Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 969/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Administracji i Cyfryzacji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1, art. 8, art. 5, 8
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 7, 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi B. P. i Z. M. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. – dalej: Przepisy wprowadzajace), decyzją z dnia [...] września 1992 r. Nr [...], stwierdził nabycie przez Gminę Dzielnicę [...] z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], obręb ewidencyjny [...], nr działki [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym i oficyną parterową.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji komunalizacyjnej, w części dotyczacej budynku mieszkalnego oraz oficyny parterowej znajdującej się na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], opisanej w KW nr [...], wystąpili B. P. i Z. M. Do wniosku dołączono dokumentację potwierdzającą następstwo prawne po właścicielach hipotecznych nieruchomości [...] przy ul. [...].

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu Minister stwierdził, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podstawowym wymogiem formalnym jest ustalenie, czy wnioskodawca posiada legitymację procesową do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania nadzorczego. Przedmiotem postępowania komunalizacyjnego, prowadzonego na podstawie Przepisów wprowadzających są wyłącznie przekształcenia własnościowe, zachodzące pomiędzy Skarbem Państwa, a gminami w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego (państwowego), mające na celu uwłaszczenie gmin. Stronami tego postępowania są co do zasady Skarb Państwa, jako właściciel mienia oraz gmina, która mienie to przejmuje. Inny podmiot może być stroną postępowania, jeżeli wykaże interes prawny, w rozumieniu art. 28 K.p.a. O tym czy interes lub obowiązek mają charakter prawny, czy tylko faktyczny, przesądza treść przepisów prawa materialnego.

W świetle powyższego stroną postępowania komunalizacyjnego może być osoba powołująca się na dokumenty świadczące, że to jej, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do komunalizowanego mienia.

Z uzasadnienia decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. wynika, iż nieruchomość oznaczona hip. [...] stanowiła współwłasność A. i J. małżonków K. oraz J. i G. małżonków B. Z dołączonych do akt sprawy postanowień spadkowych wynika, iż aktualnie spadkobiercami dawnych właścicieli są B. P. i Z. M.

Nieruchomość przy ul. [...] oznaczona nr hipotecznym [...], opisana w ewidencji gruntów jako działka nr [...], objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 – dalej: dekret [...]). Z mocy art. 1 tego dekretu wszelkie grunty (nieruchomości gruntowe) położone na obszarze m. st. Warszawy przeszły z dniem jego wejścia w życie na własność gminy m. st. Warszawy. Następnie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stały się one własnością Skarbu Państwa. Zaznaczyć przy tym należy, że przejście własności gruntu nie obejmowało własności budynków położonych na gruncie, albowiem zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 5 dekretu warszawskiego budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy W. pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli. Dla zachowania tego prawa konieczne było złożenie przez dotychczasowych właścicieli gruntów lub ich następców prawnych – w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntów w posiadanie przez gminę – wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (zmienionej potem na własność czasową a następnie na wieczyste użytkowanie). Prawo własności budynków byłych właścicieli gruntów wygasło (przechodziło na własność gminy, a następnie na Skarb Państwa) dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji o odmowie przyznania im prawa własności czasowej, a obecnie prawa wieczystego użytkowania, albo w razie niezłożenia we wskazanym wyżej terminie wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy.

Od chwili wejścia w życie dekretu [...], budynki znajdujące się na nieruchomości stawały się przedmiotem odrębnej własności dotychczasowego właściciela. Dekret wprowadził bowiem czasowe odstępstwo od zasady superficies solo cedit. Status prawny utrwalał się w razie uwzględnienia wniosku. Natomiast w wypadku odmowy uwzględnienia wniosku, albo bezskutecznego upływu terminu do jego złożenia, budynek z powrotem stawał się częścią składową nieruchomości gruntowej, co następowało z mocy prawa (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r., I OSK 475/09).

