Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 919/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a, art. 24 ust 2,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 107 par. 3, art. 80, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant referent Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponowny wniosek M. L. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. We wniosku skarżący powołał się na fakt oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny jego skargi kasacyjnej dotyczącej odmowy umorzenia należności

z tytułu składek i poinformował, iż z dniem [...] r. został wykreślony

z ewidencji działalności gospodarczej. Do wniosku skarżący dołączył: orzeczenie

o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., informację

z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, kartę wizyt bezrobotnego, decyzję Starosty L. z dnia [...] r. o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, decyzję Starosty L. z dnia [...] r. o uznaniu skarżącego za bezrobotnego.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł,

że z uzasadnień wcześniejszych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz interpretacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. wynikało,

że przyczyną odmowy umorzenia był aktualny wpis do ewidencji działalności gospodarczej. W wyniku tych sugestii wyrejestrował zatem w grudniu 2012 r. działalność gospodarczą, natomiast – jak podał, dla organu nie miało to już znaczenia. Dodatkowo skarżący oświadczył, że odmowa umorzenia spowoduje wstrzymanie procesu zmiany kwalifikacji zawodowych oraz dalszego kontynuowania nauki, a w konsekwencji doprowadzi do uniemożliwienia podjęcia innej pracy. Wskazał także, że ze względu na stwierdzony stopień niepełnosprawności nie może pracować jako robotnik budowlany, który to zawód wykonywał przez 35 lat. Skarżący zauważył również, że w wyniku zmiany kwalifikacji i podjęcia pracy w charakterze Instruktora Terapii Uzależnień mógłby zrezygnować z pomocy MOPS, niemniej jednak, istniejące zadłużenie zaburza jego funkcjonowanie emocjonalne,

co uniemożliwia mu przystąpienie do egzaminu kwalifikującego przed komisją

w Warszawie, do którego przygotowywał się 5 lat i co kosztowało go około [...] zł.

Po zapoznaniu się z treścią dokumentów i materiałów zebranych

w postępowaniu administracyjnym skarżący dodatkowo podał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nęka go i nie pozwala zmienić obecnej sytuacji finansowej i życiowej. Poinformował również, że nie jest w stanie przystąpić

do egzaminu, a w chwili utraty zasiłku dla bezrobotnych będzie zmuszony zarejestrować się w MOPS. Jednocześnie skarżący wystąpił o wyjaśnienie dlaczego w przypadku, gdy istnieje prawdopodobieństwo umorzenia należności w oparciu

o ustawę "abolicyjną" Zakład nie chce umorzyć należności już teraz.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] r.,

nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadził w okresie od dnia [...] r.

do dnia [...] r. działalność gospodarczą pod nazwą "Zakład Ogólnobudowlany". Z tego tytułu wnioskodawca zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w okresie od marca 2002 r. do grudnia 2012 r. w kwocie [...] zł należności głównej wraz z odsetkami w wysokości [...] zł, liczonymi na dzień wpływu wniosku

o umorzenie, tj.: [...] r. Należności te nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Skarżący urodził się w 1958 r., aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Obecnie odbywa szkolenie stanowiące pomoc udzieloną przez urząd pracy, zwiększającą szanse w podjęciu zatrudnienia. Zgodnie z orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wobec wnioskodawcy stwierdzono okresowo, tj,: do [...] r. lekki stopień niepełnosprawności.

Organ podniósł ponadto, że z uwagi na utratę przez skarżącego statusu przedsiębiorcy, odstąpiono od badania możliwości otrzymania pomocy publicznej na podstawie ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., Nr 59, poz. 404 ze zm.).

Dodatkowo organ zauważył, że z wniosku zobowiązanego z dnia [...] r. toczyło się postępowanie o umorzenie przedmiotowych należności

na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). W dniu [...] r. skarżący wystąpił o anulowanie wniosku o umorzenie należności na podstawie tej ustawy, wyjaśniając, że nie został poinformowany, że niniejsze postępowanie wstrzymuje bieg terminu przedawnienia, co jak twierdzi jest dla niego krzywdzące. W tym kontekście organ wyjaśnił, że istniejąca możliwość umorzenia przedmiotowych należności zgodnie z przepisami ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność nie może stanowić podstawy umorzenia należności

w przedmiotowej sprawie. Fakt spełnienia warunków do umorzenia należności według przepisów tej ustawy nie uprawnia Zakładu do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s.") czy też przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365). Dodatkowo organ podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, nie ulega wstrzymaniu. Ulega on natomiast zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji zwrócił uwagę,

że należnościami z tytułu składek są: składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z ust. 2 art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane

w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Powołano także art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy, organ stwierdził,

że w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określająca nieściągalność, stanowiąca podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy.

