Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2912/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz, Sędziowie NSA del. do WSA Andrzej Jurkiewicz /sprawozdawca/, del. do WSA Zygmunt Wiśniewski, Katarzyna Grott, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego "A" Spółki z o. o w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. orzeka że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego "A" Spółki z o.o. w W. kwotę 1740 /słownie: tysiąc siedemset czterdzieści/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...]Nadleśnictwo J. zawiadomiło Burmistrza Gminy i Miasta B., iż Straż Leśna ujawniła wycięcie przy drodze gminnej z M. w kierunku L. ośmiu drzew w tym 7 jesionów i 1 dębu wskazując jednocześnie, iż wycinki tej dokonali pracownicy Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego "A" Spółka z o. o. w W. na polecenie Prezesa tejże Spółki.

Decyzją z dnia [...] Burmistrz Gminy i Miasta B. wymierzył Przedsiębiorstwu Rolno-Hodowlanemu "A" Spółka z o.o. karę pieniężną w wysokości [...]. za usunięcie 8 drzew bez wymaganego pozwolenia. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, iż ilość drzew ustalono na podstawie materiałów przekazanych przez Nadleśnictwo J. /protokoły przesłuchań, zeznań świadków oraz na podstawie wizji w terenie/.

Na skutek odwołania Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego "A" Spółka z o.o. z siedzibą w W. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przede wszystkim w motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, iż ustalono kto dokonał wycięcia drzew natomiast organ I instancji nie zgromadził dowodów w zakresie ilości, gatunków i wymiarów drzew opierając swoje rozstrzygnięcie na protokołach Komendanta Straży Leśnej przy Nadleśnictwie J. Dodano także, że przeprowadzone dnia [...] oględziny i sporządzony z nich protokół nie wyjaśnia rozbieżności co do ilości oraz gatunków wyciętych drzew. Natomiast na wniosek Kolegium w celu uzupełnienia postępowania przeprowadzono kolejne oględziny dnia [...] a w jego protokole określono średnice i gatunki wyciętych drzew, ustalając, że jedno z nich nie jest jesionem lecz czereśnią o średnicy 25 cm. Powyższe spowodowało, że uznano iż błędnie wobec tego naliczono karę za wycięcie drzew a nadto organ nie dokonał pomiarów wyciętych drzew.

Następnie decyzją z dnia [...] nr [...]Burmistrz Gminy i Miasta B. wymierzył Przedsiębiorstwu Rolno-Hodowlanemu "A" Spółka z o.o. z siedzibą w W. karę pieniężną za usunięcie 6 drzew gatunku jesion, 1 sztukę dębu przy drodze nr [...]w L. bez wymaganego zezwolenia w wysokości [...].

Uzasadniając tę decyzję w szczególności wskazano, że na skutek przeprowadzonych oględzin i przesłuchania świadków przyjęto, że wycięto 6 jesionów, 1 dąb oraz 2 czereśnie. Zaś uwzględniając wyniki pomiarów obwodów drzew z wyjątkiem czereśni i zastosowania stawek przeliczeniowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 grudnia 1998r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar, ustalono w efekcie wysokość kary na kwotę [...]. przedstawiając w tym zakresie precyzyjne wyliczenie.

Od decyzji powyższej strona zobowiązana wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...]po rozpatrzeniu w/w odwołania uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instalacji.

Kolegium w uzasadnieniu tej decyzji wykazało, iż organ I instancji nie ustosunkował się do wyjaśnień złożonych do protokołów z przesłuchania strony i świadków w dniu [...], iż dwa pnie oznaczone w protokole oględzin z [...]jako nr [...] i [...] są pozostałościami po wycięciu przez stronę odziomków o czym świadczy ich zdaniem brak troci i gałęzi w rejonie tych pni oraz nie przeprowadził dowodów w tej sprawie, a także nie przeprowadził dowodu w celu wyjaśnienia wiarygodności zeznań strony i świadków podczas ich przesłuchania co do pochodzenia drewna gatunku dąb znajdującego się na posesji J. P.

