Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1721/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), Asesor WSA Elżbieta Granatowska, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J M na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22 czerwca 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.1378.2021.AJ w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu odwołania pana J. M., reprezentowanego przez pana A. D., z dnia 7 października 2021 r. (data wpływu: 18 października 2021 r.) od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22 września 2021 r., Nr 615/DC/2021, nakazującej Skarżącemu przeprowadzenie robót budowlanych w budynku dworu w N., gm. C., wpisanym do rejestru zabytków decyzją Wojewody C. z dnia [...] grudnia 1996 r., znak: [...], pod numerem [...] (ob. [...]) - działając na podstawie art. 49 ust. i, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. 2022 poz. 840) oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2021 poz. 735 ze zm.) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że decyzją z dnia 22 września 2021 r., Nr 615/DC/2021, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał panu J. M., pod rygorem natychmiastowej wykonalności, przeprowadzenie następujących robót budowlanych w budynku dworu w N., gm. C.:

Etap I — roboty zabezpieczające - w terminie do dnia 31 października 2022 r.:

1. doraźne zabezpieczenie przed działaniem wód opadowych ubytków w pokryciu dachowym;

2. podstemplowanie stropów i elementów więźby dachowej w miejscach zdegradowanych końcówek belek i przecieków wody opadowej;

3. przemurowanie zniszczonych kominów;

4. zabezpieczenie budynku poprzez zasłonięcie otworów okiennych kondygnacji poddasza deskami, płytami (z pozostawieniem szczeliny dylatacyjnej) przed czynnikami atmosferycznymi;

5. naprawa i udrożnienie systemu rynnowo-spustowego dachu.

Etap II - roboty remontowe - w terminie do dnia 31 grudnia 2023 r.:

1. wykonanie remontu więźby dachowej, w tym wymiana w stopniu niezbędnym zdegradowanych elementów konstrukcyjnych;

2. wykonanie remontu ścian obwodowych przez oczyszczenie, konserwację i wymianę w stopniu niezbędnym elementów drewnianych;

1. wykonanie remontu pokrycia dachu. Zakres prac dekarskich obejmować ma: wymianę w stopniu niezbędnym zdegradowanego poszycia połaci, wymianę deskowania w stopniu niezbędnym, wykonanie zabezpieczenia elementów drewnianych (owado- i grzybobójcze oraz przeciwpożarowe), wymianę w stopniu niezbędnym pokrycia dachu oraz przeprowadzenie gruntownej wymiany obróbek blacharskich;

2. uzupełnienie i przemurowanie zdegradowanego lica ceglanego w obrębie fundamentów i ceglanej podmurówki;

3. wykonanie systemu odprowadzania wód opadowych od murów;

4. wykonanie prac konstrukcyjno-budowlanych w celu zabezpieczenia, stabilizacji i konsolidacji fundamentów oraz podwaliny konstrukcji drewnianej;

5. wykonanie prac konstrukcyjno-budowlanych w celu zabezpieczenia, stabilizacji i konsolidacji ciągów komunikacyjnych, w tym podłóg i ścian wewnętrznych;

6. uprzątnięcie wnętrza budynku z zalegających śmieci komunalnych i gruzu oraz zawalonych fragmentów stropów.

Od tej decyzji, dochowując ustawowego terminu, odwołał się pan J. M. Skarżący stwierdził m.in., że zakres nałożonych w decyzji obowiązków przekracza dyspozycję przepisu art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wskazując, że powinien on mieć na celu ratowanie obiektu, a nie jego odtworzenie na koszt właściciela. W ocenie Strony nałożony nakaz jest bezzasadny, ponieważ stopień degradacji obiektu jest tak daleko posunięty, że utracił on już wartości historyczne, stanowiące podstawę do wpisu do rejestru zabytków. Pan J. M. zaskarżył też, wydane w toku przedmiotowego postępowania, postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 6 sierpnia 2021 r., Nr 170/DC/2021, odmawiające zawieszenia tego postępowania.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając to odwołanie wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Właściwość rzeczowa organu konserwatorskiego w rozpatrywanej sprawie wynika z faktu, iż decyzją z dnia [...] grudnia 1996 r., znak: [...], Wojewoda C. wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...] (ob. [...]), zespół dworski w N., gm. C., składający się z drewnianego dworu z ok. polowy XIX i początku XX w., parku krajobrazowego z polowy XIX i początku XX w. oraz warstwy kulturowej, pozostałej po funkcjonowaniu ośrodka dworskiego co najmniej od XV w. Jak wskazano w uzasadnieniu, drewniany dwór powstał w dwóch fazach budowlanych i jest obiektem mającym znaczenie zarówno dla historii architektury, jak i kultury w ogóle.