Odnosząc się szerzej do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ wskazał, że brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności jest sytuacją, która daje podstawę do umorzenia dopiero wtedy gdy ma charakter trwały. W ocenie organu obecna sytuacja materialna wnioskodawcy nie ma charakteru trwałego i może ulec zmianie. Podkreślono przy tym,

że wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest osobą niezdolną do pracy lub niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy zarobkowej. Poinformował natomiast, jak podkreślił organ, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a więc zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Organ zauważył również, że wnioskodawca aktualnie korzysta z pomocy proponowanej przez urząd pracy, tj.: ze szkolenia mającego na celu zwiększenie szansy

na podjęcie zatrudnienia. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że wnioskodawca posiada możliwości uzyskiwania dochodu, dającego szanse na spłatę przedmiotowych należności. Odnosząc się do kwestii likwidacji działalności gospodarczej i podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących sugerowania przez Zakład w poprzednich orzeczeniach, że likwidacja taka wiązać się będzie

z umorzeniem należności z tytułu składek organ wyjaśnił, że z treści art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wynika, że całkowita nieściągalność, która umożliwia umorzenie należności zgodnie z ust. 2 cytowanego przepisu, zachodzi gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Fakt, że w zobowiązany prowadził działalność gospodarczą wyłączał możliwość uznania tej przesłanki za spełnioną. Organ podkreślił przy tym, że sama likwidacja działalności gospodarczej nie przesądza o możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dalsza część treści tego przepisu określa bowiem warunki jakie muszą jeszcze w takiej sytuacji zaistnieć. Organ zauważył ponadto, że nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych organ może, ale nie ma obowiązku umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Organ podniósł dalej, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zasady umarzania należności z tytułu składek określono rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych

w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących,

że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając możliwość umorzenia zaległych składek na podstawie przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. organ wskazał, że skarżący obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Podkreślono przy tym, że pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił informacji o sytuacji rodzinnej i materialnej, w jakiej obecnie się znajduje.

Nie określił, czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, czy też z innymi osobami. Wobec braku dokumentów obrazujących sytuację materialną i rodzinną zobowiązanego mogących stanowić dowód w sprawie, Zakład uznał,

iż wnioskodawca nie wykazał i nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności

bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie nie została także spełniona, jak zauważył organ, przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ wskazał, że wnioskodawca nie wykazał konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodów. Natomiast celem zobrazowania własnego stanu zdrowia, wnioskodawca do akt sprawy dołączył orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zgodnie z którym stwierdzono wobec niego lekki stopień niepełnosprawności. Wobec powyższych okoliczności Zakład nie kwestionując, że wnioskodawca posiada problemy zdrowotne wymagające stałej opieki lekarskiej, wskazał, że skarżący nie przedstawił orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego trwałą i całkowitą niezdolność do pracy spowodowaną przewlekłą chorobą.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności zaburzeń funkcjonowania emocjonalnego uniemożliwiającego przystąpienie do egzaminu, organ podkreślił, że do uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia niezbędne jest istnienie nie tylko przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także wystąpienie skutku w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Zauważono ponadto,

że przedmiotowa zaległości nie powstała obecnie, ale była wynikiem ustaleń Zakładu z czerwca 2009 r. i została określona w ostatecznej decyzji Zakładu.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w trakcie rozpoznawania poprzednio złożonego przez niego wniosku

o umorzenie zaległości zarówno w rozstrzygnięciach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano, że jednym z głównych powodów odmowy umorzenia zaległości jest fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Skarżący podniósł, że wobec takiej argumentacji wyrejestrował w grudniu 2012 roku działalność gospodarczą i następnie powiadomił o tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że wszelkie inne informacje dotyczące jego sytuacji finansowej Zakład już posiadał, a zatem ponowne wzywanie go o ich dostarczenie było bezzasadne. Dodatkowo wskazał, że obecnie kończy mu się prawo do zasiłku dla bezrobotnych, dalej choruje, a wobec wyrejestrowania działalności nie będzie mógł korzystać z zasiłku chorobowego. Dodatkowo skarżący wskazał, że jego zadłużenie powstało w konsekwencji mylnej interpretacji przepisów prawa dotyczących zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Powołał się także na Powszechną Deklarację Praw Człowieka i jej naruszenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przytoczył także przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...])

o odmowie umorzenia zaległych składek na własne ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki uprawniające Zakład Ubezpieczeń Społecznych do ewentualnego umorzenia należności w ramach swobodnego uznania i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna. Sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie i umorzenia należności.

