Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 299/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, ust. 11, art. 37 ust. 1 pkt 1,  art. 98, art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 art. 109
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2017 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 lutego 2017 r. (nr [...]) uchyliło w części dotyczącej terminu dokonania wpłaty, decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 września 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, zaś w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Prezydent Miasta decyzją z dnia 1 lipca 2015 r. (nr [...]) przyznał F. K. (dalej także jako: "skarżący", "strona") pomoc w postaci zasiłku stałego od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 30 czerwca 2017 r., a następnie - decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r. (nr [...]) – uchylił od dnia 1 sierpnia 2016 r. swoją decyzję z dnia 1 lipca 2015 r.

W dniu 3 sierpnia 2016 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych przez stronę świadczeń, i w konsekwencji decyzją z dnia 15 września 2016 r. (nr [...]) Prezydent Miasta – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 6 pkt 16, art. 8, art. 9, art. 37 ust. 2, art. 98, art. 104 ust 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. – dalej jako: "u.p.s.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) - ustalił, że zasiłek stały pobrany przez F. K. za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. w łącznej kwocie 7.098 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi w całości poprzez dokonanie jednorazowej wpłaty na konto lub w kasie MOPS w G. do dnia 31 października 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego (aktualizacji) i zebranej dokumentacji wynika, iż dochód strony na osobę w rodzinie, od którego zależała wysokość zasiłku stałego uległ zamianie od sierpnia 2015 r. (sprzedaż mieszkania dnia 25 sierpnia 2015 r.). O zmianie sytuacji dochodowej, mimo takiego obowiązku, strona nie poinformowała pracownika socjalnego. Organ po powzięciu informacji o faktycznej wysokości dochodu decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r. uchylił z dniem 1 sierpnia 2016 r. swoją decyzję z dnia 1 lipca 2015 r. przyznającą stronie pomoc w postaci zasiłku stałego na okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 529 zł. Jednocześnie wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia, że świadczenia nadpłacone są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że zasiłek stały wypłacony w okresie od 1 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. w łącznej kwocie 7.098 zł stanowił świadczenie nienależnie pobrane. Ustalona kwota świadczenia nienależnie pobranego stanowi różnicę pomiędzy zasiłkiem wypłaconym, a faktycznie należnym.

Organ powołując się na art. 6 pkt 16 u.p.s. wskazał, że świadczenie nienależnie pobrane, to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, a zgodnie z art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeniem z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1 ww. przepisu, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W odwołaniu od powyższej decyzji F. K. zwrócił się o odstąpienie od żądania zwrotu w całości pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego. Podał, że o zmianie sytuacji nie informował, gdyż nie zna się na prawie, ciężko choruje, nie było to świadome działanie, gdyż nie doczytał dokładnie informacji. Jest osobą bardzo schorowaną od dłuższego czasu, był też osobą bezdomną. Nie może pracować ze względu na niedowład nóg, nieuleczalną i przewlekłą chorobę, zapalenie nerwów strzałkowych obu stóp. Choruje na serce, choroby dermatologiczne, był z tego powodu w szpitalu, ma bardzo słaby wzrok. Obecnie nie ma ani na leczenie ani na wyżywienie, ani na środki czystości. MOPS wstrzymał wypłatę zasiłku stałego oraz jakąkolwiek inną pomoc. Odwołujący się wskazał, że zwrot zasiłku w wysokości 7.098 zł zniweczy w całości skutki pomocy społecznej. Podał też, że starał się wyjść z bezdomności, a MOPS i ośrodki, w których przebywał, zawsze go do tego motywowały. Czuje się skrzywdzony, jest w sytuacji bez wyjścia, gdyż nie może pracować ze względu na bardzo zły stan zdrowia. Obecnie jest bez środków do życia, a kwoty 7.098 zł nie będzie mógł nigdy zwrócić. Wskazał, że leczy się u neurologa i jest słaby psychicznie. Kupno bardzo taniego mieszkania w G., aby wyjść z bezdomności, postawiło go w sytuacji dramatycznej poprzez wstrzymanie pomocy z MOPS. Odwołujący przywołał przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. o pomocy społecznej wnosząc o odstąpienie od żądania zwrotu i umorzenie kwoty 7.098 zł w całości. Wyjaśnił, że złożenie sprzecznych informacji wynikało ze złego stanu wzroku oraz braku informacji ze strony MOPS. Nie wiedział, że jeśli przekroczy próg dochodowy, będzie musiał zwrócić pobrany zasiłek. Nikt go także nie informował, że może wystąpić o przydział na jedzenie, nawet jak przekroczy kryterium dochodowe. Zaistniała sytuacja nie była zamierzona, gdyż nigdy nie chciał wprowadzić w błąd instytucji świadczącej pomoc społeczną. Powyższe wynikało z niedoczytania, braku znajomości prawa oraz nierzetelnych informacji ze strony MOPS. Ponadto podniósł, że jako człowiek dotknięty długim okresem bezdomności mógł wielu deklaracji nie zrozumieć, gdyż wielokrotnie był w okresie głębokiego załamania życiowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 15 lutego 2017 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 98 i art. 6 pkt 16 u.p.s. - uchyliło w części dotyczącej terminu dokonania wpłaty decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 września 2016 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, zaś w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji decyzją z dnia 1 lipca 2015 r. przyznał stronie pomoc w postaci zasiłku stałego w wysokości 529 zł na okres od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2017 r. (decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 1 października 2015 r. w zakresie wysokości zasiłku - 604 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 października 2015 r.).

Organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się wniosek F. K. z dnia 29 lipca 2016 r. o przyznanie mu pomocy w postaci schronienia, w którym wskazał, że w połowie lipca 2016 r. otrzymał od rodziny prezent w postaci mieszkania w G., które obecnie nie nadaje się do zamieszkania, a on nie jest tam zameldowany.

W dniu 29 lipca 2016 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego. Z treści wywiadu wynikało, że F. K. jest osobą bezdomną, od 7 czerwca 2016 r. przebywa w schronisku [...], jest bierny zawodowo, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 30 czerwca 2017 r., a jedyny jego dochód to zasiłek stały. Zgodnie z oświadczeniem nie ma innego dochodu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony. W trakcie wywiadu skarżący zmienił wcześniejsze oświadczenie dotyczące mieszkania w G. podając, że zakupił je z pieniędzy otrzymanych ze sprzedaży mieszkania przy ul. K. w G., które stanowiło współwłasność z byłą żoną. Wskazał także, że zakupione mieszkanie nie nadaje się do zamieszkania, ponieważ wymaga generalnego remontu, w tym remontu instalacji elektrycznej.

Organ odwoławczy wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się akt notarialny potwierdzający kupno w dniu 7 lipca 2016 r. mieszkania w G. za kwotę 61.000 zł. Ponadto w dniu 11 sierpnia 2016 r. F. K. zapoznał się z aktami sprawy i złożył oświadczenie, w którym podał, że mieszkanie jego i byłej żony w G. przy ul. K. zostało sprzedane aktem notarialnym z dnia 25 sierpnia 2015 r. Jego udział wynosił 137.500 zł i z tych pieniędzy potrącono zaległe alimenty, zaległe opłaty do spółdzielni mieszkaniowej, a pozostałe pieniądze przeznaczone były na pokrycie zobowiązań wobec osób trzecich. W aktach sprawy znajduje się akt notarialny z dnia 25 sierpnia 2015 r. (Rep. A nr [...]-kopia) dotyczący sprzedaży mieszkania w G. przy ul. K. nr [...] będącego własnością J. M. i F. małżonków K. Na mocy tej umowy sprzedano ww. lokal mieszkalny, a udział F. K. z tej sprzedaży wyniósł 137.500 zł, a kwota ta została stronie przekazywana w 3 transzach: do dnia 27.08.2015 r - 12.500 zł; do dnia 26.08.2015 r. - 49.500 zł; do dnia 10.11.2015 r. - 75.500 zł.

