Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 485/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 913/18 w sprawie ze skargi L.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od L. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. 2160 (dwa tysiące sto sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 18 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 913/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry: uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Ł. Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia [...] września 2017 r. (pkt 1) oraz zasądzał na rzecz strony skarżącej kwotę 4320 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

W dniu [...] grudnia 2014 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Ł. przeprowadzili w Sklepie S., mieszczącym się w W. [...], czynności kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej: u.g.h.). W kontrolowanym lokalu stwierdzono obecność dwóch urządzeń o budowie identycznej jak automaty do gier hazardowych: Hot Wheel bez numeru oraz Hot Spot Admirał Interactive Games bez numeru. Urządzenia nie posiadały oznaczenia numerem poświadczenia rejestracji i numerem zezwolenia na urządzanie gier na automatach.

W ramach dokonanych oględzin i przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych eksperymentu, polegającego na odtworzeniu gier na automacie Hot Wheel stwierdzono losowy i komercyjny charakter gier, w rozumieniu przepisów u.g.h.

W stosunku do urządzenia HOT Spot Admiral Interactive Games bez numeru i oznaczeń eksperymentu nie przeprowadzono, ponieważ urządzenie w trakcie kontroli było wyłączone. Jak wynika z dalszych informacji zwartych w aktach administracyjnych sprawy, eksperyment w stosunku do drugiego z urządzeń przeprowadzono 7 września 2015 r. w magazynie depozytowym Izby Celnej w Ł.

Organ I instancji do akt sprawy dołączył umowę najmu powierzchni kontrolowanego lokalu zawartą 11 listopada 2014 r. pomiędzy L. T. (dalej: skarżący, strona) a F., P.K.

W związku z ustaleniami kontroli Naczelnik Ł. Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. decyzją z dnia [...] września 2017 r. - działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h. - wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Według organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że skarżący urządzał gry w kontrolowanej lokalizacji na automatach, w którym gra zawiera element losowości, a zatem spełniających przesłanki z art. 2 ust. 3 u.g.h., do czego nie był uprawniony. W kontekście powyższego zwrócił uwagę, że dowodem wystarczającym, by w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy stwierdzić, iż prowadzone gry na kontrolowanych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. były eksperymenty przeprowadzone na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.). W badanej sprawie opis przeprowadzonych na każdym z 2 automatów eksperymentów jest rzeczowy i spójny, a wyciągnięte wnioski logiczne. Wyniki przeprowadzonych eksperymentów najlepiej odzwierciedlają stan automatów i charakter przeprowadzanych na nich gier.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. nie budzi także wątpliwości, że urządzającym gry na wskazanych wyżej automatach był skarżący i to on podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Podstawą ustalenia, że skarżący był urządzającym gry był nie tylko sam fakt zawarcia umowy najmu powierzchni lokalu oraz pobieranie z tego tytułu czynszu, ale i szereg dodatkowych okoliczności wskazujących na jego niewątpliwy świadomy współudział w działalności sankcjonowanej przepisami u.g.h. Przeprowadzone postępowanie dowodowe w szczególności: załączony do akt sprawy protokół kontroli, przeprowadzone eksperymenty odtworzenia gier, umowa najmu powierzchni z 1 listopada 2014 r. oraz protokoły przesłuchania świadków w osobie sprzedawczyni w sklepie E. S., gracza K. S. oraz samego skarżącego - właściciela kontrolowanego lokalu, w którym posadowione były ujawnione automaty, pozwalają w sposób bezsporny stwierdzić, że skarżący, jako dysponent kontrolowanego lokalu urządzał gry na wstawionych do niego automatach do gier.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. urządzanie gier obejmuje również i te działania, które należy podjąć, aby w ogóle umożliwić prowadzenie gier na automatach. Działania te mogą być podejmowane przy współudziale wielu podmiotów. Ważne jest przy tym, aby okoliczności sprawy wskazywały na to, że proces urządzania gier objęty był przez podmioty w nim występujące porozumieniem charakteryzującym się współdziałaniem, czy współpracą.

Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący stworzył warunki do prowadzenia w lokalu będącym w jego dyspozycji gier na automatach. W tym bowiem celu zawarł umowę najmu z 1 listopada 2014 r. Przy czym, jak dowiódł materiał dowodowy w postaci protokołów przesłuchań świadków, zobowiązania skarżącego były znacznie wykraczające poza zwyczajowe obowiązki wynikające z tego rodzaju umów.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę strony.

Zdaniem Sądu I instancji skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ organ błędnie uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że skarżącemu można przypisać przymiot podmiotu urządzającego gry na automatach poza kasynem gry. Poza tym, wymierzenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie, który nie działał w dacie kontroli (był wyłączony), jest co najmniej przedwczesne.