Dla nieruchomości nr ewid. [...] w N., na której posadowiony jest przedmiotowy budynek, prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, że jest ona własnością pana J. M.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 21 października 2020 r. Kierownik Delegatury w C. WUOZ w W. przeprowadził kontrolę przedmiotowej nieruchomości pod względem przestrzegania i stosowania przez jej właściciela przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Strona została skutecznie zawiadomiona o terminie przeprowadzenia dowodu z kontroli oraz wzięła w niej udział, co zostało potwierdzone w sporządzonym protokole z czynności kontrolnych. Podczas oględzin stwierdzono m.in., że stan zachowania dworu drewnianego jest bardzo zły, grożący zawaleniem. Teren wokół budynku porośnięty jest samosiewami drzew i krzewów. Kamienno-ceglane fundamenty budynku są w dobrym stanie zachowania, w piwnicy nie stwierdzono zawilgocenia lub pęknięcia i zarysowania murów. Odmienny stan rzeczy występuje na zewnątrz, w obrębie kamienno-ceglanej podmurówki, która posiada ubytki materiałów i uszkodzone lico (co potwierdza dokumentacja fotograficzna). Ganek wejściowy w elewacji południowej jest w stanie grożącym awarią budowlaną. Konstrukcja drewniana nie jest stabilna, oszalowanie i wypełnienie konstrukcji jest wybrakowane, daszek zawalony. Budynek w żadnym stopniu nie jest zabezpieczony przed czynnikami atmosferycznymi. Wnętrze zabytku jest silnie porażone przez grzyby domowe, ze względu na wieloletnie zalewanie wodami opadowymi oraz brak niezbędnych zabezpieczeń i konserwacji. Obecnie część belek stropowych jest zawalona, z sufitów spadła część deskowania i powały, a ze ścian wiele fragmentów wypraw tynkarskich. Ściany i całe wnętrze jest zawilgocone, zdegradowane i ciągle zalewane przez wody opadowe. Więźba dachowa z widocznymi miejscami infekcji biologicznej (otwory po larwach owadów ksylofagicznych, zawilgocenia) oraz brakami elementów konstrukcyjnych. Wymaga ona pilnego wzmocnienia. Pokrycie dachu jest nieszczelne, a część połaci od strony ganku jest zawalona. Kominy z widocznymi luźnymi cegłami, w stanie kwalifikującym się do wzmocnienia i przemurowania. Liczne ubytki w oszalowaniu elewacji. Istniejące oszalowanie wykazuje zużycie materiału. Obiekt posiada instalację rynnowo-spustową, która wymaga przeglądu i naprawy. Podczas oględzin wykonano dokumentację fotograficzną, potwierdzającą stan faktyczny.

Wobec powyższych ustaleń stwierdzono, że organ pierwszej instancji miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie określonych w niej działań, niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczeniem zabytku, jakim jest dwór w N. Wydanie takiej decyzji, mającej na celu wyegzekwowanie działań przeciwdziałających destrukcji zabytku, jest zgodne z powinnością organów ochrony zabytków, bowiem stosownie do art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochrona zabytków polega w szczególności na zapobieganiu przez organy administracji publicznej zagrożeniom, mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości.