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1953 r. skierowanym do Wydziału Finansowego Terenowego Oddziału Likwidacyjnego odmówiono właścicielom hipotecznym ustanowienia na ich rzecz prawa własności czasowej do ww. nieruchomości i jednocześnie stwierdzono, że wszystkie budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu tego orzeczenia administracyjnego wskazano, iż właściciele hipoteczni nie złożyli wniosku dekretowego, a termin do jego złożenia upłynął 16 lutego 1949 r. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1953 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania nadzorczego decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1953 r. Stwierdzenie nieważności obydwu tych aktów spowodowane było faktem, iż wydanie przez organy dekretowe decyzji, pomimo niezłożenia przez dotychczasowych właścicieli wniosku, nastąpiło z rażącym naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu [...]o, zgodnie z którym postępowanie w sprawie przyznania prawa własności czasowej stanowiło uprawnienie dotychczasowych właścicieli i tylko z ich wniosku postępowanie takie mogło być prowadzone. Przepis ten nie przewidywał możliwości działania w tym zakresie organów administracji z urzędu. W sytuacji, gdy wniosek dekretowy nie został złożony, to organ nie powinien był prowadzić postępowania w sprawie przyznania własności czasowej, gdyż było ono bezprzedmiotowe (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r., I SA/Wa 413/07 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., I OSK 1622/07).

Powyższe oznacza, że dawni właściciele uchybili obowiązkowi złożenia wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu, skutkiem czego przejście budynków położonych na tym gruncie na własność gminy (później Skarbu Państwa) nastąpiło z chwilą upływu terminu do wystąpienia z wnioskiem. Prowadzi to do konkluzji, że wnioskodawcy nie posiadają przymiotu strony i nie są legitymowani do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1992 r. we wskazanym zakresie. Bycie spadkobiercą dawnych właścicieli nieruchomości przy ul. [...] w W. oraz uznanie za stronę w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Infrastruktury nie czyni wnioskodawców stronami postępowania komunalizacyjnego, ponieważ ani w dacie komunalizacji z mocy prawa tj. w dniu 27 maja 1990 r., ani obecnie, wnioskodawcy nie posiadają tytułu prawnego do spornej nieruchomości.

Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W przedmiotowej sprawie organ wszczął postępowanie na wniosek podmiotu nieuprawnionego. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2006 r., I OSK 1080/05, jeżeli organ podejmie czynności na skutek wniosku nieuprawnionego podmiotu i nie zostanie w toku postępowania konwalidowany brak wniosku pochodzącego od strony legitymowanej, postępowanie to podlega umorzeniu na mocy art. 105 § 1 K.p.a.

Z wnioskiem do Ministra Administracji i Cyfryzacji o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. wystąpili B. P. i Z. M. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: art. 5 w zw. z art. 8 dekretu [...], poprzez uznanie, że własność budynków przechodzi na rzecz W. z mocy prawa, z upływem sześciu miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, jeżeli dotychczasowy właściciel nie złożył wniosku o własność czasową; art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewskazanie przepisu, który utratę prawa własności budynków wiązałby z upływem czasu (6 miesięcy od objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, przy braku wniosku dotychczasowego właściciela); art. 105 § 5 [powinno być § 1] w zw. z art. 28 K.p.a.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Powtórzył bowiem zasadniczo argumenty powołane w zaskarżonej decyzji, uznając je za słuszne.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] marca 2012 r. wnieśli B. P. i Z. M. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewskazanie i nieprzytoczenie przepisu prawa, który stanowiłby podstawę prawną utraty prawa własności budynków na skutek upływu czasu, tj. z upływem 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, jeśli dotychczasowy właściciel nie złożył wniosku o własność czasową,

2. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez dokonywanie ustaleń faktycznych dotyczących upłynięcia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej na podstawie treści uzasadnienia orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1953 r. Prezydium Rady Narodowej W., które to orzeczenie zostało wycofane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, z uwagi na stwierdzenie jego nieważności,

3. art. 5 w zw. z art. 8 dekretu [...] poprzez uznanie, że własność budynków przechodzi na rzecz W. z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, jeśli dotychczasowy właściciel nie złożył wniosku o własność czasową,

4. art. 105 § 1 w zw. z art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, że skarżący nie są stroną postępowania administracyjnego, oraz że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe i istniały przesłanki do jego umorzenia.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zgodnie z art. 8 dekretu [...] "W razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy." Z treści zaskarżonej decyzji wynika natomiast, iż zdaniem Ministra Administracji i Cyfryzacji własność budynku znajdującego się na nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. przeszła na własność Skarbu Państwa po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę. Minister nie powołał jednak żadnego przepisu prawa, z którego wynikałoby, iż własność budynku przechodziła na rzecz Skarbu Państwa, z mocy prawa, po upływie 6 miesięcy od objęcia gruntu w posiadanie przez gminę.

