Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 641/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 w zw. z art. 205
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61 a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 18 sierpnia 2009 r. w przedmiocie zatwierdzenia podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w S. własność J. i S. D. jako bezprzedmiotowe.

W sprawie ustalono, że decyzją z dnia 18 sierpnia 2009 r. Burmistrz K. zatwierdził podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w S. stanowiącej własność J. i S. D. wydzielając działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji złożył Ł. S. (dalej: "skarżący") w dniu 21 czerwca 2019 r. W ocenie pełnomocnika skarżącego powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w wyniku podziału została uszczuplona powierzchnia działki nr [...] tj. została naruszona własność wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2019 r. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 18 sierpnia 2009 r. Kolegium utrzymało postanowienie w mocy. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt IV SA/Po 916/19 po rozpatrzeniu skargi Ł. S. uchylił ww. postanowienia. W konsekwencji powyższego Kolegium wszczęło postępowanie w przedmiotowej sprawie w wyniku którego wydało decyzję z dnia 30 marca 2020 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ww. decyzji Burmistrza K., a następnie w odpowiedzi na złożenie przez Ł. S. wniosku z dnia 9 kwietnia 2020 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 18 maja 2020 r. Kolegium utrzymało ww. decyzję w mocy. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Po 595/20 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kolegium z dnia 30 marca 2020 r. stwierdzając, iż ponownie rozpoznając sprawę Kolegium winno ustalić czy skarżący ma przymiot strony, a w szczególności czy zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości.

W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazuje, że dokonany podział nie wykracza poza prawidłowo ustalone granice dzielonej działki. Organ podkreślił, że właściciele nieruchomości sąsiednich w stosunku do nieruchomości objętej decyzją o podziale nie mają statusu strony w postępowaniu podziałowym. Zasadniczo bowiem podział nieruchomości gruntowej jest wykonywaniem prawa własności nie oddziałującym na sytuację prawną właścicieli nieruchomości sąsiednich, gdyż polega na wydzieleniu działek granicami przebiegającymi wewnątrz nieruchomości. Ponadto organ zaznaczył, że Ł. S. nie jest nawet właścicielem działki sąsiedniej bowiem od działki powstałej w wyniku podziału tj. nr [...] oddziela działkę wnioskodawcy rów melioracyjny oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr [...] stanowiący własność Gminy K.. Co prawda podczas przeprowadzania procedury podziałowej w wyniku postępowania w przedmiocie przyjęcia granic nieruchomości podlegającej podziałowi i wznowienia znaków granicznych ustalono, iż faktyczny przebieg rowu melioracyjnego stanowiący działkę nr [...] jest inny niż przebieg granicy prawnej tej działki, a co za tym idzie również działek sąsiednich nr [...] i [...] to jednak jak wynika z akt sprawy, a w szczególności map w postaci szkicu przebiegu granic nieruchomości podlegającej podziałowi oraz mapy stanowiącej załącznik do decyzji z dnia 18 sierpnia 2009 r. zatwierdzającej podział przedmiotowej nieruchomości przeprowadzony podział działki nr [...] nie wykracza poza prawne granice działki nr [...] (przed podziałem), ani nie zmienia jej przebiegu, a co za tym idzie niezasadne jest twierdzenie, iż w wyniku podziału przedmiotowej nieruchomości uszczuplona została powierzchnia działki nr [...]. W trakcie czynności z przyjęcia granic geodeta opisał faktyczny przebieg granic i sporządził szkic przebiegu nieruchomości na którym zaznaczył, iż przebieg granic prawnych jest inny niż przebieg rowu na gruncie, który zaznaczył linią przerywaną jak kontur użytku gruntowego. Dokumentacja podziałowa została skontrolowana i przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Starostę [...] w dniu 31 lipca 2009 r. W oparciu o tą dokumentację oraz dokumenty dostarczone przez stronę mapę z projektem podziału, wykaz zmian gruntowych, wykaz synchronizacyjny oraz protokół z czynności przyjęcia granic nieruchomości podlegającej podziałowi i wznowienia znaków granicznych przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 31 lipca 2009 r. organ wydał przedmiotową decyzję.

Tym samym w ocenie Kolegium w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie brak było podstaw do uznania, iż w wyniku przeprowadzonego postępowaniu podziałowego został naruszony interes prawny Ł. S.. Zdaniem Kolegium przedmiotową decyzją podziałową nie pozbawiono wnioskodawcy możliwości korzystania z części jego własnej nieruchomości, gdyż w toku tego postępowania nie ustalono żadnych nowych granic prawnych nieruchomości, a sam fakt zaznaczenia przez geodetę, że faktyczny przebieg rowu melioracyjnego jest inny niż jego granice prawne nie wpływa na ważność granic prawnych tych nieruchomości, które pozostają obowiązujące dla obrotu prawnego.

W świetle powyższego, zdaniem Kolegium wnioskodawca nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 18 sierpnia 2009 r., gdyż nie ma interesu prawnego w sprawie i nie jest w konsekwencji stroną postępowania. W tej sytuacji w ocenie organu postępowanie stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a.