Z powyższych ustaleń wynikało, że łączna kwota uzyskana w sierpniu 2015 r. to 62.000 zł i kwota ta przekraczała pięciokrotność kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, które w tym okresie wynosiło 542 zł (natomiast od października 2015 r. kryterium to wynosi 634 zł.). Kwota uzyskana w listopadzie 2015 r. to 75.500 zł. W związku z tym organ podkreślił, że uzyskany dochód jednorazowy przekraczający powyższe kwoty podlega podziałowi na 12 miesięcy i powoduje uzyskanie dochodu, zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s.

W tej sytuacji organ I instancji zasadnie - decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r. (nr [...]) - uchylił decyzję przyznającą stronie pomoc społeczną w postaci zasiłku stałego z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe, a następnie, w dniu 3 sierpnia 2016 r., wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń o czym poinformował stronę i - w ramach tego postępowania - w dniu 15 września 2016 r. ponownie przeprowadził aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego, który potwierdził powyższe ustalenia.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania o braku należytego pouczenia wyjaśnił, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż strona była informowana o konsekwencjach wynikających z niedopełnienia obowiązku składania stosownych informacji w przypadku każdej zmiany sytuacji materialnej i osobistej. Okoliczność pouczenia strony o takim obowiązku wynika ze znajdującej się w aktach sprawy informacji dla świadczeniobiorcy, którą F. K. podpisał przy składaniu wniosku w dniu 19 czerwca 2015 r., a także z treści decyzji z dnia 1 lipca 2015 r. (nr [...]) przyznającej prawo do zasiłku stałego oraz z treści wywiadu przeprowadzonego w dniu 29 lipca 2016 r.

Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zostało w sposób niewątpliwy ustalone, iż w okresie od dnia 01.08.2015 r. do dnia 31.07.2016 r. F. K. pobrał zasiłek stały w łącznej kwocie 7.098,00 zł, nie informując organu, pomimo pouczenia o obowiązku informowania właściwego organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i materialnej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Pomimo tych pouczeń do obowiązku tego się nie dostosował, mimo że w czasie, gdy otrzymywał zasiłek uzyskał dochód ze sprzedaży mieszkania. Dochód ten natomiast przekraczał kryterium dochodowe, ustalone dla uzyskania tego świadczenia.

Odnosząc się natomiast do treści art. 104 ust. 4 u.p.s. i przypadków szczególnie uzasadnionych, dających podstawę do odstąpienia od żądania takiego zwrotu, umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, Kolegium zaznaczyło, że nie było przesłanek do jego zastosowania. Zdaniem Kolegium nie sposób bowiem z uwagi na postawę strony wyrażaną w sprzecznych co do treści oświadczeniach składanych do organu I instancji i mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznać, że w sytuacji strony zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony. F. K., mimo że uzyskał dochód ze sprzedaży mieszkania (i nie ma tu znaczenia, że kwota ta pokryła zobowiązania wobec instytucji i osób trzecich), pobierał też świadczenia z pomocy społecznej. Co więcej, z własnych środków nabył nowy lokal mieszkalny, chociaż twierdził, że nie ma żadnych dochodów. Okoliczność ta nie mogła być pominięta przy ustaleniu, że w przypadku strony nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 104 ust. 4 u.p.s. W ocenie Kolegium trudno w tej sytuacji mówić o możliwości zniweczenia skutków udzielanej pomocy, w rozumieniu omawianego przepisu. Brak jest też podstaw do uznania, że żądanie zwrotu udzielonego świadczenia stanowiłoby dla strony nadmierne obciążenie, szczególnie, że to on sam uniemożliwił dokładne ustalenie jego sytuacji dochodowej i majątkowej poprzez składanie sprzecznych ze sobą wyjaśnień.

