Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 528/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: 107 par. 1 i 3, art. 138  1 pkt 1, art. 15,
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Alicja Polańska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010 - 2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego M. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Dyrektor Z. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w S. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu G. z siedzibą

w N. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] ustalającą M. S. (dalej: "Producent rolny", "Strona" lub "Skarżący") kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego

w wysokości [...] zł oraz odstępującą od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.

Zasadnicze ustalenia stanu faktycznego są następujące.

I. Płatność za 2010 r. Rozpoczęcie programu rolnośrodowiskowego.

Organ I instancji ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową za 2010 r. w wysokości

[...] zł, w tym: [...] zł za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant

2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni [...] ha,

[...] zł za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant

3.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach do powierzchni [...] ha. Przyznana płatność została przekazana na rachunek bankowy Strony w dniu

[...] stycznia 2011 r.

A zatem w dniu [...] marca 2010 r. Strona rozpoczęła 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

II. Płatność kontynuacyjna za 2011 r.

W drugim roku realizacji ww. zobowiązania (2011 r.) Strona kontynuowała

je na działkach rolnych w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne, w wariancie

2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) oraz zmieniła realizację wariantu 3.1 na wariant 5.1.

Organ I instancji ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] przyznał Stronie, na jej wniosek, płatność rolnośrodowiskową za 2011 r.

w wysokości [...] zł, w tym: [...] zł za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni

[...] ha, [...] zł za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków

i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni [...] ha. Płatność została zwiększona o kwotę

[...] zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych, dotyczących sporządzenia dokumentacji przyrodniczej do siedliska o powierzchni [...] ha. Płatność została wypłacona na rachunek bankowy Strony w dniu [...] grudnia 2011 r.

III. Płatność kontynuacyjna za 2012 r.

W trzecim roku realizacji ww. zobowiązania (2012 r.) Strona złożyła kolejny wniosek, tj. o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r. deklarując do płatności w: pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) działki rolne o łącznej powierzchni

[...] ha, pakiecie 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariancie 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha.

Organ I instancji ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową za 2012 r. w pomniejszonej wysokości (ze względu na stwierdzone nieprawidłowości) w kwocie [...]zł,

w tym: [...] zł za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni [...] ha, [...] zł za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000. wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków do powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wyjaśnił, że podczas kontroli administracyjnej, w oparciu o system informacji geograficznej, stwierdzono powierzchnię uprawnioną do płatności mniejszą od zadeklarowanej we wniosku

na 2012 r. Łączna powierzchnia wykluczonych z płatności rolnośrodowiskowej gruntów wyniosła [...] ha, albowiem:

- w przypadku wariantu 2.3 i 5.1 organ wykluczył [...] ha z działki rolnej

D o powierzchni deklarowanej [...] ha; w związku z tym powierzchnia stwierdzona wyniosła [...] ha.;

- w przypadku działki rolnej F o powierzchni deklarowanej [...] ha organ wykluczył [...] ha, w związku z tym powierzchnia stwierdzona wyniosła [...] ha.

Przyznana za 2012 r. płatność została przekazana na rachunek bankowy Strony w dniu [...] marca 2013 r.

IV. Płatność kontynuacyjna za 2013 r.

W kolejnym roku realizacji ww. zobowiązania, tj. 2013 r., Strona złożyła wniosek o przyznanie kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r., deklarując w: pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha, pakiecie 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych

na obszarach Natura 2000, wariancie 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha. Wraz z wnioskiem złożono załączniki graficzne z przebiegiem granic poszczególnych działek rolnych zadeklarowanych

we wniosku, w tym lokalizację obszarów nie podlegających koszeniu w 2013 r.

Na skutek uzyskanej informacji o nieprawidłowościach w gospodarstwie Strony, organ I instancji w piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. wniósł o skierowanie

do kontroli na miejscu gospodarstwa Strony w zakresie sprawdzenia realizacji przez nią programów rolnośrodowiskowych oraz do kontroli wymogów wzajemnej zgodności w zakresie spełnienia norm dobrej kultury rolnej.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] przyznał Stronie kontynuacyjną płatność rolnośrodowiskową za 2013 r.

w pomniejszonej wysokości w kwocie [...]zł, w tym: [...] zł, za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, za wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000,

do powierzchni [...] ha, [...] zł, za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne,

za wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) do powierzchni [...] ha.

Powyższa płatność została wypłacona Stronie.

Organ II instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] uchylił w całości ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę

do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji wydał decyzję z dnia

[...] czerwca 2015 r. nr [...], na mocy której przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową na 2013 r. w pomniejszonej wysokości, dla wariantu

2.3 w wysokości [...] zł oraz dla wariantu 5.1 w wysokości [...] zł.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] ponownie uchylił decyzją organu I instancji i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku rozpatrzenia sprawy po raz trzeci organ I instancji decyzją z dnia

[...] grudnia 2015 r. nr [...] przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową za 2013 r. w pomniejszonej wysokości w tym: [...] zł,

za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych

na obszarach Natura 2000, za wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków

- Natura 2000, do powierzchni [...], [...] zł, za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, za wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności),

do powierzchni [...] ha. W związku z brakiem prawidłowego jej doręczenia organ w dniu [...] kwietnia 2017 r. nadał ją ponownie do Strony.

