Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 453/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

﻿Sygn. akt IV SA/Wa 453/12 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wykowski Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego M. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S. kwotę 376 (trzysta siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; IV. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. kwotę 393 (trzysta dziewięćdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa

Narodowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa

Narodowego Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. stwierdzającej wydanie z

naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r znak:

[...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z zawiadomieniem Ministra

Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2008 r. na podstawie art. 157

§ 1 i 2 k.p.a. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia

nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego

1998 r. Nr [...] stwierdzającej, że orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu

Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] września 1952 r. znak:

[...] wydane w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji

Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-

odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1951 r. przedsiębiorstwa Drukarnia [...], ul. [...] oraz

ustalenia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa przechodzących na

własność Państwa - w części dotyczącej przejęcia przez Państwo nieruchomości

przy ul. [...] w L. położonej - wydano z rażącym naruszeniem prawa (art. 156

1 pkt 2 k.p.a.). W wyniku powyższego postępowania, w dniu [...] marca 2011 r.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał decyzję nr [...], w której

stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...]

czerwca 1998 r. znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostało,

że w sprawie istnieje przesłanka pozytywna stwierdzenia nieważności przewidziana

w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie

będącej stroną w sprawie, gdyż decyzja z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] została doręczona adwokatowi S. K., którego

pełnomocnictwo, udzielone przez stronę Panią H. G., wygasło

wraz ze śmiercią strony w dniu [...] kwietnia 1998 r. O okoliczności tej organ nie był

powiadomiony. Postępowanie było zatem prowadzone z udziałem osoby nieżyjącej

przy udziale pełnomocnika, którego pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

mocodawcy. Minister stwierdził jednak, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna

stwierdzenia nieważności ponieważ decyzja została doręczona w 1998 r., a zatem w

najpóźniej z końcem 2008 r. upłynął dziesięcioletni termin określony w art. 156 §2

k.p.a. Minister nie mógł więc wydać w roku 2011 decyzji stwierdzającej nieważność

decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r.

znak: [...] lecz musiał ograniczyć się do stwierdzenia wydania jej z

naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.

Po doręczeniu decyzji stronom, w przepisanym terminie (data stempla

pocztowego: [...] kwietnia 2011 r.), adwokat B. P. pełnomocnik Pana

M. T., Pani B. J., Pana A. M.,

Pani H. C., Pani K. W., Pani E. S., Pani

A. S. i Pani A. S. oraz adwokat M.

B. pełnomocnik Pani K. S., Pani I. B., Pani A. B., Pana D. B., Pana L.

B., Pani S. S., Pana S. S.,

Pana M. T. i Pani K. J. pismem z dnia 7 kwietnia

2011 r. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z [...]

marca 2011 r. Zaskarżonej decyzji zarzucone zostało naruszenie art. 156 § 2 k.p.a.

przez przyjęcie, że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak:

[...] jest nieważna jedynie z powodu stwierdzenia wady określonej w

art. 156 § 1 pkt 4, ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej, mimo, że

powinny wziąć udział w tym postępowaniu jako strony również inne osoby, co

stanowi rażące naruszenie prawa i daje podstawę od stwierdzenia nieważności

decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., szczególnie, że skutkiem tego

naruszenia jest pozbawienie tych osób możliwości zwrotu ich własności lub

odszkodowania za sprzeczne z prawem przejęcie nieruchomości stanowiącej

własność ich spadkobierców oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 7, 10,

77, 28, 30 k.p.a. na skutek braku zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie,

a nawet niezawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a

także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w chwili wszczęcia

postępowania. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności Kultury i Sztuki z dnia [...]

czerwca 1998 r. znak: [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. W

uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzone zostało, że

zaskarżona decyzja byłaby właściwa gdyby wada z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. była

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

jedyną wadą decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...]. Decyzja ta nie została jednak doręczona stronom

spadkobiercom właścicieli nieruchomości, których dotyczy postępowanie

administracyjne, ponieważ żaden z nich nie został zawiadomiony o toczącym się

postępowaniu. Dopiero w toku postępowania o odszkodowanie wszyscy

spadkobiercy małżonków S. zostali zawiadomieni przez organ

administracyjny, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania odszkodowania

podnosząc, że wnioski zostały złożone po upływie terminu (trzy lata od wydania

decyzji z 1998 r.). W oparciu o analizę art. 28 k.p.a. podniesiono, że organ

administracyjny powinien był ustalić z urzędu kto w danej sprawie powinien być

zawiadomiony jako strona postępowania, a brak zawiadomienia powoduje poważne

konsekwencje prawne (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący nie brali udziału w

postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. i nie

zostali wezwani przez organ administracyjny, mimo, że znana była okoliczność, że

właściciele nieruchomości - małżonkowie S. zmarli, a występująca w

sprawie w charakterze strony Pani M. nie była ich jedyną spadkobierczynią.