Kolegium wyjaśniło natomiast, że było zobligowane do uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji w części dotyczącej wyznaczenia stronie terminu do dokonania wpłaty, ponieważ termin ten ustalony na dzień 31 października 2016 r. w momencie rozstrzygania przez organ odwoławczy już minął.

W skardze na powyższą decyzję F. K. wniósł o jej uchylenie poprzez odstąpienie i umorzenie kwoty 7.098 zł. Skarżący podał, że decyzja jest krzywdząca. Podkreślił, że jest osobą chorą, niepełnosprawną z orzeczeniem o niepełnosprawności, nie może pracować ze względu na przewleką chorobę i jest w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej, jak i zdrowotnej, leczy się u wielu specjalistów. Wyjaśnił, że obecnie korzysta z pomocy GOPS w G. Wskazał, że nie z własnej winy znalazł się ciężkiej sytuacji, gdyż nie wiedział, że zasiłek stały podlega zwrotowi. Do skargi załączył kopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia, niepełnosprawności i otrzymywanej pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością eliminacji z obrotu prawnego tej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd nie może – zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze - "umorzyć kwoty", gdyż rolą sądu administracyjnego jest kontrola legalności działalności administracji publicznej, a nie rozstrzygnie należących do kompetencji tych organów spraw administracyjnych.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej jako: "u.p.s.".

Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że każda sytuacja dotycząca udzielenia organom pomocy społecznej nieprawdziwych informacji związanych z prawem do uzyskania danego świadczenia pieniężnego lub też niepowiadomienia tych organów o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej - niezależnie od intencji i świadomego działania osoby zainteresowanej - przesądza o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane.

Z okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżący, dokonując w sierpniu 2015 r. – a zatem w trakcie korzystania z pomocy społecznej i pobierania przyznanego mu zasiłku stałego - sprzedaży mieszkania położonego w G. przy ul. K. nr [...] (będącego własnością J. M. i F. małżonków K.), nie poinformował – stosownie do art. 109 u.p.s. - o tym fakcie organu. W myśl art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. O obowiązku tym skarżący został poinformowany zarówno przy składaniu wniosku w dniu 19 czerwca 2015 r. (vide: Informacja dla świadczeniobiorcy – k. 9 akt administracyjnych organu I instancji), jak również w treści pouczenia decyzji przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku stałego (vide: decyzja z dnia 1 lipca 2015 r. – k. 10 akt administracyjnych organu I instancji), lecz pomimo tego – co nie jest w żaden sposób kwestionowane w sprawie - nie poinformował organu o zmianie swojej sytuacji dochodowej (materialnej) w związku ze sprzedażą mieszkania i uzyskanymi z tego tytułu środkami pieniężnymi. Dokonana przez organy ocena spowodowanej tym faktem zmiany sytuacji dochodowej skarżącego wykazała, że skarżący - otrzymując zasiłek stały za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. - w istocie nie spełniał przesłanek do pobierania tego zasiłku z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego nabycie prawa zasiłku stałego, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 w zw. z ust. 11 u.p.s. Kwota wypłaconego za ten okres zasiłku stałego (7.098 zł) stała się – wskutek niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej – świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s.

W myśl art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 tej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.).