Organ odwoławczy decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...]

po raz trzeci uchylił decyzję organu I instancji w przedmiocie płatności kontynuacyjnej za 2013 r. i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Jak bowiem wskazał organ odwoławczy organ I instancji pominął, wpływające na wysokość należnego Stronie wsparcia, rozbieżności między zapisami raportu

z kontroli na miejscu a szkicami stanowiącymi załącznik do tego dokumentu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 10 stycznia 2019 r., I SA/Sz/640/18, po rozpoznaniu sprzeciwu Strony, uchylił ww. kasacyjną decyzję organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. wskazując na naruszenie

art. 139 K.p.a.

Rozpoznając sprawę kontynuacyjnej płatności za 2013 r. po raz czwarty organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy ww. decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem

z dnia 28 listopada 2019 r., I SA/Sz 594/19 oddalił skargę na ww. decyzję z dnia

[...] maja 2019 r. zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 lipca 2020 r.

I GSK 605/20 (wydanym po zaskarżeniu decyzji w rozpoznawanej sprawie) oddalił skargę kasacyjną Strony.

V. Postępowanie w rozpoznawanej sprawie.

W dniu [...] lipca 2019 r. Organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie

w sprawie ustalenia Stronie nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy ww. decyzji za lata 2010-2013, które rozszerzył zawiadomieniem nr [...]. Rozszerzenie dotyczyło zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2013 r., a co się z tym wiązało, ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności otrzymanych na mocy

ww. ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za 2012 r.

Wydaną w rozpoznawanej sprawie decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r.

nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego Organ I instancji ustalił ostatecznie Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł oraz odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego

w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odniósł się w pierwszej kolejności

do regulacji art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2018.1936), dotyczącej pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości i ją omówił.

Odnosząc się do kwoty nienależnie pobranej przez Stronę płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010 -2013 Organ I instancji wskazał, co następuje.

Stronie zostały przekazane płatności z tytułu realizacji ww. programu za lata 2010-2013. Jednakże Strona w kolejnych latach trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego zaniechała realizacji zobowiązania (prowadzenia działalności rolniczej) na łącznej powierzchni [...] ha (działki ewidencyjne [...] - na których nie zgłoszono budowy gazociągu oraz działka ewidencyjna nr [...], na której

w 2012 r. stwierdzono powierzchnię mniejszą - brak zgłoszenia w wymienionym roku siły wyższej).

W ocenie organu powyższe wskazywało, że Strona nie realizował całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie wykonywała obowiązków związanych

ze zobowiązaniem rolnośrodowiskowym - w ramach wariantu 2.3 i 5.1 (w 2010 r. wariant 3.1) a do czego zobowiązała się podejmując w dniu [...] marca 2010 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Organ wskazał, że uchybienie przez Stronę któremukolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, obligowało organ do orzeczenia zwrotu płatności uznanych jako płatności nienależnych i dochodzenia ich w oparciu

o przyjęte procedury. Organ I instancji wskazał ponadto, że Strona składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i przyjmując zobowiązanie do wykonania pięcioletniego programu, była świadoma przyjmowanych obowiązków, w tym zasady, że zobowiązana jest do realizacji programu w całym okresie.

Organ wskazał, że w 2012 r. Strona zaniechała realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni [...] ha w ramach wariantu 2.3 i 5.1 (działki ewidencyjne nr [...]), przy czym Strona nie kwestionowała ustaleń zawartych

w ostatecznej ww. decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2012 r.

Jak dalej wskazał organ w 2013 r. Strona zaniechała realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni [...] ha w ramach wariantu 2.3 i 5,1 (działka ewidencyjna nr [...]). Po uchyleniu decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2013 r., stwierdzono,

że w 2013 r. na działce rolnej AA, AB, B, C, D, FA, FB, G, H w ramach wariantu

2.3 i 5.1 doszło do nieprzestrzegania przez Stronę wymogu, jakim jest usunięcie

lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie,

a w uzasadnionych przypadkach w dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu, na które termin ten nie był przestrzegany.

Organ wskazał, że decyzja z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznaniu Stronie

po raz pierwszy płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości za 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł została wyeliminowana z obrotu prawnego. Ostatecznie płatność w tym zakresie została przyznana ww. decyzją z dnia

[...] grudnia 2015 r. (aktualnie ostateczną i prawomocną) w kwocie [...]zł.

W związku z powyższym, uzyskana przez Stronę na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. płatność rolnośrodowiskowa za 2013 r. co do różnicy kwot wynikających z powyższych decyzji, tj. co do kwoty [...]zł uznana została przez organ za nienależnie pobraną i podlegała zwrotowi.

Organ I instancji ustaliwszy fakt nienależnego pobrania przez Skarżącego

za ww. lata płatności rolnośrodowiskowej dokonał analizy w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w tym zakresie.

Organ I instancji powołując się na regulacje zawarte w przepisach unijnych,

tj. art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM)

Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.; dalej: "rozporządzenie Nr 2988/95"), odniósł się do kwestii przedawnienia należności, wymieniając daty dopuszczenia się nieprawidłowości przez Stronę, powołując

się na przerwanie okresu przedawnienia poprzez doręczenie Stronie wymienionych w decyzji pism. W ocenie organu nie zachodziły przesłanki uzasadniające możliwość odstąpienia od dochodzenia pobranych płatności, bowiem nie doszło

do przedawnienia należności.

Ponadto organ rozważył okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu przez Stronę ww. płatności z innych aniżeli przedawnienie przyczyn.

I tak odnosząc się przepisu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 organ rozważył wyłączenie obowiązku zwrotu z uwagi na błąd organu skutkujący wypłatą nienależnych płatności.

