Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 524/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 16 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 roku sprawy ze skargi J. N., J. W., A. N., K. N., J. N. i A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], znak: [...], Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołań Prezydenta Miasta Ł. oraz K. N., J. N., A. N., J. N. i J. W. reprezentowanych przez A. N., działającego również we własnym imieniu, od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej Nr [...] z dnia [...] orzekającej o:

1) odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej na mapie z projektem podziału, zaewidencjonowanej w [...] Ośrodku Geodezji w dniu 29 lipca 2016 r. pod numerem [...] jako działka nr 30/29 o pow. 0,0676 ha oraz działka nr 30/31 o pow. 0,0538, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. oznaczonej na mapie z projektem podziału zaewidencjonowanej w [...] Ośrodku Geodezji w dniu 29 lipca 2016 r. pod numerem [...] jako działka nr 30/32 o pow. 0,0051 ha oraz działka nr 30/34 o pow. 0,0632 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...],

2) zwrocie na rzecz J. N. w ½ części udziału we współwłasności oraz J. W. w ½ części udziału we współwłasności, części nieruchomości wywłaszczonej decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] znak: [...] utrzymaną w części dotyczącej wywłaszczenia decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...] znak: [...], oznaczoną na mapie z projektem podziału zewidencjonowanej w [...] Urzędzie Wojewódzkim w dniu [...] pod numerem [...] jako działka nr 30/33 o pow. 0,0946 ha położona w Ł., w obrębie [...], dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł.w Ł. XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...],

3) zwrocie na rzecz Gminy Miasto Ł. kwoty 12.108,04 zł (słownie: dwanaście tysięcy sto osiem złotych i 04/100) stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego poprzednim właścicielom nieruchomości na podstawie decyzji Urzędu Miasta Ł. z dnia [...] znak [...] i zobowiązaniu:

a) J. W. do zwrotu kwoty w wysokości 6.054,02 zł (słownie: sześć tysięcy pięćdziesiąt cztery złote 02/100),

b) J. N. do zwrotu kwoty w wysokości 6. 054,02 zł (słownie: sześć tysięcy pięćdziesiąt cztery złote 02/100),

4) zwrocie na rzecz J. N. w 3/8 części udziału we współwłasności oraz J. W. w 5/8 części udziału we współwłasności, części nieruchomości wywłaszczonej decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] znak: [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału zaewidencjonowanej w [...] Ośrodku Geodezji w dniu 29 lipca 2016 r. pod numerem [...] jako działka nr 30/30 o pow. 0,0841 ha położonej w Ł., w obrębie [...], dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...],

5) zwrocie na rzecz Gminy Miasto Ł. kwoty 14.231,93 zł (słownie: czternaście tysięcy dwieście trzydzieści jeden złotych i 93/100) stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego poprzednim właścicielom nieruchomości na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] znak: [...] i zobowiązaniu:

a) J. W. do zwrotu kwoty w wysokości 8894,96 zł (słownie: osiem tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt cztery złote i 96/100),

b) J. N. do zwrotu kwoty w wysokości 5336,97 zł (słownie: pięć tysięcy trzysta trzydzieści sześć złotych i 97/100).

Wpłat kwot wymienionych w punktach: 3 a i b oraz 5 a i b na rzecz Gminy Ł. należy dokonywać w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Uchybienie terminu płatności spowoduje naliczenie ustawowych odsetek. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Nieruchomości podlegają zwrotowi w stanie w jakim się obecnie znajdują. Zwrot nieruchomości polega na przywróceniu prawa własności na rzecz wskazanych wyżej osób i następuje z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna. Ostateczna decyzja o zwrocie stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej oraz dokonania zmian w ewidencji gruntów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 26), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935), uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr 30/21 o pow. 0,2055 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] i [...] o pow. 0,1629 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. -Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Wspólnego dla Wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] nr [...] wywłaszczona została na rzecz Państwa część nieruchomości o pow. 1,2494 ha z całości o pow. 5,0738 ha, położona w Ł. przy ul. B 40/37a, oznaczona na planie geodezyjnym nr [...] z dnia 21 grudnia 1984 r. jako działki nr 31, 30/5, 95/8 stanowiąca na podstawie księgi wieczystej [...] własność W. N..

Zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] nr [...] przedmiotowa część nieruchomości niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe - osiedle "A".

Z kolei decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł.- Wydziału Geodezji Gospodarki Gruntami Wspólnego dla Wszystkich dzielnic m. Ł. z dn. [...] nr [...] wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o pow. 1,8829 ha z całości o pow. 3,8244 ha, położona w Ł. przy ul. B 40, oznaczona na planie geodezyjnym nr [...] z dnia 21 grudnia 1984 r. jako dz. nr 30/4.

Zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] nr [...] wydaną przez Wiceprezydenta Miasta Ł. przedmiotowa część nieruchomości niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe - osiedle "B".

Decyzją Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] nr [...] orzeczono o zwrocie przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od decyzji złożył Prezydent Miasta Ł.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej decyzją Nr [...] z dnia [...] orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr 30/21 o pow. 0,2055 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł.XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] i [...] o pow. 0,1629 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] na rzecz A. N., K. N., A. N., J. N., J. W. i J. N. oraz o rozliczeniach z tym związanych.

