Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 553/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 24 ust. 2, ust. 2a
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Janusz Bociąga Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

I.

D. B. ur. [...] 1978 r. posiadał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 września 2010 r., z którego wynika, że został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol niepełnosprawności – 02-P), przy czym niepełnosprawność istnieje (powstała) przed 16-tym rokiem życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 kwietnia 2001 r. Orzeczenie wydano na okres do 30 września 2013 r. (k. 3 akt adm.).

Decyzją z dnia [...] 2010 r. Prezydent Miasta przyznał D. B. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w okresie od. 01.09.2010 r. do 30.09.2013 r. w kwocie 153 zł miesięcznie. Organ I instancji stwierdził, że D. B. spełnia warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, albowiem zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Jednocześnie organ zaznaczył, że zgodnie z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (k. 8 akt adm.).

II.

Kolejnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 października 2013 r. zaliczono D. B. począwszy od 1 października 2013 r. do lekkiego stopnia niepełnosprawności (k. 13 akt adm.), a w związku z odwołaniem D. B. zaskarżone orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy orzeczeniem z dnia 6 grudnia 2013 r. (k. 14 akt adm.).

W wyniku odwołania D. B. od decyzji organu odwoławczego Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 maja 2015 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż "D. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z powodu przyczyny oznaczonej kodem 02-P, orzeczenie ma charakter okresowy – do 31 grudnia 2016 r., data powstania niepełnosprawności – od 16 roku życia, niepełnosprawność istnieje od 26 kwietnia 2001 r.", "jest zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze według lekarzy specjalistów, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie wymaga zamieszkiwania w odrębnym pokoju". Wyrok został zaopatrzony w klauzulę prawomocności, z której wynika, że stwierdzono prawomocność orzeczenia z dniem 15 lipca 2015 r. przy czym na orzeczeniu brak jest informacji o dacie nadania klauzuli prawomocności (k. 15 akt adm.).

Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów D. B. złożył w dniu 27 października 2015 r. (k. 18 akt adm.).

Decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał D. B. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w okresie od 01.10.2015 r. do 31.12.2016 r. w kwocie 153 zł miesięcznie. Organ I instancji stwierdził, że D. B. spełnia warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Organ ten zaznaczył, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało ustalone od dnia 01.10.2015 r. zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy, z którego to przepisu wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji D. B. wniósł o jej zmianę poprzez ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 01.10.2013 r. do dnia 31.12.2016 r. Odwołujący się podniósł, że z wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. sygn. akt [...] wynika, że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym w okresie od 01.10.2013 r. do 31.12.2016 r., a mimo to przyznano mu prawo do zasiłku dopiero od 01.10.2015 r. Odwołujący się uważa, że jest to dla niego krzywdzące, gdyż wydana decyzja pozbawiła go zasiłku pielęgnacyjnego za dwa lata. Odwołujący się wyjaśnił, że od 2013 r. trwało postępowanie odwoławcze od decyzji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania, który uznał, że od 01.10.2013 r. jego stopień niepełnosprawności jest lekki pomimo, że poprzednie orzeczenia okresowe zgodnie ustalały jego stopień niepełnosprawności jako umiarkowany. Odwołujący podniósł, że ma jeszcze bardziej niepełnosprawnego brata, że jego ojciec nie żyje, a mama po wylewie nigdy nie odzyskała sprawności. Zaznaczył, że – podobnie jak jego bliscy - jego niepełnosprawność polega na tym, że nie potrafi w sposób zrozumiały odczytać kierowanych do niego pism jak również zrozumieć skutków prawnych, które z tych pism wynikają.