Organ odwoławczy zarzucił więc w tej sytuacji naruszenie przepisów procedury administracyjnej w tym art. 7, 75 i 77 § 1 kpa.

Następnie decyzją z dnia [...] Nr [...]Burmistrz B. wymierzył Przedsiębiorstwu Rolno-Hodowlanemu "A" Spółka z o.o. z siedzibą w W. karę pieniężną za usunięcie 4 sztuk drzew gatunku jesion przy drodze nr [...] w L. bez wymaganego zezwolenia w wysokości [...]. Podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 110 ust. 1 b pkt 2 w związku z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm./ oraz § 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru dotyczących tych kar /Dz.U. Nr 162, poz. 1138/ i art. 104 kpa.

W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono dokładny stan faktyczny sprawy i mając na uwadze ustalenia poczynione w sprawie jak i wskazania organu odwoławczego w decyzjach uchylających wcześniejsze rozstrzygnięcie organu I instancji – organ ten jak zauważono ponownie dokonał analizy i oceny zebranego materiału w postępowaniu wyjaśniającym.

Zdaniem organu I instancji analiza protokołów przesłuchań i oświadczeń w układzie zachowania chronologii czasowej wskazuje bezspornie, iż strona i świadkowie, którzy pozostają w ścisłej zależności od strony /relacja pracownik-pracodawca/, co dla tej sprawy jest nie bez znaczenia, zmieniają swoje zeznania na korzyść strony. Z tego też powodu pod znakiem zapytania pozostaje wiarygodność części zeznań. I tak, strona po upływie 1,5 miesiąca od dnia wycinki drzew, tj. [...]składa oświadczenie o wycince 3 jesionów i 1 dęba. Trudno zdaniem organu dać wiarę, że wówczas prezes Spółki T. F. pomylił się co do gatunku drzewa, ponieważ podczas przesłuchania w dniu [...]w obecności swojego pełnomocnika stwierdził, że rozróżnia dęby od jesionów, a jednak podczas postępowania wyjaśniającego po dniu [...]zmienia swoje zeznania. Jest to prawdopodobnie spowodowane poznaniem wysokości kary za ścięcie drzewa gatunku dąb.

Zdaniem organu I instancji również nie bez znaczenia jest, że na przedmiotowej drodze rosły tylko dwa dęby, co wyklucza pomyłkę. Podobnie należałoby ocenić zachowanie się strony przez złożenie oświadczenia w dniu [...], że działała jako osoba fizyczna, wydając polecenie wycięcia uprzednio wskazanych drzew, co skutkowałoby naliczeniem kary w wys. 10%. Trudno jest też przyjąć do rozważań, że sprawcy wycinki- pracownicy spółki pomylili się i dokonali wycięcia drzew innych niż wskazane przez Prezesa Spółki, ponieważ w obrębie wycinki tych drzew było kilka z wyjątkiem czereśni, które rosną do chwili obecnej i tworzyły wraz z wyciętymi drzewami jedną linię wzdłuż drogi. Drzewa owocowe w równym stopniu jak i te wycięte stanowiły przeszkodę dla ponadnormatywnych maszyn rolniczych, a jednak nie zostały wycięte. Zdaniem organu pobudki dla których podjęto według zeznania strony wycinki drzew, to utrudniony przejazd w czasie żniw sprzętem.

Wreszcie kwestia kolejna to okres 6,5 miesiąca, po którym świadkowie i oczywiście strona przypominają sobie, że drewno gatunku dąb pochodzi z wierzchołka dębu znajdującego się na odległej od drogi nr [...] ok. 1 km łące, oczywiście ściętego przez nieznanych sprawców. Organ I instancji nie dał wiary tym zeznaniom m.in. dlatego, że świadkowie, strona oraz pełnomocnik strony wątek pochodzenia drewna gatunku dąb na stosie wprowadzają dopiero [...]. Na uwagę zasługuje fakt, iż strona oraz jej pełnomocnik argumentują pochodzenie drewna gatunku dąb z innego miejsca niż droga nr [...] tylko na podstawie porównania kształtu pnia dębu w terenie z kształtem kloca o najwyższej średnicy na zdjęciu nr 4, co jest błędem, ponieważ kloc ten nie jest drewnem gatunku dąb.