Minister – wbrew art. 107 § 3 K.p.a. – nie wskazał podstawy prawnej takiej tezy, a jedynie arbitralnie stwierdził, iż nastąpiło przejście własności budynku, a więc doszło do jego wywłaszczenia w sensie prawnym i faktycznym. Z uwagi na cytowaną powyżej treść art. 8 dekretu [...] jest to ewidentnie stanowisko contra legem. Zarówno bowiem w dekrecie jak również w całym polskim systemie prawnym brak jest normy prawnej przewidującej utratę prawa własności budynku po upływie 6 miesięcy, o ile właściciel nie podejmie jakichś czynności.

Zdaniem Ministra dla zachowania tego prawa konieczne było złożenie przez dotychczasowych właścicieli gruntów lub ich następców prawnych – w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntów w posiadanie przez gminę – wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (zmienionej potem na własność czasową, a następnie na wieczyste użytkowanie). Prawo własności budynków byłych właścicieli gruntów wygasało (przechodziło na własność gminy, a następnie na własność Skarbu Państwa) dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji o odmowie przyznania im prawa własności czasowej, a obecnie prawa wieczystego użytkowania albo w razie niezłożenia we wskazanym wyżej terminie wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy.

Powyższy fragment uzasadnienia decyzji zawiera błędną wykładnię, wbrew oczywistej treści art. 8 dekretu [...]. Jak już wyżej wskazano dekret w art. 8 przewiduje przejście własności budynku w razie nie przyznania prawa własności czasowej, a nie jak bezpodstawnie twierdzi Minister w razie nie złożenia wniosku o prawo własności czasowej. Okoliczność, czy i kiedy własność budynku przeszła na Skarb Państwa jest podstawową kwestią, bowiem od niej zależy interes prawny wnioskodawców do wszczęcia postępowania nadzorczego i przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Ponadto rozpatrując niniejszą sprawę Minister dokonał ustaleń faktycznych dotyczących daty, do której należało złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w odniesieniu do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Zdaniem Ministra termin ten upłynął 16 lutego 1949 r. Podstawą tych ustaleń Ministra stanowiło orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1953 r. Zdaniem Ministra z treści uzasadnienia powołanego wyżej orzeczenia wynika, iż termin do jego złożenia upłynął 16 lutego 1949 r. Jednak orzeczenie to nie istnieje w obrocie prawnym. Minister Infrastruktury na mocy decyzji z dnia [...] marca 2011 r. stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1953 r. Decyzja Ministra Infrastruktury jest ostateczna. Dokonywanie zaś ustaleń faktycznych na podstawie uzasadnienia decyzji, która nie istnieje, gdyż ze skutkiem ex tunc została usunięta z obrotu prawnego, rażąco narusza prawo. Ustalenie, kiedy upłynął termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z wywodów Ministra wynika bowiem, iż z bezskutecznym upływem tego terminu, własność budynku przechodziła na gminę. Brak samodzielnych ustaleń Ministra w tym zakresie świadczy o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Zasadniczą jednak kwestią jest rozstrzygnięcie, na jakiej podstawie prawnej może dojść do utraty prawa własności budynku, o którym mowa w art. 5 dekretu [...], który stanowi, że "Budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przechodzących na własność gminy W., pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej." Art. 5 wyraża więc ogólną zasadę, zgodnie z którą prawo własności budynku pozostaje przy jego dotychczasowym właścicielu. Skoro własność budynku pozostaje przy jego dotychczasowym właścicielu, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej, należy poszukać tego przepisu szczególnego.

