Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1480/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej J. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (dalej ZUS) u płatnika składek – T. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej T., płatnik) w okresie (z przerwami) od dnia [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2009 r. (omyłkowo podano datę [...] lutego 2008 r.) ustalono, że płatnik nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych J. K. (dalej skarżąca). Powołując się na wyniki tej kontroli, ZUS pismem z dnia [...] września 2010 r. – działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm. (dalej śoz) - wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej [...] Oddział WNFZ) o wydanie decyzji w sprawie podlegania skarżącej ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazał w tym piśmie, iż ww. umowy dotyczyły prowadzenia lektoratów z języków obcych i zawarte były na okres: od 1 października 2002 r. do 15 lipca 2003 r., od 1 października 2003 r. do 28 lutego 2004 r., 20 września 2004 r., od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 16 lipca 2006 r., od 16 września 2006 r. do 1 lutego 2007 r. Jednocześnie ZUS podał, iż skarżąca od 1 stycznia 1999 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia jako pracownik u innego płatnika oraz osiąga wynagrodzenie wyższe niż minimalne.

W toku postępowania administracyjnego skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2010 r. wyjaśniła (w odpowiedzi na żądanie [...] Oddziału WNFZ z dnia [...] września 2010 r. udzielenia informacji), że pracowała dla płatnika w okresie od 1 października 2003 r. do 1 lutego 2007 r. na podstawie umowy o dzieło. W ramach zatrudnienia prowadziła w Wyższej Szkole [...] w P. (w której działał płatnik) zajęcia z jęz. angielskiego zwane lektoratem. Do jej obowiązków należało:

- przeprowadzenie zajęć polegających na nauczaniu słownictwa tematycznego, Business English, konwersacji, Information Technology English w zależności od stopnia zaawansowania danej grupy,

- zadawanie zadań domowych i sprawdzanie ich,

- przeprowadzanie testów leksykalno-gramatycznych, zaliczeń na koniec semestrów, egzaminów w sesji egzaminacyjnej i poprawkowej po IV semestrze nauki,

- przedstawianie kierownikowi Studiów Języków Obcych dla każdej grupy i w każdym semestrze sylabusów obejmujących charakterystykę grupy - poziom zaawansowania, założenie kursu, realizację gramatyki, testów, funkcji językowych zadań ze słuchania i słownictwa tematycznego.

Do pisma skarżąca dołączyła dziesięć umów o dzieło, których przedmiotem było prowadzenie przez nią lektoratów z języka angielskiego. Jedna z tych umów – umowa nr [...] obejmująca okres od 23 lutego 2002 r. do 30 czerwca 2002 r. – została zawarta przez skarżącą z N. Sp. z o.o. z siedzibą w P. Natomiast pozostałe dziewięć umów skarżąca zawarła z T. na następujące okresy:

• od 1 października 2002 r. do 28 lutego 2003 r. (umowa nr [...]),

• od 22 lutego 2003 r. do 15 lipca 2003 r. (umowa nr [...]),

• od 1 października 2004 r. do 28 lutego 2005 r. (umowa nr [...]),

• od 1 października 2004 r. do 28 lutego 2005 r. (umowa nr [...]),

• od 1 marca 2005 r. do 15 lipca 2005 r. (umowa nr [...]),

• od 21 lutego 2005 r. do 15 lipca 2005 r. (umowa nr [...]),

• od 25 lutego 2006 r. do 15 lipca 2006 r. (umowa nr [...]),

• od 7 kwietnia 2006 r. do 16 lipca 2006 r. (umowa nr [...]),

• od 16 września 2006 r. do 26 stycznia 2007 r. (umowa nr [...]).

Pismem z dnia [...] października 2010 r. [...] Oddział WNFZ wezwał płatnika do udzielenia informacji, czy skarżąca była u niego zatrudniona i na jakiej podstawie, czy ZUS przeprowadzał kontrolę u płatnika w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego i czy wydał jakąkolwiek decyzję dotyczącą skarżącej bądź płatnika. Zwrócił się też o wskazanie obowiązków skarżącej.