Decyzją z dnia 2 marca 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 13, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. nr [...]. Kolegium wskazało, że odwołujący się spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem jest osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, przy czym wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] z dnia 26 maja 2015 r. zmieniono decyzje Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2013 r. znak: [...] i zaliczono D. B. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej kodem 02-P, data powstania niepełnosprawności od 16 roku życia. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił termin, od którego ustala się prawo do wnioskowanego świadczenia, albowiem - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowy wniosek został złożony wraz z wymaganą dokumentacją w siedzibie Urzędu Miasta dopiero w dniu 27 października 2015 r., a w związku z tym prawo do świadczeń rodzinnych strona nabyła od miesiąca października 2015 r. Kolegium dodało, że orzeczenie sądu powszechnego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności zapadło w dniu 26 maja 2015 r., a strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dopiero w dniu 27 października 2015 r., a zatem w tym wypadku nie ma zastosowania norma prawna zawarta w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniająca przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że w uprzednio wydanej decyzji dla D. B. w roku 2010 w pouczeniu znajdowało się wyjaśnienie, iż w przypadku uzyskania ponownie orzeczenia o niepełnosprawności należy wniosek złożyć w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia. W ocenie Kolegium, termin trzymiesięczny należy liczyć od daty wydania przez Sąd przedmiotowego wyroku, tj. od dnia 26 maja 2015 r., a skoro tak, to wniosek nie został złożony w terminie wynikającym z tego przepisu. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego należało zatem ustalić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu, tj. od października 2015 r.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się D. B. i pismem z dnia 14 kwietnia 2016 r. wniósł na nią skargę, domagając się uchylenia decyzji organów I i II instancji w części w jakiej nie obejmują prawa do zasiłku za okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2015 r., względnie o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2015 r. poz.114 z późn. zm.), poprzez jego błędną wykładnię w zw. z art. 69 Konstytucji i przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie za cały okres, na który została ustalona jego niepełnosprawność. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 7 kpa i art. 77 kpa poprzez zaniechanie wyjaśniania stanu faktycznego. Skarżący podniósł, że wydane decyzje są dla niego krzywdzące, gdyż pozbawiają go zasiłku pielęgnacyjnego za dwa lata (w okresie których trwało postępowania administracyjne i sądowe o ustalenie stopnia niepełnosprawności). W skardze podniesiono, że skarżący nie może bez pomocy innych osób korzystać ze środków, które prawnie mu się należą, gdyż nie rozumie sytuacji ani pouczeń o przysługujących mu prawach. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 kpa i art. 77 kpa skarżący wskazał, że nie został zawiadomiony o terminie posiedzenia, na którym SKO rozpatrywało jego odwołanie. Zdaniem skarżącego, brak było podstaw do przyjęcia, że był on świadomy pouczenia zawartego w decyzji z 2010 r. dotyczącego terminu składania wniosków. Skarżący dodał, że wyrok Sądu Rejonowego stwierdzający jego niepełnosprawność stał się prawomocny dopiero w dniu 15 lipca 2015 r., a upływ 3 miesięcy to dzień 15 października 2015 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga D. B. zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, ustalony przez organy administracji stan faktyczny w niniejszej sprawie znajduje uzasadnienie w dokumentacji znajdującej się w aktach. Okoliczności faktycznych nie kwestionuje skarżący.

Już na wstępie rozważań Sąd zwraca uwagę na niezwykle istotną w niniejszej sprawie okoliczność, której organy obu instancji nie dostrzegły. Organy obu instancji bowiem bezkrytycznie uznały datę wydania wyroku przez Sąd I instancji za datę wydania orzeczenia o niepełnosprawności, o której stanowi art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114):

"Art. 24. (...) 2a. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności."

Tak więc organy nie dostrzegając różnicy między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których niewątpliwie mowa w przytoczonym wyżej art. 24 ust. 2a), które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany (osobiście, przez pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego) - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie – wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia. Tym samym organy obu instancji nie zauważyły, że w przypadku wyroku sądu I instancji data wydania wyroku nie jest jednocześnie datą prawomocności wyroku, jak w przypadku wyroku sądu II instancji, a nadto nie wywiodły właściwych wniosków z okoliczności, że data nadania klauzuli prawomocności wyrokowi jest z reguły datą późniejszą niż data, z którą stwierdzana jest prawomocność tego wyroku. Tymczasem, wobec obowiązku nałożonego na stronę przepisem art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2015 r., poz. 114) złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub o jego kontynuację wraz z kompletem dokumentów, nie można nie dostrzec ogromnej różnicy między datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności a datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wyrokiem sądu powszechnego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że przed terminem kończącym pobieranie przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego, tj. przed 30 września 2013 r. skarżący D. B. złożył do organu orzekającego o niepełnosprawności wniosek o zaliczenie go do osób niepełnosprawnych. Poza sporem pozostaje to, że organy orzekające o niepełnosprawności obu instancji zaliczyły skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, co uniemożliwiło skarżącemu starania o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego. Dopiero na skutek odwołania skarżącego od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt [...] zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż skarżący "D. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z powodu przyczyny oznaczonej kodem 02-P, orzeczenie ma charakter okresowy – do 31 grudnia 2016 r., data powstania niepełnosprawności – od 16 roku życia, niepełnosprawność istnieje od 26 kwietnia 2001 r.", "jest zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze według lekarzy specjalistów, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie wymaga zamieszkiwania w odrębnym pokoju". Wyrok został zaopatrzony w klauzulę prawomocności, z której wynika, że stwierdzono prawomocność orzeczenia z dniem 15 lipca 2015 r., jednak na orzeczeniu brak jest informacji o dacie nadania klauzuli prawomocności.

