Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1383/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 par. 2 w zw. z art. 11 kc.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zwrotu przez D. O. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., po rozpatrzeniu wniosku D. O. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci wnioskodawczyni M.O. i M. O. w kwocie po [...] złotych na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 roku.

Następnie w wyniku wszczętego z urzędu postępowania, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta O. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] MOPR orzekł o ustaleniu obowiązku zwrotu przez D. O. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę [...] zł oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] zł naliczonych na dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ze znajdującego się w aktach sprawy raportu obrotów na koncie za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. oraz listy operacji za okres od 1 stycznia 2009 r. do 14 czerwca 2010 r. wynika, że T. O. - ojciec uprawnionych do świadczenia M. i M., dokonywał wpłat alimentów w dolarach amerykańskich za pośrednictwem [...] Office of Child Support Enforcement. Organ wskazał przy tym, że kwoty otrzymanych alimentów obliczono na podstawie ogłoszonego przez NBP – średnioważonego kursu walut obcych w złotych za poszczególne miesiące 2008 r. i 2009 r. Organ dokonał zestawienia otrzymanych alimentów w korelacji z wypłaconymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Ponadto powołując się na przepisu ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) organ wskazał, że nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Powyższe oznacza, zdaniem organu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz M. O. i M. O. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi.

Od decyzji powyższej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. złożyła D. O., zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego można uznać za nienależnie pobrane wówczas, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, tj. uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. Jednak obydwa świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. Wyjaśniła przy tym, że płacone przez T. O. alimenty były świadczeniami zaległymi, a nie bieżącymi i ich dobrowolna wpłata na rzecz uprawnionych nie świadczy o skuteczności ich egzekucji. Wskazała ponadto dokonane przez MOPR wyliczenia są, jej zdaniem, nieprawidłowe, gdyż organ pominął fakt, iż pobierała ona od zobowiązanego tylko około 50% należnego świadczenia. Z funduszu alimentacyjnego otrzymywała natomiast jedynie niejako uzupełnienie do pełnej wysokości alimentów uzyskiwanych z USA.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rzeczywiście ukształtował się pogląd, iż sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. W ocenie Kolegium jednak, w przedmiotowej sprawie zachodzi tożsamość okresu, w którym świadczenia wypłacono i w którym osoba uprawniona (pełnomocnik) otrzymała alimenty, pozwalająca uznać jednoczesność pobierania obu świadczeń. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż dokonywane przez T. O. wpłaty nie były incydentalne, czy też sporadyczne. Dłużnik alimentacyjny co najmniej od października 2004 r. regularnie dokonywał na konto skarżącej wpłat, tytułem alimentów, w stałej wysokości, Co prawda nie były to kwoty egzekwowane w trybie postępowania egzekucyjnego, jednakże takiemu działaniu dłużnika nie można przypisać dobrowolności w ścisłym tego słowa znaczeniu. Organ wskazał, że dokonywanie wpłat za pośrednictwem [...] Office of Child Support Enforcement jak i ich wysokość podyktowane było wyrokiem modyfikującym wyrok o alimenty Sądu Rodzinnego w Stanie [...] z dnia [...] września 2004 r. określającym, iż T. O. posiada i jest w stanie zarobić środki pozwalające zapewnić miesięczną płatność w wysokości [...] USD na rzecz M. O. i M. O. z tytułu alimentów. Z pisma T. O. z dnia 11 listopada 2010 r. wynika natomiast, iż uwzględniając powyższe orzeczenie dokonywał on wpłaty bieżących, miesięcznych alimentów. Toteż w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka z art. 2 pkt 7 lit. d cytowanej powyżej ustawy, pozwalająca uznać, iż w przedmiotowej sprawie miało miejsce nienależne pobranie świadczeń.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. organ I instancji zasadnie przyjął, iż nienależne są świadczenia pobierane w miesiącach, w których jednocześnie skarżąca otrzymywała alimenty. Ustalając więc ich kwotę MOPR prawidłowo uczynił to stosując analogicznie zasadę określoną w art. 27 ust. 9 wyżej cytowanej ustawy, obowiązującą przy zaliczaniu i przekazywaniu wyegzekwowanych od dłużnika kwoty zaliczonych na poczet alimentów do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu D. O. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze przywołała zarzuty przedstawione w odwołaniu do decyzji pierwszej instancji. Skarżąca podniosła, że organy całkowicie pominęły fakt, że pobierane z funduszu alimentacyjnego świadczenia były niejako uzupełnieniem alimentów wpłaconych przez zobowiązanego. Jako dowód przedstawiła zestawienie należnych alimentów zasądzonych na rzecz dzieci przez Sąd Rejonowy w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] września 2005 r. (sygn. akt [...]), w korelacji z kwotami wypłaconymi z Funduszu Alimentacyjnego oraz tymi jakie uzyskiwała od dłużnika alimentacyjnego. Powyższe zestawienie obrazowało, że nie zawsze kwoty wpłacane przez zobowiązanego oraz te uzyskiwane z funduszu pokrywały się wysokością sądownie zasądzonych alimentów, czyli kwoty 2000 złotych. Skarżąca wskazała, że wpłacenie przez dłużnika alimentacyjnego – w miesiącu pobierania świadczenia alimentacyjnego – należności w niższej kwocie, nie może prowadzić do wniosku, że cała kwota wypłaconych świadczeń może być ustalona jako świadczenie nienależnie pobrane.

