Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 123/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156-158
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skarg S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. i Prezydenta Miasta P. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wydania orzeczenia z naruszeniem prawa oraz częściowego stwierdzenia jego nieważności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] - obie w częściach stwierdzających wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r. nr [...]; 2. oddala skargę Prezydenta Miasta P. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...].

W zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Zarządzeniem z dnia 5 lipca 1950 r. Minister [...] ustanowił, w punkcie f) przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Wytwórnia [...] - który został powierzony [...] Zakładom [...]. Zarządzenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim z 1950 r., nr [...], pod poz. [...].

Zarządzeniem z dnia [...] października 1950 r., nr [...] 50 Prezes Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości, zmienił pkt f) ww. zarządzenia z dnia [...] lipca 1950 r., powierzając przymusowy zarząd państwowy nad wymienionym przedsiębiorstwem Wielobranżowej Dyrekcji Przemysłu [...], a kolejnym zarządzeniem z dnia [...] listopada 1950 r., a następnie ponownie dokonał zmiany zarządzenia z dnia [...] lipca 1950 r., powierzając przymusowy zarząd państwowy nad przedmiotowym przedsiębiorstwem [...] Przedsiębiorstwu [...].

Protokołem zdawczo-odbiorczym z czynności przeprowadzonych w dniu 1 grudnia 1950 r. oraz 22 grudnia 1950 r. wprowadzono ww. [...] Przedsiębiorstwo [...] w przymusowy zarząd państwowy nad powyższym przedsiębiorstwem.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1966 r., nr [...] Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych orzekł o przejściu na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r. wraz ze wszystkimi składnikami majątkowymi przedsiębiorstwa [...], pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym, w szczególności zaś o przejściu, jako składnika majątkowego ww. przedsiębiorstwa, nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], zapisanych w księdze wieczystej:

1) [...] 2;

2) [...] m2;

3) [...] 2;

4) [...] 2.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] Minister Gospodarki stwierdził nieważność, m.in. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Wytwórnia [...] z dnia [...] lipca 1950 r.

Rozstrzygnięciem z dnia [...] października 2006 r., nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2426/06 oddalił skargę na to rozstrzygnięcie.

[...] sp. z o.o[...] wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r. uzasadniając, iż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. z r. Nr 11, poz. 37, ze. zm.), bowiem Minister Gospodarki ostateczną decyzją z dnia [...] października 2006 r., utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r., stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. ze skutkiem ex tunc. W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia, tj. dni [...] października 1966 r. wskazane uprzednio przedsiębiorstwo nie pozostawało pod przymusowym zarządem państwowym. Nie było zatem podstaw do jego przejęcia, w trybie ww. art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

Wskazaną uprzednio decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju stwierdził, iż orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa, jako składnika majątkowego przedsiębiorstwa [...], nieruchomości położonych w P. przy ul. [...][...] o pow. [...] m2, zapisanych w księdze wieczystej:

1) [...] 2;

2) [...] 2;

3) [...] 2;

4) [...] 2,

zostało wydane z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność ww. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r., nr [...], w pozostałej części.

Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezydenta Miasta P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., zarzucając naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa, poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazał, iż stwierdzenie nieważności zarządzenia z dnia [...] lipca 1950 r. wywołuje skutki od dnia wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Zatem za błędne i całkowicie pozbawione podstaw prawnych uznał twierdzenie organu, iż ze względu na eliminację ww. zarządzenia od dnia jego wydania, brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym. Ponadto stwierdził, że decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzją z dnia [...] października 2006 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 15, w związku z art. 24 § 1 pkt 5 kpa., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności Obie decyzje zostały sporządzone przez tę samą osobę oraz podpisane przez tę samą osobę.

[...] z siedzibą w P. również wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 kpa, poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż ustanowienie użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości przejętych przez Państwo w drodze decyzji wywołało nieodwracalne skutki prawne.

II. art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez stwierdzenie, iż orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowalnych nr [...], w części dotyczącej przejęcia ww. nieruchomości zostało wydane z naruszeniem prawa i jako takiej akceptowanie jej istnienia w obrocie prawnym.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w orzeczeniu z dnia [...] października 1966 r. nie występują wady wymienione w art. 156 § 1 pkt 1, 3 - 7 kpa, lecz zostało ono wydane z rażącym naruszeniem art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37 ze zm.)