Zdaniem skarżących to uchybienie stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż ma wpływ

na sytuację prawną stron w zakresie dochodzenia zwrotu swojej własności lub

odszkodowania za mienie zabrane z naruszeniem prawa.

W powyższym piśmie z dnia 7 kwietnia 2011 r., poza wnioskiem o ponowne

rozpatrzenie sprawy wniesiono również, w oparciu o tożsame przesłanki i argumenty,

o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r.

Nr [...]. Wniosek ten został rozpatrzony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa

Narodowego w odrębnym postępowaniu decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po ponownym rozpatrzeniu sprawy

podkreślił, że rozpatrując sprawę po raz pierwszy i wydając w dniu [...] marca 2011 r.

zaskarżoną decyzję nr [...] prawidłowo uznał i ustalił (z czym również zgadzają

się skarżący), że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak:

[...] obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 §1 pkt

4 k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w

sprawie. Z uwagi jednak na upływ czasu, o którym mowa w art. 156 §2 k.p.a., nie jest

możliwe stwierdzenie nieważności tej decyzji z powodu powyższej przyczyny, lecz

zastosowanie znajduje art. 158 §2 k.p.a. nakazujący w takim przypadku ograniczenie

się do orzeczenia o stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdza się nieważności decyzji.

Odnosząc się do okoliczności podniesionej przez skarżących we wniosku o

ponowne rozpatrzenie sprawy, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia

nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. zakończonym wydaniem decyzji

Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] (będącej

przedmiotem niniejszego postępowania nadzorczego) nie brali oni udziału, pomimo,

że jako spadkobiercy właścicieli nieruchomości również byli stronami tamtego

postępowania, a pominiecie innych stron postępowania nastąpiło z winy organu (brak

zawiadomienia oraz brak doręczenia decyzji), co zdaniem skarżących stanowi rażące

naruszenie prawa i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności, o której mowa w

art. 156§ 1 pkt 2 k.p.a. organ stwierdził, że naruszenie prawa, polegające na tym, że

strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę

wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tym samym nawet

gdyby podzielić zarzut skarżących, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia

nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. zakończonym wydaniem decyzji

Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] doszło do

naruszenia prawa, gdyż w postępowaniu tym nie brały udziału wszystkie strony —

wszyscy spadkobiercy właścicieli nieruchomości, a pominięcie tych stron nastąpiło z

winy organu, który nie zawiadomił wszystkich stron o toczącym się postępowaniu i

nie doręczył decyzji z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] wszystkim

spadkobiercom, to należy jednak stwierdzić, że naruszenie to nie może zostać

uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie może

zostać weryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Naruszenie to

podlegać bowiem może weryfikacji tylko w trybie wznowienia postępowania. Minister

nie stwierdził zatem wystąpienia przesłanki nieważności - rażącego naruszenia

prawa, o którym mowa w art. 156§1 pkt 2 k.p.a., a rozpatrując sprawę ponownie,

poza wskazaną wyżej wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., nie stwierdził

również wystąpienia pozostałych przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a.

W odniesieniu do zarzutu, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji Nr [...] z

dnia [...] marca 2011 r. doszło do naruszenia przepisów postępowania — art. 7, 10,

77, 28, 30 k.p.a. na skutek braku zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie,

a nawet niezawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a

także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w chwili wszczęcia

postępowania, Minister stwierdza, iż w istocie takie naruszenia przepisów

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

postępowania miały miejsce. Stwierdzone uchybienia, podlegały konwalidacji w

postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w niniejszej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w Warszawie M. T., B. J., A.

M., H. C., K. W., E. S., A.

S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S.

S., S. S., M. T., K. J..

