Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 625/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4-6, art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 5 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi M.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], zwany dalej ZUS, decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], odmawiającą M.J., zwanemu dalej skarżącym bądź zobowiązanym, umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł., oraz odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł. i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] lutego 2017 roku do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, że ze względu na stan majątkowy i jego trudną sytuację zdrowotną, a także ogromne straty materiałowe i finansowe wynikające z wcześniej prowadzonych postępowań przez Urząd Skarbowy i Policję Skarbową nieprawidłowości, nie był w stanie opłacić należności na ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżący podniósł także, że w całym 2016 r. jedyne przychody jakie uzyskiwał to środki z zasiłku L-4 i zasiłku rehabilitacyjnego, które starczały jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak rehabilitacja, leki i opłaty stałe (prąd, gaz, woda, mieszkanie i alimenty). Zobowiązany wskazał, iż zapłata składek spowodowałaby zbyt ciężkie skutki dla jego zdrowia.

Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej organ ustalił wysokość zadłużenia na dzień wpływu wniosku tj. [...] lutego 2017 r., zgodnie z zakresem żądania wnioskodawcy, tj. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] na kwotę [...] zł, odsetki naliczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł koszty upomnienia w kwocie [...] zł.

Nadto ustalono, iż zobowiązany posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...] w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczone na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy za okres [...] na kwotę [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie [...], które nie zostało objęte zakresem wniosku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, iż zobowiązany posiada zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu – Dyrektorowi Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...].

W piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. pouczono dłużnika o konieczności dostarczenia stosownej dokumentacji w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek i o treści uprawnień przysługujących stronie postępowania na podstawie art. 10 § 1 k.p.a.

W toku prowadzonego postępowania zobowiązany przedłożył kserokopie dokumentów, których zgodność z oryginałem nie została poświadczona urzędowo: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016, postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży samochodu z dnia [...] czerwca 2014 r., wezwanie do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury z dnia [...] maja 2016 r., wyrok Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia [...] lutego 2002 r., ugodzie z dnia [...] sierpnia 2003 r., postanowieniu o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...].12.1995 r., zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 r., informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy 2015, informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy 2014 r. Informacje zawarte w kopiach powyższych dokumentów potraktowano jako oświadczenia strony złożone w toku prowadzonego postępowania i uwzględniono przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Nadto ZUS uwzględnił informacje zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości wypełnionym przez zobowiązanego w dniu [...] marca 2017 r.

Rozpatrując przedmiotową sprawę organ I instancji uwzględnił również dowody pozyskane z urzędu tj. dane dotyczące tytułu do ubezpieczeń, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a także informację o wysokości wypłaconego zasiłku oraz dowód przeprowadzony z akt dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec płatnika.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. ZUS wydał decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie stwierdził zaistnienia przesłanek sformułowanych w treści art. 28 ust. 3 oraz przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dniu [...] maja 2017 r. M.J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, iż od kilku lat jest na zasiłku chorobowym lub rehabilitacyjnym, a świadczenia otrzymywane z ZUS ledwo wystarczają na utrzymanie i rehabilitację wraz z lekami, brak też jest możliwości ściągnięcia należności, gdyż nie posiada majątku – jedyny majątek jaki posiada to mieszkanie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., wskazaną we wstępie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia stanowi dokumentacja złożona w toku postępowania przed organem I instancji, jak również dokumenty złożone przez stronę w toku prowadzonego postępowania wszczętego wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy tj. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...].05.2016 r., wezwanie do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury z dnia [...].05.2016 r., zajęcie wierzytelności z dnia [...].05.2016 r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia [...].05.2016 r., wyrok Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...].11.2013 r., przedegzekucyjne wezwanie do zapłaty z dnia [...].05.2017r. Ponadto ZUS uwzględnił dowody pozyskane z urzędu tj.: dane dot. tytułów do ubezpieczeń, informację dot. majątku dłużnika oraz pismo Sądu Rejonowego [...] z dnia [...].03.2017 r. Organ zaznaczył także, że podstawę rozstrzygnięcia stanowi również dowód przeprowadzony z akt dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec płatnika.

W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sytuacja majątkowa strony jest dobra, bowiem jest ona współwłaścicielem nieruchomości o określonym nr księgi wieczystej oraz właścicielem innej nieruchomości, na której można dokonać zabezpieczenia należności na rzecz Zakładu. Jednocześnie należności cywilnoprawne nie mogą być uprzywilejowane względem publicznoprawnych, a skarżący nie starał się o umorzenie należności cywilnoprawnych. W ocenie organu Zobowiązany przedstawił swoją sytuację mniej korzystnie, niż ma to miejsce w rzeczywistości, chociażby nie wykazując żadnego źródła dochodu. Jednocześnie skarżący nie ubiega się o pomoc, chociażby w postaci zasiłków celowych.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący stwierdził, że dokumenty złożone w trakcie postępowania były wystarczające do wydania pozytywnej decyzji, były też poświadczone w sposób prawidłowy. W chwili obecnej skarżący nie otrzymuje świadczeń, a otrzymywane uprzednio dochody ze świadczeń zdrowotnych i zasiłku rehabilitacyjnego pozwalały tylko na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych i rehabilitacyjnych, zaś opłacenie należności spowodowałoby ciężkie skutki w życiu i chorobie skarżącego. Skarżący poniósł ogromne straty materialne w prowadzonej działalności w wyniku bezpodstawnego nalotu policji gospodarczej i US – zabezpieczono całe mienie i po 7 latach umorzono postępowanie, jednak na jaw wyszło rozgrabienie towaru z policyjnego magazynu oraz utrata na wartości pozostałości, a odszkodowanie od Skarbu Państwa jest niewysokie. Skarżący ma mieszkanie własnościowe i to jego jedyna własność, bowiem druga nieruchomość nie ma żadnej wartości – stanowi ulicę dojazdową, której skarżący jest współwłaścicielem w [...] części. Skarżący ma również niemal bezwartościowy [...]-letni samochód niezbędny przy jego niepełnosprawności ruchowej. Skarżący podniósł także, że złożył pismo ze wskazaniem o niektórych nieistniejących należnościach, a także podlegających przedawnieniu – pismo to jednak nie znajdowało się w aktach.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r., podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uzasadnia ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.. Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy, w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: Rozporządzeniem), przedmiotem tego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Podkreślenia jednak wymaga, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez organ przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "k.p.a."). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład winien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz SN w wyroku

z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d do art. 24 dodano także ust. 5e.

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Na gruncie kontrolowanej sprawy organ rentowy mimo, że odpowiednio dnia [...] kwietnia 2017r. - w pierwszej instancji oraz dnia [...] czerwca 2017r. - w drugiej instancji orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres [...] – kwestii przedawnienia tych należności w ogóle nie rozważył, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie wykazał w decyzji w żaden sposób, by nastąpiło zawieszenie, czy tym bardziej przerwanie biegu przedawnienia.

Powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Dlatego, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności, bada czy nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie tych należności zawarte w art. 28 u.s.u.s. i wydanymi na jego podstawie rozporządzeniami. Organ, wydając decyzję o umorzeniu zaległości, bada zatem czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości. Aby prawidłowo ocenić tę kwestię, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i tę kwotę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy. Wobec tego w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (tak NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16, zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA w we wskazanym wyżej wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., że skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Wskazane braki uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w świetle przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek. W konsekwencji zaś oceny, czy zasadna była odmowa umorzenia należności z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 28 ust. 3–4 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ocenę, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.