Jak podkreślił WSA warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Zatem uznanie danego podmiotu za "urządzającego gry" w rozumieniu analizowanego przepisu każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m.in. na opisanych wyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych.

Według WSA w rozpoznanej sprawie nie wykazano, aby skarżący wykonywał - poza wydzierżawieniem powierzchni pod instalację automatów - czynności związane z grami na nich, ani też by przyjął na siebie obowiązki mogące wskazywać na jego rzeczywiste zaangażowanie w proces urządzania gier na automatach. Przykładowo, np. nie wykazano, aby strona czy jej pracownicy mieli klucze do automatów, czy też, aby to do nich grający zgłaszali roszczenia reklamacyjne związane z funkcjonowaniem automatów, ani też że skarżący lub jego pracownicy zasilali automaty w gotówkę do wypłaty wygranych, co mogłoby świadczyć o wykonywaniu czynności innych niż wynikające z zawartej umowy dzierżawy. Natomiast okoliczność dostarczania zasilania do automatów - na co wskazują organy w uzasadnieniu decyzji, jako argument za stwierdzeniem o urządzaniu gier hazardowych przez skarżącego - nie przesądza o urządzaniu tych gier ad hoc. Zauważyć bowiem należy, iż wydzierżawiający ma obowiązek udostępnić dzierżawcy przedmiot dzierżawy w stanie umożliwiającym umówiony użytek, a więc zainstalowanie i eksploatację urządzeń do gier, a jest rzeczą oczywistą, że zainstalowanie automatów w lokalu skarżącego wiązało się z podłączeniem ich do prądu.

Odnośnie do argumentacji o wykonywaniu przez skarżącego i jego żonę czynności związanych ze spisywaniem liczników i wypłacaniem grającym pieniędzy – nie deprecjonując powyższego argumentu organów ad hoc – Sąd I instancji stwierdził, że opiera się on na zeznaniu jednego tylko świadka. W tym zakresie organy nie dokonały żadnych dalszych ustaleń, nie przeprowadziły szerszych analiz, czy takie sytuacje rzeczywiście miały miejsce, tym bardziej, że nie wynika to w żadnej mierze z zeznań samych zainteresowanych (skarżącego i jego żony). Wręcz przeciwnie, z zeznań skarżącego wynika, że obsługa automatów na wypadek awarii lub wypłaty wygranej zajmował się przedstawiciel wydzierżawiającej. Skarżący lub jego żona jedynie informowali go o problemach z funkcjonowaniem automatów.

Podsumowując WSA uznał, że udostępnienie miejsca w lokalu w celu urządzania gier łącznie z udostępnieniem zasilania i utrzymywanie go w stanie do tego przeznaczonym nie jest przejawem aktywnego uczestnictwa w tym procesie i nie może być zakwalifikowane jako "urządzanie gier na automacie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. W konsekwencji jako przedwczesne należy uznać stanowisko organu uznające skarżącego za podmiot urządzający gry podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 u.g.h.

Ponadto w zakresie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie HOT Spot Admiral Interactive Games (bez numeru i oznaczeń), który nie działał w dacie kontroli, Sąd I instancji uznał, że organy w ogóle nie ustaliły, czy przedmiotowy automat faktycznie służył do urządzania gier przez skarżącego. Organy poprzestały na dołączeniu do akt sprawy ekspertyzy biegłego sądowego z oględzin tego automatu. Biegły uznał, że gry prowadzone na badanym urządzeniu wyczerpują definicję gier na automatach z u.g.h.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w dniu 4.12.2014 r., tj. w dniu przeprowadzenia kontroli, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji:

a) że skarżącego nie można uznać za urządzającego gry, ponieważ organy nie wykazały, że skarżący poza zawarciem umowy najmu powierzchni z dnia 1.11.2014 r. podejmował inne czynności zmierzające do aktywnego uczestniczenia w urządzaniu gier hazardowych poza kasynem gry, podczas gdy w ocenie organu odwoławczego dla uznania za urządzającego gry hazardowe znaczenie mają również faktycznie podejmowane, konkretne czynności pozwalające na przypisanie skarżącemu cechy "urządzającego gry na automatach", a taka sytuacja miała miejsce w sprawie,

b) że nie działanie/wyłączenie automatu w czasie kontroli wyłącza możliwość zastosowani sankcji z u.g.h., podczas gdy w ocenie organu odwoławczego do pociągnięcia do odpowiedzialności z u.g.h. wystarczające jest wykazanie, że automat był sprawny, a więc urządzanie gier hazardowych było na nim możliwe.

Powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;

2) naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120, 122, 180, 187 § 1 i 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: O.p.):

a) przez błędne przyjęcie, że przypisując skarżącemu cechę "urządzającego gry" organy nie wykazały innych czynności poza udostępnieniem powierzchni pod zajmowane urządzenia, podczas gdy treść protokołu kontroli z dnia [...] .12.2014 r., przeprowadzone eksperymenty odtworzenia gier, umowa najmu powierzchni z dnia 1.11.2014 r. oraz protokoły przesłuchania świadków w osobie sprzedawczyni w sklepie E.S., gracza K. Ś. oraz samego skarżącego - właściciela kontrolowanego lokalu, w którym posadowione były ujawnione automaty – L.T. potwierdzają, że organy zasadnie uznały skarżącego za urządzającego gry hazardowe poza kasynem gry, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

b) przez przyjęcie, że organy administracji w ogóle nie ustaliły, czy automat HOT Spot Admirał Interactive Games, który nie działał w trakcie kontroli faktycznie służył do urządzania gier przez skarżącego podczas, gdy z eksperymentu procesowego w magazynie depozytowym wynikało, że automat był sprawny, a więc urządzanie gier hazardowych było na nim możliwe.

Powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Zarządzeniem z dnia 18 maja 2022 r. Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., a komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia łączne ich rozpoznanie.

Za usprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, 122, 180, 187 § 1 i 191 O.p. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., sformułowane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że istota zarzutów sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który uchylając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organów celnych stwierdził, że w sprawie nie ma wystarczających podstaw dla uznania skarżącego za podmiot urządzający gry, a w konsekwencji przypisania mu odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Ponadto autor skargi kasacyjnej nie zgadza się ze stanowiskiem WSA, według którego organy nie ustaliły, czy automat HOT Spot Admirał Interactive Games, który nie działał w trakcie kontroli - faktycznie służył do urządzania gier przez skarżącego.

Odniesienie się do tak zarysowanej istoty sporu rozpocząć należy od przypomnienia, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie przyjmuje, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np wyroki NSA z dnia: 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 132/18; 19 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 4707/16).

Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji, np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia.

Jednakże w sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach" (por. wyroki NSA z dnia: 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 350/18; 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4323/17).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że zebrany przez organy w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przypisania skarżącemu przymiotu "urządzającego gry na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy dokonały w tym zakresie niezbędnych i wystarczających ustaleń i ich oceny.

Bezsporne jest, że skarżący w dniu 11 listopada 2014 r. zawarł z F., P.K. umowę najmu powierzchni użytkowej kontrolowanego lokalu. W ramach tej umowy skarżący zobowiązał się wynająć 2 m² powierzchni lokalu w celu umiejscowienia w nim urządzeń rozrywkowych (§ 1 ust. 2 i 3 umowy). Z tego tytułu strona miała uzyskiwać miesięczny czynsz w wysokości 200 zł (§ 4 umowy).

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że z treści ww. umowy nie wynika, aby obowiązki strony wynajmującej powierzchnię obejmowały jakiekolwiek czynności wykraczające poza przedmiot umowy, tzn. wynajęcie fragmentu powierzchni o określonej powierzchni, ani też nie precyzuje jaka konkretnie działalność gospodarcza miała być na niej prowadzona przez najemcę. Jednakże na dokonanie oceny roli podmiotu jako "urządzającego gry" znaczenie mają nie tylko postanowienia umowy najmu części powierzchni lokalu, lecz i okoliczności realizacji tej umowy. Lakoniczna w treści umowa może przemawiać na korzyść strony, ale tylko wówczas gdy okoliczności realizacji umowy nie pozwalają uznać strony za "urządzającego gry" (por. wyrok NSA z dnia 17 września 2019 r., sygn. akt II GSK 1662/17). Natomiast nawet wobec treści umowy, nie zawierającej szczegółowych postanowień co do praw i obowiązków stron umowy, możliwe jest uznanie wynajmującego za podmiot "urządzający gry", o ile okoliczności towarzyszące wykonaniu umowy wskazują na zaangażowanie wynajmującego powierzchnię w proceder nielegalnego urządzania gier hazardowych.

Taka sytuacja – pomimo braku szczegółowych postanowień umownych – zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Z okoliczności towarzyszących wykonywaniu umowy wynika bowiem, że strona wykonywała pewien zakres aktywnych działań w stosunku do zainstalowanych automatów, mieszczących się w pojęciu "urządzający gry". Pomimo tego, że w umowie zdawkowo zostało określone, że najemca chce wykorzystywać najętą powierzchnię w lokalu skarżącego w celu umiejscowienia w nim urządzeń rozrywkowych, to trudno sobie wyobrazić, że strona wiedząc, jakie urządzenia zostały wstawione, nie powinna była powziąć wątpliwości co do charakteru prowadzonej przez kontrahenta działalności, zwłaszcza wobec powszechnej wiedzy co do nielegalności działalności hazardowej (zob. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GSK 476/18).

