Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 3193/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Sędziowie NSA Urszula Raczkiewicz Janusz Zajda (spr.) Protokolant Anna Tomza po rozpoznaniu w dniu 26 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lipca 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 262/05 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 7 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności celnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. P. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej kwotę złotych 450 (czterysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 7 lipca 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 262/05 oddalił skargę B. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z 7 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych.

Sąd oparł ustalenia na następującym stanie faktycznym.

W dniu 24 listopada 1993 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Zgorzelcu przekazał w tranzycie do Dyrektora Urzędu Celnego w Terespolu samochód osobowy marki Nissan z przeznaczeniem jego wywozu za granicę. W związku z niedostarczeniem przedmiotowego towaru do urzędu celnego wskazanego postanowieniem o przekazaniu sprawy, Dyrektor Urzędu Celnego w Terespolu decyzją z 5 września 1994 r. wymierzył przewoźnikowi B. P., zobowiązanemu do wywiezienia pojazdu, ciążące na towarze należności celne.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 22 maja 1995 r. uchylił decyzję w części dotyczącej opłaty manipulacyjnej dodatkowej, w pozostałej części utrzymując ją w mocy.

Do uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej o wymiarze cła nie doprowadziło postępowanie nadzwyczajne w sprawie wznowienia postępowania, jak również o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej.

We wniosku z 8 grudnia 2004 r. o umorzenie należności celnych B. P. argumentował, że stan faktyczny ustalony przez organ celny w dacie wydania decyzji wymierzającej cło był odmienny niż stan rzeczywisty, powoływał się na ważny interes własny i interes publiczny, a także trudną sytuację materialną.

Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej decyzją z 20 stycznia 2005 r. nr [...] odmówił umorzenia należności wymierzonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w Terespolu z 5 września 1994 r., wskazując, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, w tym także umorzenia należności celnych ze względu na trudną sytuację materialną dłużnika.

Decyzją z 7 kwietnia 2005 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej utrzymał w mocy własną decyzję z 20 stycznia 2005 r.

Oddalając skargę B. P. na powyższą decyzję Sąd I instancji stwierdził, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa materialnego i przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uznał, iż wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo zastosował przepisy ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. nr 75, poz. 802 ze zm.). Wprawdzie obie decyzje administracyjne wydane zostały po uzyskaniu przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej i po dacie wejścia w życie ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.), to zgodnie z treścią art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przyczyny powołane przez skarżącego we wniosku o umorzenie należności celnych oraz w skardze, tj. trudna sytuacja ekonomiczna oraz okoliczność, iż zarejestrowane należności celne nie były prawnie należne, nie mogą zostać zaliczone do żadnej kategorii spraw wymienionych w przepisach ustawy - Kodeks celny, regulujących zwrot i umarzanie należności celnych oraz w rozporządzeniu w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych.

Sąd podkreślił, iż należności celnych, których dotyczy wniosek skarżącego, nie można uznać za prawnie nienależne w chwili zarejestrowania (art. 246 § 1 Kodeksu celnego). Cło określone zostało decyzją ostateczną, co do której przysługuje domniemanie legalności, a nadto powyższe potwierdziły: negatywna decyzja ostateczna w sprawie wznowienia postępowania, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 września 2004 r. oddalający skargę B. P. na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o wymiarze cła.

Zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej prawidłowo uzasadnił brak możliwości zastosowania do sprawy umorzenia należności celnych, wynikających z decyzji z 22 maja 1995 r., art. 67 Ordynacji podatkowej, z uwagi na fakt, iż przepisy tej ustawy mają zastosowanie do spraw celnych tylko wtedy, gdy wyraźnie stanowią o tym przepisy prawa. Skoro zatem art. 262 Kodeksu celnego przewiduje do postępowania w sprawach celnych zastosowanie przepisów działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego, to w pierwszej kolejności zastosowanie mają przepisy Kodeksu celnego normujące w art. 246 – 2521 kwestie dotyczące umarzania należności, a takich nie ma w przepisach działu IV Ordynacji podatkowej.

Organ administracyjny prawidłowo stwierdził, że wśród wymienionych w przepisach art. 246 § 1 i art. 248 § 1 kodeksu celnego, a także § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz.U. Nr 170, poz. 1653) kategorii przesłanek uzasadniających umorzenie należności celnych, ustawodawca nie umieścił przesłanki ważnego interesu osobistego oraz ważnego interesu publicznego, na które powoływał się skarżący we wniosku o umorzenie należności. Cło określone zostało decyzją ostateczną, co do której przysługuje domniemanie legalności. Kodeks celny nie przewiduje podmiotowych przesłanek warunkujących umarzanie należności celnych, tj. przesłanek odnoszących się do sytuacji ekonomicznej strony zobowiązanej do ich uiszczenia; zatem powoływanie się na trudną sytuację rodzinną i majątkową nie mogło spowodować uwzględnienia wniosku o umorzenie należności celnych.