W odpowiedzi T. wniósł (pismem z dnia [...] listopada 2011 r.) o umorzenie postępowania, powołując się na art. 66 § 1 pkt 1a i 1e oraz art. 109 § 6 w związku z art. 104 i art. 105 śoz. Podniósł, że nie może zostać uznany za płatnika składek w rozumieniu art. 85 § 1 i § 4 śoz. W przypadku uznania bowiem, że osoby (będące stronami umów o dzieło zawartych z T.) de facto świadczyły pracę na rzecz Wyższej Szkoły [...], to płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne będzie ta Szkoła (a nie T.). Jednakże za przyjęciem, iż przedmiotowe umowy były umowami o dzieło przemawiają następujące argumenty:

- treść umowy odnosząca się do wykonania konkretnego i oznaczonego dzieła (m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki),

- przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie,

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia,

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia,

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. (sprostowaną postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.), na podstawie art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 w związku z art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 oraz art. 109 śoz w związku z art. 627 oraz art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego (dalej kc), a także art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), Dyrektor [...] Oddziału WNFZ uznał skarżącą za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia, w następujących okresach:

• od 1 października 2002 r. do 15 lipca 2003 r.,

• od 1 października 2003 r. do 28 lutego 2004 r.,

• od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r.,

• od 17 września 2005 r. do 16 lipca 2006 r.,

• od 16 września 2006 r. do 26 stycznia 2007 r.

Odwołania od powyższej decyzji do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ, organ drugiej instancji lub organ odwoławczy) złożyli zarówno skarżąca J. K., jak i płatnik T.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), umorzył postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika. Uznał bowiem, że płatnik składek - w tym przypadku T. – w postępowaniu przed organami NFZ nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, co czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym; w konsekwencji odwołanie płatnika nie podlega rozpatrzeniu.

W następstwie natomiast odwołania wniesionego przez skarżącą J. K. (w którym zakwestionowano zakwalifikowanie jako umowę zlecenia łączącą skarżącą i płatnika umowę o dzieło), decyzją nr [...] podjętą również dnia [...] maja 2011 r. Prezes NFZ, mając za podstawę art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału WNFZ.

W uzasadnieniu tej decyzji Prezes NFZ podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym w świetle art. 627-646 kc oraz art. 734-750 kc umowy skarżącej zawarte z T. należy uznać za umowy zlecenia. Umowa o świadczenie usług, jak również umowa zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, natomiast umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu (w przypadku skarżącej – do nauczania), a jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Wykonywanie przez skarżącą umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającym do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka obcego, co oznacza, iż umowa ta była umową świadczenia usług nauczania języka. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt. VI SA/WA 1511/09) oraz Sądu Najwyższego (wyrażone w wyroku z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00, publ. OSCN 2001/4/63).

Jednocześnie Prezes NFZ wskazał, że decyzja wydana przez organ pierwszej instancji ustala jedynie, iż skarżąca była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia, w okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 15 lipca 2003 r., od dnia 1 października 2003 r. do dnia 28 lutego 2004 r., od dnia 1 października 2004 r. do dnia 15 lipca 2005 r., od dnia 17 września 2005 r. do dnia 16 lipca 2006 r. oraz od dnia 16 września 2006 r. do dnia 26 stycznia 2007 r. Natomiast stosownie do treści art. 109 ust. 2 śoz, organem właściwym do ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącej jest ZUS. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji Dyrektora [...] Oddziału WNFZ nr [...].

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 627 kc oraz art. 734 kc przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że obowiązki powierzone skarżącej w oparciu o przedłożone umowy oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują na to, iż zawarte umowy wbrew ich nazwie, były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło,

- naruszenie art. 66 § 1 lit. e) w związku z art. 69 § 1 śoz przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z T.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że do jej obowiązków w ramach zawartych z T. umów należało: przygotowanie programu lektoratu, w tym ćwiczeń, przygotowanie zadań oraz testów, prowadzenie dokumentacji o stanie postępów i wiedzy danej grupy studentów (co niewątpliwie jest dziełem o charakterze materialnym w rozumieniu przepisów kc, mającym określoną formę pisemną i będącym rezultatem pracy wykonawcy), a także prowadzenie lektoratów z języka angielskiego ze studentami na podstawie wcześniej opracowanego programu ćwiczeń.