Dalej organ wskazał, że wydany nakaz podyktowany był koniecznością zabezpieczenia przed całkowitym zniszczeniem zabytkowego dworu w N., którego zły stan zachowania wynika przede wszystkim z wieloletnich zaniedbań ze strony kolejnych właścicieli w wypełnianiu obowiązków, związanych z wykonywaniem bieżących napraw i konserwacji. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podzielił stanowisko Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków co do konieczności zobowiązania pana J. M. do realizacji zadań, do których obligują go przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podkreślono, iż przedmiotowy budynek posiada dużą wartość historyczną i naukową, będąc przykładem zanikającej stopniowo na terenie kraju architektury XIX-wiecznych dworów drewnianych. Omawiany dwór jest istotnym dokumentem historii północnego M., jako przykład siedziby drobnoszlacheckiej, ukształtowanej ok. połowy XIX i na początku XX w., a wartość omawianego budynku wynika nie tylko z cech indywidualnych, ale także z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego założenia - wraz z parkiem krajobrazowym. Omawiany dwór zachował walor autentyczności, pomimo bardzo złego stanu zachowania. Pozostawienie go w obecnym stanie naraża go jednak na dalsze oddziaływanie różnorodnych czynników niszczących, co w konsekwencji mogłoby prowadzić do całkowitej degradacji jego chronionych prawem wartości.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 5 pkt 2, 3, 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenie go i utrzymanie w jak najlepszym stanie, w celu trwałego zachowania jego wartości, jest obowiązkiem właściciela zabytku, niezależnie od jego stanu zachowania (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Po przeanalizowaniu treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy ocenił, iż rodzaj nałożonych na Stronę obowiązków mieści się w definicji legalnej robót budowlanych, o której mowa w art. 3 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 4 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. 2021 poz. 2351 ze zm.). Przepisy te definiują "roboty budowlane" jako budowę, a także prace polegające m.in. na remoncie obiektu budowlanego, natomiast zgodnie z przepisem art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego "remontem" określa się wykonywane w istniejącym obiekcie budowlanym roboty budowlane, polegające na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiące bieżącej konserwacji. Celem decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22 września 2021 r. jest zaś zabezpieczenie i remont zabytkowego dworu w N., który zapewnić ma zachowanie obiektu w całości, doprowadzić do zatrzymania postępującego procesu jego destrukcji oraz poprawy jego stanu zachowania.

Organ drugiej instancji przeanalizował zakres i rodzaj robót budowlanych, określonych w zaskarżonej decyzji, w kontekście dokonanych ustaleń stanu zachowania zabytku i na tej podstawie stwierdził, że wykonanie wszystkich nakazanych czynności jest zasadne i niezbędne w celu ochrony zabytku wpisanego do rejestru.

Zaznaczono, iż nałożony na Stronę obowiązek uprzątnięcia wnętrza budynku z zalegających śmieci komunalnych i gruzu oraz zawalonych fragmentów stropów wchodzi w zakres zabezpieczenia zabytku i zahamowania procesu jego destrukcji, o którym mowa w ww. art. 3 pkt 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zalegające śmieci i gruz kumulują wilgoć i są źródłem rozwoju i rozprzestrzeniania się grzybów, co w bezpośredni sposób przyczynia się do niszczenia konstrukcji i wyposażenia zabytkowego budynku.

Podkreślono, że aktualny stan zachowania zabytku stanowi zagrożenie dla jego chronionych prawem wartości. Istniejące od dawna i pogłębiające się uszkodzenia drewnianych elementów konstrukcyjnych w obrębie ścian, więźby dachowej i stropów, ubytki w pokryciu dachowym, a także zagruzowanie wnętrza wpływają na utrzymywanie się zawilgocenia oraz naruszenie wartościowego ustroju budowlanego w stopniu grożącym katastrofą budowlaną. Wobec tego, niezwłoczne przeprowadzenie robót budowlanych we wskazanym zakresie jest konieczne.