W tym zakresie, organ I instancji wskazał, że płatność wypłacona Stronie:

- na podstawie decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2010 r.

o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r.,

- na podstawie decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2011 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2011 r.,

- na podstawie decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2012 r.,

nie wynikała z pomyłki organu, bowiem w dniu wydawania powyższych decyzji, organ I instancji nie wiedział, iż Strona w kolejnych latach zaniecha realizowania zobowiązania rolnośrodowiskowego - prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha w ramach wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawiania) oraz w ramach wariantu 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000 (w roku 2010 wariant 3.1).

Odnosząc się z kolei do decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. (z dnia [...] czerwca 2014 r., z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz z dnia [...] grudnia 2015 r.) organ wyjaśnił, że podczas kontroli administracyjnej stwierdzono, iż powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza

od zadeklarowanej we wniosku na 2013 r. (dotyczyło to działki rolnej D położonej

na działce ewidencyjnej nr [...], działki rolnej E położonej m.in. na działce ewidencyjnej nr [...]) – łącznie wykluczono z przyznania płatności powierzchnię

[...] ha. Organ po przeanalizowaniu materiału dowodowego, stwierdził, że Strona

w swoich pismach wspomniała o trudnościach związanych z budową gazociągu jedynie na działkach [...], [...], [...], [...], nie zgłosiła żadnych trudności odnośnie do działek ewidencyjnych nr [...]

Jednakże organ I instancji wskazał, że płatność rolnośrodowiskowa wypłacona Stronie za 2013 r. w dniu [...] lipca 2014 r., na podstawie ww. decyzji organu

I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., wynikała z pomyłki organu, ponieważ w dniu wydawania organ I instancji nie dokonał stosownej interpretacji posiadanego materiału dowodowego (raportu z kontroli na miejscu [...] - zdjęć wykonanych podczas kontroli na miejscu, które przedstawiały stan faktyczny zastany na działkach rolnych Strony), nie uwzględnił wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez Stronę.

W dalszej kolejności organ zauważył, że pomimo tego nie ulegało wątpliwości, iż w sprawie nie występowały podstawy do stwierdzenia, że błąd ten nie mógł

w zwykłych okolicznościach zostać "wykryty" przez wnioskodawcę. W uzasadnieniu decyzji organ wymienił i omówił dowody świadczące o tym, że Strona mogła

z łatwością wykryć błąd organu (m.in. pisma składane przez Stronę, wniosek

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, dokumentacja przyrodniczo

- ornitologiczna posiadana przez Stronę, protokół kontroli).

Reasumując, organ stwierdził, że organ I instancji w latach 2010, 2011, 2012 nie popełnił przy rozpatrywaniu wniosku Strony błędów, które mogłyby doprowadzić do przyznania i wypłacenia Stronie pomocy nienależnej w ówczesnym stanie faktycznym i prawnym. W związku z czym, nie można było mówić, iż doszło

do wypłaty środków w wyniku pomyłki organu. Natomiast błąd popełniony przez organ I instancji przy rozpatrywaniu wniosku za 2013 r. dotyczący nieprzestrzegania wymogów (niezebrana biomasa, nieusunięta z działek rolnych lub nie złożona

w stogi) mógł zostać z łatwością wykryty przez Stronę - zwłaszcza że Strona sama brała udział w kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie Strony. Mając na względzie poczynione ustalenia, organ stwierdził, iż w niniejszym postępowaniu nie zaistniały okoliczności, które obligowałyby organ do odstąpienia od ustalenia Stronie kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej za lata 2010-2013.

Organ I instancji zbadał również czy w rozpoznawanej sprawie wystąpił przynajmniej jeden z przejawów siły wyższej, wymieniony w regulacjach unijnych, następnie wskazał, że Strona żyje, nie przedłożyła dowodów wskazujących

na niezdolność do wykonywania zawodu rolnika, nie utracił posiadania (wywłaszczenie) ani prawa własności gruntów. Z uwagi na charakter płatności rolnośrodowiskowych w wariancie 2.3, 5.1 całkowicie oderwanych od kwestii obecności zwierząt hodowlanych w gospodarstwie rolnika, ewentualne zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, bądź pojawienie się choroby epizootycznej

- niezależnie od tego, że rolnik o zaistnieniu takich zdarzeń nie poinformował organu I instancji - pozostałyby bez wpływu na uprawnienie do uzyskania pomocy tego rodzaju.

Organ odniósł się także do regulacji zawartej w § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 ze zm.) i wskazał, że analogicznie,

jak w przypadku stanów faktycznych przewidzianych przez ustawodawcę unijnego, żadna z przesłanek nie zaistniała w postępowaniu. Strona nie utraciła posiadania (wywłaszczenie) ani prawa własności przedmiotowych gruntów w wyniku scalenia gruntów (pkt 1 i 3), nie doszło do zmiany zasięgu obszarów objętych programami działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych (pkt. 2), Strona nie realizowała żadnego z wyspecyfikowanych pakietów (pkt. 4, 5, 6 i 7).

Wobec powyższego organ uznał, że nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności uzasadniające odstąpienie od dochodzenia przez organ zwrotu pomocy wypłaconej

z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, uznanych za nienależnie pobrane.