Skarżący wniósł wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że decyzja nie zawiera podstawy prawnej. Zdaniem skarżącego taką podstawą nie jest art. 61 a § 1 k.p.a. W ocenie skarżącego organ wadliwie ustalił, że Ł. S. w przedmiotowej sprawie nie jest stroną postępowania, bowiem przymiot strony w postępowaniu administracyjnym powiązany jest z istnieniem interesu prawnego, a nie z jego naruszeniem. Skarżący stwierdził, że w pierwszej kolejności powinno zostać przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe między działkami nr [...] i działką nr [...] (rów melioracyjny). Dopiero później powinno nastąpić postępowanie podziałowe. Zdaniem skarżącego dokonano podziału obszaru, który nie był pewny.

Decyzją z dnia 24 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z 17 maja 2021 r.

Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i prawne zawarte w decyzji z dnia 17 maja 2021 r. Kolegium podkreśliło, że skarżący Ł. S. nie jest właścicielem działki sąsiedniej bowiem od jego działki powstałej w wyniku podziału, dzieli ją się rów melioracyjny oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr [...] stanowiący własność Gminy K.. Faktyczny przebieg rowu melioracyjnego stanowiący działkę nr [...] jest inny niż przebieg granicy prawnej tej działki, a co za tym idzie również działek sąsiednich nr [...] i [...] to jednak jak wynika z materiału zebranego w sprawie, a w szczególności map w postaci szkicu przebiegu granic nieruchomości podlegającej podziałowi oraz mapy stanowiącej załącznik do decyzji z dnia 18 sierpnia 2009 r. zatwierdzającej podział przedmiotowej nieruchomości przeprowadzony podział działki nr [...] nie wykracza poza prawne granice działki nr [...] (przed podziałem), ani nie zmienia jej przebiegu, a co oznacza, że w wyniku podziału przedmiotowej nieruchomości nie została zmniejszona powierzchnia działki nr [...] stanowiącej własność wnioskodawcy. Kolegium zwróciło uwagę, że dokumentacja podziałowa została skontrolowana i przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego przez Starostę K. w dniu 31 lipca 2009 r. W oparciu o tą dokumentację oraz dokumenty dostarczone przez stronę organ wydał kwestionowaną decyzję.

Pismem z dnia 2 lipca 2021 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji z 17 maja 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w wyniku wydania decyzji podziałowej z dnia 18 sierpnia 2009 r. naruszone zostało prawo własności skarżącego, które polega na tym, że w wyniku podziału powstała działka nr [...], która swym zasięgiem obejmuje teren za rowem melioracyjnym, który to teren jest własnością skarżącego. Działkę skarżącego nr [...] od działki nr [...] (numer przed podziałem) oddzielał od zawsze rów melioracyjny, którego koryto nie zostało zmienione. Zaskarżona decyzja podziałowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w wyniku podziału została uszczuplona powierzchnia działki skarżącego nr [...] tj. naruszona została własność skarżącego. Wskazano też, że przed podziałem działka skarżącego nr [...] graniczyła z działką nr [...] (rów melioracyjny), a po podziale działka skarżącego graniczy już nie z działką nr [...] czyli z rowem melioracyjnym, a bezpośrednio z działką nr [...] powstałą po podziale działki nr [...] i obejmującą także teren za rowem melioracyjnym, czyli grunt należący do skarżącego - co oznacza, że w wyniku podziału działka skarżącego została zmniejszona. Ponadto SKO w K. w decyzji z dnia 24 czerwca 2021 r. nie rozpoznało zarzutu braku podstawy prawnej do umorzenia, a przepisem takim nie jest z pewnością przywołany art. 61 a § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest istnienie legitymacji skarżącego do zainicjowania postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Faktem jest też, że skarżący nie był też stroną postępowania "zwykłego", zakończonego wydaniem tej decyzji. Zarazem nie ulega wątpliwości - i nie kwestionuje tego także organ - że stroną postępowania nieważnościowego może być podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu zwykłym, o ile wykaże, a co najmniej uprawdopodobni, że kwestionowana decyzja narusza jego interes prawny. W niniejszej sprawie skarżący wywodzi swój interes prawny z prawa własności działki nr [...] wskazując, że na skutek błędnego podziału uszczuplona została powierzchnia działki nr [...], a zatem doszło do naruszenia przysługującego mu monopolu właścicielskiego bez jego wiedzy i udziału.

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zapadły już wyroki WSA w Poznaniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 916/19 oraz z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Po 595/20.

W pierwszym z nich Sąd uchylił postanowienia SKO w K. odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z 18 sierpnia 2009 r. Sąd, uzasadniając wydany wyrok, odnosząc się do orzecznictwa, wskazał m.in., że właściciel nieruchomości sąsiadującej z dzieloną działką nie może wprawdzie ingerować w sam sposób dokonanego na gruntach sąsiednich podziału, ale może skutecznie szukać ochrony prawnej w postępowaniu podziałowym lub nadzorczym, jeżeli podział wykracza poza granice dzielonej nieruchomości i narusza prawo własności właściciela sąsiedniej nieruchomości. Sąd wskazał, że w szczególnych sytuacjach legitymacja do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej przysługiwać będzie osobie, która nie była stroną postępowania działowego. Gdyby okazało się, że zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości, miałby on niewątpliwie interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Sąd stwierdził, że ponownie prowadząc postępowanie, organ powinien wydać postanowienie o wszczęciu postępowania i dopiero w toku tego postępowania dokonać szczegółowych ustaleń, co do twierdzeń skarżącego dotyczących ingerencji decyzji podziałowej w przysługujące mu prawo własności nieruchomości.