Według skarżącej należało uznać, że w zakresie prowadzenia lektoratów zawarte przez strony umowy były umowami o dzieło. W tym kontekście wskazała, że jej zadaniem było przygotowanie konkretnych lektoratów o określonej treści i tematyce, z których każdy miał stanowić odrębne dzieło. Zadaniem prowadzącego zajęcia było też zaopatrzenie słuchaczy w określony poziom wiedzy i umiejętności, pozwalający na przystąpienie do egzaminu końcowego, zdanie tego egzaminu oraz kontynuację nauki w kolejnych latach studiów. Zatem finalnym efektem umowy było "wypuszczenie" z uczelni studenta dysponującego określonym stanem wiedzy, czego wyrazem jest wydawany dyplom. Charakteryzujące umowę zlecenia staranne działanie – w ramach zawartej przez strony umowy - byłoby niewystarczającym zobowiązaniem wykonawcy. Liczył się bowiem efekt końcowy, a więc należycie przygotowany lektorat, a w konsekwencji wykształcony student opuszczający uczelnię.

Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, zgodnie z którym o braku możliwości zakwalifikowania zawartej umowy jako umowy o dzieło świadczy to, że umowa nie mogła zostać poddana sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. Większość przygotowanych przez skarżącą materiałów miała formę pisemną (program zajęć, plany, testy, dokumentacja), a zatem była możliwa do weryfikacji pod kątem wad fizycznych. Na fakt, iż strony zawarły umowę o dzieło wskazuje także treść poszczególnych postanowień tej umowy, a mianowicie:

- przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie,

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia,

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia,

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skargę w tej sprawie należało uwzględnić, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów niż podnoszone przez skarżącą. W szczególności Prezes NFZ, który w myśl zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego (art. 15 kpa), skutkiem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej obowiązany był rozpoznać sprawę na nowo w jej całokształcie, wyjaśniając stosownie do przepisów art. 7,77 § 1, 80 107 § 3 kpa wszystkie istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznoprawne, nie wywiązał się z tego zdania.

Ww. decyzją z dnia [...] maja 2011 r. umorzył bowiem postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika T. i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącą J. K. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika T., który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procedowania. Skutkiem umorzenia względem niego postępowania odwoławczego został natomiast z tej sprawy wyeliminowany.

W ocenie Sądu stanowisko organu, odmawiające płatnikowi T. przymiotu strony w sprawie, które legło u podstaw tego umorzenia, jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją z płatnikiem ww. umów o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego – według płatnika umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy, wbrew stanowisku organu, interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 kpa.

Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym, między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna ) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, warunkowany istnieniem interesu prawnego, ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05).

Oceniając interes prawny płatnika T. w postępowaniu dotyczącym objęcia skarżącej, jako kontrahenta zawartych przezeń ww. umów, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego należy zatem brać pod uwagę przepisy materialnoprawne regulujące wszystkie kwestie związane z realizacją/wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS.

W szczególności zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) obecnie obowiązującej (od 1 października 2004 r.) ww. ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (śoz) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie (m.in.) umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (kc) dotyczące zlecenia. Analogiczne unormowanie przewidziane było w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) wcześniejszej ww. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązującej do 30 września 2004 r.; dalej ustawa pu NFZ) i w art. 8 pkt 1 lit. e) poprzedzającej tę ustawę ww. ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do 31 marca 2003 r.; dalej ustawa puz).

W myśl art. 69 ust. 1 śoz obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (analogicznie – por. art. 12 ust. 1 pu NFZ i art. 11 ust. 1 puz).

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (art. 85 ust. 4 śoz i analogicznie przepisy art. 27 ust. 3 pu NFZ i art. 24 ust. 2 puz).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 śoz osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy), są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15. dnia następnego miesiąca (analogicznie przepisy art. 29 ust. 1 pu NFZ i art. 26 ust. 1 puz).

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 śoz oraz analogicznie przepisy art. 29 ust. 3 i nast. Pu NFZ oraz art. 26 ust. 3 i nast. puz).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy śoz składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona późnej odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu; postępowanie przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma bowiem wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na to ubezpieczenie. Jak podniósł NSA w ww. wyroku z 22 września 2011 r. trudno mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie czynności techniczne (obliczanie i odprowadzanie składki na ubezpieczenie zdrowotne), skoro jest on obowiązany (w myśl wskazanych wyżej przepisów) opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają obecnie ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w art. 93 ust. 1 ustawy śoz. Podkreślenia wymaga, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wpływa na sfery prawne dwóch pomiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. W tej sytuacji oba te podmioty (strony umowy) mają interes prawny w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Skoro T. legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji zawierania z nią umów, których charakter, a w konsekwencji prawa i obowiązki T. są sporne między stronami tego postępowania, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia.