Jedynym przepisem zawartym w dekrecie [...], który dotyczy utraty prawa własności budynków (a nie wygaśnięcia tego prawa), jest cytowany wcześniej art. 8. Art. 7 dekretu dotyczy bowiem prawa własności czasowej do gruntu. W żaden sposób nie wiąże się on z własnością posadowionych na tym gruncie budynków. Z przepisu tego nie wynika, aby nie złożenie wniosku o własność czasową w odniesieniu do gruntu samo w sobie wywoływało skutki w odniesieniu do prawa własności budynku. Dekret wiązał utratę prawa własności budynków z nieprzyznaniem prawa własności czasowej, a nie z brakiem wniosku, o jakim mowa w art. 7, czy z bezskutecznym upływem terminu do jego złożenia. Utrata prawa własności budynku nie jest więc bezpośrednio związana z upłynięciem terminu na złożenie wniosku o własność czasową. Utrata prawa własności budynków ma być skutkiem nieprzyznania prawa własności czasowej do gruntu, niezależnie od przyczyn.

Praktyka orzecznicza aż do lat 90-tych wskazuje, że upływ 6-cio miesięcznego terminu oznaczał jedynie tyle, iż wygasało prawo do złożenia wniosku o własność czasową. Dekret nie wiązał z upływem 6 miesięcy od objęcia gruntu w posiadanie, żadnych innych skutków. W przypadku nie złożenia wniosku o własność czasową, masowo były wydawane decyzje o nieprzyznaniu prawa własności czasowej. Nawet w ponurych czasach stalinowskiego terroru zabór budynków na podstawie dekretu był możliwy dopiero o uzyskaniu tego rodzaju decyzji. Z tego też powodu zostało w ogóle wydane w dniu [...] sierpnia 1953 r. orzeczenie PRN utrzymane następnie w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1953 r.

Wywłaszczenie, a więc pozbawienie prawa własności do budynku bez odszkodowania, jest drastyczną ingerencją w prawo własności. Nie jest dopuszczalne domniemanie wywłaszczenia lub też opieranie argumentacji uzasadniającej wywłaszczenie na niepowołanych przepisach prawa. Skarżący odwołali się tu do orzecznictwa Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 8 maja 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92 stwierdził: "Brak jest podstaw do tego, ażeby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu."

Stronie skarżącej znane są orzeczenia sądów, zgodnie z którymi prawo własności budynku przechodziło na rzecz gminy (Skarbu Państwa) z bezskutecznym upływem 6-cio miesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej. W żadnym z tych wyroków nie wskazano jednak przepisów prawa, z którego miałoby to wynikać. W żadnym z tych wyroków nie przeprowadzono również wywodu prawnego, który w przekonywujący sposób uzasadniałby taką argumentację.

W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie zaznaczyć należy, że ustalenia faktyczne poczynione przez Ministra Administracji i Cyfryzacji w zakresie tego, że byli właściciele nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] nie złożyli wniosku o dzierżawę wieczystą, w trybie art. 7 ust. 1 dekretu [...], i że termin 6-cio miesięczny dla tej czynności upłynął z dniem 16 lutego 1949 r., sąd uznaje za prawidłowe. Wbrew twierdzeniom skargi w kwestii ustaleń w tym zakresie Minister Administracji i Cyfryzacji odwołał się do swojej pierwszej decyzji, cyt: "Jak trafnie zauważył Minister w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. dawni właściciele uchybili obowiązkowi złożenia wniosku o przyznanie im własności czasowej (...)" (str. 3 decyzji). W decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. Minister Administracji i Cyfryzacji odwołał się zaś do ustaleń wynikających z decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. i uznał, że powodem stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1953 r. był fakt, iż organy dekretowe wydały powyższe decyzje pomimo nie złożenia przez dotychczasowych właścicieli wniosku, co stanowiło rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu (str. 4 decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r.). Ostateczna decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. jest dokumentem urzędowym i poczynienie na jej podstawie ustaleń, co do faktu niezłożenia w terminie wniosku przez byłych właścicieli nieruchomości nie narusza prawa. Ustaleń tych Minister nie dokonał zatem na podstawie aktu nieistniejącego i w ocenie sądu ustalenia te są bezsporne. Jeśli natomiast skarżący uważają, że termin na złożenie wniosku w trybie art. 7 ust 1 dekretu [...] jest w dalszym ciągu otwarty (przy czym zastrzec należy, że skarga nie zawiera takich argumentów), to mogą z takim wnioskiem wystąpić. W takiej sytuacji zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. sąd uznał za nieuzasadniony.