Reasumując organ wskazał, że w związku z faktem, że Strona nie wywiązała się z warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym w zakresie wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone oraz w zakresie wariantu 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, którego podjęła się w 2010 r., była zobowiązana zwrócić pobrane płatności za lata wcześniejsze. Ponadto organ wskazał, że z uwagi

na stwierdzone w przedmiotowej sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej w pakiecie 2, wariancie 2.3 na powierzchni [...] ha, w pakiecie 5, wariancie 5.1 na powierzchni [...] ha oraz w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji nr [...] powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w łącznej wysokości [...] zł.

W dalszej części decyzji organ przedstawił szczegółowe wyliczenie ustalonej w postępowaniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Ponadto, organ stwierdził, że kwota [...]zł oraz [...] zł nie przekraczała kwoty stanowiącej równowartość [...] euro, wobec czego odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w stosunku do tych kwot.

Organ odwoławczy ww. decyzją z dnia [...] maja 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ był zobowiązany do ustalenia, czy Strona pobrała nienależne lub nadmierne płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego i do ustalenia ich wysokości.

W odniesieniu do kwot nienależnie pobranych płatności organ odwoławczy,

po przeprowadzeniu postępowania, doszedł do zbieżnych z organem I instancji wniosków w tym zakresie.

Organ wyjaśnił, że Strona otrzymała płatność rolnośrodowiskową i rozpoczęła z dniem [...] marca 2010 r. swój 5 - letni program rolnośrodowiskowy w wariancie

2.9 i 3.1 na areale [...] ha. Z akt rozpatrywanej sprawy wynikało, że Stronie

na mocy ostatecznych decyzji organu I instancji: z dnia [...] grudnia 2010 r. zostały przekazane płatności rolnośrodowiskowe za 2010 r.; z dnia [...] grudnia 2011 r.

za 2011 r.; z dnia [...] lutego 2013 r. na 2012 r. zgodnie z podjętym zobowiązaniem. Jednakże w kolejnych latach trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego Strona zaniechała realizacji zobowiązania na łącznej powierzchni [...] ha (działki ewidencyjne [...]), na której nie zgłoszono budowy gazociągu oraz działka ewidencyjna nr [...], na której w 2012 r. stwierdzono powierzchnię mniejszą (brak zgłoszenia w wymienionym roku siły wyższej).

W tym stanie rzeczy organ wskazał, że Strona nie realizowała podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego w całości, a w związku z tym nie wykonywała obowiązków związanych z podjętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym

- w ramach wariantu 2.3 i 5.1 (w roku 2010 wariant 3.1).

Organ odwoławczy zauważył, że zanim organ przeszedł do wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tego tytułu, prawidłowo najpierw ocenił przesłanki przedawnienia prawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności

oraz kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Następnie organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez Stronę należy uznać daty złożenie przez nią wniosków zawierających nieprawidłowości. Dalej organ zgodził się z organem I instancji,

że przedawnienie zostało przerwane przez doręczenie Stronie w podanych dniach pism wymienionych w decyzji (str. 12). Reasumując organ odwoławczy wskazał,

że "gdyby doszło do przerwania okresu przedawnienia przez organ, to przedawnienie biegnie najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości,

czyli w niniejszym przypadku od dnia: [...].05.2020 r. (dla daty [...].05.2012 r.); [...].05.2021 r. (dla daty [...].05.2013 r.), [...].05.2022 r. (dla daty [...].05.2014 r.)."

W ocenie organu lI instancji nie doszło do przedawnienia prawa do ustalenia nienależnie pobranych płatności, dlatego też organ I instancji prawidłowo wszczął

w dniu [...] lipca 2019 r. postępowanie w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności.

Organ zaznaczył, że do powstania obowiązku zwrotu płatności nienależnych lub nadmiernych wystarczające było doręczenie przed upływem terminu przedawnienia decyzji organu I instancji. W tym stanie rzeczy organ wskazał,

że w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające możliwość odstąpienia od dochodzenia nienależnie pobranych płatności.

Organ wskazał, że nie stwierdzono, aby w rozpoznawanej sprawie nienależnie przekazane Stronie kwoty wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności zostały przyznane

w oparciu o wniosek złożony przez Stronę. W związku z powyższym brak było podstaw, na podstawie art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 (lata 2010-2012) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 (2013 r.),

do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na błąd organu.

Organ odwoławczy dodał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna

z okoliczności świadcząca o wystąpieniu przynajmniej jednego z przejawów siły wyższej – uregulowanego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów1 wiejskich przez Europejski Fundusz Rady na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFFROW) (Dz. Urz. WE nr L 368 z 23 grudnia 2006 r. ze zm.). Strona do dnia wydania decyzji nie poinformowała organu o jakiejkolwiek przyczynie mającej wpływ na niespełnienie wymagań lub warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Zatem zgodnie z wiedzą organu I i II instancji Strona nie spełniła warunków uprawniających organ do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W ocenie organu odwoławczego analogicznie, jak w przypadku stanów faktycznych przewidzianych przez ustawodawcę wspólnotowego, w odniesieniu

do uregulowanych przez krajowego ustawodawcę przypadków siły wyższej

lub wyjątkowej okoliczności, a wskazanych w decyzji, stwierdził, iż żadne z nich

nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się do oceny prawidłowości wysokości kwoty ustalonej do zwrotu, organ odwoławczy wskazał, że w 2010 r. Strona zobowiązała się do realizowania zobowiązania rolnośrodowiskowego na wszystkich działkach rolnych zgłoszonych

do programu zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w rozporządzaniu rolnośrodowiskowym. Płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe.

