Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 363/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. M. (zwanego dalej również skarżącym lub wnioskodawcą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 10 marca 2021 r. (data wpływu) skarżący złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. (dalej w skrócie: OPS) wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – K. M. Do wniosku załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] 2019 r. zaliczające matkę do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].

W dniu 11 marca 2021 r. przeprowadzono z udziałem K. M. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalono, że mieszka ona oraz gospodaruje ze skarżącym, pozostaje w związku małżeńskim, natomiast od 2015 r. z mężem są w nieformalnej separacji, mieszkają oddzielnie, nie utrzymują ze sobą żadnego kontaktu. Ponadto stwierdzono, że K. M. choruje przewlekle, ma problemy z poruszaniem się, skarżący sprawuje całodobową opiekę nad matką, robi zakupy, sporządza posiłki, uiszcza opłaty i należności, utrzymuje czystość w pomieszczeniach, pomaga przy toalecie, ubieraniu, zamawia wizyty lekarskie, realizuje recepty. Z uwagi na konieczność zapewnienia opieki K. M. skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Dyrektor OPS, działający z upoważnienia Burmistrza N., decyzją z dnia [...] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 5 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a B. M. (mąż K. M.) nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie organu współmałżonek K. M. jest osobą na tyle sprawną, że może zająć się niepełnosprawną żoną i bez znaczenia pozostaje to, czy osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie. Ponadto wskazano, że z orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wynika, że daty niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na [...]. Zdaniem organu nie została więc spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyjaśnił, że sprawuje całodobową opiekę nad matką – K. M., która ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, natomiast jego ojciec – B. M. nie opiekuje się matką i nie dokłada się do budżetu domowego, nie odwiedza matki i nie utrzymuje z nią żadnego kontaktu. Ponadto rodzice pozostają w separacji od 2015 r. Podniósł również, że nie posiada żadnych środków do życia, nie ma pieniędzy na podstawowe potrzeby życiowe, nikt nie chce go przyjąć do pracy, a poza tym uznano, że jest zbyt zdrowy, aby otrzymać rentę socjalną. W związku z powyższym zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy, w tym art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy, w pierwszej kolejności Kolegium nie podzieliło poglądu organu pierwszej instancji dotyczącego przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, jako podstawy do odmowy wnioskodawcy żądanego świadczenia. W tym zakresie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wywodziło, że art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od 23 października 2014 r. Nie jest więc dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Powyższe oznacza, że nieuzasadniona jest odmowa organu pierwszej instancji przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż skarżący jest osobą, na której - zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki. Według bowiem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) ciąży, w szczególności na krewnych w linii prostej (zstępnych, czyli dzieciach, wnukach, prawnukach oraz wstępnych, czyli rodzicach, dziadkach - art. 128). Dalej Kolegium uznało, odwołując się do poglądów orzecznictwa, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż małżonek osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast nie wystąpiły obiektywne okoliczności uniemożliwiające małżonkowi spełnienie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec K. M., czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki. Zdaniem organu skoro obowiązek alimentacyjny względem K. M. ciąży w pierwszej kolejności na małżonku, to brak jest podstaw do przyznania skarżącemu, który jest synem osoby wymagającej opieki, świadczenia pielęgnacyjnego. Ta okoliczność ma wpływ na kwestię odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na ziszczenie się pozostałych przesłanek. SKO nie uwzględniło też argumentów skarżącego, że B. M. nie prowadzi gospodarstwa domowego z K. M. i nie utrzymują z nią kontaktu. W konsekwencji powyższego uznało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ w okolicznościach sprawy nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy umożliwiająca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Poza tym w uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy spełnione są wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania (art. 17 ust. 1 i ust. 1a), przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia, kierując się zasadami współżycia społecznego czy zasadami słuszności, nawet w sytuacji ciężkich okoliczności życiowych. Podkreśliło Kolegium, że przepisy ustawy nie przewidują możliwości uznaniowego ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję skarżący w całości powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu, akcentując, że nie ma żadnych środków do życia, a całą swoją energię poświęca na opiekę nad matką, której stan zdrowia się pogarsza. Dodatkowo wskazał, że zamierza zasugerować matce uregulowanie jej faktycznych stosunków z mężem poprzez "wzięcie rozwodu". Końcowo skarżący wniósł o przyznanie wnioskowanego świadczenia i akcentował, że uczciwie sprawuje opiekę nad matką.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący poparł skargę i zarzuty w niej zawarte. Dodał, że jego matka złożyła wniosek o rozwód w [...] 2021 r., a sprawa jest w toku. Oświadczył także, że ze względu na stan zdrowia nikt nie chce przyjąć go do pracy i nie może podjąć zatrudnienia. Wskazał również na swoją trudną sytuację materialną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 2 lit. a, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącego – K. M. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] 2019 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że nie można ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżący nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co potwierdza wywiad środowiskowy. Z materiału dokumentacyjnego sprawy wynika nadto, że K. M. pozostaje w związku małżeńskim z B. M., który nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu w pierwszej kolejności za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium co do wykładni art. 17 ust. 1b ustawy. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b ustawy należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło natomiast ustalenie, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Dokonując wykładni tego przepisu i uznając, że znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie, Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że pozostawanie matki skarżącego w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłącza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kwestia wymagająca rozstrzygnięcia dotyczy zatem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oraz oceny, czy w okolicznościach faktycznych istniały uzasadnione podstawy do zastosowania tego przepisu i orzeczenia o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Według Sądu organy prawidłowo oceniły fakt pozostawania matki skarżącego w związku małżeńskim z B. M., który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jako wyczerpujący negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że zawsze, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało i to bez względu na jakiekolwiek inne, szczególne okoliczności faktyczne. Dostrzec jednak należy, że w orzecznictwie sądowym nie ma zgodności co do prawidłowości tak ścisłego rozumienia wskazanego przepisu. Istnieje linia orzecznicza, która odwołuje się do konieczności uwzględniania w zakresie stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy także wykładni celowościowej i systemowej, na co trafnie zwróciło uwagę SKO. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do tych poglądów i przyjmuje, że cel regulacji dotyczących przyznania świadczenia pieniężnego oraz funkcja pomocy społecznej ma istotne znaczenie w procesie stosowania prawa. Sąd zgadza się też z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego, w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 998/20; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 288/20, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafnie argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 230/20, że kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest osłabione przez treść art. 17 ust. 1 ustawy. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osobom wymienionym w pkt 1-3 oraz innym niż tam wymienione osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Racją wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby wymagającej opieki i pozostającej w związku małżeńskim jest przyjęte przez ustawodawcę założenie, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania tej opieki, to opieka ta winna być sprawowana przez tego współmałżonka niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Ustawodawca wyłącza jednak powyższą przesłankę negatywną w sytuacji, gdy współmałżonek sam jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod tym względem unormowanie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zakresie przesłanki znacznego stopnia niepełnosprawności osoby mającej sprawować opiekę jest treściowo zbliżone do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, jednak pełni inną funkcję, gdyż o ile to ostatnie wyłącza możliwość nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle to pierwsze eliminuje przeszkodę nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez niebędącą współmałżonkiem osobę, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Z powyższego zestawienia należy wyprowadzić wniosek, że tak jak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej "K.r.o."), tak pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy zostaje wyeliminowana. W takiej sytuacji trzeba przyjąć, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Podkreślenia wymaga jednak, że uwzględniona przez Sąd interpretacja nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, zgodnie z którą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji jest dopuszczalna jedynie wtedy, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w małżeństwie z osobą, której stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie takiej opieki. Ustawodawca formułując przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jako istotny dla jej zaistnienia uznał bowiem stan zdrowia małżonka, określany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To oznacza, że dla stwierdzenia tej przesłanki istotne jest to, czy małżonek ze względu na stan zdrowia lub znaczny wiek, który naturalnie wiąże się z jego pogorszeniem, jest w stanie sprostać obowiązkowi opieki. W sytuacji bowiem, gdy stan zdrowia i wiek małżonka nie uniemożliwiają opieki, same ekonomiczne uwarunkowania związane z wykonywaniem przez niego pracy zawodowej, czy też inne okoliczności, nie mogą stanowić takiej obiektywnej przyczyny, która wyłącza przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Uwzględnienie takich uwarunkowań, które nie wynikają z omamianej regulacji, prowadziłoby do nieuprawnionej wykładni, wykraczającej poza kryterium przyjęte przez ustawodawcę.