Podzielić należy więc w takiej sytuacji pogląd skarżących, że istota niniejszej sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy fakt niezłożenia przez byłych właścicieli nieruchomości [...] wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu [...], może spowodować przejście z mocy prawa budynków posadowionych na tej nieruchomości na rzecz W., jak uznał Minister Administracji i Cyfryzacji, a jeśli tak, to na jakiej podstawie prawnej.

Przystępując do rozstrzygnięcia tego zagadnienia w pierwszej kolejności należy odwołać się do istniejącego już orzecznictwa sądowego, dotyczącego tej kwestii. I tak w powoływanym już przez organ wyroku z dnia 13 stycznia 2010 r., I OSK 475/09, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "od chwili wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, budynki znajdujące się na nieruchomości stawały się przedmiotem odrębnej własności dotychczasowego właściciela, dekret wprowadził bowiem czasowe odstępstwo od zasady superficies solo cedit. Status prawny utrwalał się w razie uwzględnienia wniosku. Natomiast w wypadku odmowy uwzględnienia wniosku, albo bezskutecznego upływu terminu do jego złożenia, budynek z powrotem stawał się częścią składową nieruchomości gruntowej, co następowało z mocy prawa" (LEX nr 595396). Teza tego wyroku – iż w przypadku bezskutecznego upływu terminu do złożenia wniosku, budynek z powrotem stawał się częścią składową nieruchomości gruntowej, co następowało z mocy prawa – wprawdzie nie odwołuje się do konkretnej podstawy prawnej, ale podstawę taką wskazywało już wcześniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, do którego odwołał się także NSA, i które sąd w niniejszym składzie również podziela. Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że "w myśl art. 8 dekretu, w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, wszystkie budynki położone na gruncie przechodzą na własność Skarbu Państwa. Przytoczony przepis posługuje się szerokim sformułowaniem co do "nieprzyznania (...) prawa" na tym gruncie. Dotyczy zatem nie tylko skutków zapadnięcia prawomocnej decyzji, która nie uwzględnia wniosku o przyznanie prawa na gruncie, ale także skutków upływu terminu, który wyłącza możność zapadnięcia pozytywnej decyzji. Skutkiem tym jest przejście budynków położonych na gruncie na własność Skarbu Państwa. W razie niezgłoszenia wniosku o przyznanie prawa na gruncie, przejście budynków położonych na tym gruncie na własność Skarbu Państwa następuje z chwilą upływu terminu do wystąpienia z wnioskiem (...)" (zob. orzeczenie SN z dnia 9.10.1962 r., I CR 819/61, OSNC 1963/7-8/178, LEX nr 106022).

Sąd ma przy tym świadomość tego, co zostało podniesione w skardze, że przy stosowaniu przepisów o charakterze nacjonalizacyjnym nie powinno się dokonywać wykładni rozszerzającej, jednakże wyłącznie gramatyczna wykładnia art. 8 dekretu [...], do której odwołują się skarżący, nie zawsze prowadzi do rozwiązań racjonalnych lub spójnych z innymi regulacjami dekretu, kształtowanymi przez aktualne orzecznictwo sądowe. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "dla oceny, czy byli właściciele nieruchomości [...] zachowali uprawnienia dekretowe istotne znaczenie ma to, czy określone podmioty złożyły wniosek o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej, użytkowania wieczystego). Przepisy dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta st. Warszawy nie przyznawały bowiem dotychczasowym właścicielom uprawnień do gruntu z mocy prawa, ani nie przewidywały możliwości realizacji takich uprawnień z urzędu" (zob. wyrok NSA z dnia 19.07.2011 r., I OSK 879/10, LEX nr 1082817). Natomiast "wnioski urzędów likwidacyjnych zgłaszane do organów właściwych do ich rozpatrzenia, niemające żadnego oparcia w wyrażonej przez właścicieli zgodzie na takie działanie, nie mogą wywoływać skutków określonych w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy" (por. wyrok NSA z dnia 6.12.2011 r., I OSK 66/11, LEX nr 1149413). Dlatego też między innymi orzeczenia dekretowe odnośnie nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji w niniejszej sprawie, wydane bez wniosku podmiotów uprawnionych, zostały uznane za nieważne, decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r.

Tak więc zgodzić należy się z takim rozumieniem art. 8 dekretu [...], jakie zaprezentował Sąd Najwyższy w powołanym wyżej orzeczeniu z dnia 9 października 1962 r., I CR 819/61, gdyż w przeciwnym razie z założenia czasowe odstępstwo od zasady superficio solo cedit, wynikające z art. 5 dekretu [...], uzyskałoby charakter trwały, skoro z braku wniosku osoby uprawnionej nie można orzekać o "nieprzyznaniu dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy". Skutek przejścia własności budynków na rzecz gminy wraz z upływem terminu do złożenia wniosku, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 dekretu [...], wiąże też Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym już wyżej wyroku z dnia 19 lipca 2011 r., I OSK 879/10. Stwierdził tam bowiem, że "podobny skutek [jak decyzja o odmowie ustanowienia prawa do gruntu] wywoływało także niezgłoszenie wniosku w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu.

Nie można też akceptować sytuacji, w której (przy wykładni art. 8 dekretu proponowanej przez skarżących) brak wniosku pochodzącego od dotychczasowych właścicieli nieruchomości zabudowanej stawiałby ich w sytuacji lepszej od tych byłych właścicieli, którzy wniosek o dzierżawę wieczystą złożyli, ale spotkali się z odmową. Pierwsi uzyskaliby trwałe odrębne od gruntu prawo do budynków (według wykładni skarżących), a drudzy nie uzyskaliby żadnego prawa rzeczowego. Hipoteza ta pomija oczywiście roszczenia odszkodowawcze przewidziane w dekrecie i efektywność ich realizacji.

Tak więc uznać należy, że art. 8 dekretu [...] jest tym przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 5 dekretu, który powoduje, że skutek w postaci przejścia budynków na własność W. powstaje również wówczas, gdy dotychczasowy właściciel zabudowanej nieruchomości [...] nie złożył wniosku w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu, jako że oznacza to brak możliwości przyznania "dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy". Zaistnienie takiej sytuacji w niniejszej sprawie spowodowało, że wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] września 1992 r. organ słusznie uznał za pochodzący od podmiotów, które nie wykazały interesu prawnego w zgłoszeniu takiego żądania. Stąd umorzenie postępowania należy uznać za zgodne z prawem. "Jeżeli w toku postępowania [także nadzorczego, wymagającego uprzedniego podjęcia ustaleń] okaże się, że wniosek złożyła jednak osoba niebędąca stroną, to organ może tylko umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2001 r., I SA 1354/99).

I choć co do właściwego wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji zastosowanych przez organ przepisów można mieć pewne zastrzeżenia, to w ostateczności okoliczność ta nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym również z punktu widzenia art. 107 § 3 K.p.a. Odwołanie się bowiem przez Ministra do orzeczeń, które pośrednio wskazywały na art. 8 dekretu [...], jako podstawę uznania, że własność budynków przeszła na rzecz W., okazała się bowiem dla strony zrozumiała. Dowodem na to może być zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ między innymi art. 8 dekretu [...] poprzez jego błędną wykładnię, co wskazuje, że skarżący nie mieli problemu z identyfikacją, jaki przepis stanowił podstawę do oceny sprawy przez organ administracji, w tym co do ich interesu prawnego.

Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. sąd skargę oddalił.