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 127 §3 k.p.a. oraz 138 pkt 1 k.p.a. na skutek utrzymania w mocy zaskarżonej

decyzji, pomimo jej niezgodności z prawem i ustalenia, że przy wydaniu zaskarżonej

decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art.10, art.77, art.28

oraz art. 30 k.p.a. - z powodu braku zapewnienia stronom czynnego udziału w

sprawie, a /nawet nie zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania w niniejszej /

sprawie, a także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w/ chwili

wszczęcia postępowania,

2) art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. polegające na błędnej wykładni tego przepisu i

zastosowanie do sytuacji, gdy decyzja została doręczona pełnomocnikowi, którego

pełnomocnictwo wygasło na skutek śmierci strony przed wydaniem decyzji,

3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie tego przepisu na skutek błędnej

oceny skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej oraz skutków

prawnych nie zawiadomienia wszystkich zainteresowanych o wszczęciu

postępowania,

4) art. 156 §2 k.p.a. na skutek zastosowania tego przepisu w sytuacji, gdy decyzja

rażąco narusza prawo i nie została wprowadzona do obrotu

prawnego.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i

zasądzenie od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących

kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stan faktyczny sprawy i wskazali,

że kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która wprost

regulowałaby kwestie skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej.

Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z momentem jej śmierci i w

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

stosunku do osoby nieżyjącej nie może być prowadzone postępowanie, a w

konsekwencji nie można też wydać decyzji administracyjnej. Gdy jednak do takiej

sytuacji dochodzi to -według przeważającego poglądu Naczelnego Sądu

Administracyjnego- trzeba przyjąć, iż decyzja taka obarczona jest wadą nieważności,

bowiem akt taki narusza prawo w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a. (wyroki

Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 kwietnia 1983 roku II SA. 261/83

OSP 1984/5 poz. 108, z dnia 17 grudnia 1998 roku IV SA 2272/97, z dnia 14

listopada 2001 roku I SA 2642/99, z dnia 20 września 2002 I SA 428/2001, OSP

2004/3, poz.33, z dnia 24 listopada 2010 roku I OSK 147/2010 LexPolonica nr

2427635). W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

odnosi się natomiast do takiej sytuacji, gdy osoba do której została skierowana

decyzja żyje, chociaż nie powinna być stroną, ponieważ nie ma przymiotu strony w

rozumieniu art. 28 k.p.a.

Decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku została wydana

w stosunku do osoby nieżyjącej i nie została doręczona, ponieważ pełnomocnictwo

wygasło na skutek śmierci strony. W sprawie niniejszej bezpodstawne jest

twierdzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że nie można stwierdzić

nieważności decyzji na skutek upływu czasu, ponieważ decyzja z [...] czerwca 1998

roku nie została doręczona stronie, co powoduje że nie została wprowadzona do

obrotu prawnego. Decyzja administracyjna jako akt skierowany do podmiotu

indywidualnie oznaczonego oraz jako akt zewnętrzny musi być zakomunikowana

adresatowi w formie przewidzianej przez kodeks postępowania administracyjnego.

Następuje to przez doręczenie decyzji na piśmie lub przez ustne ogłoszenie stronie.

Dopiero ogłoszenie lub doręczenie decyzji adresatowi oznacza wprowadzenie jej do

obrotu prawnego( wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z

dnia 22 września 2005 roku, SAB/Wa 125/2005, z dnia 9 lutego 2006 roku I SA/Wa

1001/05 niepubl.). W sytuacji, gdy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustalił,

że decyzja nie została doręczona stronie na skutek jej śmierci przed / zakończeniem

postępowania, to nie ma podstaw prawnych do zastosowania w niniejszej sprawie

przepisu art. 156 § 2 k.p.a, ponieważ przepis ten uzależnia wystąpienie skutków

prawnych od doręczenie lub ogłoszenia decyzji.

Ponadto wskazano, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczął z

urzędu postępowanie jedynie odnośnie decyzji z dnia [...] czerwca 1998 roku, mimo

że wszystkie orzeczenia administracyjne kończące postępowanie w sprawie

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w L. przy ul.

[...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i tak:

-orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i

Księgarstwa z dnia [...] września 1952 roku zostało wydane z rażącym naruszeniem

prawa w części dotyczącej nieruchomości, ponieważ nieruchomość ta nie wchodziła

w skład majątku drukarni, która została przejęta na własność Skarbu Państwa na

podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa

podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U.R.P. Nr 3, poz. 17 ze zm.).

-decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku [...]

została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego bez

udziału wszystkich zainteresowanych, mimo że organ administracyjny

wiedział, że Pani H. G. nie jest jedyną współwłaścicielką

nieruchomości, decyzja ta nie została doręczona wszystkim osobom, które powinny

występować w sprawie w charakterze strony i została wprowadzona do obrotu

prawnego z rażącym naruszeniem prawa.

-decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku została wydana w

stosunku do osoby nieżyjącej.