Mając jednak na uwadze wskazania zawarte w decyzji SKO z dnia [...]organ I instancji postanowił przeprowadzić kolejną wizję w terenie w celu ustalenia:

- czy na składzie drewna u sprawców wycinki znajduje się jeszcze drewno gatunku dąb, odziomek, który kształtem odpowiadałby pniu z drogi nr [...],

- czy pnie po jesionie nr 1 i 4 są suche, czy też wykazują oznaki życia,

- czy w okolicy pni są trociny, gałązki.

W tym celu został powołany zespół, który w dniach [...]i [...]dokonał czynności mających na celu uzyskanie odpowiedzi na postawione pytania.

Organ I instancji po przeanalizowaniu materiału ustalił, iż:

- drewno zostało wykorzystane jako materiał opałowy i nie ma możliwości porównania kształtu odziomka z pniem,

- pnie nr 1 i 4 wykazują na dzień oględzin identyczną żywotność jak pozostałe, co prowadzi do wniosku, że w chwili ścinania były żywe i mogły być drzewami lub żyjącymi pozostałościami z odrostami, na wycięcie których zdaniem organu I instancji wymagane jest zezwolenie, ponieważ wyżej cytowana ustawa posiadanie zezwolenia na wycinkę nie warunkuje w żaden sposób wysokością drzewa,

- w okolicy pni o nr 1, 4, 5, 6, i 7 nie stwierdzono trocin z uwagi na dużą trawę lub wypalenie gałęzi.

Biorąc pod uwagę wyłącznie stanowisko SKO, iż dotychczas zebrane materiały na okoliczność wyjaśnienia sprawy nie są wystarczającym dowodem na wycięcie drzew gatunku jesion oznaczonych numerem 1 i 4 oraz gatunku dąb, w obliczu braku możliwości pozyskania jednoznacznego materiału dowodowego na temat kształtu i wielkości drzew jesionów nr 1 i 4 oraz kształtu odziomka dęba, organ I instancji kierując się zasadą interpretacji okoliczności na korzyść strony postanowił przyjąć do wymierzenia kary bezsporną ilość 4 sztuk drzew gatunku jesion wyciętych bez wymaganego zezwolenia.

Przy zastosowaniu stawek przeliczeniowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 roku w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar dla drzew gatunku jesion o obwodzie pnia 101÷200 cm stosuje się karę w wysokości 133 zł za każdy cm obwodu. Tak więc, uwzględniając wyniki pomiarów obwodów pni w miejscu ścięcia sporządzonych [...]wysokość kary została ustalona w następujący sposób:

1. jesion o obwodzie pnia [...]x 133 zł = [...],

2. jesion o obwodzie pnia [...]x 133 zł = [...]