Stosownie do art. 2 ww. ustawy przedsiębiorstwa, które pozostawały w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21, poz. 67 ze zm.), przechodziły z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpił ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie.

Z akt niniejszej sprawy, a w szczególności z treści badanego orzeczenia z dnia [...] października 1966 r. wynika, iż Minister Przemysłu Lekkiego zarządzeniem z dnia [...] lipca 1950 r. ustanowił przymusowy zarząd państwowy, na podstawie ww. dekretu z 1918 r. nad przedmiotowym przedsiębiorstwem.

Dla oceny legalności kontrolowanego orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r. kluczowe znaczenie ma jednak okoliczność, iż Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r., utrzymaną następnie w mocy orzeczeniem Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2006 r. stwierdził nieważność ww. zarządzenia z dnia [...] lipca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem.

Przy tym należy wskazać, iż w zakresie oceny skutków stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej istnieje jednolite stanowisko zarówno judykatury, jak również doktryny prawa administracyjnego, które wskazuje, iż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wywołuje skutki prawne ex tunc (czyli od dnia wydania wadliwej decyzji). Zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. zostało wyeliminowane z obiegu prawnego z mocą wsteczną. W konsekwencji argumentacja Prezydenta Miasta P., w zakresie skutków stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej, jest oczywiście niezasadna.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu Prezydenta Miasta P. organ wskazał, że decyzje Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2006 r. i z dnia [...] października 2006 r., nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, korzystają z domniemania prawidłowości, mają moc obowiązującą oraz wywołują skutki prawne. Minister podniósł, iż co do zasady - wyjątek wynika z art. 17 ustawy z 1958 r. - stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa. Powoduje to stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., odpowiadający przesłance wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Powyższe skutkuje stwierdzeniem nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa. Zaprezentowany pogląd jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z tego względu w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] października 1966 r. nie istniała przesłanka do pozostawania pod zarządem państwowym przedsiębiorstwa wskazanej Wytwórni [...], a w konsekwencji do przejęcia nieruchomości w trybie ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

Odnosząc się do ww. art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., stanowiącego odrębną od art. 2 podstawę prawną do przejmowania mienia w drodze nacjonalizacji, organ wskazał, że objęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa we władanie przez jednostkę organizacyjną sprawującą przymusowy zarząd, nastąpiło w sposób władczy, w wyniku wykonywania przez organy państwowe imperium. Wydanie zarządzenia Ministra [...] z dnia [...] lipca 1950 r. nie miało zatem na celu usankcjonowania władania nieruchomościami bez tytułu prawnego przez państwową jednostkę organizacyjną, lecz doprowadzenie do władczego pozbawienia właściciela władztwa nad przedsiębiorstwem i nieruchomościami wchodzącymi w jego skład.

W niniejszej sprawie niewątpliwie objęcie przedsiębiorstwa przez państwową jednostkę organizacyjną nastąpiło na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego w wyniku realizacji ww. zarządzeń Ministra Przemysłu Lekkiego o ustanowieniu przymusowego zarządu. W konsekwencji należy stwierdzić, iż przejęcie ww. przedsiębiorstwa nastąpiło w dacie późniejszej, niż wydanie ww. zarządzenia z dnia [...] lipca 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu.

Przy czym objęcie mienia we władanie, w związku z nabyciem przez państwową jednostkę organizacyjną uprawnienia skutecznego wobec właściciela tego mienia, np. na podstawie zarządzenia albo umowy z właścicielem, w przypadku wygaśnięcia tego uprawnienia, nie prowadzi do władania nieruchomością bez tytułu prawnego w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. a i b ustawy z 1958 r. Tym samym brak jest podstaw do uznania, iż do przedmiotowego przedsiębiorstwa miał również zastosowanie art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z 1958 r.