Zaskarżona decyzja także w sposób rażący narusza prawo, ponieważ

jak stwierdza Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, doszło do

naruszenia przepisów postępowania na skutek braku zapewnienia stronom

czynnego udziału w sprawie oraz doręczenia zaskarżonej decyzji osobom

nieżyjącym w chwili wszczęcia postępowania.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zgodnie z art.127§ 3 k.p.a.

otwiera nowy etap postępowania administracyjnego i jest rodzajem

odwołania. Wniosek taki ma cechy zwyczajnego środka prawnego

zmierzającego do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego w

toku tego postępowania dokonuje się oceny decyzji w takim

samym zakresie jak przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Minister Kultury i

Dziedzictwa Narodowego nie rozpoznawał powtórnie sprawy powołując się na

konkurencyjność trybów postępowania, mimo że bezsporne jest, iż postępowanie nie

może być wznowione na skutek upływu czasu. Skarżący zostali powiadomieni o

toczącym się postępowaniu administracyjnym dopiero w toku postępowania o

odszkodowanie, mimo że postępowanie to toczyło się już kilka lat i organ

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

administracyjny wiedział, że prowadzi postępowanie bez udziału wszystkich

zainteresowanych, którzy powinni być stroną w postępowaniu

Z decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku oraz decyzją z

dnia [...] czerwca 1998 r. skarżący zostali zapoznani toku postępowania o

odszkodowanie w którym Minister przyznał im prawa strony. Decyzje te były dla nich

korzystne a więc w tym czasie nie posiadali interesu prawnego do wznawiania

postępowania. Dopiero po zawiadomieniu skarżących o odmowie przyznania im

odszkodowania z powodu upływu czasu, skarżący mogliby wystąpić z taki

wnioskiem, ale wtedy już postępowanie nie mogło być wznowione na skutek upływu

czasu.

W ustawowym terminie wystąpili do Sądu z pozwem o

odszkodowanie i w toku tego postępowania Minister Kultury i Dziedzictwa

Narodowego wszczął z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, na

podstawie której skarżący dochodzą odszkodowania.

Podkreślono, że skarżący w toku postępowania o odszkodowanie nie byli

reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika i działali w zaufaniu do

organów administracji publicznej, które z mocy prawa są zobowiązane załatwiać

sprawy w sposób uwzględniający nie tylko interes społeczny, ale także słuszny

interes obywateli. W sytuacji, gdy skarżący nie zostali pouczeni o okolicznościach

prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich uprawnień - zgodnie z art. 9 k.p.a

- powoływanie się przez naczelny organ administracji publicznej na okoliczności

ograniczające uprawnienia skarżących i zawinione przez ten organ, narusza

podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego i nie sprzyja

realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując

stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między

innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz.

270 zwanej w dalszej części p.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki

przewidziane ustawie. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest

zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego

jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania

zaskarżonej decyzji i w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa wyeliminowanie

takiego aktu z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc

związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1

p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy

i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza

prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a po rozpatrzeniu wniosku o ponowne

rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Nr [...] z dnia [...].03.2011r. stwierdzającej wydanie z naruszeniem prawa decyzji

Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r.znak: [...], utrzymał w

mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie istnieje

przesłanka pozytywna stwierdzenia nieważności przewidziana w art. 156 §1 pkt 4

k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

gdyż decyzja z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] została doręczona

adwokatowi S. K., którego pełnomocnictwo, udzielone przez

stronę Panią H. G., wygasło wraz ze śmiercią strony w dniu

[...] kwietnia 1998 r. O okoliczności tej organ nie był powiadomiony. Postępowanie

było zatem prowadzone z udziałem osoby nieżyjącej przy udziale pełnomocnika,

którego pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią mocodawcy. Minister stwierdził

jednak, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna stwierdzenia nieważności

ponieważ decyzja została doręczona w 1998 r., a zatem w najpóźniej z końcem 2008

r. upłynął dziesięcioletni termin określony w art. 156 §2 k.p.a. Minister nie mógł więc

wydać w roku 2011 decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Kultury i

Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] lecz musiał ograniczyć się

do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 §2 k.p.a.

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

Rozpoznając niniejszą sprawę w pierwszej kolejności należy wskazać, że

ustanowienie przez stronę pełnomocnika (art. 32 k.p.a.) nie oznacza, przeniesienie

na niego obowiązków i uprawnień strony wynikających z prawa materialnego.