Odwołanie od decyzji złożył Prezydent Miasta Ł..

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr 30/21 i 30/6.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Rozpatrując sprawę ponownie, Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] nr [...], orzekł jak wyżej.

Odwołanie od decyzji złożył zarówno Prezydent Miasta Ł., jak również K. N., J. N., A. N., J. N. i J. W. reprezentowani przez A. N..

Wnioskodawcy zaskarżyli decyzję w zakresie punktu 1, dotyczącego odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr 30/29 i 30/32. W ocenie odwołujących działka nr 30/21 została jedynie częściowo wykorzystana na cel wywłaszczenia, tj. w części w jakiej usytuowano na niej ciepłociąg, zaś w 95 % nie jest używana przez jakikolwiek podmiot, porośnięta jest samosiejkami brzozy i trawą. Przez działkę nie przebiega żadna droga czy ciąg pieszy. Zdaniem odwołujących nie można zgodzić się z podziałem nieruchomości na działki nr 30/29, 30/30 i 30/31 i odmowę zwrotu działek nr 30/29 i 30/31. W ocenie wnioskodawców znajdująca się na działce kanalizacja sanitarna i deszczowa oraz sieć ciepłownicza nie mogły stanowić celu wywłaszczenia, albowiem zbudowane zostały jeszcze przed wywłaszczeniem. Kabel energetyczny wysokiego napięcia jest co prawda oznaczony na mapie do celów projektowych, ale oględziny nie wykazały, aby taka sieć przebiegała przez działkę. Z kolei telewizja kablowa nie może potwierdzać realizacji celu wywłaszczenia, albowiem została zrealizowana po upływie okresów przewidzianych w art. 137 u.g.n. Zaś sieć telekomunikacyjna, gazowa, kabel energetyczny wysokiego napięcia nie widomo przez kogo zostały wybudowane i czy powstały w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Jednocześnie odwołujący podnieśli, że organ nie wskazał konkretnej infrastruktury jaka miała powstać na działce nr 30/21, powyższe uniemożliwia zbadanie, czy wymieniona infrastruktura została zrealizowana w terminach określonych w art. 137 u.g.n. Poza tym zdaniem odwołujących nawet częściowa zabudowa działki infrastrukturą techniczną, czy urządzeniami przesyłowymi, nie koliduje z możliwością zwrotu tej działki. Zdaniem odwołujących również w odniesieniu do działki nr 30/6 do dziś nie ustalono jak infrastruktura była planowana na tej działce i kto wybudował sieci na tej działce. Nawet gdyby przyjąć, że działka nr 30/6 została wykorzystana pod energetyczną linię napowietrzną, to sposób takiego wykorzystania nie odnosi się do całej działki. Napowietrzna linia energetyczna przebiega wyłącznie przez wąski pas działki, który stanowi niecałe 10 % jej powierzchni. Zdaniem wnioskodawców nie zweryfikowano również operatu szacunkowego, który w ich ocenie zawiera błędy merytoryczne skutkujące zawyżeniem wartości nieruchomości.

Z kolei Prezydent Miasta Ł. nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zwrotu nieruchomości. Podniósł, że w decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] nr [...] wywłaszczona została część nieruchomości opow. 1,2494 ha, położona w Ł. przy ul. B 40/37 oznaczona na planie geodezyjnym nr [...] z dn. 21.12.1984 r. jako działki nr 31, 30/5, 95/8. W decyzji wskazano, że powyższa część nieruchomości niezbędna jest pod budownictwo mieszkaniowe, realizowane w ramach osiedla "A". Zdaniem Prezydenta na działkach będących przedmiotem postępowania o zwrot, oznaczonych numerami 30/6 i 30/21, w obrębie [...], wybudowana została infrastruktura techniczna, tj. wodociąg W400, kanalizacja sanitarna ks 400, kanalizacja deszczowa kd 1000 i kd 300, sieci gazownicze gs225 i gn250, sieć ciepłownicza Rncn 2x900, kanalizacja telefoniczna oraz sieci energetyczne. Infrastruktura ta nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejących osiedli mieszkaniowych, zasila bowiem zespoły budynków mieszkalnych w osiedlach "B" oraz "A". Poza tym odwołujący wskazał, że z pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "C" z dnia 12 listopada 2012 r. nr TT/3369/8031/2012 wynika, że na terenie m.in. działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem 30/6, w obrębie [...], w okresie budowy osiedla mieszkaniowego, tj. lata 80 i 90, było urządzone zaplecze budowy dla wykonawców, z magazynami materiałów, barakami dla pracowników, biurem budowy oraz bazą sprzętu. W odwołaniu wskazano, że dla potrzeb budowy osiedla, konieczne jest też utworzenie bazy technicznej dla jej wykonawców, co miało miejsce na spornej nieruchomości. Zatem w ocenie Prezydenta nie można uznać, że cel nie został zrealizowany, pomimo późniejszego wykorzystania tej części nieruchomości na parking samochodowy, który także służył mieszkańcom osiedla. Zdaniem autora odwołania teren zajęty przez osiedle mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. Mogą na nim występować obszary tzw. zielone, czy rekreacyjne lub strefy ochronne. Osiedle mieszkaniowe jest pewnym swego rodzaju, mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami uwzględniającymi potrzeby mieszkańców. Wobec określenia celu wywłaszczenia jako budowa osiedla mieszkaniowego wraz z niezbędną do funkcjonowania tego osiedla infrastrukturą, wyszukiwanie i wydzielanie fragmentów gruntu, gdzie nie wybudowano akurat bloku mieszkalnego czy urządzenia infrastruktury technicznej i orzekanie o zwrocie tych wydzielonych fragmentów, pozostaje w ocenie Prezydenta Miasta Ł., sprzeczne z zasadami zagospodarowania przestrzennego. Ponadto tak wydzielona działka nr 30/30, przeznaczona do zwrotu, nie posiada obecnie dostępu do drogi publicznej. Odwołujący zwrócił uwagę na niekonsekwencję organu I instancji, który w swej decyzji z dnia [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości z uwagi na realizację celu wywłaszczenia, by w kolejnym rozstrzygnięciu zaprzeczyć temu stwierdzeniu.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr 30/21 o pow. 0,2055 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] i [...] o pow. 0,1629 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...].