3. jesion o obwodzie pnia [...]x 133 zł = [...],

4. jesion o obwodzie pnia [...]x 133 zł = [...],

Stąd też wysokość kary, którą zdaniem organu I instancji winien uiścić sprawca usunięcia drzew - Przedsiębiorstwo Rolno - Hodowlane "A" Spółka z o.o. z siedzibą w W. wynosi [...]. Ponadto, przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej nie uwzględniono faktu wycięcia czereśni, ponieważ zgodnie z art. 48 ust. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska na wycinkę drzew owocowych nie jest wymagane zezwolenie.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. złożyło Przedsiębiorstwo Rolno-Hodowlane "A" Sp. z o.o. z siedzibą w W. , wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Przedsiębiorstwa decyzja została wydana z naruszeniem "prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, przez przyjęcie, że odpowiedzialność za wycięcie drzew /.../ ponosi jednostka organizacyjna – Przedsiębiorstwo Rolno – Hodowlane "W.". Według Prezesa Spółki, kara za wycinkę drzew powinna być nałożona na bezpośrednich sprawców /pracowników Przedsiębiorstwa/, którzy wycinki dokonali w czasie wolnym od pracy w celu pozyskania materiału na opał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, iż bezspornym faktem ustalonym podczas prowadzonego postępowania jest to, iż przy drodze Nr [...] w miejscowości L. dokonano wycinki 7 drzew /sześciu jesionów jednego dębu/ bez stosownego zezwolenia. Jednakże wyjaśnienia wymagało jednoznaczne ustalenie ilości wyciętych drzew przez pracowników Przedsiębiorstwa "W." Sp. z o.o. Zarówno pracownicy, którzy dokonali wycinki na polecenie Prezesa Przedsiębiorstwa, jak i sam Prezes zgodnie potwierdzali w toku prowadzonego postępowania, iż dokonali wycięcia 4 jesionów, natomiast zaprzeczyli, iż to oni wycieli pozostałe dwa jesiony i 1 dąb. W związku z zaistniałymi wątpliwościami, organ I instancji uznał, iż "kierując się zasadą interpretacji okoliczności na korzyść strony", postanowił przyjąć do wymierzenia kary bezsporną ilość 4 sztuk drzew gatunku jesion, wyciętych bez wymaganego zezwolenia, co znalazło swoje odzwierciedlenie w wydanej decyzji.

Natomiast nie można zgodzić się zarzutem strony odwołującej się, iż nieprawidłowo ustalono sprawcę dokonanej wycinki, poprzez ustalenie, że czyn ten popełnili pracownicy Spółki na polecenie jej Prezesa. W toku prowadzonego postępowania uczestniczył, na każdym jego etapie, Prezes Przedsiębiorstwa "W.", potwierdzając za każdym razem, iż to na jego polecenie i za jego przyzwolenie pracownicy Spółki dokonali wycięcia drzew. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w kolejnych zeznaniach i oświadczeniach Prezesa, wyrażonych w następujących pismach i protokołach:

1) Pismo z dnia [...]Przedsiębiorstwa "W.", skierowane do Urzędu Gminy i Miasta B. podpisane przez Prezesa - ...wycięliśmy 3 jesiony rosnące wzdłuż naszych pól i dąb, który rósł przy drodze. Drzewa te utrudniały nam prowadzenie prac polowych i przejazd sprzętem mechanicznym po tej drodze".

2) Protokół przesłuchania strony /Prezesa F./ z dnia [...]. – "zezwoliłem dwóm pracownikom tj. P. J. i B. Z., na wycięcie i obcięcie z gałęzi drzew tj. czereśnia sztuk 1, jesion sztuk 4 ...".

3) Oświadczenie T. F. z dnia [...]– "oświadczam, że w miesiącu listopadzie 1999r. wyciąłem przy drodze nr [...] w obrębie L. cztery jesiony /.../. Decyzję o wycięciu podjąłem jednoosobowo /.../. Wycięcia dokonał Pan B. Z. i J.P. na moje polecenie."

4) Wyjaśnienie Prezesa F. złożone w protokole z oględzin z dnia [...], przeprowadzonych w Li. – M. – "Wyjaśniam, że wycięcia /4 jesionów – dop./ dokonałem nieświadomie, ale w celu ułatwienia przejazdu dużym sprzętem rolniczym."

5) Protokół z oględzin dokonanych przy drodze nr [...] w obrębie wsi L. M. z dnia [...], w którym Prezes Przedsiębiorstwa w odpowiedzi na zadawane pytania w trakcie oględzin potwierdza wycięcie na jego plecenie 4 jesionów, wskazanych przez niego pracownikom Przedsiębiorstwa.

6) Protokół przesłuchania strony z dnia [...]na okoliczność ustalenia wycięcia drzew w pasie drogi nr [...] w L. /załącznik do zeznania/ - "W październiku 99r. podjąłem decyzję do udrożnieniu drogi Nr [...]w L. /.../. Pracownikom P. i B., w ramach pomocy socjalnej, wyznaczyłem 4 jesiony, 2 czereśnie i obcięcie gałęzi z jesionów i dębów, które rosły nad polem i wewnątrz drogi."

