Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1045/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Asesor WSA Anna Tyszkiewicz – Ziętek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. K. P. zwrócił do Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. o przyznanie zasiłku celowego na żywność oraz zasiłku celowego na energię. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego decyzją z dnia [...]r. Kierownik Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., odmówił przyznania K. P. świadczenia w formie zasiłku celowego na energię. W podstawie prawnej przywołał art. 8, art. 39, art. 106 i art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskujący posiada dochód przewyższający ustawowe kryterium a także nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt. 1-15. Dodał nadto, że wnioskowane świadczenie nie ma charakteru świadczenia gwarantowanego. Uznaniowy charakter świadczenia powoduje, iż wnioskowana pomoc zależy nie tylko od potrzeb wnioskujących ale także od możliwości finansowej miejscowego ośrodka pomocy społecznej.

W wyniku złożonego odwołania, rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazało, że z brzemienia art. 7 ustawy o pomocy społecznej, a zwłaszcza z użytego w tym przepisie zwrotu "w szczególności" wynika, że nie stanowi on zamkniętego katalogu przyczyn warunkujących przyznanie świadczenia, a zatem niewystępowanie w danej sprawie powodu wymienionego w art. 7 nie może stanowić samoistnej podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia. Na istnienie także innych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia wskazuje brzmienie art. 8 cytowanej ustawy. Przywołując uznaniowy charakter przedmiotowych świadczeń dodało, że tym bardziej sprawa przyznania lub odmowy przyznania takiego świadczenia wymaga dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia zgłaszanej potrzeby, aby nie narazić się na zarzut dowolnego działania.

Ponowną decyzją, decyzją z dnia [...]r. Kierownik Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., odmówił przyznania K. P. świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na energię w miesiącach [...] i [...] r. W podstawie prawnej podano art. 8, art. 39, art. 106 i art. 110 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu zaś wskazano, że wnioskujący nie spełnia warunków do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego bezzwrotnego, gdyż przekracza ustawowe kryterium dochodowe oraz nie występuje w jego przypadku żadna okoliczność wymieniona w art. 7 pkt 1-15 ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo podano, że nie dopatrzono się w przypadku strony żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego lub zwrotnego, a nadto podkreślono, że wnioskowane świadczenie nie ma charakteru świadczenia gwarantowanego i ich przyznanie warunkowane jest nie tylko potrzebami strony ale także możliwościami finansowymi miejscowego ośrodka.

Niezadowolony z tej decyzji K. P. wniósł odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., działając na mocy art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, Kolegium stwierdziło, że pomimo wytycznych zawartych we własnej decyzji z dnia [...]r. organ pierwszej instancji w dalszym ciągu nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący ważnego aspektu sprawy, a mianowicie, czy strona jest w stanie zaspokoić zgłoszoną potrzebę z posiadanych środków. Kolegium stwierdziło nawet, że organ pierwszej instancji w ogóle nie badał tego problemu w toku ponownego rozpatrywania sprawy, a z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wnioskować, że rozeznanie sytuacji bytowej strony ma być dopiero przedmiotem pracy socjalnej. Powołując się na art. 2 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, ze pomoc społeczna jest instytucją polityki socjalnej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, podkreśliło, że w tym kontekście ustalenie czy wnioskujący jest w stanie zaspokoić zgłoszoną potrzebę bytową z posiadanych środków czy też nie, jest zadaniem podstawowym i pierwszoplanowym. Wobec faktu, iż w oparciu o zgromadzony i przedstawiony materiał dowodowy nie można stwierdzić czy istnieje niezbędna potrzeba bytowa strony oraz czy strona może ją zaspokoić wykorzystując własne możliwości, Kolegium uznało, że w oparciu o przedstawiony, niepełny materiał dowodowy nie może dokonać oceny czy organ nie przekroczył granic swobodnego uznania w merytorycznym orzeczeniu. Dlatego też orzekło o konieczności ponownego postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. P. niezadowolony z otrzymanych decyzji, zwrócił się o rozpatrzenie jego sprawy i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że pomimo starań, nie mógł samodzielnie zaspokoić potrzeb w postaci zapłaty za energię elektryczną, a zgłaszając się po pomoc do powołanych w tym celu organów, nie znalazł zrozumienia dla swoich potrzeb i nie uzyskał wnioskowanej pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymało swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm. ) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, czyli Sąd ocenia legalność zaskarżonych decyzji czyli zgodność z prawem orzeczeń wydanych przez organy administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o art. 138 ( 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z nim organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, gdy rozstrzygnięcie to wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując zaś sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wyjaśnić i wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji postanowił o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Użycie sformułowania "w szczególności" świadczy, że jest to katalog przykładowy, niezamknięty.

Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy.

Istotą więc zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej występującej u osoby czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie, przy czym orzekające w sprawie organy obowiązane są ustalić ową niezbędną potrzebę bytową.

Istotne w sprawie jest także to, że decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również określenie jej wysokości podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc posiada pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. Nie oznacza to jednak dowolności działania organu, dlatego też w przypadku zasiłku celowego organ wydając decyzję powinien ocenić całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłaszana potrzeba, która nie może być zaspokojona z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Poczynione ustalenia odnoszą się również do wysokości przyznawanej pomocy.

W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia – zasiłku celowego na opłatę energii, nie postąpił zgodnie w przedstawionymi powyżej wskazaniami. Przede wszystkim, co należy wyraźnie podkreślić, organ pierwszej instancji prowadząc postępowanie z wniosku K. P. z dnia [...] r. o zasiłek celowy na energię, ustalił sytuację rodzinną i finansową strony, a mianowicie stwierdził, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w postaci wynagrodzenia za pracę przewyższający kryterium ustawowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Potwierdził także, że w przypadku strony nie występuje żadna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1-15 cytowanej ustawy. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego – odmówił wnioskowanego świadczenia, podnosząc w uzasadnieniu, iż zasiłek celowy nie posiada charakteru świadczenia gwarantowanego i udzielany jest w oparciu o analizę sytuacji strony, jak również możliwości finansowych pomocy społecznej. Zatem w przeprowadzonym postępowaniu w najmniejszym stopniu, organ pierwszej instancji nie wyjaśnił zgłaszanej potrzeby w postaci opłaty za energię oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie K. P., decyzją z dnia [...]r. uchylając sprawę do ponownego rozpoznania, nakazało organowi pierwsze instancji należycie wyjaśnić sprawę zgłaszanej potrzeby oraz czy strona jest w stanie zaspokoić ją z posiadanych środków. Podzielić należy bowiem w tym miejscu stanowisko zaprezentowane przez Kolegium, iż brak okoliczności wymienionej w art. 7 pkt. 1-15 nie może stanowić samodzielnej podstawy odmowy przyznania świadczenia. Pomimo jednak uchylenia sprawy do ponownego rozpatrzenia z bardzo dokładnymi wskazaniami, prowadząc nowe postępowanie organ nie przeprowadził go w sposób wyczerpujący i nie wyjaśnił podniesionych wątpliwości. Dlatego też ponownie rozpatrywana decyzja odmowy przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby w postaci opłaty za energię została przez Kolegium powtórnie uchylona zaskarżoną decyzją. Wobec całkowitego pominięcia argumentów Kolegium i niewyjaśnienia sprawy w kierunku wskazanym w uzasadnieniu pierwszej decyzji uchylającej, organ odwoławczy nie był w stanie sprawdzić zasadności argumentów poniesionych przez organ pierwszej instancji.

Dalej zatem wyjaśnienia wymagają okoliczności związane ze zgłoszoną przez K. P. potrzebą, jej istnienie czy też możliwość samodzielnego jej zaspokojenia przez wnioskującego. Uznając, ze wyjaśnienie tych okoliczności wymaga przeprowadzania postępowania w całości lub przynajmniej w znacznej części organ odwoławczy, uwzględniając odwołanie, zasadnie wydał decyzję kasacyjną z art. 138 ( 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organ odwoławczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) oddalił skargę.