Reasumując stwierdzono, że w ocenie organu drugiej instancji postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Strona została skutecznie powiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania nakazu, jak również o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia wniosków i zastrzeżeń w tej sprawie przed wydaniem decyzji. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków określił przy tym zasadne terminy wykonania nakazanych prac, podyktowane aktualnym stanem zachowania przedmiotowego obiektu oraz koniecznością podjęcia możliwie szybkiej ingerencji. W trosce o uwzględnienie interesu Strony oraz umożliwienie jej stopniowego zgromadzenia odpowiednich funduszy na realizację pełnego zakresu decyzji, organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności nakazał wykonanie najpilniejszych prac, warunkujących podstawowe zabezpieczenie konstrukcji budynku, wyznaczając jednocześnie dłuższy termin realizacji pozostałych niezbędnych prac remontowych.

Nawiązując do treści odwołania stwierdzono, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie doszukał się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania, jakie zarzuca Skarżący. Za bezzasadny uznano argument o niewykonalności decyzji z uwagi na wydanie dwóch odrębnych orzeczeń i skierowanie każdego z nich do innego ze współwłaścicieli budynku. Z akt niniejszej sprawy wynika, że pan J. M. posiada tytuł prawny do zabytku wynikający z prawa własności i jest jedyną osobą wymienioną w księdze wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości. Prawidłowo więc organ pierwszej instancji prowadził postępowanie w stosunku do J. M. i skierował do niego decyzję. Niezależnie jednak od powyższego wyjaśniono, że stosownie do art. 62 k.p.a. w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Jak wprost wynika z tego przepisu, nie jest to jednak obligatoryjne. Brak jest przy tym po stronie organu obowiązku rozstrzygnięcia obowiązków różnych stron postępowania w drodze jednej decyzji administracyjnej.

Organ odwoławczy uznał również za niezasadny zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez odmówienie zawieszenia przedmiotowego postępowania administracyjnego, w drodze postanowienia z dnia 6 sierpnia 2021 r., Nr 170/DC/2021. Zgodnie z treścią tego przepisu, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ drugiej instancji stwierdził jednak, że ww. przesłanka nie zachodzi, przede wszystkim dlatego, że dla dokonania oceny, czy w omawianej sprawie należało wydać decyzję nakazującą wykonanie remontu budynku na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie jest konieczne wydanie przez sąd administracyjny wyroku w odrębnej sprawie, związanej z postępowaniem administracyjnym w sprawie skreślenia tego budynku z rejestru zabytków. Decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 16 listopada 2017 r., znak: DOZ-OAiK.650.430.2017.UB, wydana w sprawie skreślenia z rejestru zabytków dworu w N., jest bowiem ostateczna w administracyjnym toku instancji i pozostaje w obrocie prawnym, ponieważ stosownie do przepisu art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. 2022 poz. 329 ze zm.), wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności.

Wskazano, że wyrokiem z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 255/22 (wyrok nieprawomocny), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę pana J. M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 16 listopada 2017 r., znak: DOZ-OAiK.650.430.20i7.UB, którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia 28 marca 2017 r., znak: DOZ-OAiK.66o.l339.20l6.ML.8, odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków dworu w N. Wbrew twierdzeniom Strony, w niniejszej sprawie nie budzi więc wątpliwości, że stan zachowania zabytku nie spowodował utraty jego chronionych prawem wartości, a jego remont jest możliwy i zasadny, ponieważ kwestia ta była już przedmiotem oceny właściwego organu w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Na koniec przypomniano, że w myśl art. 49 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wykonanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku nieruchomym nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, w przypadkach określonych przepisami Prawa budowlanego. Natomiast zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

W świetle powyższych rozważań należało orzec jak w sentencji.