Jak stanowi zastosowany w sprawie przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia

tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy,

że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego

w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi.

Z przyczyn oczywistych nie mogło budzić wątpliwości, że nie została spełniona przesłanka określona w punkcie 1 (dłużnik zmarł [...]). Z uwagi na fakt, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, nie zaistniały także, jak słusznie zauważył organ, przesłanki wymienione w punkcie 2 i 4. W rozpoznawanej sprawie zastosowania nie mogła mieć także przesłanka określona w punkcie 3. Skarżący zaprzestał co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, nie mniej jednak sam fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości. Konieczne jest jednoczesne stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Brak majątku musi mieć przy tym charakter trwały. Zauważyć należy, że co prawda obecnie skarżący nie pracuje, jest jednak zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czyli zdolna

i gotowa do podjęcia pracy oraz aktywnie poszukująca zatrudnienia. Ponadto skarżący odbywa aktualnie szkolenie stanowiące pomoc udzieloną przez urząd pracy, zwiększającą szanse w podjęciu zatrudnienia. Skarżący nie przedłożył przy tym żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy.

Z dołączonego natomiast do wniosku o umorzenie zaległości orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika jedynie, że wobec skarżącego orzeczono okresowo - do dnia [...] r. lekki stopień niepełnosprawności. W konsekwencji należy zatem stwierdzić, że skarżący potencjalnie posiada możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę przedmiotowych zaległości. Dodatkowo trzeba także zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżący, pomimo kierowanych do niego wezwań

i pouczeń nie przedłożył żadnych – poza dołączonymi do wniosku o umorzenie – dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową i rodzinną. Nie wyjaśnił, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też z innymi osobami, nie przedstawił też zestawienia ponoszonych kosztów i wydatków. Nie zasługiwał przy tym na uwzględnienie zawarty w skardze zarzut, zgodnie z którymi organ bezzasadnie wzywał skarżącego

o dodatkowe materiały, skoro zgromadził je w postępowaniu administracyjnym prowadzonym wskutek wcześniej złożonego wniosku o umorzenie zaległości. Wskazać bowiem należy, że sytuacja skarżącego mogła ulec zmianie i być zupełnie inna od tej, która stanowiła podstawę wcześniejszej odmowy umorzenia zaległości. Ponadto wskutek złożenia kolejnego wniosku o umorzenie składek skarżący uruchomił nowe, niezależne od poprzednio prowadzonego, postępowanie administracyjne, w toku którego powinien był uzasadnić w sposób przekonywujący swoje żądanie . Podkreślić bowiem wypada, że rzeczą wnioskodawcy ubiegającego się o umorzenie składek, czyli uzyskanie określonej ulgi jest udokumentowanie

i wykazanie spełnienia przesłanek do uwzględnienia jego wniosku.

Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącego okoliczności jakoby argumentacja zawarta w rozstrzygnięciach organów i sądów wydanych w toku postępowań toczących się wskutek wcześniej złożonego wniosku o umorzenie zaległości skłoniła go do likwidacji działalności gospodarczej, wskazać należy,

że z treści art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wynika w istocie, że prowadzenie działalności gospodarczej wyklucza stwierdzenie stanu całkowitej nieściągalności. Samo jednak zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest wystarczające

do stwierdzenia zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności. Jak słusznie bowiem zauważył organ, dalsza część treści tego przepisu określa dodatkowe warunki jakie muszą jeszcze w takiej sytuacji zaistnieć (konieczne jest stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa).

W niniejszej sprawie nie zachodziła także przesłanka, zgodnie z którą całkowita nieściągalność występuje, gdy wysokość nieopłaconej składki

nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem

z dokonanego rozliczenia wynika, iż zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia (punkt 4a).

Organ słusznie przyjął także, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w punkcie 5 i 6. Wskazać bowiem należy, że zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto przedmiotowe należności nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, tym samym nie można uznać za oczywiste,

że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro zatem w niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, to tym samym nie było podstaw do umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Tylko bowiem w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład mógłby rozważyć w ramach uznania administracyjnego możliwość umorzenia należności.