Poza sporem pozostaje także okoliczność, że skarżący D. B. złożył wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 27 października 2015 r., przy czym złożył go zgodnie z przepisami, tj. wraz z kompletem dokumentów. Pomimo tego, że z dokumentów wprost to nie wynika (skarżący wypełnił druk wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie o kontynuację tego zasiłku, jakim to drukiem powinny także – zdaniem Sądu – organy dysponować), to jednak należy stwierdzić, że niespornym miedzy stronami jest także to, że skarżący składając wniosek w dniu 27 października 2015 r. domagał się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na okres od jego utraty, tj. od 1 października 2013 r., natomiast w decyzji organ I instancji przyznał mu zasiłek pielęgnacyjny na okres od miesiąca, w którym skarżący złożył wniosek z kompletem dokumentów, tj. od 1 października 2015 r. do końca terminu orzeczonej niepełnosprawności, tj. do 31 grudnia 2016 r.

W niniejszej sprawie spornym jest to, czy pomimo złożenia przez D. B. wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po upływie trzech miesięcy od daty wydania wyroku ustalającego stopnień niepełnosprawności, a nawet po upływie trzech miesięcy od daty prawomocności wyroku (w dniach, a nie miesiącach) – przysługuje skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny od miesiąca, w którym złożył wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jak chce tego skarżący, czy też zasiłek ten przysługuje skarżącemu dopiero od miesiąca, w którym złożył wniosek o ponowne przyznanie tego świadczenia, jak wskazują to organy, uzasadniając swoje stanowisko brzmieniem przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pouczeniem skarżącego o konieczności złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w ciągu 3 miesięcy od dnia wydania decyzji orzekającej o niepełnosprawności.

Sąd nie podziela przedstawionego wyżej stanowiska organów administracyjnych obu instancji i ponownie zwraca uwagę na to, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z datą wydania przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z konsekwencjami, a konkretnie z datą wydania którego - dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego - skarżący został zapoznany, ale mamy do czynienia z ustaleniem niepełnosprawności wyrokiem sądu. W takiej sytuacji Sąd stwierdza, że po pierwsze: brak jest normy prawnej regulującej wprost taką sytuację i po drugie: brak jest pouczenia skarżącego przez organy administracyjne o sposobie liczenia ewentualnego terminu (3 miesięcy) dla możliwości zachowania ciągłości pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Nie sposób nie zauważyć, że same organy administracyjne mają poważne problemy ze sposobem ustalenia daty początkowej terminu 3 miesięcy, o którym mowa w art. 24 ust. 2a omawianej ustawy w przypadku, gdy niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności zostanie orzeczony w wyroku sądu powszechnego, a w szczególności organ II instancji twierdzi, że termin ten biegnie od dnia wydania wyroku (strona 3 decyzji organu II instancji), jednocześnie podkreślając w odpowiedzi na skargę, że wniosek ma być złożony z kompletem dokumentów (z prawidłowo wypełnionymi dokumentami), co oznacza – zdaniem Sądu – tylko i wyłącznie możliwość złożenia wyroku zaopatrzonego w klauzulę prawomocności (będącą rodzajem skróconego postanowienia sądu).

Mając powyższe na uwadze Sąd podkreśla, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do zarzucenia skarżącemu, iż uchybił terminowi do złożenia wniosku o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego uzależnionego od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i przerzucania na osobę niepełnosprawną konsekwencji błędnych decyzji organów orzekających o tej niepełnosprawności. Skoro ustawodawca nie określa - jak art. 24 ust. 2a ustawy w przypadku orzeczeń wydanych przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - daty, od której należy liczyć termin 3 miesięcy w przypadku orzeczenia o takiej niepełnosprawności przez sąd powszechny (czy ma to być data wydania wyroku, data prawomocności wyroku czy data stwierdzenia tej prawomocności, która może nastąpić powyżej 3 miesięcy od daty wydania wyroku), to w takim wypadku złożony przez osobę niepełnosprawną w rozsądnym terminie wniosek o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów wskazujących na kontynuację niepełnosprawności będzie zawsze złożony w terminie umożliwiającym kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego, przy czym za rozsądny termin należy uznać - tak jak w przypadku tej sprawy – niespełna cztery miesiące od daty prawomocności wyroku.

Na zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu wskazują wyniki wykładni celowościowej i systemowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych przeprowadzonej w duchu argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007/9/106, Dz. U. z 2007 r., Nr 200, poz. 1446), zgodnie z którą zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny orzekając właśnie w kwestii zasiłku pielęgnacyjnego wskazał m.in., że biorąc pod uwagę tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu, pomimo tego, że przypadek, na tle którego Trybunał Konstytucyjny dokonał powyższej oceny, dotyczył zgodności art. 24 ust. 2 ustawy z Konstytucją RP, to jednak motywy tego wyroku mają w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie, tym bardziej, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Nie podobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną wadliwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone - zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia - że sądy, orzekając w sprawach innych zasiłków, dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji."

