Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1011/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a, art. 26, art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1011/21

Uzasadnienie

Wójt Gminy [...] decyzją z [...].08.2021 r. nr [...] [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1466), art.6 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017r., poz.1428), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r. poz.735, dalej k.p.a.), Upoważnienia nr [...] z dnia [...].08.2016r. Wójta Gminy [...] w sprawie udzielenia Dyrektorowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. upoważnienia do prowadzenia postępowania oraz wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, odmówił D. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M. M..

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że D. W. (dalej jako: "skarżąca") złożyła wniosek z dnia [...].07.2021r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M. M.. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie skarżąca jest kuratorem częściowo ubezwłasnowolnionej M. M.. Skarżąca we wniosku wskazała, iż prowadziła działalność pozarolniczą jednakże z uwagi na konieczność zapewnienia M. M. kompleksowej osobistej opieki zaprzestała jej prowadzenia. Z rejestru CEIDG wynika, iż w/w działalność została zamknięta dopiero po wezwaniu Wójta Gminy [...] do złożenia wyjaśnień dnia [...].08.2021r. Skarżąca pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu jednakże złożyła oświadczenie, w którym deklaruje, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych otrzymywaną rentę rodzinną po zmarłym mężu. Strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale (orzeczenie z dn. [...].11.2015r. nr [...]).

Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną podopieczną, ponieważ skarżąca nie jest matką ani opiekunem faktycznym, rodziną zastępczą, osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki oraz nie podano w orzeczeniu, kiedy powstała niezdolność do samodzielnej egzystencji M. M..

Organ wskazał, że wyrokiem z dnia 21.10.2014r., K 38/13 Trybunału Konstytucyjnego stwierdzono, iż art. 17 ust. 1 b w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazano również, iż wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów osób niepełnosprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I OSK 2920/16 z dnia 14.06.2017r., wskazał, że wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Jednakże, ustawodawca nie zmienił sprzecznego z Konstytucją zapisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Z akt sprawy wynika, że M. M. otrzymała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe (orzeczenie z dn. [...].11.2012r. nr [...]), a niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia.

Wskazano, że M. M. legitymuje się również orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy (z dnia [...].10.2017r.), nr [...] wydanym do [...].10.2022r. W orzeczeniu tym wskazano, iż niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia, jednakże nie ma informacji, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym orzeczenie to również nie spełnia wymogów ustawy.

Organ wskazał, że strona posiada również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji (z dnia [...].06.2020r.) nr [...] wydanym do [...].10.2022r. W orzeczeniu wskazano, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień [...].03.2020r. W związku z powyższym nie wiadomo czy niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała przed 18 rokiem życia.

Wskazano, że M. M. jest panną, pochodzi z rodziny dysfunkcyjnej. Wnioskodawczyni wskazała, iż matka podopiecznej nie żyje, natomiast ojciec S. M. przebywał w zakładzie karnym za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, których dopuszczał się względem swoich dzieci, dlatego też nie utrzymuje z nim kontaktów. M. M. posiada sześcioro rodzeństwa, z którym również nie utrzymuje kontaktu. Część rodzeństwa przebywa w rodzinach zastępczych a pozostali są bezdomni, niepełnosprawni i nie są w stanie zapewnić opieki siostrze M. M..

Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. W., wnosząc o uchylenie decyzji Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...].08.2021 r., nr [...] w całości i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad M. M. (ur. [...] r. w P.).

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021 poz. 573 t.j.) poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że M. M. jako osoba wymagająca opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy M. M. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w zakresie, w jakim organ uznał, że M. M. nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 poz. 111 ze zm.);

2. naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na M. M. jako osobę wymagającą opieki na tej podstawie, iż jest ona osobą niespokrewnioną z osobą wymagającą opieki, w sytuacji, gdy M. M. nie posiada w swoim kręgu rodzinnym osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i tym samym wydanie decyzji sprzecznej z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].10.2021 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść art.17 u.ś.r.

Wskazano, iż organ pierwszej instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem uznał, że M. M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust.1 u.ś.r.).