Organ podniósł, iż orzeczenie z 1966 r., w części dotyczącej przejęcia uprzednio wymienionych nieruchomości, położonych w P., wywołało nieodwracalne skutki prawne. Wynika to z faktu, że prawo użytkowania wieczystego znacjonalizowanych nieruchomości i własność posadowionych na nich budynków należą do E..D.. Dodał, że organ nadzoru nie wywodzi zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych z faktu wydania decyzji Wojewody [...] dnia [...] lipca 1991 r., nr [...], bowiem decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie powstanie z mocy prawa użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości będących w zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...].

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] sp. z o.o., zaskarżając je w całości.

Decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 156 § 2 kpa, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r. nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], wywołało nieodwracalne skutki prawne, podczas gdy przedmiotowa decyzja administracyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu przepisu art. 156 § 2 kpa.

Wobec powyższego wniosła, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r.

Skarżąca uzasadniła, że w sposób rażący naruszony został art. 156 § 2 kpa, bowiem w sposób nieuzasadniony organ wywiódł, że orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne w odniesieniu do wskazanych nieruchomości. Kwestia nieodwracalności skutków prawnych powinna być odnoszona do konkretnej decyzji, a ustanowienie na nieruchomości objętej przedmiotową decyzją użytkowania wieczystego, a następnie jej sprzedaży nie stanowią bezpośrednich skutków kontrolowanego nadzorczo orzeczenia.

Kolejną skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent Miasta P. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej.

Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie art. 7 kpa, art 77 § 1 kpa, art 80 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz wniósł o uchylenie zaskrzonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 21015 r., jako niezgodnych z prawem.

Uzasadnił, że orzeczenie z dnia [...] października 1966 r. nie jest obarczone wadą z art. 156 § 1 kpa. Nie doszło do rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, gdyż w ówczesnym stanie prawnym istniała podstawa prawna do wydania tego orzeczenia.

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. miała charakter nacjonalizacyjny i regulowała tryb przejmowania na własność Państwa przedsiębiorstw ,znajdujących się we władaniu państwa. Drukarnia [...] już w 1945 r. znajdowało się pod tymczasowym zarządem państwowym. Powołane przepisy miały również zastosowanie od tych przedsiębiorstw innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego, przez Państwowe jednostki organizacyjne i do chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego, aż do chwili wejścia w życie ustawy. Skoro w dniu [...] października 1966 r. nie istniała przesłanka do przejścia przedsiębiorstwa pozostającego w przymusowym zarządzie państwowym, nie można uznać, że nie istniała przesłanka do przejęcia mienia, będącego we władaniu państwa, a przesłanki ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. zostały spełnione.

Ponadto kontrolowaną decyzją zostało nabyte prawo własności nieruchomości, które winno podlegać ochronie z punktu widzenia wynikających z art. 2 Konstytucji RP, zasady zaufania obywateli do Państwa i zasady pewności prawa.

Odpowiadając na skargi Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Odpowiadając na skargę Prezydenta Miasta P. [...] sp. z o.o. z/s w P. wniósł o oddalenie tej skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze z dnia 19 grudnia 2016 r.

Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. Sąd połączył na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 123/17 i I SA/Wa 124/17 oraz postanowił prowadzić je pod niniejszą sygnaturą akt.

Na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. pełnomocnik [...] sp. z o.o. z/s w P. sprecyzował skargę w ten sposób, że wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej obie w części dotyczącej wydania orzeczenia z dnia [...] października 1966 r. z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm..) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Polega ona na kontroli legalności, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa dotycząca stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r., i orzekająca w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa, jako składnika majątkowego przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o., [...] w P. ul. [...], nieruchomości położonych w P. przy ul. [...] m2, zapisanych w księdze wieczystej:

1) [...];

2) [...] 2;

3) [...] 2;

4) [...] 2,

o wydaniu z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność ww. orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r., nr [...], w pozostałej części. Jest więc to decyzja wydana w postępowaniu nadzorczym prowadzonym na podstawie przepisu art. 156 – 158 k.p.a.