Sąd I instancji pominął okoliczność, że sporne w sprawie automaty zostały umiejscowione na podstawie ww. umowy najmu w lokalu skarżącego, w którym żona skarżącego prowadziła, własną działalność gospodarczą, tzn. sklep. Zatem skarżący, zapewniając odpowiednie warunki do wstawienia oraz eksploatacji w swoim lokalu i zapewniając co najmniej wydzielone miejsce z dostępem do automatów dla osób trzecich - współuczestniczył w urządzaniu gier hazardowych. Bez jego udziału, tj. udostępnienia lokalu, nie byłoby bowiem możliwe wstawienie i eksploatowanie automatów przez najemcę na najmowanej powierzchni lokalu.

Powyższe koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym zebranym przez organy celne. Do protokołu z dnia [...] maja 2015 r. skarżący zeznał m.in., że: "(...) Obsługą tych automatów na wypadek awarii lub wypłaty wygranej zajmował się ten sam mężczyzna, gdy tak się stało wtedy dzwoniła do tego mężczyzny żona i informowała go o takim fakcie. Ten mężczyzna prawdopodobnie jest pracownikiem firmy F. P. K. Te automaty włączaliśmy do sieci ja albo żona (...)". Zatem - wbrew stanowisku Sądu I instancji - rola właściciela lokalu nie ograniczyła się do udostępnienia energii, ale też do włączania automatów do sieci. Także gracz przesłuchany w charakterze świadka – K. Ś. zeznał do protokołu z dnia [...] grudnia 2014 r. m.in., że: "(...) Tę wygraną wypłacał automat, na którym grałem, czyli HOT WHEEL. Jeżeli brakowało monet do wypłaty to obsługa sklepu spisywała licznik i wypłacali pieniądze albo trzeba było się umówić na inny termin. To wtedy wypłacali w innym terminie (...)".

Wobec powyższego organy celne słusznie uznały, że udział skarżącego w przedsięwzięciu nie ograniczał się jedynie do biernego wynajmu powierzchni, lecz zakładał również aktywne zaangażowanie w stworzenie warunków do korzyści uzyskiwanych z ustawionych w jego lokalu automatów do gier. Analiza okoliczności sprawy nie mogła doprowadzić do innej oceny, niż tylko, jako podjęcia wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony umowy, a mianowicie lokalu użytkowego oraz automatów do gier, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie na nich gier w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska Sądu I instancji, że organy nie ustaliły, czy automat HOT Spot Admirał Interactive Games, który nie działał w trakcie kontroli - faktycznie służył do urządzania gier przez skarżącego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołał się do przeprowadzonego eksperymentu procesowego z którego wynikało, że: "Eksperyment procesowy w magazynie depozytowym Izby Celnej w Ł. rozpoczęto od sprawdzenia zamknięć urzędowych nałożonych na urządzenie Hot Spot Admirał Interactive Games bez numeru. Stwierdzono zgodność numerów zamknięć z odnotowanymi w pokwitowaniu [...]. Zamknięcia nienaruszone. Następnie urządzenie podłączono do prądu". Wobec tego, brak było ingerencji w urządzenie w czasie pomiędzy zatrzymaniem automatu w dniu kontroli a przeprowadzeniem eksperymentu w magazynie depozytowym Izby Celnej. Po zatrzymaniu możliwie było także przeprowadzenie gry testowej przez biegłego, a zatem możliwe było jego eksploatowanie w kontrolowanym lokalu - automat udostępniony publicznie w lokalu użytkowym był sprawny w dniu zatrzymania i nie uległ awarii. Zatem należało przyjąć, że w dniu kontroli w lokalu skarżącego ww. automat był sprawny, a więc urządzanie gier hazardowych było na nim możliwe. Ustalenie to było wystarczające do przypisania skarżącemu odpowiedzialności. W tym kontekście przesądzającego znaczenia dla przypisania skarżącemu przymiotu "urządzającego gry na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie mogła mieć podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność, że sporny automat nie działał w trakcie kontroli, tym bardziej, że to sam skarżący i jego żona włączali automat do prądu. Skoro eksperyment procesowy wykazał, że automat był sprawny, to należało przyjąć, że urządzanie gier hazardowych było na nim możliwe.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że organy celne prawidłowo przyjęły odpowiedzialność administracyjną skarżącego na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wbrew stanowisku Sądu I instancji nie doszło zatem do naruszenia przez organy przepisów nakazujących podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy i dokonanie na tej podstawie oceny spełnienia przesłanek z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę, do czego podstawę stwarza art. 188 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istnieją podstawy do rozpoznania skargi i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylając zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).