Pełnomocnik nie staje się stroną postępowania a jedynie działa w jej imieniu. Tym

samym w ocenie Sądu w ustalonym w sprawie stanie faktycznym, brak było

podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji z powołaniem się na

przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Pełnomocnictwo udzielone

pełnomocnikowi przez Panią H. G., wygasło wraz z jej

śmiercią w dniu [...] kwietnia 1998 r. Tym samym nie można na gruncie niniejszej

sprawy uznać, że decyzja została doręczona stronie, skoro w dacie jej wydania

H. G. nie żyła.

Dla uznania, iż decyzja została wydana w warunkach określonych w art. 156 § 1

pkt 4 k.p.a. niezbędne jest aby przedmiotowa decyzja była skierowana do osoby,

której zdolność prawną błędnie ustalono. Skierowanie decyzji do określonej osoby w

rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. oznacza bowiem, iż decyzja taka może wywrzeć

skutek w postaci zmiany sytuacji prawnej osoby do której jest kierowana. Nie sposób

uznać, iż kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja miała wpływ na

jakiekolwiek uprawnienia H. G. jak również, że mogła

wywrzeć wpływ w sferze jej praw osobistych czy majątkowych. Zmarły nie jest i nie

może być bowiem stroną postępowania ponieważ nie posiada zdolności prawnej.

Wskutek śmierci osoby fizycznej gasną jej prawa i obowiązki.

W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z inną sytuacją prawną niż

przyjął to organ. Prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby

zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w

rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego

powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Skoro bowiem charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią.

Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wydać decyzji. Gdyby zaś

doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona

obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (tak Małgorzata Stahl

- glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r. II

SA 261/83 OSPiKA 1984, Z. 5, poz. 108).

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

Tego rodzaju uchybienie w postępowaniu, w którym jednym z adresatów decyzji

jest osoba, która nie mogła się zapoznać z treścią decyzji i ewentualnie podjąć w

stosunku do niej określonych działań, nie daje się pogodzić z kryteriami

praworządności. Tak wydana decyzja nie może bowiem- z powodu braku możliwości

fizycznego doręczenia jej osobie zmarłej - wywołać odpowiednich skutków prawnych

(por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1429/08 wraz z

powołanym tam orzecznictwem; wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK

1959/06). Należy zatem w pełni zaakceptować pogląd, wyrażony również w wyroku

NSA z dnia 21 sierpnia 2008 r., II OSK 952/07 (Lex nr 496188), iż prowadzenie

postępowania oraz wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej powoduje wydanie

decyzji obarczonej wadą nieważności w postaci naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

(pogląd przytoczony w ślad za stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 29

czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1071/09, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń

pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w wyroku tym powołano wyżej wskazane

orzecznictwo), a nie jak przyjął organ art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Tym samym rozpoznając ponownie sprawę organ dokona jej oceny w oparciu o

art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a

Sąd nie uwzględnił zaś pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżących

w których wskazywali oni że nie brali udziału w postępowaniu zakończonym

kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzji, pomimo, że jako

spadkobiercy właścicieli nieruchomości również byli stronami tego postępowania, a

pominiecie innych stron postępowania nastąpiło z winy organu (brak zawiadomienia

oraz brak doręczenia decyzji), co zdaniem skarżących stanowi rażące naruszenie

prawa i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156§ 1

pkt 2 k.p.a.. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko zaprezentowane przez Ministra

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż naruszenie prawa, polegające na tym, że

strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę

wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naruszenie to nie może

zatem być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

i nie może zostać weryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Podlegać

bowiem może jedynie weryfikacji w trybie wznowienia postępowania. Należy

wskazać, iż w orzecznictwie sądowym przyjęty i utrwalony jest trafny pogląd, że

przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące podstawę do

stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jako przewidujące odstępstwo od

Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

zasady trwałości decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzające Stwierdzenie

nieważności decyzji może mieć zatem miejsce wówczas, gdy organ ustali, że decyzja

w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa tzn. dotknięta jest

w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a (

por. wyrok SN z dnia 11 maja 2000r. III RN 62/00, publikacja OSNP 2001/4/100). Z

analogiczną sytuacją mamy do czynienia w sytuacji wznowienia postępowania,

wznowione jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 145-153

k.p.a. Podkreślić należy, iż katalog przesłanek dopuszczających możliwość zarówno

stwierdzenia nieważności, jak i wznowienia postępowania jest katalogiem

zamkniętym. A zatem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można

powoływać się na podstawy wznowienia postępowania. Niedopuszczalnym i błędnym

jest bowiem przyjęcie, iż którakolwiek z podstaw wznowienia mogłaby zarazem

stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a,

uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zapadło w

oparciu o art. 200 i 205 p.p.s.a .