Zgodnie z treścią art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl zaś art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].06.2020 r. M. M. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano również, że dysfunkcja narusza sprawność organizmu w stopniu znacznym, zaś opiniowana wymaga opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.2017 r. M. M. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia. Zgodnie zaś z treścią art. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych także traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdził, że w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS wskazano, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień [...].03.2020 r., lecz nie wiadomo, czy niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała przed 18 rokiem życia. Takie stanowisko organu pozostaje niezrozumiałe w kontekście przytoczonego w uzasadnieniu decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13), na mocy którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to organ nie może okoliczności tej pomijać.

Niezależnie jednakże od powyższego, mając na względzie fakt równego traktowania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyjąć należy, że znaczny stopień niepełnosprawności M. M. istniał na dzień stwierdzenia niezdolności do samodzielnej egzystencji, tj. na dzień [...].03.2020 r.

Z uwagi na powyższe okoliczności uznać należy, że M. M. spełniła przesłankę z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci wymogu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy tan nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Jak wynika z zacytowanego artykułu, w sprawie zastosowanie mają również przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.).

Ustawa wprost odwołuje się do definicji zawartej w k.r.o., która stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.).

Wykładnia językowa art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Kwestie obowiązku alimentacyjnego uregulowane zostały w k.r.o. i te przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.o. nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców. Brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niedopuszczalne byłoby stosowanie wykładni rozszerzającej i uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 177/18).

Wskazano, że skarżąca, jako kurator częściowo ubezwłasnowolnionej M. M. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec niej. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. Zatem brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Skarżąca zatem nie wchodzi do określonego przepisami o charakterze iuris cogentis, kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że odwołująca jest kuratorem dla M. M..

Podsumowując skarżąca jako kurator częściowo ubezwłasnowolnionej ubiega się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad M. M., będącą osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ich wzajemna relacja nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podopieczna jest osobą dorosłą. Zgodnie z wolą ustawodawcy prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. Istnienie obowiązku alimentacyjnego jest przesłanką obligatoryjną przyznania świadczenia, a rozciąganie tego obowiązku na obowiązek wobec kuratora nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. W., wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną M. M. wyłącznie na tej podstawie, iż D. W. nie przysługuje status żadnego z podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 poz. 111 ze zm.), w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki, tj. M. M., nie posiada w swoim kręgu rodzinnym osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a wyżej wskazanej ustawy i które byłyby w stanie sprawować nad nią opiekę i tym samym odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D. W., czyli osobie, która sprawuje faktyczną, codzienną opiekę nad niepełnosprawną M. M., jawi się jako sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa, co z kolei winno skutkować bezpośrednim zastosowaniem przez organ drugiej instancji przepisu art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z pominięciem niedającej się pogodzić z ustawą zasadniczą normy z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (organ drugiej instancji winien dokonać tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa) i przyznaniem D. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną M. M..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę po zapoznaniu się z treścią skargi nie znalazło przesłanek do zmiany swojej decyzji i wniosło o jej oddalenie podtrzymują swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].10.2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...].08.2021 r., nr [...] [...] odmawiającą D. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M. M..

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było to, że skarżąca jest kuratorem częściowo ubezwłasnowolnionej M. M.. Skarżąca prowadziła działalność pozarolniczą, jednakże z uwagi na konieczność zapewnienia M. M. kompleksowej osobistej opieki zaprzestała jej prowadzenia. Z rejestru CEIDG wynika, iż w/w działalność została zamknięta dopiero po wezwaniu Wójta Gminy [...] do złożenia wyjaśnień dnia [...].08.2021r.

D. W. pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu, jednakże złożyła oświadczenie, w którym deklaruje, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych otrzymywaną rentę rodzinną po zmarłym mężu. Strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale (orzeczenie z dn. [...].11.2015r. nr [...]).