W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że z treści przywołanego przepisu art. 98 u.p.s. wynika, że art. 104 ust. 4 u.p.s. stosuje się odpowiednio. W takiej sytuacji, gdy w jednym przepisie istnieje odesłanie do odpowiedniego stosowania innego przepisu, to zgodnie z zasadami wykładni należy rozważyć, czy ze względu na przedmiot regulacji przepis prawa, do którego jest kierowane odesłanie należy stosować wprost, z pewnymi modyfikacjami czy też należy wyłączyć jego zastosowanie. Ogólne zasady pomocy społecznej, w tym zasada kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, przemawiają za zastosowaniem wprost tej normy. Prawidłowa zatem wykładnia przepisu art. 98 u.p.s. nakłada na organ obowiązek ustalenia terminu i wysokości zwrotu należności (świadczenia nienależnie pobranego), co poprzedzone powinno zostać postępowaniem wyjaśniającym sytuację osoby lub rodziny, również pod kątem zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 104 ust. 4, które mogą uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia nienależnego (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1761/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 950/11; wyrok NSA z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07 czy wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 517/07 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http:/cbois.nsa.gov.pl/).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, stwierdzić należy, iż kwestia przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. była przedmiotem postępowania dowodowego. Mianowicie, z akt sprawy wynika, że organ w dniu 15 września 2016 r. powtórnie przeprowadził wywiad środowiskowy, który potwierdził wcześniejsze ustalenia (m.in. wynikające z wywiadu przeprowadzonego w dniu 29 lipca 2016 r.), że skarżący zbył w sierpniu 2015 r. należące do niego i jego żony mieszkanie a jego udział w sprzedaży mieszkania wyniósł 137.500 zł i został wypłacony w dwóch ratach w sierpniu 2015 r. w łącznej kwocie 62.000 zł oraz jedną ratą w listopadzie 2015 r. w wysokości 75.000 zł. Z wywiadu tego wynikało też, że skarżący nie pracuje zawodowo ani dorywczo i twierdzi, że nie posiada żadnego dochodu.

W ocenie Sądu w sprawie trafnie przyjęto, że okoliczności sprawy - oceniając zarówno zachowanie się skarżącego w trakcie postępowania, jak również sytuację materialną w jakiej się znajduje (zakupione mieszkanie, pieniądze uzyskane ze sprzedaży mieszkania) - nie wskazują, że zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący w postępowaniu udzielał sprzecznych wyjaśnień co do swojej sytuacji majątkowej. Mimo, że został pouczony i uzyskał dochód ze sprzedaży mieszkania, nie informował o tym fakcie organu i pobierał świadczenie z pomocy społecznej. Z własnych środków nabył nowy lokal mieszkalny, choć twierdził, że nie posiada środków (a mieszkanie w G. dostał w prezencie od rodziny). Organ ocenił, że brak jest podstaw do uznania, że istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności - będące w opisanej sytuacji nadmiernym obciążeniem dla skarżącego czy też okolicznościami niweczącymi skutki udzielonej mu pomocy – które mogłyby wyłączać żądanie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego należności z tytułu zasiłku stałego.

W rozpoznawanej sprawie należy, w ocenie Sądu, przede wszystkim pamiętać, że udzielone skarżącemu wsparcie zostało dokonane w ramach systemu pomocy społecznej. Sformułowany przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 u.p.s. cel, jakiemu mają służyć świadczenia z pomocy społecznej, wskazuje, że ich podstawową rolą jest doprowadzenie do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny, u której zmiana stała się niemożliwa przy założeniu samodzielnego działania tych osób (tj. przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości). Skoro świadczenia z pomocy społecznej mają służyć przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, to ich udzielanie nie jest możliwe, gdy w wyniku samodzielnych starań tej osoby nastąpi poprawa jej sytuacji życiowej. Zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z systemu zabezpieczenia społecznego związanym z niezdolnością do wykonywania pracy, jednakże – jako świadczenie przewidziane w ramach systemu pomocy społecznej (art. 37 u.p.s.) – prawo do jego otrzymywania zostało ściśle (i dodatkowo) uzależnione od sytuacji dochodowej danego beneficjenta, która – ze względu na cel jakiemu służą świadczenia z pomocy społecznej (czyli pomoc najbardziej potrzebującym) - nie może przysługiwać osobom, które przekraczają określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe (art. 8 u.p.s.). W tej sytuacji należy pamiętać, że udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, mimo ustania trudnej sytuacji życiowej definiowanej przez jedno z rodzajów ryzyka określonego w art. 7 u.p.s. (np. ubóstwo) jest równoznaczne z korzystaniem z pomocy publicznej z naruszeniem prawa. Prawa nabyte z naruszeniem zasady subsydiarności nie korzystają z ochrony a decyzje o ich przyznaniu mogą być usuwane z obrotu prawnego, zaś wypłacone świadczenia uznane za nienależnie pobrane (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 318/16, publ.: j.w.). Innymi słowy, władcze potwierdzenie obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego służy wyraźnie określonemu celowi, jakim jest spowodowanie powrotu niezasadnie wydatkowanych przez organ środków publicznych do tego organu, w celu nadania im należytego, odpowiadającego przepisom prawa, przeznaczenia.