W postępowaniu zakończonym ww. ostateczną decyzją organu z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. umów, co do których stosuje się – według organu – przepisy kc o umowie zlecenia, zasada ta została naruszona, gdyż – jak już wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, a mianowicie T., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącej. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została w tej sytuacji przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Stosownie do tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Należy dodać, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jago stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Z kolei stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Skoro wykazano wyżej, że T. jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze organ pozbawił go udziału w sprawie na etapie rozpoznania jej w drugiej instancji, czym naruszył zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa), wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa.

Stwierdzenie omówionego naruszenia uprawnia wprawdzie Sąd do odstąpienia od merytorycznego ustosunkowania do zarzutów skargi, albowiem skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 kpa (to jest w realiach tej sprawy z udziałem zarówno skarżącej, jak i płatnika T.), jednak w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zgromadzonych w aktach administracyjnych materiałów dowodowych i argumentacji skargi, istnieją obecnie warunki do przesądzenia istotnej w sprawie kwestii oceny charakteru umów łączących skarżącą z T. o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego.

Zdaniem Sądu brak podstaw do potraktowania tych umów jako umów o dzieło, czego domagała się w sprawie skarżąca, zaś organy NFZ prawidłowo nie podzieliły jej stanowiska, określając ich charakter jako umów świadczenia usług nauczania języka angielskiego. Stosownie do art. 750 kc do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Przedmiot omawianych umów – nauczanie języka angielskiego w formie lektoratów zgodnie z planem zajęć – jednoznacznie wynika z ich treści. Skarżąca wyjaśniła natomiast w sprawie, że na podstawie tych umów prowadziła zajęcia z języka angielskiego zwane lektoratem, a do jej obowiązków należało m.in. nauczanie słownictwa i konwersacji, zadawanie i sprawdzanie zadań domowych, przeprowadzanie zaliczeń semestralnych i egzaminów. Także w skardze odnotowała prowadzenie lektoratów ze studentami.

W tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń ustalenie organu odwoławczego, który w wykonywaniu tych umów dopatrzył się ciągu określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka obcego (podnoszone w skardze materiały w postaci przygotowywanych programów zajęć, planów, testów i dokumentacji, jako związane z prowadzeniem lektoratów, należy zaliczyć do ciągu tych czynności). Tymczasem istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa o dzieło jest więc umową o rezultat usługi, a nie o wywołanie jedynie skutku w postaci dokonania określonej czynności prawnej oraz działanie dla dającego zlecenie, co charakteryzuje umowę zlecenia. Jeżeli z natury stosunku zobowiązaniowego wynika (a tak jest w przypadku omawianych tu umów prowadzenia lektoratów z języków angielskiego), że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia umowy, umowa taka nie może być potraktowana jak umowa o dzieło, mimo że tak została nazwana. Zatem samo nazwanie umowy nie przesądza o rzeczywistym jej charakterze.

Sąd zauważa również, że w treści części z ww. umów nazwanych umowami o dzieło (wszystkie zawarte przez skarżącą z T., co przesądza, że będąc pracodawcą jest on płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne) przewidziano możliwość wykonywania ich "w zastępstwie wykonawcy", prawo do "okresowej oceny stopnia staranności wykonywania przedmiotu umowy" oraz prawo do pomniejszania wynagrodzenia "w przypadku nie wykonania zlecenia w terminie" (por. przykładowo umowę [...] z 25 lutego 2006 r.). Sformułowania te dodatkowo podkreślają charakter omawianych umów, jako umów starannego działania obliczonych na wykonywanie czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu tylko skutku (tu w postaci nauczania).

Ponownie rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej organ będzie miał powyższe zapatrywania i oceny na uwadze. Wyjaśni też szczegółowo kwestię okresów podlegania skarżącej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Okresy tego ubezpieczenia wymienione w decyzji pierwszoinstancyjnej pokrywają się z okresami wskazanymi w ww. piśmie ZUS z dnia [...] września 2010 r., jednak nie we wszystkich przypadkach są zgodne z okresami wykonywania przez skarżącą umów, które są źródłem obowiązku ubezpieczeniowego, dołączonych do ww. pisma z dnia [...] października 2010 r. Nadto w piśmie tym skarżąca podała jeszcze inny okres, a mianowicie, że pracowała dla płatnika w okresie od 1 października 2003 r. do 1 lutego 2007 r. Organ natomiast ustaleń w tym zakresie nie poparł żadnym uzasadnieniem.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 152 i art. 200 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.