Skargę na tę decyzję złożył J. M. zarzucając:

I. naruszenie przepisów procedury administracyjnej poprzez:

1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 5 w zw. z art. 28 oraz art. 104 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie przez organ I instancji odrębnych decyzji administracyjnych w stosunku do każdego ze współwłaścicieli nieruchomości bez określenia wzajemnych relacji obowiązków nałożonych tymi decyzjami;

2) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 142 kpa, poprzez uznanie, że organ I instancji nie miał podstaw do zawieszenia postępowania, a co za tym idzie uznał, że odmowa zawieszenia przez organ I instancji przedmiotowego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z wniosku odwołujących o wykreślenie zabytku z rejestru zabytków była uzasadniona, podczas gdy wynik tego postępowania ma kluczowe znaczenie dla oceny zasadności nałożenia na właścicieli nieruchomości jakichkolwiek obowiązków w zakresie wykonania prac zabezpieczających i budowlanych budynku;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

1. naruszenie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (zwanej dalej ustawą o ochronie zabytków) w zw. z art. 5 konstytucji, poprzez uznanie, że to na właścicielu zabytku nieruchomego ciążą obowiązki strzeżenia dziedzictwa narodowego i to wyłącznie ten podmiot jest za to odpowiedzialny.

2. naruszenie art. 49 ust. 1 i ust. 2 w zw. z treścią art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez nieuprawnione uznanie, że przeprowadzenie prac, o których mowa w zaskarżonej decyzji wymaga uzyskania decyzji, o której mowa w art. 36 ust. 1.

3. naruszenie art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez bezzasadne uznanie, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, a na której znajduje się obiekt wpisany do rejestru zabytków, podczas gdy faktycznie jest on wyłącznie współwłaścicielem tej nieruchomości i nie jest samodzielnie ani uprawniony, ani zobowiązany do wykonywania czynności związanych z nieruchomością bez współdziałania ze strony drugiego współwłaściciela A. M.

Skarżący podniósł, że organ II instancji stwierdził, że z akt przedmiotowej spraw)' wynika, że J. M. posiada tytuł prawny do zabytku wynikający z prawa własności i jest jedyną osobą wymienioną w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości.

Tymczasem nieruchomość ta została nabyta wspólnie przez J. M. oraz jego żonę A. M., co wynika wprost z treści umowy z dnia 19.03.2012r.

Umowę tę skarżący załączył do niniejszej skargi i wnosił o jej dopuszczenie jako dowodu w sprawie, w trybie wynikającym z art. 106 § 3 ppsa.

W tym samym trybie skarżący wnosił o dopuszczenie dowodu z decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6.07.2022r. w sprawie uchylenia decyzji wydanej w stosunku do A. M. i umorzenia postępowania w sprawie.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ odwoławczy nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia kto faktycznie posiada tytuł prawny do nieruchomości.

Swoje ustalenia oparł wyłącznie na treści księgi wieczystej nr [...].

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i b oraz treścią art. 200 ppsa, wnosił o:

- uchylenie decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 22.06.2022r. wydanej w sprawie o sygnaturze DOZ-OAiK.650.1378.2021 .AJ utrzymującej w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 22.09.2021r. o nr 615/DC/2021 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Uwzględnienie skargi następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie takie naruszenia i wady nie wystąpiły, dlatego skarga nie została uwzględniona.

Poddaną kontroli Sądu decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji nakładające, w trybie art. 49 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), na właściciela zabytku obowiązek wykonania wyszczególnionych w sentencji prac konserwatorskich i robót budowlanych określając dwa terminy ich wykonania.

Przypomnieć zatem na wstępie trzeba, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z. zabytki podlegają ochronie bez względu na stan zachowania, stosownie zaś do art. 5 pkt 2, 3 i 4, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Konserwator Zabytków, dokonał w dniu 21 października 2020 r. kontroli stanu zachowania zabytkowego budynku dworu wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewody C. o z [...] grudnia 1996 r.