Z powyższego wynikało, że Strona wiedziała o ciążącym na niej zobowiązaniu. Realizując zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach wariantu

2.3 oraz 5.1 na powierzchni mniejszej o [...] miała więc świadomość naruszenia zobowiązania, jakie z własnej woli na siebie przyjęła celem uzyskania określonych przepisami korzyści o charakterze majątkowym. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest określane w znacznym stopniu przez samego rolnika. Deklaruje on bowiem

we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach, jakiego pakietu lub wariantu oraz na jakim obszarze będzie ono realizowane. Te elementy określają zakres zobowiązania rolnośrodowiskowego danego rolnika.

W ocenie organu II instancji Strona nie wywiązała się z warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym w zakresie wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone oraz w zakresie wariantu 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków

- Natura 2000, którego podjęła się w 2010 r., zatem była zobowiązana zwrócić pobrane płatności za lata wcześniejsze.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalania nienależnie pobranych płatności, organ wskazał, że z uwagi na stwierdzone w przedmiotowej sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej w pakiecie 2, wariancie 2.3 na powierzchni [...] ha, w pakiecie 5, wariancie 5.1 na powierzchni [...] ha oraz

w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego ww. decyzji nr [...] powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości [...] zł. Organ przedstawił szczegółowo, co składało się na wysokość wyliczonej kwoty

do zwrotu.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie,

na kwotę nienależnie pobranych płatności składały się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości:

- [...] zł przyznanej za 2010 r.,

- [...] zł przyznanej za 2011 r.,

- [...] przyznanej za 2012 r.,

- [...] zł przyznanej za 2013 r..

Następnie Organ odwoławczy stwierdził, iż kwota [...]zł oraz [...] zł

nie przekraczały kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Natomiast kwota [...]zł oraz [...] zł przekroczyły kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro. ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalania nienależnie pobranych płatności, Organ II instancji podkreślił, że z uwagi na stwierdzone

w przedmiotowej sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej w pakiecie 2, wariancie 2.3 na powierzchni [...] ha, w pakiecie 5, wariancie 5.1 na powierzchni [...] ha oraz w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji

nr [...] powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych

w wysokości [...] zł, która została prawidłowo wyliczona przez Organ I instancji w zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyżej opisany stan faktyczny i prawny Organ odwoławczy stwierdził, że Organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Strona zaskarżyła w całości decyzję organu odwoławczego skargą wniesioną do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych

do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dokonanie oceny dowodów w sposób całkowicie dowolny i sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego;

2) art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z dnia 1995.12.23) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie,

że w niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia zakończyłby się w dniu [...] maja 2020 r., a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że doszło

do przedawnienia prawa do ustalenia nienależnie pobranych płatności.

W uzasadnieniu skargi Strona odniosła się do podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów

niż wskazane przez Skarżącego.

Ocena działalności organów administracji publicznej, dokonywana przez Sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami prawa procesowego. Oznacza to,

że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania czy organ administracji orzekający w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, przy czym granice badania zgodności danego aktu

z prawem nie zostały ograniczone do zarzutów podniesionych w skardze.

Sąd rozpoznając sprawę, kontroluje także sam zaskarżony akt organu administracji publicznej pod względem nie tylko merytorycznym, ale także formalnym. Ustawodawca uregulował bowiem jakie elementy powinna zawierać prawidłowa decyzja.

Stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. decyzja zawiera:

1) oznaczenie organu administracji publicznej;

2) datę wydania;

3) oznaczenie strony lub stron;

4) powołanie podstawy prawnej;

5) rozstrzygnięcie;

6) uzasadnienie faktyczne i prawne;

7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie

do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;

8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego - kwalifikowany podpis elektroniczny;

9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi

lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie

do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.

Na mocy art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W cytowanym powyżej przepisie ustawodawca określił składniki decyzji, którymi są m.in. rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie

z poglądem przyjętym w doktrynie rozstrzygnięcie to wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego, w tym sensie decyzja rozstrzyga sprawę administracyjną co do jej istoty. Uzasadnienie jest integralną częścią decyzji administracyjnej w znaczeniu fromalnoprawnym jako składnik decyzji. Uzasadnienie nie stanowi jednak części rozstrzygnięcia decyzji, bowiem tylko w osnowie decyzji zawarte jest rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Natomiast uzasadnienie decyzji ma wykazać, na jakiej podstawie decyzja została podjęta; dawać podstawę kontroli poprawności decyzji; może odgrywać rolę perswazyjną w stosunków do adresatów decyzji jak i innych podmiotów, a także pełni funkcję opisową, gdy przedstawia proces podjęcia decyzji przez organ orzekający (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, 7. Wydanie, Warszawa 2018, s. 713, 714). W orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku błędnego uzasadnienia zachodzi niezgodność uzasadnienia z rozstrzygnięciem, co w konsekwencji oznacza sprzeczność poszczególnych elementów decyzji administracyjnej (wyrok WSA

w Poznaniu, z dnia 27 marca 2007 r., II SA/Po 46/07 - dostępny na stronie internetowej: www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z przepisem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Mając na uwadze przytoczony przepis wskazać należy, że organ odwoławczy wydaje decyzję

o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wówczas, gdy stwierdzi,

że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ jest zobowiązany ocenić poprawność zaskarżonej decyzji nie tylko na podstawie podniesionych w odwołaniu zarzutów, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Ocena taka powinna być poprzedzona przeprowadzeniem stosownego postępowania wyjaśniającego.