Natomiast wyrokiem w sprawie o sygn. akt I SA/Po 595/20, Sąd uchylił decyzje SKO w K. odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z 18 sierpnia 2009 r. Sąd, uzasadniając wydany wyrok, wskazał m.in. że, nie sposób uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zrealizowało wytyczne zawarte w wyroku Sądu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 916/19. Organy odniosły się bowiem do meritum sprawy, nie wyjaśniając, istotnego zagadnienia, czy skarżący w sprawie ma przymiot strony. Sąd w powołanym wyroku wskazał jasno, że należy wszcząć postępowanie w sprawie i w ramach tego postępowania w pierwszej kolejności zbadać, czy skarżący ma interes prawny w sprawie, w szczególności ustalić, czy zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości. W sytuacji gdy nie będzie miał legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej, wówczas winna zostać wydana decyzja o umorzeniu postępowania. Takich rozważań brak było w zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym rozpoznając sprawę ponownie SKO winno zrealizować wytyczne wyrażone w wyroku WSA w Poznaniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 916/19, tj. w szczególności ustalić, czy zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że określone w art. 153 p.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Na podstawie art. 153 ww. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez sąd wiążą organy administracji publicznej i sąd w tej samej sprawie, tj. w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ww. ustawy oznacza zaś, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob. m.in. wyrok NSA z 05 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 2107/19, wyrok NSA z 05 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 911/18, wyrok NSA z 26 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1959/16).

Mając na uwadze powyższe, nie sposób uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zrealizowało wytyczne zawarte w ww. wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. SKO wskazało, że wprawdzie faktyczny przebieg rowu melioracyjnego stanowiący działkę nr [...] jest inny niż przebieg granicy prawnej tej działki, a co za tym idzie również działek sąsiednich nr [...] i [...], to jednak przeprowadzony podział działki nr [...] nie wykracza poza prawne granice działki nr [...] (przed podziałem), ani nie zmienia jej przebiegu. Oznacza to, zdaniem SKO, że w wyniku podziału przedmiotowej nieruchomości nie została zmniejszona powierzchnia działki nr [...] stanowiącej własność wnioskodawcy. SKO swoje twierdzenia wywodzi z mapy w postaci szkicu przebiegu granic nieruchomości podlegającej podziałowi z 2 lipca 2009 r. oraz mapy stanowiącej załącznik do decyzji z dnia 18 sierpnia 2009 r. zatwierdzającej podział przedmiotowej nieruchomości. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się jednak także kopia mapy z 29 stycznia 2007 r., z której wynika, że przebieg rowu melioracyjnego i działki nr [...] jest tożsamy.

W związku z powyższym, Sąd pismem z 9 czerwca 2022 r. zobowiązał organ administracji do przedłożenia dokumentu, z którego w sposób jednoznaczny będzie wynikać przebieg granic spornych nieruchomości. Organ jednak nie nadesłał żadnych dokumentów, ani nie ustosunkował się w żaden sposób do pisma Sądu. W takiej sytuacji Sąd uznał, że organ dalej nie wyjaśnił, czy zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości. Z uwagi na wykazane wyżej niespójności w materiale dowodowym i brak odniesienia się do nich w decyzji SKO z dnia 24 czerwca 2021 r., jak i na etapie postępowania sądowego - zaskarżona decyzja, nie poddaje się sądowej kontroli.

Przypomnieć należy, że sąd administracyjny kontroluje, czy stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organy podatkowe, nie ustala natomiast okoliczności faktycznych za te organy.

W świetle tych okoliczności, Sąd nie może odnieść się do wskazanego w skardze zarzutu, że przed podziałem działka skarżącego nr [...] graniczyła z działką nr [...] (rów melioracyjny), a po podziale działka skarżącego graniczy już nie z działką nr [...] czyli z rowem melioracyjnym, a bezpośrednio z działką nr [...] powstałą po podziale działki nr [...] i obejmującą także teren za rowem melioracyjnym, czyli grunt należący do skarżącego.

W związku z powyższym, rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno jeszcze raz ustalić, czy zatwierdzony podział nieruchomości ingeruje w przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości. Przede wszystkim należy zebrać taki materiał dowodowy z którego będzie jednoznacznie wynikać przebieg spornych granic nieruchomości, tj. działek o nr: [...] (powstałej w wyniku podziału działki [...]), działki [...] i działki [...]

Sąd zauważa także, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 24 czerwca 2021 r., nie rozpoznało zarzutu braku podstawy prawnej do umorzenia postępowania. Podnieść należy, na co słusznie wskazał skarżący, że podstawy takiej nie stanowi powołany przepis art. 61 a § 1 k.p.a.

Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. (pkt II sentencji).