W toku oględzin stwierdzono, m.in., że stan zachowania dworu drewnianego jest bardzo zły, grożący zawaleniem. Teren wokół budynku porośnięty jest samosiewami drzew i krzewów. Kamienno-ceglane fundamenty budynku są w dobrym stanie zachowania, w piwnicy nie stwierdzono zawilgocenia lub pęknięcia i zarysowania murów. Odmienny stan rzeczy występuje na zewnątrz, w obrębie kamienno-ceglanej podmurówki, która posiada ubytki materiałów i uszkodzone lico. Ganek wejściowy w elewacji południowej jest w stanie grożącym awarią budowlaną. Konstrukcja drewniana nie jest stabilna, oszalowanie i wypełnienie konstrukcji jest wybrakowane, daszek zawalony. Budynek w żadnym stopniu nie jest zabezpieczony przed czynnikami atmosferycznymi. Wnętrze zabytku jest silnie porażone przez grzyby domowe, ze względu na wieloletnie zalewanie wodami opadowymi oraz brak niezbędnych zabezpieczeń i konserwacji. Obecnie część belek stropowych jest zawalona, z sufitów spadła część deskowania i powały, a ze ścian wiele fragmentów wypraw tynkarskich. Ściany i całe wnętrze jest zawilgocone, zdegradowane i ciągle zalewane przez wody opadowe. Więźba dachowa z widocznymi miejscami infekcji biologicznej (otwory po larwach owadów ksylofagicznych, zawilgocenia) oraz brakami elementów konstrukcyjnych. Wymaga ona pilnego wzmocnienia. Pokrycie dachu jest nieszczelne, a część połaci od strony ganku jest zawalona. Kominy z widocznymi luźnymi cegłami, w stanie kwalifikującym się do wzmocnienia i przemurowania. Liczne ubytki w oszalowaniu elewacji. Istniejące oszalowanie wykazuje zużycie materiału. Obiekt posiada instalację rynnowo-spustową, która wymaga przeglądu i naprawy.

Ustalony zły stan zachowania obiektu stanowił podstawę do wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, której materialnoprawną podstawę stanowił art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stosownie do wskazanego przepisu Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wynikający z tytułu własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku.

Z art. 49 ust. 1 u.o.z. wyraźnie wynika, że decyzja podejmowana w tym przedmiocie należy do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że sądowa kontrola takiej decyzji jest ograniczona. Decyzja uznaniowa może być bowiem przez Sąd uchylona jedynie w sytuacji stwierdzenia, że została ona wydana z takim naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, a naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Powyższa sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności protokół kontroli przeprowadzonej przez organ wojewódzki i wykonana dokumentacja fotograficzna znajdująca się w aktach, potwierdza konieczność wykonania prac wymienionych w kwestionowanej decyzji.

Na aprobatę zasługuje stanowisko organów, zgodnie z którym, w przedstawionym stanie faktycznym, należało zastosować art. 49 ust. 1 u.o.z. Wydanie decyzji wymuszającej działania zapobiegające dalszej degradacji zabytku, jest zgodne z powinnością organów konserwatorskich. Nałożone obowiązki służą zabezpieczeniu obiektu przed całkowitą degradacją i eliminują przyczyny destrukcji, tym samym mieszczą się w dyspozycji omawianej regulacji.

W związku z tym nie jest zasadny zarzut skargi wskazujący na przekroczenie przez organ uprawnień wynikających z cytowanej wcześniej normy art. 49 ust. 1 u.o.z.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że na podstawie powołanego przepisu organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), lecz także innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, których wykonanie uzna za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Każda z tych robót budowlanych, jeżeli jej wykonanie ma na celu jego zabezpieczenie przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem, może być przedmiotem nakazu organu konserwatorskiego, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z. (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2007 r., I SA/Wa 881/07, LEX nr 463729).

Ponadto, jak już wskazano wcześniej, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.z. ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome. Skoro stan zachowania zabytku nie ma wpływu na decyzję o objęciu go ustawową ochroną, to nie może również stanowić przeszkody do wydania decyzji zabezpieczającej całkowitemu zniszczeniu zabytku.

W kontekście tego przepisu rację mają organy wskazując, że dopóki obiekt nie zostanie skreślony z rejestru zabytków na właścicielu obiektu ciąży obowiązek jego ochrony i opieki nad nim.