Jednocześnie Sąd podkreśla, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 Trybunał Konstytucyjny wskazał na treść art. 69 Konstytucji stanowiącego wzorzec konstytucyjny, który stanowi:

"Art. 69. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej."

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego ujawnionym w uzasadnieniu powyższego wyroku: "Powołany przepis zawiera tylko stwierdzenie istnienia obowiązków władzy publicznej do wykreowania stosownych mechanizmów legislacyjnych, umożliwiających realizację tego zadania. (...) Wskazany wzorzec konstytucyjny należy odczytywać jako zobowiązanie władzy publicznej do wykreowania mechanizmu realizacji zadań w nim wskazanych. Mechanizm ten musi zapewniać efektywne osiągnięcie celu. Nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną. Nie budzi także zastrzeżeń to, że postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego i że w tym okresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Dlatego przeczy tej spójnej konstrukcji, wynikającej z art. 69 Konstytucji, rozwiązanie przyjęte w kontrolowanym art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzającym bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku opiekuńczego w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej w ustawowo określonym trybie stwierdzania przesłanek realizacji uprawnienia publicznoprawnego chronionego konstytucyjnie."

Zdaniem Sądu, z powyższego wynika więc, że od momentu wskazanego w orzeczeniu o niepełnosprawności – w tym wypadku w wyroku sądu - wskazującego na początek wystąpienia niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym – przed 21 rokiem życia, a w wypadku skarżącego także wraz ze wskazaniami konieczności "korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji", skarżący ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie – zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą bowiem interes skarżącego wynikający z interesu osoby niepełnosprawnej w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący D. B. nabywając prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z zaliczeniem go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia, nabył prawo do kontynuacji tego zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji dalszego zaliczenia go (kontynuacji) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego Sąd za uzasadnione uznał to, że uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną, że postępowanie takie z natury rzeczy trwa przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego, a także - mając na względzie przyjęty ustawowo tryb odwoławczy – może trwać przez dłuższy czas przed sądem powszechnym, a więc tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Jednakże konieczność złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność – zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych - powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu I instancji, a inny dla wyroku sądu II instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni po nim, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy – w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części. Rozróżnienia miedzy datą prawomocności wyroku a datą orzeczenia stwierdzającego prawomocność tego wyroku – zdaniem Sądu - nie jest w stanie dokonać osoba nie obeznana z przepisami prawnymi, a może tego dokonać profesjonalny pełnomocnik, na wynajęcie którego najczęściej nie stać osoby starające się o świadczenia pielęgnacyjne, czy w ogóle rodziny dotknięte niepełnosprawnością któregokolwiek z członków rodziny, wobec znacznego wzrostu z tego względu kosztów utrzymania tej rodziny. Nadto należy podkreślić, że zainteresowany może nie być zorientowanym nawet w przybliżeniu, kiedy może wystąpić do Sądu o doręczenie mu odpisu wyroku z klauzulą prawomocności albowiem nie tylko on jest uprawniony to złożenia środka odwoławczego od wyroku sądu I instancji i brak jest ustawowego zobowiązania sądu do doręczania stronom z urzędu wydanych wyroków czy doręczanie z urzędu wyroków prawomocnych.

Skoro nie do przyjęcia jest sytuacja, w której ryzyko opieszałości i błędności wydawanych decyzji w zakresie niepełnosprawności, a także ryzyko długotrwałości postępowania sądowego czy w zakresie nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu mającemu być dołączonym do wniosku miałoby być przerzucone na ubiegającego się o zasiłek pielęgnacyjny - Sąd uznał, że zaskarżone decyzje organów obydwu instancji w części ustalającej datę początkową przyznania D. B. zasiłku pielęgnacyjnego naruszają normę wynikającą z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 69 Konstytucji. W świetle wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego powołany przepis winien być rozumiany w ten sposób, że D. B. powinien otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym – zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej – został uznany za niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym przy powstaniu tej niepełnosprawności przed 21 rokiem życia, a więc w tym wypadku począwszy od 1 października 2013 r.

Sąd, w ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego ujawnionym w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku stwierdza, że nie jest istotne to, w jakiej dacie skarżący wystąpił z wnioskiem o kontynuację zasiłku pielęgnacyjnego, ale czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, był on w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (przy powstaniu tej niepełnosprawności przed 21 rokiem życia), a więc w dalszym ciągu uprawnionym do pobierania tego zasiłku.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane na skutek błędnej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd zwraca uwagę organów na treść art. 153 p.p.s.a, który to przepis stanowi:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Tak więc przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne wyjaśnią stan faktyczny sprawy mając na względzie przedstawioną wyżej ocenę prawną oraz przedstawione wskazania.

Ze względów wyżej przedstawionych Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł - jak w wyroku.