Na każdym z wymienionych dokumentów Prezes Przedsiębiorstwa złożył własnoręczny podpis, co wyklucza niewiarygodność przedłożonych dokumentów i tym samym potwierdza zasadność i prawidłowość podjętej przez organ I instancji decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Przedsiębiorstwo Rolno-Hodowlane "A" Spółka z o.o. w W. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy a to art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /Dz.U. z 1994r. Nr 49, poz. 196 ze zm./ przez uznanie, iż to strona skarżąca ponosi odpowiedzialność za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, gdy w istocie karę taką winni – ewentualnie – ponieść sprawy tego czynu.

Opierając się na tym zarzucie skargi wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Na poparcie skargi wskazano, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo. Wedle art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska organ samorządowy I instancji wymierza karę pieniężną jednostkom organizacyjnym lub osobom fizycznym za naruszenie wymagań ochrony środowiska polegające m.in. na usuwaniu drzew bez wymaganego zezwolenia. W literaturze przedmiotu zdaniem strony usunięcie drzew bez wymaganej zgody uprawnionego organu nazywane jest deliktem administracyjnym.

Jedyną przesłanką wymierzenia przewidzianej w cytowanym przepisie kary pieniężnej pozostaje usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.

Oznacza to, że nie może być mowy o wymierzeniu kary na opisanej podstawie prawnej jeżeli zezwolenie nie mogłoby być – z jakichś przyczyn – wydane. W ocenie skarżącego stan taki występuje w tej sprawie.

Zgodnie z ustaleniami organu I instancji usunięcie drzew nastąpiło w ciągu drogi polnej oznaczonej nr [...].

Droga ta nie stanowi własności skarżącego Przedsiębiorstwa Rolno-Hodowlanego "A", nie stanowi również przedmiotu ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na rzecz tej firmy, nie łączy tej firmy również jakikolwiek stosunek obligacyjny z właścicielem drogi.

Strona skarżąca jest dzierżawcą gruntów przylegających do drogi lecz sama droga nr [...] nie jest przedmiotem dzierżawy.

Skoro tak to firma ta nie mogła uzyskać zezwolenia na wycięcie drzew na cudzym gruncie – byłoby to bowiem naruszenie cudzej własności.

Istnieje nierozerwalne połączenie pomiędzy ust. 1 i 2 art. 48 ustawy o ochronie środowiska nad czym nie można przejść do porządku, jak to uczynił organ I instancji. Mianowicie tylko użytkujący nieruchomość – mający prawo podmiotowe do nieruchomości – może legalnie usunąć rosnące na niej drzewo, a wobec tego tylko on może uzyskać na to zezwolenie.

Reasumując należy stwierdzić, że zezwolenie na wycięcie drzew nie może być wymagane jeżeli w ogóle nie może być wydane.

Organ II instancji – jak również organ I instancji – nie rozpatrywał w istocie strony podmiotowej opisywanego deliktu administracyjnego.

W rzeczywistości ewentualną odpowiedzialność i to na podstawie cywilo-prawnej mogą ponosić faktyczni sprawcy wycięcia drzew, słuchani w sprawie jako świadkowie.

Odpowiedzialność osoby prawnej mogłaby nastąpić – z zastrzeżeniem tego co powiedziano wyżej – gdyby z polecenia władz osoby prawnej dokonali wycięcia drzew jej pracownicy.

W sprawie niniejszej sprawcy nie działali na polecenie: prezes zarządu spółki wyraził zgodę na pozyskanie gałęzi i drzew dla potrzeb własnych pracowników. I jakkolwiek podcięcie gałęzi i wycięcie 4 drzew uczynione zostało z pośrednią korzyścią dla tej firmy albowiem umożliwiało przejazd sprzętem rolniczym to główną przyczyną wycięcia było pozyskanie drzewa opałowego przez pracowników. Wykonali oni wycięć w dzień wolny od pracy i cały pozyskany materiał drzewny zużyli na opał.

Dodatkowo – w uzupełnieniu skargi zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów procedury administracyjnej a w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Według zapisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 123 poz. 1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Kontrola legalności decyzji administracyjnych dokonywana jest z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji i na podstawie materiału dowodowego zebranego do chwili jej wydania.

Podstawę materialno-prawną podjęcia zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 110 ust. 1 b pkt 2 w związku z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /tj. Dz.U. Nr 49 z 1994r. poz. 196 ze zm./.

Stosownie do treści przepisu art. 110 ust. 1 b pkt 2 cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska za naruszenie przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne wymagań ochrony środowiska polegających na usunięciu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia karę pieniężną wymierza wójt, burmistrz albo prezydent miasta.

W myśl zatem tego przepisu przesłanką wymierzenia kary pieniężnej jest naruszenie wymagań ochrony środowiska, polegające na usunięciu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia.

Oznacza to, że cytowany przepis art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy należy tak jak to uczyniły organy orzekające w sprawie rozpatrywać łącznie z normą prawną wskazanych w przepisie art. 48 cyt. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Natomiast przepis art. 48 określa, iż jednostki organizacyjne i osoby fizyczne są obowiązane utrzymywać we właściwym stanie drzewa i krzewy rosnące na użytkowanych nieruchomościach /ust. 1/.

Usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Organ ten może uzależnić udzielenie zezwolenia od przesadzenia drzew lub krzewów we wskazane przez niego miejsce, jeżeli takie przesadzenie jest możliwe, albo od zastąpienia drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia innymi drzewami lub krzewami /ust. 2/.

Zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków /ust. 3/ zaś według ust. 4 tej regulacji przepisów ust. 2 nie stosuje się do:

1) drzew i krzewów owocowych,

2) drzew i krzewów sadzonych na plantacjach,

3) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat, z zastrzeżeniem pkt 4,

4) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 30 lat, usuwanych z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.

Mając na uwadze powyższe uregulowanie należy rozstrzygnąć podstawową kwestię tj. na kogo należy nakładać karę pieniężną o jakiej mowa w cytowanym wyżej art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Skoro karę pieniężną na podstawie art. 110 ust. 1 b pkt 2 cyt. ustawy można wymierzyć jedynie za usunięcie drzew bez zezwolenia to w związku z tym należy przyjąć, że podmiotem mogącym ponosić odpowiedzialność administracyjną za usuwanie drzew i krzewów bez zezwolenia jest jedynie użytkownik nieruchomości. W piśmiennictwie precyzując pojęcie użytkownika nieruchomości przyjmuje się, że powinno być ono utożsamiane z pojęciem posiadacza w rozumieniu art. 336 kc. Zaś dyspozycja art. 336 kc statuuje, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten kto nią faktycznie włada jak właściciel /posiadacz samoistny/ jak i ten kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudza rzeczą /posiadacz zależny/.

W orzecznictwie administracyjnym także przyjęte zostało, że adresatem decyzji zezwalającej na usunięcie drzew lub krzewów może być tylko użytkownik danej nieruchomości czyli właściciel, najemca lub dzierżawca /porównaj wyrok z 17 lipca 1997r. sygn. akt II SA/Wr 646/96 nie publikowany/.

Powyższe wywody pozwalają zatem na stwierdzenie, że zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu nie może być wydane jednostce organizacyjnej lub osobie fizycznej, która nie ma żadnych uprawnień do terenu na którym rośnie to drzewo lub krzew.

Dlatego też należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach: z dnia 2 lutego 2000r. sygn. akt SA/Rz 2248/99 /opublikowany OSP 2001/4/60/; z dnia 20 marca 2003r. sygn. akt II SA/Wr 1476/2000 niepublikowany; z dnia 19 marca 2001r. sygn. akt IV SA 168/99 /opublikowany Samorząd Terytorialny 2001/7-8/145 t-2/ gdzie przyjęto, iż wykładnia art. 48 ust. 1 i 2 oraz art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy z 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska – prowadzi do konkluzji, że karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia organu gminy, tylko właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości bądź innym podmiotom mającym prawo do terenu /inwestorom/, której częścią składową są drzewa i krzewy.