M. M. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji (z dnia [...].06.2020r.) nr [...] wydanym do [...].10.2022r. W orzeczeniu wskazano, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień [...].03.2020r. W związku z powyższym nie wiadomo czy niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała przed 18 rokiem życia. Z akt sprawy wynika, że M. M. jest panną, pochodzi z rodziny dysfunkcyjnej. Skarżąca wskazała, iż matka podopiecznej nie żyje, natomiast jej ojciec S. M. przebywał w zakładzie karnym za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, których dopuszczał się względem swoich dzieci, dlatego też nie utrzymuje z nim kontaktów. M. M. posiada sześcioro rodzeństwa, z którym również nie utrzymuje kontaktu. Organ wskazał w decyzji I instancji, że część rodzeństwa przebywa w rodzinach zastępczych, a pozostali są bezdomni, niepełnosprawni i nie są w stanie zapewnić opieki siostrze M. M..

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].06.2020 r. M. M. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu tym wskazano również, że dysfunkcja narusza sprawność organizmu w stopniu znacznym, zaś opiniowana wymaga opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.2017 r. M. M. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych także traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym decyzja organu I instancji w tym zakresie była wadliwa (co uwzględnił organ II instancji).

Należy uznać, że M. M. spełniła przesłankę z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci wymogu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto należy mieć na uwadze wyrok TK K-38/13 w zakresie niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy z Konstytucją. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznano, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).

Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W rezultacie Kolegium prawidłowo oceniło spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęło, że spełnione są w/w przesłanki. Sąd w pełni podziela to stanowisko organu odwoławczego oraz przedstawiona na jego poparcie argumentację.

Zasadniczą osią sporu w tej sprawie jest jednak to, czy skarżąca jako kurator M. M. jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki.

W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd wskazuje, że D. W. nie jest ani rodzicem M. M., ani inną osobą na której ciąży względem M. M. obowiązek alimentacyjny, tj: jej małżonką, rodzeństwem, przysposabiającą, czy macochą (art. 23 i art. 27, art. 128 i 131 § 1, art. 144 g 2 k.r.i.o.), a także nie może być uznana za opiekuna faktycznego tej osoby, ponieważ M. M. jest pełnoletnia (art. 3 pkt 14 ustawy). Działając zaś jako kurator osoby niepełnosprawnej - M. M. jedynie pomaga tej osobie w prowadzeniu jej spraw (art. 183 § 1 k.r.i.o.).

Skarżąca, jako kurator częściowo ubezwłasnowolnionej M. M. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec niej. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. Zatem brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Skarżąca zatem nie wchodzi do określonego przepisami kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że jest ona kuratorem dla M. M..

Ich wzajemna relacja nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podopieczna jest osobą dorosłą. Zgodnie z wolą ustawodawcy prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. Istnienie obowiązku alimentacyjnego jest przesłanką obligatoryjną przyznania świadczenia ,a rozciąganie tego obowiązku na obowiązek wobec kuratora nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym.

Sąd podkreśla, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Kolegium słusznie zauważyło, iż wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

W świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być skarżącej przyznane ponieważ:

1) nie jest matką podopiecznej (jest niespokrewniona),

2) nie jest "opiekunem faktycznym dziecka" (nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie),

3) nie została ustanowiona rodziną zastępczą spokrewnioną,

4) nie jest inną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

W tej ostatniej kwestii odwołać się trzeba wprost - z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - do regulacji zamieszczonej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W Dziale III Kodeksu został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następne, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji; natomiast w okresie małżeństwa na małżonkach ciąży obowiązek równoznaczny z obowiązkiem alimentacyjnym), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców.

Należy zauważyć, że wobec istotnych rozbieżności orzecznictwa w kwestii interpretacji art. 17 ust. 4 u.ś.r. dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad pełnoletnim członkiem rodziny w sytuacji braku obowiązku alimentacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13, dostępnej na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.), stwierdzając, że: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".

Kolegium słusznie więc uznało, że mimo faktycznego sprawowania opieki nad M. M., to skarżąca D. W. nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu.

Sąd podkreśla, że rozumie sytuację skarżącej i nie podważa faktu sprawowania przez nią opieki nad M. M. i związanych z tym obowiązków, jednak w świetle obowiązujących regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki, gdyż takie działanie byłoby wbrew obowiązującemu prawu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.