Analiza postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją potwierdza prawidłowość twierdzenia organu nadzoru, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych dotknięte jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Na wstępie wskazać trzeba, iż ww. orzeczenie Ministra z dnia [...] października 1966 r. zostało wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. z 1958r., nr 11, poz. 37, ze zm). Zauważyć trzeba, iż powołana ustawa z dnia [...] lutego 1958 r. miała charakter nacjonalizacyjny, a nie wywłaszczeniowy. Regulowała bowiem przejęcie własności na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania. Jako podstawę wydania orzeczenia Ministra Budownictwa i Materiałów Budowalnych z dnia 10 października 1966 r. powołano art. 2 i 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Zgodnie z art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, przechodzą na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie. Z kolei w myśl art. 9 ww. ustawy, przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa następuje bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń i zobowiązań powstałych przed objęciem przedsiębiorstwa z wyjątkiem służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone (ust. 1). Podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych, w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przejętego przedsiębiorstwa, jest orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] lipca 1950 r., wydane zostało zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego, w sprawie m.in. (pkt f) ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem [...]. Z akt sprawy wynika także, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] Minister Gospodarki stwierdził nieważność, m.in. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Wytwórnia [...] z dnia [...] lipca 1950 r. Przywołana wyżej treść z art. 2 tej ustawy z dnia [...] lutego 1958 r. wskazuje, że pomiędzy orzeczeniem o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa, a zarządzeniem o ustanowieniu przymusowego zarządu nad tym przedsiębiorstwem zachodzi konieczny związek – pozostawanie w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowi dla orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa warunek konieczny tak w momencie wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego ([...] marca 1958 r.), jak i na etapie orzekania przez właściwego ministra o nacjonalizacji przedsiębiorstwa, a także w czasie pozostawania orzeczenia w obrocie prawnym.

Zatem stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa. ( por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 505/10, publik. CBOIS). Powoduje to stan rażąco sprzeczny z art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego odpowiadający przesłance określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i skutkuje koniecznością co do zasady stwierdzeniem nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa. Takie stanowisko ma również oparcie w treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] listopada 2012 r. sygn. akt I OPS 2/12 ( CBOIS). W uchwale tej wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że sankcja nieważności zastosowana wobec decyzji oznacza pozbawienie mocy skutków prawnych wywołanych przez decyzję wadliwą od samego początku (ex tunc). Sąd w składzie orzekającym w całości podziela stanowisko zawarte w ww. uchwale.

Ponadto niezasadny jest zarzut Prezydenta Miasta P., dotyczący naruszenia przez organ nadzoru art. 156 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na fakt, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13), stwierdził niekonstytucyjność ww. przepisu w zakresie, w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Niekonstytucyjność bowiem wspomnianego wyżej przepisu została stwierdzona z uwagi na jego niezupełność, z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. Fakt ten oznaczał zatem, że następstwem tegoż wyroku winna być stosowna aktywność ustawodawcy, a której to aktywności ustawodawca jednak do tej pory nie wykazał.

Wreszcie za niezasadne należy uznać zarzuty skargi Prezydenta Miasta P. odnoszące się do braku podstaw do stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1966 r., gdyż w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. istniała podstawa do przejęcia nieruchomości objętej bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne ( art. 17 pkt 2 a i b). Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ustawy, jej postanowienia stosuje się również do: (1) zakładów elektrycznych objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. nr 52, poz. 271), (2) a) przedsiębiorstw, b) innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. Stanowisko to jest niezasadne z dwóch powodów. Z treści orzeczenie z dnia [...] października 1966 r. wynika w sposób bezsporny, że podstawą wydania tego orzeczenia był art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. szeroko opisany wyżej. Prawidłowo zatem organ prowadził postępowanie nadzorcze w kontekście rażącego naruszenie tego konkretnie przepisu. A ponadto w wyroku wyroku z dnia 21 grudnia 1992 r. sygn. akt IV SA 1054/92 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że gdy chodzi o "inne mienie" to podlegało ono przejęciu na własność Państwa tylko wówczas, gdy zostało objęte przymusowym zarządem państwowym ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. bądź zarządem ustanowionym na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. z 1947 r. Nr 52, poz. 271). Podobne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął również w wyroku z dnia 21 grudnia 1998 r. sygn. akt IV SA 2182/99 (publ. LEX nr 45854), w wyroku z dnia 27 października 1998 r. sygn. akt IV SA 1980/96 (publ. LEX nr 45889) oraz w wyroku z dnia 20 grudnia 1994 r. sygn. akt I SA 1143/93. Również w wyroku z dnia 5 sierpnia 1992 r. sygn. akt IV SA 330/92 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż "do mienia objętego nieważnym przymusowym zarządem nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym". Jak wynika z powyższego wyroku, jeżeli mienie objęte było nieważnym przymusowym zarządem ustanowionym na podstawie dekretu z 1918 r. w sprawie przymusowego zarządu, a tym bardziej jeżeli mienie takie nie było objęte w ogóle przymusowym zarządem na podstawie przepisów obowiązującego prawa, to do takiego mienia nie można stosować przepisów ustawy z 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Tym samym zarzuty skargi Prezydenta Miasta P., dotyczące braku podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenie z dnia [...] maja 1966 r., z uwagi na argumentacje wyżej podaną nie mogły zostać uwzględnione.