Przepisy te nie pozwalają na wymierzenie takiej kary osobie trzeciej, nie będącej właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub nie legitymującej się prawem do terenu na cele inwestycyjne, bowiem osoba taka nie jest zobowiązana utrzymywać we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości a jednocześnie z tej racji nie jest upoważniona do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew lub krzewów z takiej nieruchomości.

W sytuacji wycięcia drzew lub krzewów przez jednostkę organizacyjną lub osobę fizyczną z cudzej nieruchomości bez zgody właściciela lub posiadacza, podmiot taki ponosi odpowiedzialność karną /za występek lub wykroczenie/ i odpowiedzialność cywilną z tytułu czynu niedozwolonego /art. 415 kc w związku z art. 80 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska/. Podkreślić należy, iż podwójna odpowiedzialność za ten sam czyn tj. cywilna przy jednoczesnym ponoszeniu kary odpowiedzialności administracyjnej nie koresponduje z zasadą państwa prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r. Kumulowanie odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej w tej sytuacji stanowiło by wyraz nadmiernego fiskalizmu.

Wskazać również należy, iż pogląd wyrażony w tym uzasadnieniu, co do kręgu podmiotów, którym może być wymierzona kara pieniężna za wycięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia podzielony jest również w judykaturze albowiem w aprobującej glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2000r. sygn. akt SA/Rz 2248/99 /publikowany OSP 2001/4/60/ wyżej cytowanego wyrażono stanowisko, że w stosunku do osoby nie mającej tytułu prawnego do nieruchomości nie można wymierzyć kary pieniężnej na podstawie art. 110 ust. 1 b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Tę bowiem karę można orzec jedynie w stosunku do osoby, która mogłaby uzyskać zezwolenie na usunięcie drzew i krzewów na podstawie art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Żaden bowiem organ gminy nie może wydać zezwolenia na naruszenie cudzej własności /porównaj W. Radecki: Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska. Komentarz pod. red . J. Sommera tom I, Wrocław 1999r., str. 238/.

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, iż wycięte drzewa rosły w pasie drogi gminnej transportu rolniczego nr [...] L. Teren zatem, na którym rosły przedmiotowe drzewa nie pozostawał w jakimkolwiek użytkowaniu przez skarżącego co potwierdzono również w skardze. Długotrwałe postępowanie administracyjne w tej sprawie w efekcie pozwoliło przypisać skarżącemu Przedsiębiorstwu Rolno-Hodowlanemu "A" Spółce z o.o. w W. wycięcie bez wymaganego zezwolenia 4 sztuki drzew gatunku jesion. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w szczególności wskazany w zaskarżonej decyzji dowodzi, że sprawcy wycięcia tych drzew a to pracownicy w/w Przedsiębiorstwa: J. P. oraz Z. B. działali na polecenie prezesa Zarządu T. F., i wycieli wskazane 4 drzewa. Jednakże opisany wyżej teren, na którym rosły te drzewa należy do gminy a dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na przyjęcie, że skarżące Przedsiębiorstwo użytkowało tęże nieruchomość. Stąd też nie mogłoby ono jak słusznie zauważono w skardze uzyskać pozwolenie na wycięcie tych czterech sztuk drzew gatunku jesion. Konkludując więc należy uznać, iż skarżone Przedsiębiorstwo nie może być adresatem decyzji w trybie art. 110 ust. 1 b pkt 2 w związku z art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

W tym stanie faktycznym i prawnym przyjąć należy, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem w/w przepisów ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska co pozwalało sądowi na uwzględnienie złożonej skargi.

Dlaczego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 pkt a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Zgodnie z art. 152 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Natomiast orzeczenie o kosztach oparto na przepisie art. 200 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.