Przytaczając treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm., dalej jako u.g.n.), organ odwoławczy wskazał, iż jednym z obszarów postępowania wyjaśniającego w sprawie zwrotu nieruchomości jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem.

Z ustaleń organu I instancji wynika, że przedmiotowe działki wywłaszczono przywołanymi decyzjami z [...] oraz [...]. Działkę nr 30/5, w skład której weszła działka nr 30/6, wywłaszczono pierwszą z decyzji od W. N.. Z kolei drugim rozstrzygnięciem objęto dz. nr 30/4, której częścią jest działka nr 30/21, a ówczesnymi właścicielami nieruchomości byli W. N. i M. N. po ½ części. Jednocześnie w decyzji wskazano, że M. N. nie żyje, a na podstawie postanowienia Sądu z dnia 6 lipca 1987 r. sygn. [...] spadek po M. N. nabyli W. N. i J. W. po ½ części.

Na wniosek J. W., byłej współwłaścicielki oraz A. N., S. N. i J. N., będących na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. IV Wydział Cywilny z dnia 18 kwietnia 1990 r. sygn. akt [...], spadkobiercami byłego współwłaściciela – W. N., wszczęte zostało postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki numer: 30/21 o pow. 0,2055 ha i 30/6 o pow. 0,1629 ha.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 12 kwietnia 2012 r. spadek po zmarłym S. N. nabyli K. N., J. N. i A. N. w udziałach po ⅓ każde z nich, którzy przyłączyli się do wniosku o zwrot przedmiotowych działek.

Dalej organ wyjaśnił, iż kolejnym elementem postępowania wyjaśniającego w sprawie zwrotu jest ustalenie aktualnych numerów działek objętych wnioskiem.

Stosownie do ustaleń organu I instancji poczynionych w oparciu o wypisy z rejestru gruntów działka ewidencyjna 30/6 o pow. 0,1269 ha w obrębie [...] jest częścią działki nr 30/5 o pow. 0,9410 ha, a działka nr 30/21 o pow. 0,2055 ha jest częścią działki nr 30/4 o pow. 1,8829 ha - wskazanych na mapie do celów prawnych nr ewidencyjny [...].

Dla potrzeb niniejszego postępowania wykonano mapę z projektem podziału zaewidencjonowaną w dniu 29 lipca 2016 r pod numerem [...]. Działka nr 30/21 została podzielona na działki nr 30/29, 30/30 i 30/31, zaś działka nr 30/6 - na działki nr 30/32, 30/33 i 30/34.

Dla merytorycznej oceny zasadności wniosku o zwrot nieruchomości, kluczowe jest ustalenie realizacji celu wywłaszczeniach na spornych działkach.

Objętą wnioskiem działkę nr 30/6 wywodzącą się z działki nr 30/5 wywłaszczono decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...], utrzymaną w części dotyczącej wywłaszczenia decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...].

Zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] wywłaszczona nieruchomość niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe osiedle "A".

Z kolei decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa działkę nr 30/4, której częścią jest wskazana we wniosku działka nr 30/21.

Jak wskazał organ I instancji, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] nr [...] przedmiotowa nieruchomość niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe - osiedle "B". W załączniku nr 2 do decyzji zostały ustalone warunki techniczne realizacji inwestycji i wykorzystania terenów dla osiedla budownictwa mieszkalnego wielorodzinnego B -Jednostka B-3 Zespół 2 i 3. Zgodnie z tym załącznikiem w odniesieniu do infrastruktury technicznej w zakresie urządzeń sieciowych miejskich istniejących wskazano, że na terenie przyszłego osiedla "B" istnieją lub są w trakcie budowy: magistrale wodociągowe [pic]400 mm- "B" - 1 w ul. C - połączona z istniejącym osiedlem "C", magistrala wodociągowa [pic] 600 mm "B" - 4" w projektowanym Bulwarze N-S od ul. C do ul. D, magistrala wodociągowa [pic]500 mm "B-2" w projektowanym Bulwarze N-S od ul. C przez teren osiedla "A", magistrala wodociągowa [pic]800 "D", magistrala wodociągowa przesyłowa [pic]1200 mm - "E" w ul. E- w budowie, kolektor sanitarny "B - 3" w Bulwarze N-S oraz dalej w pasie projektowanych dróg osiedlowych - częściowo w budowie, gazociąg wysokoprężny [pic]400 mm w zachodniej części osiedla "B", sieci energetyczne - ze względu na sąsiedztwo GPZ "B" w stosunku do projektowanego osiedla teren w zachodniej części jest poprzecinany licznymi liniami napowietrznymi wysokiego, średniego i niskiego napięcia o zróżnicowanej ważności i przeznaczeniu.