Poza tym trzeba mieć na uwadze, że zaistniała w sprawie sytuacja umożliwiająca zastosowanie przez organ ulgi powinna mieć charakter nadzwyczajny, tj. stanowić "przypadek szczególnie uzasadniony", jak to zostało określone w art. 104 ust. 4 u.p.s. W doktrynie przyjmuje się, że "wskazanie na przypadek szczególnie uzasadniony powoduje, że na podstawie tego przepisu katalog indywidualnych spraw, w których osoby zobowiązane do zwrotu świadczenia nienależnego domagają się ulgi, można podzielić na przypadki zwykłe oraz właśnie przypadki szczególne. Przypadek zwykły, nieczyniący zadość wymogom przypadku szczególnego, to przypadek przeciętny, zwyczajny. Zwykły przypadek w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego występuje nawet wtedy, gdy osoba zobowiązana z trudnością będzie musiała wygospodarować niezbędne środki pieniężne do wykonania zobowiązania, gdyż napotkanie znacznych trudności nie uchyla stanu zwykłego przypadku wykonania zobowiązania nałożonego decyzją uznającą świadczenie za nienależne i żądającą jego zwrotu. Jak z tego wynika, trudna sytuacja bytowa, wyznaczenie krótkiego czasu, w którym ma być wykonany obowiązek zwrotu świadczenia, stosunkowo znaczna wysokość kwoty objętej obowiązkiem zwrotu w stosunku do kwoty aktualnych dochodów osoby lub rodziny zobowiązanej - nie zwalniają z obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego. Samo wystąpienie jednego z tych konstytutywnych składników sankcji administracyjnej z tytułu nielegalnego lub niezgodnego z przeznaczeniem pobrania świadczenia z pomocy społecznej nie usprawiedliwia poglądu, że wystąpił w sprawie szczególny przypadek, który zgodnie z art. 104 ust. 4 uzasadnia zastosowanie ulgi. Znaczny ciężar związany z wykonaniem obowiązku zwrotu świadczenia nie jest równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, z jakim spotyka się adresat decyzji orzekającej zwrot świadczenia nienależnie pobranego. W naturze każdej sankcji i każdego ciężaru leży bowiem to, że ich wykonanie wywołuje dolegliwości" (zob. LEX/el – pkt 4 komentarza do art. 104 u.p.s. [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, LexisNexis 2013).

W ocenie Sądu - jak już wyżej wskazano - wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego organ dokonał analizy aktualnej sytuacji materialnej i życiowej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia, przyjmując, że okoliczności sprawy nie stanowią przypadku uzasadniającego odstąpienie przez organ od zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, tj. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej, zaś ośrodki pomocy społecznej przyznają pomoc finansową w ramach posiadanych środków i możliwości, a udzielając takiej pomocy muszą kierować się zarówno potrzebami wszystkich osób ubiegających się o pomoc, jak też potencjalnymi możliwościami wnioskodawców zaspakajania potrzeb we własnym zakresie. Uzyskana przez skarżącego w czasie pobierania zasiłku stałego kwota pieniężna ze sprzedaży mieszkania w oczywisty sposób umożliwiała mu we własnym zakresie przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znajdował, bez angażowania w tym celu środków publicznych przeznaczonych na pomoc dla osób (rodzin) potrzebujących takiego wsparcia, nie posiadających własnych zasobów majątkowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego skargę tę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.