Podnoszona przez skarżącego okoliczność prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków nie uzasadniała zawieszenia niniejszego postępowania. Charakter decyzji podejmowanej w oparciu o art. 49 ust. 1 u.o.z. jest właśnie taki, że ma za zadanie uchronić zbytek przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem i co do zasady obowiązki nakładane na właściciela są pilne i niezbędne. Przepis art. 49 ust. 1 ustawy należy wykładać i stosować w taki sposób, aby zapewnić osiągnięcie założonego przez ustawodawcę celu, którym jest zapewnienie możliwie szybkiej i efektywnej ochrony wartości zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji fizycznej przez podjęcie przy nim aktywnego działania w możliwie najkrótszym czasie.

Podkreślić należy, że w postępowaniu na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z, organy związane są decyzja o wpisie do rejestru zabytków, tak więc argumenty o utracie przez obiekt wartości historycznej i naukowej mogą być podnoszone wyłącznie w postępowaniu o skreślenie danego obiektu z rejestru zabytków.

Niezależnie od tego okoliczność wskazywana przez skarżącego z pewnością nie uniemożliwia wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie w oparciu o art. 97 k.p.a.

Na marginesie wskazać należy, że organy administracyjne w obu instancjach odmówiły skreślenia budynku dwory położonego w N., gm. C. z rejestru zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organów, następnie NSA uchylił wyrok sądu I instancji i w wyniku ponownego rozpoznania sprawy WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 255/22 nieprawomocnym wyrokiem oddalił skargę.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi wskazać należy, że nie budzi wątpliwości, że wpisanie nieruchomości do rejestru zabytków nakłada na jej właściciela (posiadacza) obowiązek opieki nad tym zabytkiem. Opieka ta sprowadza się do starannego postępowania w stosunku do zabytku, tj. utrzymania go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepszego jego wykorzystania dla dobra ogółu ze względu na jego walory historyczne, czy naukowe. Obowiązek dbałości o stan zachowania zabytku ma charakter publicznoprawny i wynika wprost z ustawy.

Właściciel powinien być zawsze postrzegany jako podmiot zobowiązany do podjęcia takich działań. Właściciel bowiem zgodnie z art. 140 kodeksu cywilnego w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy.

Odnosząc się do konsekwentnie podnoszonego zarzutu skierowania decyzji do tylko jednego ze współwłaścicieli zabytku, przez co decyzja jest niewykonalna, wskazać należy, że stanowisko to prezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika jest wyrazem albo braku starannego przygotowania się do reprezentowania strony w niniejszym postępowaniu albo chęcią wprowadzenia w błąd organów i orzekającego Sądu.

Dołączony do skargi przez pełnomocnika wypis aktu notarialnego umowy sprzedaży, poświadczony przez niego za zgodność z oryginałem, mający być rozstrzygającym dowodem na współwłasność obiektu w sposób oczywisty świadczy o tym, że nabywcą jest wyłącznie J. M. który nabył go do majątku odrębnego a jego małżonka A. M. potwierdziła tę okoliczność oświadczając jednocześnie, że nieruchomość nabył za fundusze stanowiące jego majątek osobisty.

Reasumując stwierdzić należy, że organy konserwatorskie zobowiązane były wydać decyzję nakazującą skarżącemu, w terminie określonym w tej decyzji, wykonanie oznaczonych robót budowlanych przy zabytku, gdyż ich wykonanie rzeczywiście stało się niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Konserwator zabytków określił w sentencji decyzji nakazane prace jako roboty budowlane i konserwatorskie, zabezpieczające przed zniszczeniem zabytku-co w pełni odpowiada dyspozycji art. 49 ust. 1 u.o.z.

Zawarcie w decyzji organu I instancji wskazania, że przeprowadzenie prac, o których mowa w zaskarżonej decyzji wymaga uzyskania decyzji wskazanej w art. 36 ust. 1 u.o.z. nie stanowi merytorycznego rozstrzygnięcia a ma charakter wyłącznie informacyjny.

W ocenie Sądu organ zebrał, rozpatrzył i ocenił materiał dowodowy w sposób prawidłowy i wystarczający dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia z zachowaniem reguł określonych w art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., czemu dał wyraz w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając te okoliczności na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.