Taki stan rzeczy niewątpliwie obligował organ nadzoru do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia o ile na przeszkodzie takiego rozstrzygnięcia nie stała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 156 § 2 in fine k.p.a, w postaci wywołanych orzeczeniem nieodwracalnych skutków prawnych. W rozpoznawanej sprawie skutki takie, zdaniem Ministra, wywołało zbycie prawa użytkowania wieczystego znacjonalizowanych nieruchomości na rzecz E. D., który to prawo nabył na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r. rep. A Nr [...]. W konsekwencji czego ograniczył on swoje rozstrzygnięcie do stwierdzenia, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., że kontrolowane orzeczenie w części odnoszącej się do nieruchomości szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji, wydane zostało z naruszeniem prawa.

Z taką jednak oceną nie sposób się zgodzić. Zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej było wielokrotnie podejmowane w orzecznictwie sądowym i w tej kwestii wypracowano podstawowe kryteria oceny, jednolicie przyjmowane przy orzekaniu w tego typu sprawach. Przedmiotem niniejszego postępowania "nieważnościowego" jest wyłącznie wymieniona w sentencji decyzja nacjonalizacyjna. W żadnym stopniu nie mogą być w tym postępowaniu oceniane skutki decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...], orzekającej o nabyciu z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo [...] prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności posadowionych na nich budynków położonych przy ul. [...] i oznaczonych jako działki nr [...] ( całość znacjonalizowanego przedsiębiorstwa).

Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie dotychczasowemu właścicielowi własności. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Nie chodzi bowiem o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 §2 Kpa (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt IV SA 2182/99). Stąd organ orzekający "nie odwraca" skutków prawnych decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r., gdyż wykracza to poza jego kompetencję, lecz ma na względzie jedynie bezpośrednie skutki prawne wywołane przez orzeczenie Ministra Budownictwa i Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1966 r. Stanowisko to znajduje również oparcie w wielu kolejnych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi w sytuacji, gdy w stosunku do znacjonalizowanego wcześniej gruntu dokonano czynności o charakterze cywilno — prawnym /odpłatną umową sprzedaży jego własności lub użytkowania wieczystego, a czynności te poprzedzone były decyzją "komunalizacyjną" lub "uwłaszczeniową", to nieodwracalne skutki prawne należy upatrywać jako konsekwencję tych decyzji /a nie decyzji nacjonalizacyjnych/, gdyż dopiero po ich wydaniu i na ich podstawie dokonano tych czynności cywilno - prawnych (por. wyrok NSA z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt IV SA 1095/02). W nawiązaniu do powyższego, za z zasadne należy uznać argumenty zawarte w skardze skarżącego [...] sp. z.o.o. w P., zmierzające do wykazania, iż w niniejszym przypadku nie zaszły nieodwracalne skutki prawne. ,

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art.145 §1 pkt a ppsa orzekł jak w pkt 1 wyroku.

Na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 2 wyroku.

O kosztach na rzecz skarżącego [...] sp. z o.o. z/s w P. orzeczono na podsatwie art. 200 i 205 §2 ppsa ( pkt 3 wyroku).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez organ nadzoru sprawy przy jej uwzględnieniu.