B. P. zaskarżył w całości skargą kasacyjną wyrok Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie o umorzeniu należności celnej wraz z należnymi odsetkami, a także zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Wyrokowi Sądu I instancji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 246 § 1 ustawy z 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny, poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła okoliczność uzasadniająca umorzenie należności celnej, w szczególności poprzez twierdzenie, że kwota należności była prawnie należna.

Wywodził, że omawiany przepis obejmuje również sytuację, gdy konkretną kwotą należności celnych została bezpodstawnie obciążona osoba uznana za dłużnika. Tymczasem w dacie wydawania decyzji wymiarowej B. P. nie był dłużnikiem, a jedynie nie był w stanie przedstawić dowodu na okoliczność wywiezienia samochodu poza granice kraju.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł, iż na podstawie stanu faktycznego sprawy organy celne miały podstawy do uznania, że skarżący stał się podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy z 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, i w związku z tym było oczywistym, iż w chwili zarejestrowania kwota należności była prawnie należna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w drugiej instancji w zakresie wyznaczonym w skardze kasacyjnej. Granice te Sąd przekracza z własnej inicjatywy jedynie w przypadku nieważności postępowania (art. 183 § 2 powołanej ustawy), jednakże w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Skargę kasacyjną, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

B. P. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię art. 246 § 1 Kodeksu celnego. Nie podważał zatem ustalonego stanu faktycznego sprawy, a jedynie jego ocenę, to jest prawidłowość, zasadność ciągu logicznego czynności Sądu I instancji prowadzących do wydania wyroku.

Wytknął, iż wobec faktycznego wywiezienia przedmiotowego samochodu z kraju jeszcze przed wydaniem decyzji wymiarowej, zarejestrowane należności celne nie były prawnie należne a on sam niezasadnie został uznany za dłużnika, w konsekwencji Sąd I instancji błędnie przyjął brak podstawy prawnej umorzenia należności celnych.

W pierwszym rzędzie należy stwierdzić, że aczkolwiek decyzje administracyjne w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych zostały wydane po uzyskaniu przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej i po dacie wejścia w życie ustawy z 19 marca 2004 r.- Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.) oraz - w stosunku do Polski - Wspólnotowego Kodeksu celnego (rozporządzenie Rady Unii Europejskiej nr 2913/92 z 12 października 1992 r.), to zgodnie z art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623) "przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej". Nie budzi wątpliwości, jak trafnie stwierdził Sąd I instancji, że sformułowanie "przepisy dotychczasowe" oznacza zastosowanie regulacji przewidzianych w obowiązującej do 30 kwietnia 2004 r. ustawie z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. nr 75, poz. 802, ze zm.).

W sprawie prawidłowo zatem stosowano dotyczące umorzenia należności celnych przepisy prawa materialnego zawarte w ustawie z 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny [v. A. Ossowski – publ. Rzeczpospolita 2004/5/11], a także wydane na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego rozporządzenie Rady Ministrów z 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz.U. nr 170, poz. 1653).

Powoływany przez skarżącego przepis art. 246 § 1 Kodeksu celnego (w brzmieniu obowiązującym od 10 sierpnia 2003 r.) stanowił, że należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna...

Kwot, których dotyczy wniosek B. P., nie można uznać za prawnie nienależne w chwili zarejestrowania. Cło określone zostało decyzją ostateczną, co do której przysługuje domniemanie legalności. Niezależnie od tego zasadność decyzji wymiarowych została potwierdzona negatywnym dla skarżącego rozstrzygnięciem w sprawie wznowienia postępowania z 22 maja 1995 r., a ponadto wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 września 2004 r., oddalającym skargę B. P. na decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o wymiarze cła.

Powyższego stwierdzenia nie może zmienić powoływany w skardze kasacyjnej pogląd niektórych przedstawicieli nauki prawa, o istnieniu podstawy umorzenia w sytuacji "bezpodstawnego obciążenia osoby uznanej za dłużnika konkretną kwotą należności celnych" [Kodeks celny - Komentarz, J. Borkowski i in., Wyd. Prawnicze 2001, s. 464].

Wyrwane z kontekstu zdanie Komentarza dotyczy przepisu art. 246 Kodeksu celnego w brzmieniu sprzed daty 10 sierpnia 2003 r., czyli stanu prawnego nieobowiązującego w okresie postępowania o umorzenie. Ponadto, nie sposób mówić o bezpodstawnym obciążeniu, w sytuacji obowiązywania ostatecznej decyzji wymiarowej.

Do żadnej z kategorii spraw regulujących zwrot i umorzenie należności celnych wymienionych w przepisach ustawy - Kodeks celny oraz w rozporządzeniu w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych nie mogą zostać zaliczone inne powoływane przez B. P. okoliczności, to jest trudna sytuacja rodzinna i majątkowa, bowiem wymienione akty prawne nie przewidywały podmiotowych przesłanek warunkujących umarzanie należności celnych, czy też bliżej niesprecyzowany interes publiczny.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 09 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).