Dodać należy, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 K.p.a., wynika, że wskutek złożenia odwołania sprawa będzie w całości ponownie przedmiotem postępowania przed organem drugiej instancji. Rodzi to w konsekwencji obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Dwuinstancyjność oznacza zatem, że każda sprawa powinna być rozstrzygnięta dwukrotnie, a zatem organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji

i odniesienia się do argumentów zawartych w odwołaniu.

Zasada ta oznacza również, że w postępowaniu administracyjnym nie mamy

do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji przez organ odwoławczy, ale z prowadzeniem postępowania przez organ odwoławczy tak,

by załatwić sprawę co do jej istoty. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi więc

co do zasady na organ odwoławczy kompetencję do czynienia samodzielnych ustaleń faktycznych i dokonania na ich podstawie ponownej, merytorycznej oceny

w rozpoznawanej sprawie. Motywy oraz tok rozumowania organu powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący,

tak, aby możliwe było ustalenie i zweryfikowanie zajętego przez organ odwoławczy stanowiska, również w kontekście zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana ww. decyzja organu odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję organu

I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r., ustalającą Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010 - 2013.

Mając na uwadze m.in. zarzuty skargi Sąd w pierwszej kolejności odniesienie się do kwestii przedawnienia prawa do ustalenia Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata

2010-2013.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja w tym zakresie nie poddaje się jednak pełnej kontroli.

Zauważyć należy bowiem, że organ I instancji powołując się na regulacje prawne, mające zastosowanie w sprawie w zakresie ww. przedawnienia przywołał art. 3 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM)

Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.).

Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z wyżej powołanymi przepisami prawa unijnego okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie

od momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi

się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków,

w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W myśl art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania

lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie Wspólnoty lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot,

albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Z przytoczonej regulacji wynika zatem, że obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranej nie powstaje, jeżeli upłynął okres wynoszący 4 lata (maksymalnie 8 lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika. Przy czym w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie

od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku z kolei programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia stosownie do rozporządzenia Nr 2988/95 jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowanie w sprawie nieprawidłowości. Zatem przerwanie biegu przedawnienia (obliczanego przy zastosowaniu ww. rozporządzenia) może nastąpić – tak jak wskazał organ – przez doręczenie stronie np. decyzji w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, w której treści wskazano

na wystąpienia nieprawidłowości. Jednakże należy zwrócić uwagę, że po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie na nowo. Zatem konieczne jest wykazanie przez organ, w którym momencie bieg okresu przedawnienia ponownie został przerwany, przy pomocy jakiego aktu organu i w jakiej dacie w związku z tym upływa ww. termin przedawnienia.

Przy czym należy mieć na względzie treść art. 3 ust. 1 akapit 4

ww. rozporządzenia 2988/95, który w każdym przypadku (poza sytuacją zawieszenia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 6 ust.1 tego rozporządzenia) ogranicza termin dochodzenia środków nienależnie pobranych z budżetu Unii

do dwukrotności terminu przedawnienia określonego w akapicie pierwszym art. 3, jeśli do tego czasu właściwy organ nie wymierzył kary, czyli maksymalnie do lat 8.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że każda ze spraw

za poszczególne lata od 2010 do 2013 była rozpoznawana indywidualnie i została zakończona indywidualną decyzją administracyjną o przyznaniu pomocy. Bezspornym jest również, że płatności za poszczególne lata przyznane i wypłacone zostały Skarżącemu w związku z podjęciem zobowiązania do realizacji 5-o letniego programu rolnośrodowiskowego.

Powyższe oznacza, że w pierwszej kolejności organ winien w sposób precyzyjny wskazać w jakiej dacie rozpoczął bieg ww. terminu przedawnienia

aby możliwym było następnie ustalenie czy termin ten w sprawie upłynął czy też nie.

W tym zakresie organ odwoławczy przytoczył właściwe przepisy prawa

a następnie wskazał, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe stanowi zobowiązanie wieloletnie a zatem "okres przedawnienia biegnie od momentu ostatecznego zakończenia programu". Dalej jednakże, powołując się na ustalenia organu

I instancji, organ wskazał, że "w przypadku nieprawidłowości ciągłych

lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała." I następnie w tym zakresie wskazał, że powstanie nieprawidłowości w odniesieniu do działki rolnej D i F miało miejsce w dniu złożenia błędnego wniosku za 2012 r., co miało miejsce dnia [...] maja 2012 r. W odniesieniu zaś do ustania wskazanych nieprawidłowości organ prześledził kolejne wnioski Skarżącego jedynie w odniesieniu do działki rolnej D i uznał, że skoro we wniosku

o płatność za 2014 r. błąd w tym zakresie nie został powtórzony to z datą jego złożenia, tj. [...] maja 2014 r. nieprawidłowość ta ustała.

W dalszej kolejności, po średniku, organ wskazuje na daty złożenia kolejnych wniosków, jednakże z tego wskazania w jakikolwiek sposób nie wynika ostatecznie jaką datę lub daty i na jakiej podstawie prawnej i faktycznej przyjął organ odwoławczy jako rozpoczynającą bieg ww. terminu przedawnienia. Co prawda organ w dalszej części rozważań – reasumując, uznaje, że za datę dopuszczenia

się nieprawidłowości przez beneficjenta należy uznać daty złożenia przez beneficjenta wniosków, lecz twierdzenie to nadal nie umożliwia odtworzenia toku rozumowania organu – czy ostatecznie organ uznał, że początkowy bieg terminu przedawnienia wyznacza w rozpoznawanej sprawie powstanie nieprawidłowości,

czy też z uwagi na kwalifikację nieprawidłowości jako ciągłe/powtarzające się data ustania nieprawidłowości, czy też w związku z faktem że mamy do czynienia

ze zobowiązaniem wieloletnim data ostatecznego zakończenia programu.