W zakresie zaopatrzenia w wodę w przywołanym załączniku wskazano, że osiedle "B" będzie zasilane bezpośrednio z rurociągów tłoczonych R. Awaryjnym źródłem wody będzie magistrala "F", a w ul. E zasilana ze stacji wodociągowej w K., oraz jako drugie zabezpieczenie, projektowane zbiorniki wodociągowe na stacji wodociągowej "G". W początkowym okresie budowy osiedla przewiduje się zasilanie zachodniej części z istniejącej magistrali "H" [pic]400 mm oraz "I" [pic]400 mm z terenu osiedla "C" łącznie w ilości 50 1/sek.

W załączniku zaplanowano również odprowadzenie ścieków sanitarnych z osiedla. Jako odbiorniki ścieków z osiedlowych kanałów sanitarnych wskazano kolektor "K" IP 1,0 x 1,75 - dawniej Kolektor VII przebiegający przez Bulwar N-S i dalej ulicami osiedlowymi , kanał [pic] 0,5 m przebiegający przez osiedle A B-l, kolektor IP 0,60 x 1,05 m z rozgałęzieniami [pic]0,5 i 0,25 m w ul. C. Stwierdzono, że wszystkie obiekty przewidziane w planie realizacyjnym zostaną podłączone do osiedlowej sieci kanalizacji sanitarnej. Przewidziano ułożenie kanałów sanitarnych we wspólnym wykopie z kanałami deszczowymi.

Kolejnym elementem infrastruktury technicznej opisanym w załączniku była kwestia odprowadzania ścieków deszczowych. Jako odbiorniki ścieków deszczowych z osiedla wskazano: kolektor "L" [pic] 1,6 - 1,2 w Bulwarze N-S (główny kolektor zlewni rz. O.) częściowo zrealizowany na odcinku rzeki O. ul. C, kolektor [pic] 1,2 przebiegający przez osiedle "A B-l", kolektor [pic]1,2 przebiegający przez osiedle "A B-2", regulowana rzeka N.. Wskazano, że wymienione kolektory i kanały miejskie odprowadzać będą ścieki deszczowe tej części osiedla "B", która leży w zlewni rz. Or. - stanowi to 90% całego obszaru B.

Zgodnie z przywołanym załącznikiem osiedle B przewidziane zostało do zgazyfikowania gazem ziemnym doprowadzanym ze Śląska gazociągiem wysokoprężnym [pic] 400 mm. W załączniku wskazano, że gazociąg przebiega w rejonie ul. E. Przewidywano również budowę stacji redukcyjno-pomiarowej I-go stopnia redukującej gaz z ciśnienia wysokoprężnego do ciśnienia średnioprężnego oraz dwóch stacji redukcyjno-pomiarowych II stopnia.

Załącznik przewidywał też rozwiązania związane z siecią cieplną - główne punkty włączenia to komory na sieci magistralnej zlokalizowane w Bulwarze N-S. Przebieg głównej sieci cieplnej - osiedlowej był przewidziany na skraju ciągów komunikacyjnych osiedla.

Ponadto zgodnie z ww. załącznikiem przez osiedle miały przebiegać liczne linie napowietrzne.

Wyjaśniając stan zagospodarowania działek organ I instancji wystąpił do wielu podmiotów z zapytaniem w tym zakresie. Zarząd Dróg i Transportu poinformował, że działka nr 30/6 posiada jedynie użytek drogowy - "dr", natomiast nie stanowi urządzonego pasa do ruchu drogowego.

Urząd Miasta Ł. w piśmie z dnia 10 marca 2016 r. nr DGM-DM-XII.6845.538.2016 wskazał, że nie posiada obowiązujących umów dzierżawy na prowadzenie parkingu na działce nr 30/6 oraz nie były naliczane opłaty za bezumowne korzystanie z przedmiotowej nieruchomości. W ewidencji gruntów działka oznaczona jest jako użytek "dr" i stanowi drogę o nazwie A, znajdującą się we władaniu Zarządu Dróg i Transportu w Ł..

Z kolei [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa "C" wskazała, że przez działki nr 30/21 i 30/6 przechodzą następujące instalacje: napowietrzny gazociąg magistralny o parametrach 2cRz900, podziemna kanalizacja telefoniczna 3t, podziemna kanalizacja deszczowa kd 1000 i kd 300, podziemna kanalizacja sanitarna ks 400, podziemna linia wysokiego napięcia eWN, gazociąg g225 i g250, wodociąg w400 oraz napowietrzna linia oświetlenia przebiegająca przez działkę nr 30/6. W piśmie wyjaśniono, że infrastruktura techniczna zasila obok istniejących zasobów Spółdzielni, także inne nowopowstałe zespoły budynków mieszkalnych w osiedlach B i A.

