że A. F. wymaga pomocy przy kąpieli, prowadzeniu do toalety, smarowaniu kremami, przygotowaniu i zmianie odzieży, pomocy w podnoszeniu z łóżka, masowaniu rąk i nóg. Skarżący przygotowuje i podaje matce wszystkie posiłki i napoje oraz lekarstwa, organizuje wizyty lekarskie i dojazd do placówek medycznych, załatwia i prowadzi sprawy urzędowe matki. Z wywiadu wynika, że A. F. nie opuszcza samodzielnie domu, natomiast w przestrzeni mieszkania porusza się z pomocą syna, wymaga asekuracji podczas wyjścia do toalety (ze względu na upadki). Podczas wywiadu środowiskowego Skarżący oświadczył, że jego matka jest coraz słabsza, nie wykonuje żadnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie jest w stanie sama przygotować sobie posiłków, ale spożywa je samodzielnie.

Należy podkreślić, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bardzo istotnym dowodem są oświadczenia i wyjaśnienia strony. Aby mogły one stanowić podstawę ustaleń faktycznych powinny być spójne i jednoznaczne. Tymczasem konfrontując treść załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych przez Skarżącego podczas opieki nad matką (z 28 października 2021 r.) z treścią formularza czynności załączonego do wywiadu środowiskowego (z 24 listopada 2021 r.) należy zauważyć, że występują pomiędzy nimi dość istotne różnice. O ile w formularzu z 24 listopada 2021 r. zaznaczono prawie wszystkie czynności (z wyjątkiem wymiany pielucho-majtek, mierzenia poziomu cukru i masaży, oklepywania) ze wskazaniem: "organizuje opiekun" bądź "opiekun

w całości", o tyle w formularzu z 28 października 2021 r. większość czynności jest wykonywana "w zależności od potrzeb" (higiena, smarowanie kremami, wizyty lekarskie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, czytanie książek i pism urzędowych) lub "w zależności od samopoczucia" (wyjścia na spacery, układanie do snu, masaże, oklepywanie, układanie do snu). Ta niespójność w wyjaśnieniach Skarżącego podważa wiarygodność jego twierdzeń, zwłaszcza w świetle pozostałych okoliczności sprawy.

Należy również zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się,

że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

O ile sprawowanie przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie,

że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. Innymi słowy, to nie opieka nad matką jest przyczyną niewykonywania przez Stronę pracy zarobkowej. W judykaturze podkreśla się,

że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt

I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Strony i konieczności jej wsparcia, do czego Skarżący jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Stronę opieki nad matką.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]