Ponadto, zauważyć należy, że w kontrolowanej sprawie organ I instancji poprzestał na wymienieniu czynności, które - jego zdaniem - przerwały okres przedawnienia. Organ nie wykazał też od kiedy okres przedawnienia zaczął biec

na nowo, czy ewentualnie został ponownie przerwany i w jakiej dacie ostatecznie upływał.

Podkreślić należy, że - co do zasady - zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, w terminie 4 lat, od wystąpienia nieprawidłowości. Organ jest zobowiązany – po uprzednim, jednoznacznym ustaleniu początkowej daty biegu terminu przedawnienia - do badania czy w czasie biegu przedawnienia nie doszło

do jego przerwania. Przerwanie okresu przedawnienia zgodnie z cytowanym rozporządzeniem jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy,

o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa

lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po ustaleniu, że doszło do przerwania okresu przedawnienia, organ powinien wskazać kiedy (w jakim konkretnie dniu) nastąpiło przerwanie okresu przedawnienia i kiedy przedawnienie zaczęło biec

na nowo oraz przez jaki okres wreszcie w jakiej dacie termin ten upłynął.

Natomiast organ odwoławczy niemalże, powielił stanowisko organu I instancji w kwestii przedawnienia, w wierny sposób przytaczając - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - pogląd organu niższej instancji. Podkreślić należy, że organ

II instancji w postępowaniu odwoławczym powinien nie tylko zweryfikować czy organ pierwszej instancji zastosował prawidłowe przepisy prawa materialnego (dotyczące biegu okresu przedawnienia), ale także ocenić czy organ I instancji w sposób poprawny dokonał subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod właściwy przepis prawa materialnego.

W ocenie Sądu organ II instancji ponownie rozpoznając sprawę, zobligowany był także do wyjaśnienia i ponownego zbadania jaki akt organu przerwał bieg okresu przedawnienia, wskazać moment, od którego okres przedawnienia zaczął biec

na nowo i kiedy ewentualnie został ponownie przerwany przez kolejną czynność podjętą przez organ a następnie wskazać datę upływu terminu przedawnienia. Przy czym powinien mieć na względzie treść art. 3 ust. 1 akapit 4 ww. rozporządzenia 2988/95 i zbadać czy 8-letni termin nie został przekroczony w odniesieniu do każdej płatności za poszczególne lata, a swoje stanowisko powinien szczegółowo uzasadnić w taki sposób, aby zarówno Sąd jak i strona postepowania mogły skontrolować motywy i tok rozumowania organu.

Ponadto zauważyć należy, że organ wskazując, iż: "w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysyłanej

do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia 30 czerwca 2016 r." również

nie odniósł tej okoliczności do rozpoznawanej sprawy. Samo przytoczenie przepisu

i wskazanie w sposób ogólny jego zastosowania, bez odniesienia go do konkretnych okoliczność występujących w danej sprawie, uniemożliwia Sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji w tej części.

Reasumując, pokreślić należy, że organ odwoławczy pomimo podzielenia poglądu organu I instancji i utrzymania w mocy jego decyzji, zobligowany

był do samodzielnego i niezależnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy w powyższym zakresie. Organ ten przedstawiając swoje stanowisko w zakresie przepisów prawnych, mających zastosowanie w sprawie, powinien je odnieść

do konkretnych okoliczności mających miejsce w sprawie i następnie ustosunkować się co do tego, czy ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe.

Powielenie w istocie uzasadnienia organu I instancji w tej części, i odniesienie się do istotnej w sprawie kwestii przedawnienia terminu prawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w sposób uniemożliwiający ustalenie toku rozumowania organu co do początkowej daty jego biegu, stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, jak również art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 K.p.a. Nie sposób ustalić motywów i toku rozumowania organu odwoławczego

w powyższym zakresie, w związku z czym nie można poddać kontroli jego stanowiska także w odniesieniu do uznania, że bieg ww. terminu przedawnienia

nie upłynął w rozpoznawanej sprawie. Takie naruszenie przepisów procesowych skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do kolejnego, stwierdzonego przez Sąd uchybienia mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wskazać należy, że z treści decyzji organu

I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r. wynika, iż organ ten odnosząc się w sposób obszerny do spełnienia przesłanki określonej w art. 80 ust. ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 (lata 2010-2012) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku (rok 2013), wskazał m.in.,

że w niniejszej sprawie płatność rolnośrodowiskowa za 2013 r. wypłacona Skarżącemu w dniu [...] lipca 2014 r., na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., wynikała z pomyłki organu. Jak bowiem wskazał organ

I instancji w dniu wydawania decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. organ I instancji

nie dokonał stosownej interpretacji posiadanego materiału dowodowego (raportu

z kontroli na miejscu [...] - zdjęć wykonanych podczas kontroli

na miejscu, które przedstawiały stan faktyczny zastany na działkach rolnych Strony), nie uwzględnił wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez Skarżącego. Następnie organ dodał, że pomimo tego, nie ulegało wątpliwości, że w sprawie nie występowały podstawy do stwierdzenia,

że błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać "wykryty" przez wnioskodawcę i na tę okoliczność organ powołał liczne dowodowy (m.in. pisma składane przez Skarżącego, wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej złożony przez Stronę, dokumentację przyrodniczo - ornitologiczną, którą posiadał Skarżący, protokół kontroli).

