Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1025/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-07-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem dołączonym do skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 marca 2013 r., R. K. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 5.422 zł.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mimo że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która obecnie mieszka w Warszawie, jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 500 zł miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, natomiast jego żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 64 m2, które stanowi jej majątek odrębny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 maja 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 20 maja 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków: (1) odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów w 2012 r. oraz odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2012 (tj. PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez małżonków za ten rok; (2) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2012 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej; (3) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, a w przypadku zawieszenia/wyrejestrowania działalności gospodarczej stosownego dowodu na tę okoliczność; (4) odpisów złożonego przez wnioskodawcę zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami; (5) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów (w kwotach brutto i netto) uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń egzekucyjnych; (6) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, a także rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu; (7) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, umów zlecenia i umów o dzieło, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres); (8) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; (9) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (10) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy lub jego małżonki; (11) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); (12) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.). Wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wskazano również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

W piśmie z dnia 27 maja 2013 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony umową małżeńską majątkową z dnia 25 kwietnia 2006 r.; żona wnioskodawcy od lutego br. na stałe przebywa w [...]; małżonkowie pozostają w faktycznej separacji. Wnioskodawca aktualnie zajmuje mieszkanie żony, które nabyła ona w roku 2006 i którego zakup sfinansowała środkami z kredytu bankowego udzielonego w wysokości 470.000 zł. Zarówno wnioskodawca, jak i jego żona nie posiadają pojazdów mechanicznych. Pełnomocnik oświadczył, że wobec wnioskodawcy prowadzonych jest szereg postępowań podatkowych dotyczących podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług; łączna kwota zobowiązań wnioskodawcy z ww. tytułów wynosi 59.442.719 zł. Wszczęte zostały również postępowania egzekucyjne. Do pisma dołączono odpisy zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia z dnia 15 czerwca i 6 września 2012 r. do łącznej kwoty 34.315.212,05 zł oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej.

Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia pozostałych wymaganych dokumentów o 7 dni, który to wniosek referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 29 maja 2013 r. (doręczonym w dniu 4 czerwca 2013 r.), uwzględnił.

Dnia 11 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał:

- odpis zeznania podatkowego za rok 2012 r. (PIT-36L), w którym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw stałych, ciekłych i gazowych wykazał dochód w kwocie 38.021 zł, deklarując przychód w wysokości 50.469.214,31 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 50.431.193,31 zł;

- odpis umowy o pracę zawartej na czas określony od 1 września do 30 listopada 2012 r. w wymiarze 1/10 czasu pracy z wynagrodzeniem w kwocie 150 zł miesięcznie;

- odpis uchwały Zgromadzenia Wspólników "A" Sp. z o.o. [...] z dnia [...], na mocy której od czerwca 2012 r. przyznano wnioskodawcy wynagrodzenie w wysokości 500 zł netto w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu.

Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, przyjąć należało, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje nadal niejasna. Zauważyć należy, że wnioskodawca nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonków, posiadanych przez nich składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyznaczenia wnioskodawcy dodatkowego terminu do przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, wskazał i udokumentował jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).

Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku oraz przedłożonych przez pełnomocnika dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca celowo przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które potwierdzają trudną sytuację finansową, w jakiej się aktualnie znajduje, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (500 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych (34.315.212,05 zł). W konsekwencji oświadczenie wnioskodawcy uznano za niewiarygodne oraz za nadal budzące uzasadnione wątpliwości.

Wnioskodawca dokumentując źródła i wysokość osiąganych przez siebie dochodów całkowicie pominął tę część wezwania, która dotyczyła prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (punkty od 2 do 4 i 6). Wprawdzie wnioskodawca nadesłał odpis zeznania podatkowego za rok 2012, w którym wykazał uzyskany z tego tytułu przychód i dochód, to jednak – pomimo wyraźnego zobowiązania w tym zakresie – w żaden sposób nie odniósł się do kwestii przychodów (dochodów) z tego tytułu osiąganych aktualnie. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (CEIDG) wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "B" R. K. Brak jest natomiast dowodu przeciwnego, z którego wynikałoby, że zwiesił jej wykonywanie, bądź też ją wyrejestrował.

W tym miejscu podkreślić należy, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za rok ubiegły wnioskodawca z tytułu hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw stałych, ciekłych i gazowych zadeklarował przychód w wysokości 50.469.214,31 zł, co pozwala przyjąć, że dysponował on znacznymi środkami pieniężnymi; średni miesięczny przychód z tytułu wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w roku 2012 wyniósł bowiem 4.205.767,59 zł.

W ocenie orzekającego wnioskodawca nadal dysponuje środkami pieniężnymi o znacznej wartości. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 699/13, I SA/Gd 700/13 i I SA/Gd 701/13 oraz I SA/Gd 536/13 wnioskodawca zwracając się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że jego aktualne możliwości płatnicze pozwalają mu na uiszczenie wpisu sądowego od skarg jedynie w części, tj. w kwotach po 10.000 zł w każdej z trzech pierwszych ww. spraw oraz 5.000 zł w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gd 536/13. Bez wątpienia nie mógł on zgromadzić środków w takiej wysokości wyłącznie z dochodów udokumentowanych w niniejszej sprawie, które wynoszą 500 zł miesięcznie. Zdaniem referendarza sądowego kwota ta nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych, bieżących i powszechnie uznawanych za konieczne kosztów utrzymania dorosłej osoby, jak chociażby uiszczenie opłat związanych z eksploatacją mieszkania (wnioskodawca zajmuje lokal o powierzchni 64 m2), zakupem wyżywienia i środków czystości. Warto przy tym nadmienić, że wnioskodawca nie podnosi, że ww. zakresie korzysta z pomocy członków najbliższej rodziny, czy też z pomocy społecznej, mimo że kwota osiąganego przez niego dochodu uprawnia go do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej; zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) od 1 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi bowiem 542 zł.

Wnioskodawca nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania, które winny być w jego posiadaniu, gdyby jak twierdzi, prowadził sam gospodarstwo domowe. Z tych względów uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów oraz nieposiadaniu żadnego majątku (w tym oszczędności).

Znamiennym jest, że wnioskodawca uchylił się także od przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym z konta o numerze [...], z którego w dniu 23 stycznia 2013 r. uiścił wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 10.844 zł. Tym samym uniemożliwił weryfikację swojego oświadczenia w części dotyczącej braku zasobów pieniężnych, które – jak wskazywać mogą przywołane okoliczności – może posiadać.

Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki; podał jedynie, że według stanu jego wiedzy żona nie posiada pojazdu mechanicznego.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy pełnomocnikowi, że powoływana przez niego instytucja faktycznej separacji zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zdaniem orzekającego wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wciąż pozostaje niejasna, a jego aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze nadal pozostają niewyjaśnione. Tym samym uprawnione jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Końcowo, referendarz sądowy zauważa, że powyższej oceny nie zmienia fakt, że przed tut. Sądem toczy się wiele postępowań zainicjowanych przez wnioskodawcę, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych.

Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.