Oględziny przeprowadzone w ramach postępowania przed organem I instancji wykazały, że w graniach działki nr 30/6 postawiono ogrodzenie trwałe, tj. siatkę, w odległości około 20 metrów od południowej granicy działka została zagospodarowana pod parking samochodowy. Północna część działki, tj. pas około 1,5 m pozostaje nie ogrodzona. Z dokumentacji fotograficznej wynika, że przez działkę nr 30/6 przebiega linia energetyczna.

Natomiast na działce nr 30/21 równolegle do drogi przebiegają dwie nitki ciepłociągu napowietrznego szerokości 4 m (widoczne uzbrojenie działki). Zaś pozostała część działki na północ od ciepłociągu jest nieogrodzona i porośnięta drzewostanem - brzozy i sosny.

Ustalając datę wybudowania infrastruktury technicznej znajdującej się na działce, organ I instancji wystąpił do [...] Ośrodka Geodezji. W odpowiedzi wskazano, że w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym gromadzone są szkice inwentaryzacji powykonawczej infrastruktury technicznej, które zawierają dane na temat daty pomiaru uzbrojenia technicznego. Datę tę można przyjąć jako datę budowy, gdyż pomiar powinien zostać wykonany przed zasypaniem poszczególnych urządzeń. I tak [...] Ośrodek Geodezji wskazał, że na działce nr 30/6 znajduje się: sieć eWN (kabel energetyczny wysokiego napięcia) - pomierzona w październiku 1986r., sieć gn (gazowa niskoprężna) - pomierzona w lipcu 1987 r. Z kolei na działce nr 30/21 usytuowana jest sieć ks (kanalizacji sanitarnej) - pomierzona w październiku 1984 r., sieć telekomunikacyjna - pomierzona w styczniu 1994 r., sieć v (telewizji kablowej) - pomierzona we wrześniu 2004 r., sieć eWN (kabel energetyczny wysokiego napięcia) - pomierzona we wrześniu 1989 r., sieć gs (gazowa średnioprężna) - pomierzona w październiku 1984, sieć wo (wodociągowa ogólna) - pomierzona w kwietniu 1981 r. sieć eWN (kabel energetyczny wysokiego napięcia) - pomierzony w październiku 1997 r. , sieć c (ciepłownicza) - pomierzona w październiku 1986 r.

Zgodnie z kopią mapy zasadniczej wykonaną przez [...] Ośrodek Geodezji w dnia 21 marca 2016 r. przez działkę nr 30/21 przebiega: kolejno od strony działki nr 30/28 linia energetyczna, wodociąg, gazociąg, kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa, zaś w dalszej części działki linia telefoniczna, linia energetyczna i ciepłociąg. Przez działkę nr 30/6 zgodnie z ww. mapą zasadniczą przebiega: kolejno od strony działki nr 30/13 - linia wysokiego napięcia, kanalizacja deszczowa, gazociąg.

D S.A. w piśmie z dnia 19 kwietnia 2016 r. znak: RE/TO/4347/16 wskazała, że w południowej części działki nr 30/21 znajduje się czynna magistrala sieci ciepłowniczej wody gorącej wysokoparametrowej o średnicy 2xDn900mm wykonana w 1987 r. jako część nadziemna w technologii tradycyjnej. Strefa ochronna dla sieci o średnicy 2xDn900mm wynosi 5,0 m od skraju sieci ciepłowniczej.

Ponadto [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa "C" w piśmie z dnia 12 listopada 2012 r. wskazała, że m.in. na działce nr 30/6 było urządzone zaplecze budowy dla wykonawców z magazynami materiałów, barakami dla pracowników, biurem budowy oraz bazą sprzętu. Na działce nr 30/6 zlokalizowany jest również parking ogrodzony siatką, w odległości 20 m od południowej i 1,5 m od północnej granicy działki. Przez działkę przebiega linia wysokiego napięcia, kanalizacja deszczowa i gazociąg.

Organ I instancji na potrzeby niniejszego postępowania z działki nr 30/6 wydzielił działki nr 30/32, 30/33 i 30/34. W zaskarżonej decyzji odmówił zwrotu działki nr 30/32 z uwagi na przebiegającą przez działkę linię wysokiego napięcia oraz działki nr 30/34 ze względu na kanalizację deszczową i gazociąg. W ocenie organu odwoławczego słusznie odmówiono zwrotu rzeczonych działek, ponieważ opisana infrastruktura służy nowo powstałym budynkom mieszkalnym w osiedlach B i A. Zdaniem organu II instancji należy również odmówić zwrotu działki oznaczonej w projekcie podziału numerem 30/33 z uwagi na parking znajdujący się w bezpośrednim sąsiedztwie głównego celu wywłaszczenia, tj. osiedla mieszkaniowego. Skoro rzeczony parking ogrodzony siatką, zlokalizowany jest w pobliżu osiedla, to zasady wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego wskazują, że korzystają z niego mieszkańcy tegoż osiedla mieszkaniowego. Pozbawione doniosłości są argumenty związane z ułomnością lub wadliwością podstaw prawnych, w oparciu o które parking został zrealizowany. Istotne jest zagospodarowanie terenu zgodnie z celem wywłaszczenia (zob. wyrok II SA/Łd 101/17 z dnia 27 września 2017 r.). Poza tym jak wskazała w swym piśmie z dnia 12 listopada 2012 r. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa "C" m.in. na działce nr 30/6 było urządzone m.in. zaplecze budowy dla wykonawców z magazynami materiałów, barakami dla pracowników, biurem budowy oraz bazą sprzętu.

Z kolei przez działkę nr 30/21 przebiega linia energetyczna, wodociąg, gazociąg, kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa, linia telefoniczna, linia energetyczna oraz ciepłociąg. Przywołana infrastruktura również zasila budynki mieszkalne na osiedlach B i A. Zatem w ocenie organu odwoławczego działka nr 30/21 także nie może zostać zwrócona. Nagromadzenie na nieruchomości urządzeń infrastruktury technicznej spowodowało, że organ I instancji wydzielił do zwrotu fragment działki, który w efekcie nie ma nawet dostępu do drogi. W ocenie organu odwoławczego jest to bezzasadne. Organ odwoławczy przytoczył orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. I OSK 1049/13, który wskazał, że nie można przyznać byłym właścicielom nieruchomości lub ich następcom prawnym roszczenia o zwrot nieruchomości po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nawet gdy w subiektywnym przekonaniu byłego właściciela teren inwestycji nie został w pełni zagospodarowany dla potrzeb jej funkcjonowania i część nieruchomości - w jego ocenie - mogłaby zostać zwrócona.

Uzasadniając odmowę zwrotu nieruchomości należy mieć na uwadze, że opisane urządzenia infrastruktury technicznej czy parking służą mieszkańcom osiedla. Podkreślić należy, że budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznaje się ponadto wszelkie instalacje podziemne - linie komunikacyjne, wodociągi, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 roku, sygn. akt: IV SA 2033/96 oraz wyroki WSA: w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 roku, sygn. akt: II SA/Kr 958/13; w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 roku, sygn. akt: II SA/Po 158/11 oraz z dnia 20 grudnia 2007 roku, sygn. akt: III SA/Po 648/07; w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 37/11 oraz z dnia 21 października 2008 roku, sygn. akt: II SA/Łd 664/08 i inne).

Zatem w ocenie organu odwoławczego zagospodarowanie nieruchomości wskazuje na realizację celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach.

Zdaniem organu II instancji nie mogą przynieść oczekiwanego skutku zarzuty wnioskodawców dotyczące daty budowy poszczególnych urządzeń oraz realizacji inwestycji w terminach przewidzianych w art. 137 u.g.n. Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z cytowanej wcześniej decyzji o ustaleniu inwestycji, przewidywano wykorzystanie pod cel wywłaszczenia istniejących lub będących w trakcie budowy urządzeń infrastruktury technicznej. Co biorąc pod uwagę zasady wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego wymagało w większym lub mniejszym stopniu podejmowania rożnych dodatkowych czynności służących realizacji celu wywłaszczenia. Poza tym zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w kontekście badania realizacji celu wywłaszczenia nie należy tracić z pola widzenia okoliczności, że działki wnioskowane do zwrotu były i są częścią większej zorganizowanej całości, tak w dacie wywłaszczenia, jak i obecnie. Wobec tego należy mieć na uwadze, że w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., I OSK 946/07, LEX nr 496163). Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 orzekł, że przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie organu odwoławczego wobec realizacji celu wywłaszczenia na rzeczonych działkach, bezzasadny jest w ogóle podział nieruchomości objętych wnioskiem i należy orzec o odmowie zwrotu przedmiotowych działek nr 30/6 i 30/21.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zakwestionowali J. N., J. W., A. N., K. N., J. N. i A. N., reprezentowani przez radcę prawnego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie słusznego interesu strony składającej odwołanie, poprzez:

- zaniechanie ustalenia, jaki był plan zagospodarowania działki 30/6 zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] i dowolnym przyjęciu, że zagospodarowanie tej działki nastąpiło w oparciu o decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] nr [...], która to decyzja dotyczy innej działki, tj. 30/21;

- zaniechanie ustalenia dokładnej daty rozpoczęcia i zakończenia budowy infrastruktury technicznej, tj. linia energetyczna, kanalizacja deszczowa, kanalizacja sanitarna, ciepłociąg, wodociąg, linia telefoniczna - wybudowanych na działkach 30/6 i 30/21 stanowiących przedmiot postępowania;

- bezpodstawne przyjęcie, że data pomiaru uzbrojenia technicznego infrastruktury technicznej zlokalizowanej na działkach 30/6 i 30/21 jest tożsama z datą budowy tej infrastruktury;

- nie ustalenie daty bezumownego zagospodarowania działki nr 30/6 pod parking prowadzony przez I. W.;

- zaniechanie ponownych oględzin nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania podczas, gdy parking prowadzony bezumownie przez I. W. na działce 30/6 został zlikwidowany, jeszcze w 2016 r. i obecnie przedmiotowa działka nie jest przez nikogo zagospodarowana;

2. prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 4 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie faktu dotyczącego usunięcia parkingu z działki nr 30/6, który to fakt znany jest organowi z urzędu, a to z uwagi na fakt, że informacja ta była przedmiotem postępowania prowadzonego z wniosku H. C. i C. K., a zakończonego wydaniem decyzji Wojewody [...] z dnia [...], w sprawie o nr [...];

3. prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. 136 § 3 w zw. z art. 137 § 1 u.g.n., poprzez przyjęcie, że urządzenie na działce 30/6:

- zaplecza budowy dla wykonawców z magazynami materiałów, barakami dla pracowników, biurem budowy oraz bazą sprzętu stanowi cel wywłaszczenia o jakim mowa w decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...] utrzymaną w mocy decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...], podczas gdy celem w/w decyzji było budownictwo mieszkaniowe - osiedle "A", a nie budowa tymczasowych i niezwiązanych z gruntem naniesień;

- prywatnego parkingu stanowi realizację publicznego celu wywłaszczenia nieruchomości, podczas gdy nie ustalono kiedy powstał ten parking oraz kto zagospodarował w ten sposób działkę.

4. prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. 136 § 3 w zw. z art. 137 § 2 u.g.n.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej w skrócie "p.p.s.a."), odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodna określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Biorąc pod uwagę wskazane zasady skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] odmawiająca zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr 30/21 o pow. 0,2055 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...] i [...] o pow. 0,1629 ha, dla której w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta [...].

Przystępując do kontroli w oznaczonym zakresie zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ, a warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Przy czym, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).

Gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Z przytoczonych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest więc ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym, przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie akceptowany jest pogląd, że w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe, czy też budownictwo mieszkaniowe cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany nie tylko w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach budynków mieszkalnych, ale również innych obiektów związanych immanentnie z potrzebami mieszkańców, czy też szerzej z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego, a w szczególności obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, a także infrastruktury towarzyszącej ( por. wyroki: NSA z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 610/15, z dnia 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1537/09 - dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdym jednak wypadku należy szczegółowo odnieść istniejące aktualnie na poszczególnych działkach urządzenia do urządzeń planowanych przy wywłaszczeniu. Nie każda bowiem infrastruktura, czy tereny zielone, będą mogły być uznane za realizację celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego, jeśli nie są one ściśle z tym osiedlem i jego funkcjami związane (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 450/12, LEX Nr 1228992, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 r., II SA/Kr 958/13, LEX Nr 1398417).

W orzecznictwie przyjmuje się również, że budowa infrastruktury technicznej, a szczególnie podziemnej, może nie kolidować ze zwrotem nieruchomości. Jednak, co istotne, jeżeli zrealizowana na nieruchomości infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, to wybudowaną infrastrukturę uznać należy za urządzenie służące mieszkańcom, a tym samym realizujące cel wywłaszczenia. W takim przypadku brak jest podstaw do zwrotu wobec zrealizowania celu wywłaszczenia, a tym samym braku przesłanki z art. 136 ust 3 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 643/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 102/16 - dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że ustalenia organu orzekającego o odmowie zwrotu wnioskowanych działek są prawidłowe i zgodne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W omawianym zakresie dokonana została prawidłowa interpretacja przepisu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz wypełniony obowiązek nałożony z mocy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. tj. zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy oraz dokonano prawidłowej oceny istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania okoliczności w oparciu o całokształt kompletnego materiału dowodowego.

Niespornym jest, że działki objęte wnioskiem wywłaszczono decyzjami z 1985 r. oraz z 1987 r. Działkę nr 30/5, w skład której weszła działka nr 30/6, wywłaszczono pierwszą z decyzji od W. N. Z kolei drugim rozstrzygnięciem objęto działkę nr 30/4, której częścią jest działka nr 30/21, a ówczesnymi właścicielami nieruchomości byli W. N. i M. N. po ½ części. Nie jest również sporna ustalona w toku postępowania kwestia następstwa prawnego i legitymacji skarżących.

Spornym zagadnieniem w sprawie było natomiast zaistnienie przesłanki zbędności spornych nieruchomości na cel wywłaszczenia, a dokładnie, czy cel ten został na wywłaszczonych nieruchomościach zrealizowany.

Przechodząc do wykładni wskazanych wyżej przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 1433/10, wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06 - dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z ustaleń organu i dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że działka ewidencyjna nr 30/6 o pow. 0,1269 ha w obrębie [...] jest częścią działki poprzednio oznaczonej nr 30/5 o pow. 0,9410 ha, a wywłaszczenia jej dokonano decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...], utrzymaną w części dotyczącej wywłaszczenia decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...] Zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...], wywłaszczona nieruchomość niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe - osiedle "A". Z kolei działka nr 30/21 o pow. 0,2055 ha jest częścią działki nr 30/4 o pow. 1,8829 ha i została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. z dnia [...]. Zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] nr [...] przedmiotowa nieruchomość niezbędna była pod budownictwo mieszkaniowe osiedla "B".

Organ zwrócił również uwagę, co ma w sprawie istotne znaczenie, że załącznikiem do decyzji były ustalone warunki techniczne realizacji inwestycji i wykorzystania terenów dla osiedla budownictwa mieszkalnego wielorodzinnego, gdzie w odniesieniu do infrastruktury technicznej istniejącej w zakresie urządzeń sieciowych miejskich wskazano, że na terenie przyszłych osiedli istnieją, są planowane, lub są w trakcie budowy, ze szczegółowo opisanym przebiegiem i parametrami: magistrale wodociągowe, gazociąg, sieci energetyczne, czy też sieci kanalizacji sanitarnej.

W oparciu o zgromadzone w sprawie, a szczegółowo opisane w kwestionowanej decyzji dokumenty organ ustalił, że przez działkę nr 30/21 przebiega: kolejno od strony działki nr 30/28 - linia energetyczna, wodociąg, gazociąg, kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa, zaś w dalszej części działki linia telefoniczna, linia energetyczna i ciepłociąg o przywołanych parametrach. Z kolei przez działkę nr 30/6 przebiega: kolejno od strony działki nr 30/13 - linia wysokiego napięcia, kanalizacja deszczowa, gazociąg.

W tej sytuacji organ słusznie przyjął, ze w okolicznościach przedmiotowej sprawy cel wywłaszczenia został zrealizowany i to niezależnie od tego czy są to sieci podziemne czy naziemne. Niewątpliwie za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznać należy wszelkie instalacje podziemne - wodociągi, gazociągi, ciepłociągi, czy też linie elektryczne, instalację sanitarną i kanały deszczowe podobnie jak i ewentualnie inne urządzenia towarzyszące ( parkingi, ciągi komunikacyjne, boiska, zieleń osiedlowa itd.). Ustalenie, tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, że budowa opisanych urządzeń, uwzględniając logiczną konieczność połączenia ich z sieciami istniejącymi stanowi element realizacji celu, którym była budowa osiedla mieszkaniowego, przesądza o zasadności odmowy zwrotu nieruchomości z uwagi na brak przesłanki zwrotu, jaką jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, tak jak wymagają tego przepisy art. 136 ust. 3 w związku z art. 137ust. 1 u.g.n. W tej sytuacji dalszy sposób wykorzystania, czy tez przeznaczenia nieruchomości (np. parking), choć w tym przypadku zbieżny z celem wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego), ma znaczenie drugorzędne. Podzielić należy również argumentację organu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy za realizację celu wywłaszczenia uznać można również urządzenie zaplecza budowy dla wykonawców z magazynami materiałów, barakami dla pracowników, biurem budowy oraz bazą sprzętu niezbędnych wszak do prowadzenia budowy. Zwrócić bowiem należy uwagę, że z dokumentów zgromadzonych w aktach (pismo [...]SM "C" z dnia 12 listopada 2012 r.) wynika, że pomiędzy zapleczem budowy, a nadziemną magistralą ciepłowniczą była wybudowana droga technologiczna stanowiąca dojazd do zaplecza oraz dla dostawy prefabrykatów ciężkim sprzętem do budowy bloków mieszkalnych. Droga technologiczna istniejąca do chwili obecnej (posiada użytek drogowy – "dr", choć nie jest urządzona w rozumieniu ustawy o drogach), w początkowym okresie po zasiedleniu pierwszych budynków stanowiła drogę dojazdową do budynków dla mieszkańców osiedla. Ustalenie, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany, może być dokonane nie tylko w przypadku powstania na wywłaszczonych nieruchomościach jakiejś inwestycji wymagającej wykonania robót budowlanych. Ustalenie takie może być dokonane również wtedy, gdy organ stwierdzi, że na nieruchomościach doszło do wykonywania określonych czynności faktycznych w związku z celem wywłaszczenia określonym w orzeczeniu o wywłaszczeniu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 923/17, LEX nr 2474030).

Zgodzić należy się również z poglądem Wojewody, że w kontekście badania realizacji celu wywłaszczenia nie należy tracić z pola widzenia okoliczności, że działki, których zwrotu skarżący się domagają, były i są częścią większej zorganizowanej całości, tak w dacie wywłaszczenia, jak i obecnie. Niewątpliwie więc w tej sytuacji należy mieć na uwadze, że w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 2 u.g.n., nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości, a tym bardziej, tak jak uczynił to organ I instancji, wydzielić cześć nieruchomości, pomiędzy istniejącymi sieciami, nie mającej nawet dostępu do drogi publicznej.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi dotyczących w szczególności naruszenia art. 137 przypomnieć należy, że przepis art. 137 u.g.n. oznacza, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem ww. terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Sformułowania "pomimo upływu" określonego czasu od określonego momentu nie da się inaczej odczytywać, jak tylko jako przesłanki podlegającej badaniu aktualnie przez organ. Normę tę należałoby odczytać w ten sposób, że organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy nie została ona jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już ww. terminy. W razie dokonania pozytywnego ustalenia winien wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie – o odmowie zwrotu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Kr 1422/10 - dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnośnie zarzutu dotyczącego niedochowania, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, terminów przewidzianych w art. 137 ust. 1 u.g.n., niezależnie od przedstawionej wyżej argumentacji, zwrócić należy uwagę na pogląd prezentowany w wyroku NSA z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt I OSK 254/13 – dostępny jw.), który skład orzekający podziela, a także na przywołany już przez Wojewodę wyrok TK z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P38/11.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi.

a.tp.