Natomiast organ odwoławczy, który utrzymał w mocy decyzję organu

I instancji, odnosząc się do tej kwestii w uzasadnieniu swojej decyzji, powołał

się na art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 (lata 2010-2012) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia

2011 roku (rok 2013) i wyjaśnił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy oraz błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Następnie organ odwoławczy dodał, że w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanego z obliczeniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że nie stwierdzono, aby w sprawie przyznania płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego wypłacone na rachunek bankowy Skarżącego środki, w tym za 2013 r., wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności zostały przyznane w oparciu o wniosek złożony przez stronę w biurze powiatowym ARiMR. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że brak było podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na błąd organu.

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że twierdzenia organu odwoławczego w ww. zakresie wykluczają się z twierdzeniami organu I instancji, który uznał, że płatność za 2013 r. w nienależnej kwocie wypłacono Skarżącemu

w związku z błędem organu, który pomimo posiadanych dokumentów wskazujących na brak prawidłowości wniosku Skarżącego o płatność nie dokonał ich weryfikacji,

co skutkowało przyznaniem i wypłatą płatności za 2013 r. w nienależnej wysokości. Wocec skrajnej rozbieżności stanowisk organów jak i wobec utrzymania w mocy decyzji organu I instancji organ odwoławczy zobowiązany był wskazać

w uzasadnieniu swojej decyzji podstawy faktyczne i prawne wyrażonego stanowiska. W rozpoznawanej sprawie jest to o tyle istotne, że uznanie istnienia błędu organu

w ww. zakresie może skutkować utratą prawa organu do ustalenia i dochodzenia nienależnie wypłaconej płatności za 2013 r., która stanowi w istocie przeważającą kwotę ustalonej nienależnej płatności w rozpoznawanej sprawie. Ustalenie istnienia ww. błędu organu wymagało będzie również przedstawienia stanowiska organu,

co do wpływu ww. błędu na prawo organu do ustalenia Skarżącemu nienależnie pobranej kwoty płatności za 2013 r. z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. W przypadku gdyby płatność została przekazana przez organ w wyniku pomyłki organu, a rolnik nie mógłby łatwo wykryć tego błędu, organ byłby zobligowany do zwolnienia rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W rozpoznawanej sprawie zachodzi zatem sprzeczność uzasadnienia decyzji z rozstrzygnięciem (osnową) decyzji organu II instancji, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, choć przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia odmienny stan faktyczny nie wskazując jednocześnie zasadności takiego stanu rzeczy.

W konsekwencji Sąd uznał, że organ odwoławczy nie ustalił i nie ocenił

w sposób prawidłowy istotnych okoliczności stanu faktycznego, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd ponownie podkreśla, że organ I instancji w sposób nie budzący wątpliwości wskazał na fakt wypłaty Skarżącemu środków właśnie na skutek błędu organu. Co więcej organ ten szczegółowo przedstawił z czego wynikała ta pomyłka, mianowicie podał, że organ nie dokonał stosownej interpretacji posiadanego materiału dowodowego i nie uwzględnił wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. A w związku z tym organ I instancji przeprowadził dokładną analizę zebranego materiału dowodowego, wykazując,

że rolnik mógł łatwo wykryć ten błąd. Wobec powyższego, organ ten uznał,

że nie było podstaw do zwolnienia Skarżącego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W ocenie Sądu powyższe błędy i niezgodności uzasadnienia decyzji organu odwoławczego stanowią zarówno naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego uregulowanej w art. 15 K.p.a., jak i art. 107 § 1

pkt pkt 6 i § 3 K.p.a. Takie błędy proceduralne w prowadzonym postępowaniu, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, stanowiły podstawę uchylenia decyzji administracyjnej organu odwoławczego.

Organ II instancji rozpoznając sprawę ponownie będzie zobowiązany uwzględnić powyższe rozważania Sądu, w tym w szczególności w sposób jednoznaczny odnieść się do początkowej daty biegu ww. terminu przedawnienia, następnie wskazania jakie czynności i w jakiej dacie skutkowały przerwaniem

ww. terminu, jak i jednoznacznie określić kiedy termin ten upływał. W przypadku uznania, że organ nie utracił, na skutek przedawnienia, prawa do ustalenia Skarżącemu nienależnie pobranych płatności (co pozwoli na merytoryczne ponowne rozpoznanie sprawy), organ uwzględni ocenę prawną Sądu dotyczącą ustaleń stanu faktycznego sprawy w zakresie tego, czy kwoty przekazane przez organ Skarżącemu wynikały z błędu organu czy też nie. W przypadku uznania, że kwoty te zostały przekazane na skutek pomyłki/błędu organu, organ zbada czy w zwykłych okolicznościach sprawy, błąd/pomyłka ta mogła być wykryta przez Skarżącego

czy też nie. Swoje ustalenia organ powinien przedstawić w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 K.p.a.

W tym stanie sprawy, bez rozstrzygnięcia kluczowej kwestii czy doszło

do przedawnienia obowiązku zwrotu należności z tytułu pobranych płatności rolnośrodowiskowych, odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał

za przedwczesne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2

i art. 209, art. 211 P.p.s.a., przy czym na zasądzoną na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł kosztów postępowania złożyła się kwota [...]zł należnego wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie [...]zł.

Wszystkie przytoczone powyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA.