Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1294/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 25 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 i art. 25 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania A. K. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B..

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. K., dalej zwany dalej skarżącym, pismem z dnia [...] października 2009 r. zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. o wpisanie go na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B..

Z załączonych do wniosku dokumentów wynikało, że skarżący w dniu [...] kwietnia 2005 r. ukończył prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z wynikiem dostatecznym. W okresie od sierpnia 2003 r. do czerwca 2007 r. pracował jako stróż nocny w "O." Sp. z o.o.. W międzyczasie od maja 2007 r. zatrudniony był w Prokuraturze Rejonowej w B., początkowo na stanowisku referenta, a następnie referenta prawnego. Jednocześnie od września 2007 r. pełni funkcję Prezesa Zarządu Fundacji D. w B.. Ponadto od czerwca 2006 r. do kwietnia 2008 r. współpracował z Kancelarią Doradztwa Prawnego "H." z siedzibą w B.. Od dnia [...] maja 2008 r. współpracuje na podstawie umowy zlecenia z Kancelarią "C." radcy prawnego R. F. z siedzibą w B.. Do obowiązków skarżącego należy m.in. sporządzanie projektów pism procesowych oraz opiniowanie umów. Skarżący w okresie od [...] października 2005 r. do dnia [...] września 2008 r. odbył pozaetatową aplikacje prokuratorską i w dniach [...] oraz [...] października 2009 r. złożył egzamin prokuratorski z wynikiem dobrym.

Do wniosku załączone zostały m.in. opinia radcy pranego R. F., opinie wystawione w czasie praktyk podczas odbywania aplikacji prokuratorskiej oraz rekomendacja R. O. prowadzącego Kancelarią Doradztwa Prawnego "H.".

Komisja ds. Wpisów i Wykonywania Zawodu powołana przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. w dniu [...] listopada 2008 r. przeprowadziła rozmowę z kandydatem dla ustalenia, czy daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Uchwałą nr [...] podjętą na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2008 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. odmówiła wpisania A. K. na listę radców prawnych. Uznano, iż skarżący nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem organu wpisowego osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych winna wykazać, iż poczyniła stosowane starania by uzupełnić swą wiedzę i doświadczenie celem nabycia umiejętności wymaganych od radcy prawnego. W ocenie organu faktycznie wykonywana praca zawodowa, przedstawiona przez ubiegającego się o wpis w przedmiotowej sprawie nie może być oceniana jako świadectwo przygotowania do zawodu radcy prawnego. A. K. odbywał praktykę w kancelarii radcy prawnego R. F. tylko przez okres 5-ciu miesięcy. Zdaniem organu z wykazanego przez skarżącego przebiegu pracy zawodowej wynikało, że tak wąska specjalizacja nie daje dostatecznego przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Od powyższej uchwały skarżący pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. odwołał się do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zarzucając ww. uchwale sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią prawidłowo ustalonego oparciu o materiał dowodowy stanu faktycznego, poprzez stwierdzenie, iż jego dotychczasowe zachowanie nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych .

W ocenie skarżącego zgodnie z przyjętą przez Trybunał Konstytucyjny (wyroki z dnia 19 kwietnia 2006 r. nr K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r. K 30/06) i sądy administracyjne wykładni przepisów spełnia on warunki rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżący ponownie przedstawił przebieg swojej pracy zawodowej. Wskazał na bardzo szeroki zakres egzaminu prokuratorskiego, obejmującego m.in. dziedziny najściślej związane z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, tj. prawo administracyjne, cywilne i gospodarcze. Podniósł, iż w toku aplikacji brał udział w rozprawach sądowych w wydziałach: karnym, karnym odwoławczym, cywilnym, cywilnym odwoławczym, gospodarczym i rodzinnym, gdzie sporządzał projekty orzeczeń, bardzo dobrze oceniane przez sędziów - patronów. W czasie współpracy z Kancelarią Doradztwa Prawnego "H." sporządzał projekty pism procesowych głównie z zakresu prawa gospodarczego rodzinnego, sporządzał i opiniował umowy, wydawał opinie, udzielał porad prawnych. Podobny zakres zajęć wykonuje podczas współpracy z radcą prawnym R. F.. Podniósł, iż pełniąc funkcję Prezesa Zarządu Fundacji D. sporządził status i przeprowadził proces jej rejestracji, a sama fundacja zajmuje się upowszechnianiem wiedzy prawnej i rozpowszechnianiem jej zastosowania. Natomiast podczas zatrudnienia w Prokuraturze Rejonowej w B. zajmował się przygotowaniem dokumentacji procesowej oraz kontaktował się ze stronami postępowania i ich pełnomocnikami.

Zdaniem skarżącego z powyższego wynika, iż stale podnosił on swoje kwalifikacje i miał praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. A. K. nie zgodził się ze stwierdzeniem organu, iż wykonywał pracę w kancelarii radcy prawnego jedynie przez okres 5-ciu miesięcy; poprzez pracę w Kancelarii Doradztwa Prawnego "H." oraz w Kancelarii Radcy Prawnego "C." miał styczność z zawodem radcy prawnego. Przez okresy dwóch lat w swojej dotychczasowej pracy zawodowej wykonywał wszystkie czynności związane z prawidłowym wywiązywaniem się z zadań radcy prawnego oprócz reprezentacji przed sądem, która jest niemożliwa bez posiadania uprawnień. Reasumując, skarżący wskazał, iż posiada praktyczną i teoretyczną wiedzę porównywalną z wiedzą absolwentów aplikacji radcowskiej, a zatem daje rękojmie prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W uzupełnieniu odwołania skarżący pismem z dnia [...] marca 2009 r. przesłał opinię radcy pranego R. F., potwierdzającą, iż skarżący od [...] maja 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. świadczył dla Kancelarii Radcy Prawnego "C." pracę na umowę zlecenie, oraz zaświadczenie o zatrudnieniu potwierdzające, iż od dnia [...] marca 2009 r. jest on zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku prawnika w Kancelarii Radcy Prawnego A. K.. W ramach wykonywanych czynności skarżący przygotowuje projekty pism procesowych, sporządza i opiniuje umowy oraz prowadzi bieżącą obsługę klientów kancelarii.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, rozpoznając powyższe odwołanie, uchwałą z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B., podzielając ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji. Organ, kierując się zakresowym charakterem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. K 30/06, wskazał, iż skarżący nie zdobył odpowiedniej praktyki zawodowej po złożeniu innego egzaminu prawniczego, albowiem po złożeniu w październiku 2008 roku egzaminu prokuratorskiego jego praktyka zawodowa w zakresie świadczenia elementów prawnych pomocy prawnej była znikoma. Sam wymiar praktyki zawodowej, wykonywanej przez okres kilku miesięcy, nie może być uznany za odpowiedni w rozumieniu zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 roku, zarówno ze względu na zbyt krótki okres jaki upłynął od złożonego egzaminu prokuratorskiego, jak i ze względu na zasadniczo odmienny od radcowskiego profil przygotowania zawodowego skarżącego. Organ stwierdził, że aplikacja prokuratorska, jakkolwiek dokumentuje zdobycie umiejętności stosowania prawa w wykonywaniu zawodu prokuratora, nie pokrywa się jednak z programem szkolenia w ramach aplikacji radcowskiej.

Od powyższej uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych A. K. wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jak również nieprawidłową interpretację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, poprzez przyjęcie, iż przy ocenie należytej rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w zakresie niezbędnej praktyki i wiedzy prawniczej uwzględnieniu podlegają tylko i wyłącznie okresy praktyk przypadające po zakończeniu aplikacji prokuratorskiej. W ocenie skarżącego z przywoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją dopuszczanie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które zdały inny niż radcowski egzamin prawniczy, ale nie wykazują się jakąkolwiek praktyką zawodową, przygotowującą do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem skarżącego w żadnym miejscu uzasadnienia Trybunał nie wskazał, iż osoba ubiegająca się o wpis winna zdobyć niezbędną praktykę dopiero po ukończeniu innej aplikacji, a jedynie podkreślał, że winna się takową legitymować, zaznaczając jednocześnie, iż stanowisko to winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w jak najszybszej inicjatywie ustawodawcy. Powyższy pogląd Trybunału znalazł swój wyraz w ustawie z dnia 20 lutego 2009 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286), w której wskazano okres praktyki, którego wymaga się od osób, które zdały egzamin sądowy lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 roku. Wskazano, że praktyka ta musi się odbywać w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych. Nowelizacja ta powstała w wyniku przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uwzględniła wynikające z niego zalecenia. Zdaniem skarżącego, ponieważ w żadnym przepisie znowelizowanej ustawy nie ma zastrzeżenia, iż praktyka ta musi mieć miejsce po zdaniu egzaminu zawodowego, to tak też należy rozumieć wyrok Trybunału Konstytucyjnego, powoływany w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego.

Ponadto skarżący ponownie przedstawił przebieg swojej kariery zawodowej, wskazując, iż daje należytą rękojmie wykonywania zawodu radcy prawnego.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie A. K., decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2009 r. utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby radców Prawnych w B. z dnia [...] listopada 2008 r., o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B..

W ocenie Ministra Sprawiedliwości zarówno Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jak i Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonały właściwej oceny prawnej. Podkreślił, że na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K30/06 z dnia 8 listopada 2006 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) i stosownie do wywodów uzasadnienia tego orzeczenia, w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, który to warunek stawia art. 24 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy. Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych organ samorządu radcowskiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem.

Zdaniem organu omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego należało odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, lub notarialny, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego. Na poparcie tego stanowiska Minister powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Jednocześnie organ zauważył, że ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie - która weszła w życie w dniu 25 marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych określił, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii lub spółce, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Natomiast zgodnie z ust. 5 cytowanego artykułu do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej lub aplikacji prokuratorskiej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania tych aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się 1/4 miesiąca.

Organ podniósł, iż wskazana nowelizacja, w odniesieniu do omawianego zakresu spraw, nie zawiera przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Przytaczając treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, Minister Sprawiedliwości wskazał, że dokonał oceny sytuacji prawnej skarżącego, przy uwzględnieniu treści przepisu art. 25 ustawy o radcach prawnych, zarówno sprzed, jak i po wskazanej nowelizacji.

W ocenie organu skarżący co prawda od czerwca 2006 r., wykonywał czynności w zakresie świadczenia pomocy prawnej, niemniej jednak zgodnie ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego do oceny rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego decydujący jest wyłącznie okres po dniu [...] października 2008 r., tj. od chwili zdania przez wymienionego egzaminu prokuratorskiego. Okres pięciu miesięcy pracy na stanowisku prawnika w Kancelarii Radcy Prawnego A. K. z siedzibą w B. jest niewystarczający dla uznania, iż skarżący wykazuje się umiejętnością w świadczeniu pomocy prawnej.

Ponadto zdaniem organu skarżący nie spełnia również przesłanek wskazanych w art. 25 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 5 ustawy o radcach prawnych, który wszedł w życie z dniem 25 marca 2009 r. Wymieniony co prawda zdał egzamin prokuratorski po 1 stycznia 1991 r., jednakże w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat, nie wykonywał wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii lub spółce o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych

W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją uchwał, powtarzając zarzuty i argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2009 r. Dodatkowo wskazał, że wszystkie osoby, które zostały wpisane na listę radców prawnych uchwałą organu I instancji z dnia [...] listopada 2008 r. złożyły egzaminy prokuratorskie bądź sędziowskie odpowiednio na miesiąc lub dwa miesiące przed złożeniem wniosku o wpis, a więc organ badając okres praktyki tych osób wziął pod uwagę doświadczenie zdobyte w toku aplikacji.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący w skierowanym do Sądu piśmie z dnia 5 października 2009 r. podtrzymał stanowisko zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga A. K. nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Na wstępie należy wskazać, iż skarżący złożył wniosek o wpis na listę radców prawnych w dniu [...] października 2007 r. Uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. oraz Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych rozpoznające ww. wniosek skarżącego zostały wydane odpowiednio w dniu [...] listopada 2008 r. oraz [...] marca 2009 r. Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która weszła w życie w dniu [...] marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Zaskarżona decyzja została wydana przez Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] maja 2009 r. Ponieważ wyżej wskazana nowelizacja, w odniesieniu do omawianego zakresu spraw, nie zawiera przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, Sąd dokonał oceny sytuacji prawnej skarżącego, przy uwzględnieniu treści przepisu art. 25 ustawy o radcach prawnych sprzed nowelizacji.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister Sprawiedliwości, podobnie jak wcześniej organy samorządu radcowskiego, powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. z 2006, Nr 206, póz. 1522).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku tym stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, gdyż w pkt 4 rozstrzygnięcia, Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności całej normy prawnej art. 25 ust. 1 pkt 2, lecz wyłącznie o jej niekonstytucyjności w zakresie w jakim norma ta, dla osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, nie dookreśla wymagań, wskazanych w pkt 4 wyroku.

W świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 24 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, mogą być wpisane na listę radców prawnych osoby, które wprawdzie nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, ale zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny, o ile wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, a także spełniają pozostałe wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 3-5 tej ustawy. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2008 r. dotyczy przepisów ustawy o radcach prawnych regulujących analogiczny zakres jak przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, będących wcześniej przedmiotem rozważań tego Trybunału w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529). Trybunał wskazał, iż w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. i jego uzasadnieniu, a ratio rozstrzygnięcia Trybunału w obydwu sprawach jest tożsame.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie miała więc ocena znaczenia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, który stanowił podstawę materialnoprawną wniosku skarżącej o wpis, w świetle wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. oraz 19 kwietnia 2006 r.

Trybunał Konstytucyjny w wyrokach tych tym stanął na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego.

Z uzasadnienia obydwu wyroków Trybunału wynika, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

Kierując się powyższym rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego organy orzekające w niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek o wpis na listę radców prawnych, dokonały oceny doświadczenia zawodowego skarżącego, jego dotychczasowej praktyki w zawodzie prawniczym, w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy.

W ocenie Sądu organy zasadnie podniosły, iż w rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie to, że skarżący odbył aplikację prokuratorską i zdał egzamin prokuratorski, a więc zdobył kwalifikacje zasadniczo odmienne od kwalifikacji adwokackich. Ponadto prawidłowo ustalono, iż A. K. po zdaniu egzaminu prokuratorskiego przez okres kliku miesięcy wykonywał czynności w zakresie świadczenia pomocy prawnej w Kancelarii Radcy Prawnego "C." oraz Kancelarii Radcy Prawnego A. K..

Należy w tym miejscu podkreślić, że zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wątpliwości może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu radcy prawnego osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych radcy prawnego i prokuratora.

W przypadku złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych przez osobę po egzaminie prokuratorskim, właściwy organ samorządu zawodowego zobowiązany jest więc zbadać, nie tylko, czy osoba wnioskodawcy spełnia formalny warunek w postaci m.in. zdanego egzaminu prokuratorskiego, ale również czy osoba taka spełnia pozostałe istotne warunki konieczne do dokonania wpisu, w tym przede wszystkim, czy wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

W ocenie Sądu, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Minister Sprawiedliwości dokonał prawidłowej oceny, że skarżący nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym w zakresie niezbędnym do wykonywania zawodu radcy prawnego. Za słuszne należy uznać stanowisko organu, że umiejętności nabywane przez skarżącego podczas odbywania aplikacji prokuratorskiej nie mogą być kwalifikowane jako praktyka w zawodzie prawniczym. Również słusznie uznano, iż obecny zakres obowiązków skarżącego nie daje prawidłowej rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II GSK 227/08 wyraził pogląd, że po stwierdzeniu niekonstytucyjności zmienionego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze (analogicznego do art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) nie było możliwości wpisania na listę adwokatów osoby, która złożyła egzamin prokuratorski tylko na podstawie tego egzaminu, bez wykazania dodatkowych elementów w postaci doświadczenia zawodowego, odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym.

P. K. złożył wniosek o wpis na listę radców prawnych bezpośrednio po ukończeniu aplikacji prokuratorskiej i zdaniu w październiku 2008 r. egzaminu prokuratorskiego. Po zdaniu egzaminu prokuratorskiego przez okres zaledwie kilku miesięcy świadczył dla Kancelarii Radcy Prawnego "C." pracę na umowę zlecenie oraz zatrudniony był na stanowisku prawnika w Kancelarii Radcy Prawnego A. K..

W tak ustalonym stanie faktycznym, Minister Sprawiedliwości miał w pełni uzasadnione podstawy aby stwierdzić, że skarżący nie spełnił wymogów niezbędnych do uzyskania wpisu na listę adwokatów.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych należy wskazać, iż w wyroku Trybunału konstytucyjnego (str. 28 uzasadnienia) wskazano, że wadą ww. przepisu w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Powyższe potwierdza, iż osoby o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 muszą zdobyć odpowiednią praktykę po złożeniu innego egzaminu zawodowego.

Natomiast odnosząc się argumentu skarżącego, że wszystkie osoby, które zostały wpisane na listę radców prawnych uchwałą organu I instancji z dnia [...] listopada 2008 r. złożyły egzaminy prokuratorskie bądź sędziowskie odpowiednio na miesiąc lub dwa miesiące przed złożeniem wniosku o wpis, a więc organ badając okres praktyki tych osób wziął pod uwagę doświadczenie zdobyte w toku aplikacji, wskazać należy, że każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, tym samym nie ma możliwości rozpatrzenia sprawy na podstawie innego stanu faktycznego i prawnego niż ten, który dotyczy danej osoby.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie znajdując uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia skargi, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.