Wobec powyższego, Zakład prawidłowo przeprowadził postępowanie

na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku

ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył,

że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący pomimo kierowanych do niego wezwań nie przedstawił żadnych dowodów obrazujących jego aktualną sytuację finansową i rodzinną nie wykazując tym samym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ujawnił zatem wszystkich okoliczności faktycznych, chociaż to na stronie postępowania domagającej się udzielenia ulgi spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania istnienia przesłanek prawnych do umorzenia należności. Jak ustalił organ, skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, ponadto obecnie odbywa szkolenie, które umożliwi mu zmianę kwalifikacji zawodowych i podjęcie zatrudnienia.

W tej sytuacji nie jest wadliwe przyjęcie przez organ, że obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie ma charakteru trwałego, rokuje na przyszłość, co nie uzasadnia definitywnej rezygnacji przez ZUS z dochodzenia zaległości składkowych, ponadto w kontekście komentowanej przesłanki należy też zauważyć, że skarżący nie przedstawił dokumentacji, z której wynikałaby trwała niezdolność do zarobkowania.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły również, jak słusznie przyjął organ, okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Sam zresztą skarżący nie powoływał przesłanki określonej w tym przepisie na poparcie swego wniosku.

Odnosząc się do treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ trafnie wskazał, że skarżący nie argumentował swojego wniosku koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodów. Nie wykazał także, że jest trwale niezdolny do pracy z powodu przewlekłej choroby pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodów. Dołączone natomiast orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zgodnie z którym wobec skarżącego stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności, jak również powoływane przez skarżącego zaburzenia funkcjonowania emocjonalnego, nie mogły stanowić podstawy do umorzenia zaległości w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem okoliczności te nie wykluczają w sposób definitywny możliwości uzyskiwania dochodu.

Należy dodać, że – w ocenie Sądu – organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w zgodzie z art. 7 i 8 k.p.a. W szczególności skarżący był pouczony o przesłankach uzasadniających umorzenie zaległych składek i miał możliwość składania wyjaśnień oraz zaprezentowania dowodów na poparcie zasadności umorzenia. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy organ odniósł się do wszystkich zarzutów w nim podniesionych przez skarżącego. Tym samym stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne było prowadzone z poszanowaniem wszelkich reguł w nim obowiązujących. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia norm wynikających z Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka tym bardziej, że w skardze nie skonkretyzowano w tej mierze zarzutów, nie opisano szczegółowo okoliczności faktycznych, na tle których strona upatruje naruszenie prawa. Odnosząc się z kolei do podniesionego w skardze zarzutu mylnej interpretacji przepisów dotyczących odprowadzania składek w sytuacji zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, wypada podnieść, że kwestia wysokości zadłużenia skarżącego została rozstrzygnięta odrębną – ostateczną już decyzją, która nie podlega kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w obecnie prowadzonym postępowaniu.

Sąd nie mógł uczynić przedmiotem rozpoznania roszczeń skarżącego formułowanych na gruncie unormowań Kodeksu cywilnego, dotyczących odszkodowania za szkodę wywołaną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej albowiem nie podlegają one rozpoznaniu przed sądem administracyjnym, lecz przed sądem powszechnym.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego zarówno organ I jak i II instancji celem rzetelnego ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy, zapewniając skarżącemu aktywne uczestnictwo w czynnościach postępowania administracyjnego. Przeprowadzono prawidłową analizę ustalonego stanu faktycznego w kontekście przesłanek, określonych w przepisach art. 28 ust. 1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, spełniając tym samym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Organy niewadliwie wyważyły słuszny interes strony skarżącej z interesem społecznym, zasadnie przyjmując, że nie występują w sprawie wyjątkowe okoliczności usprawiedliwiające odstępstwo od reguły powszechności uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne. Podstawa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek została przecież ustanowiona dla "uzasadnionych przypadków", czyli zdarzeń o szczególnym charakterze, powstałych z niezależnych od strony, obiektywnych przyczyn. Sąd podziela w tej materii argumentację organu zaprezentowaną w końcowych fragmentach uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, z której wynika, że racjonalny przedsiębiorca powinien wkalkulować w prowadzoną działalność gospodarczą ryzyko ponoszenia strat a nieodłączną cechą tej działalności jest ponoszenie obciążeń podatkowych oraz z tytułu ubezpieczenia społecznego. Sporne należności dotyczą okresu prowadzenia działalności gospodarczej ale sam fakt zaprzestania jej wykonywania i wyrejestrowanie z ewidencji nie może wywołać skutku ich umorzenia, gdyż nie jest przewidziany w komentowanych wyżej podstawach prawnych dla zastosowania tego rodzaju ulgi .

Skoro zaskarżonej decyzji nie można przypisać naruszenia prawa - Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.