W niniejszej sprawie nie zostały ujawnione jakiekolwiek obiektywne i niezależne okoliczności uniemożliwiające mężowi matki skarżącego sprawowanie nad nią opieki. W aktach sprawy brak jest dowodu, aby stan zdrowia męża K. M. nie pozwalał na sprawowanie opieki nad żoną. W konsekwencji uznać należy, że obiektywnie B. M. może wypełniać obowiązek opieki nad żoną.

Odwołując się w dalszym ciągu do wykładni systemowej, należy uwzględnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym uprawnionym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne rekompensuje utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny - małżonka. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego nie ogranicza się wyłącznie do świadczeń osobistych. Może on przybrać również formę pokrycia kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę.

Zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, a stosownie do art. 27 K.r.o. każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednocześnie na podstawie art. 130 K.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki stanowi zatem przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla innego członka rodziny (np. dziecka zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności) wówczas, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki jest obiektywnie zdolny wypełniać ten obowiązek. Obiektywne okoliczności dotyczące braku możliwości sprawowania opieki przez małżonka, jak już wcześniej wskazano, związane mogą być natomiast głównie z jego wiekiem lub stanem zdrowia. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1193/20, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn - np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.

Reasumując, skoro z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby mąż matki skarżącego nie mógł sprawować opieki nad żoną ze względu na swój stan zdrowia, to - w ocenie Sądu - prawidłowo organy uznały, że wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Natomiast okoliczność, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad matką, nie może zmienić tej oceny. Nie może ona mieć też wpływu na obowiązki małżeńskie wynikające z K.r.o. i nie może prowadzić do stwierdzenia braku możliwości wykonywania opieki w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Podobnie podnoszona przez skarżącego okoliczność, że małżonkowie pozostają w faktycznej separacji oraz fakt, że B. M. odmawia opieki, nie ma żadnego znaczenia dla wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Bez znaczenia prawnego pozostaje również podnoszona przez skarżącego kwestia nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez matkę skarżącego i jej męża – B. M. Faktyczne relacje panujące między tymi osobami nie mają wpływu na ich status prawny, są oni bowiem nadal małżeństwem. Jeszcze raz zatem podkreślenia wymaga, że dopóki istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Dlatego zaistnienia pomiędzy K. M. a jej mężem długoletniej faktycznej separacji nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. Raz jeszcze powtórzyć przyjdzie, że realizacja tych obowiązków może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19).

Stosownie do powyższego Sąd stwierdził, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organy dokonały prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, co uprawniało je do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów stawianych w odwołaniu. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.