W ocenie skarżącej nie bez znaczenia pozostaje fakt, że informowała ona organ o fakcie pobierania od zobowiązanego części alimentów. W odpowiedzi otrzymała informację, że okoliczność ta nie stanowi przeszkody do otrzymywania świadczeń z funduszu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1110/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. O. wskazując, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Sąd wskazał poza tym, że istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty.

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2424/11 uchylił powyższy wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że niezasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż zaistniałe w sprawie uchybienia procesowe polegające na przyjęciu, że D. O. występowała w sprawie jako przedstawiciel ustawowy obojga dzieci, nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Powyższe uchybienia mają bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poważniejsze konsekwencje. Sąd zauważył, że osobami uprawnionymi do świadczeń alimentacyjnych w tej sprawie był małoletni M. O. oraz pełnoletnia już w dacie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego M., która jako osoba pełnoletnia, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych winna być stroną postępowania zakończonego zaskarżona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 ppsa, a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Ta sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] lutego 2011 r.

Jak podniósł to już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 września 2011 r. organy orzekające w niniejszej sprawie traktowały skarżącą D.O. jako przedstawicielkę ustawową obojga dzieci, gdy tymczasem w imieniu M. O. działała ona jako pełnomocnik.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionymi są osoby, na rzecz których zostały zasądzone alimenty. W przypadku osób małoletnich na podstawie art. 30 § 2 k.p.a. w zw. z art. 11 Kodeksu cywilnego i art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedstawicielami ustawowymi dziecka, upoważnionymi do podejmowania działań w jego imieniu są rodzice dziecka, przy czym każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel dziecka.

Stroną w znaczeniu materialnoprawnym jest jednak zawsze uprawniony, natomiast przedstawiciel ustawowy reprezentuje jedynie interesy małoletniego.

Ze znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa z dnia 27 sierpnia 2008 r. wynika upoważnienie dla D. O. do reprezentowania córki M. O. w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie do zastępowania jej we wszystkich postępowania administracyjnych.

Przedmiotem niniejszej sprawy był zwrot nienależnie pobranych świadczeń a nie ustalenie prawa do wypłaty świadczenia alimentacyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 1 czerwca 2012 r. było to już inne postępowanie, w którym nie mogła ona działać jako pełnomocnik córki z uwagi na wyraźne ograniczenie jej umocowania. Postępowanie, którego dotyczyło udzielone w sprawie pełnomocnictwo zakończyło się decyzją Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] października 2008 r. Nr [...].

Rozpoznając sprawę ponownie organy związane będą wykładnią przepisów prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, a także uwzględnią powyższe rozważania Sądu dotyczące prawidłowości prowadzenia postępowania z uwzględnieniem wszystkich stron postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.