Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt SA/Ka 9/88
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 1988-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 606  Sprawy z zakresu geologii i górnictwa
Hasła tematyczne: Geologiczne prawo
Szkody górnicze
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1978 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze.
Teza: Zaniechanie przez komisję do spraw szkód górniczych wydania zarządzenia tymczasowego o obowiązku bezpłatnego dostarczenia wody do nieruchomości, na której wskutek eksploatacji górniczej nastąpił zanik wody w studni /art. 83 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze - Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm./ nie pozbawia poszkodowanego prawa dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody górniczej w tym zakresie.

TEZY

Zaniechanie przez komisję do spraw szkód górniczych wydania zarządzenia tymczasowego o obowiązku bezpłatnego dostarczenia wody do nieruchomości, na której wskutek eksploatacji górniczej nastąpił zanik wody w studni /art. 83 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze - Dz.U. 1978 nr 4 poz. 12 ze zm./ nie pozbawia poszkodowanego prawa dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody górniczej w tym zakresie.


SENTENCJA

uchyla zaskarżone orzeczenia w przedmiocie roszczenia o zwrot kosztów dowożenia wody.


UZASADNIENIE

Po raz pierwszy Józef M. wystąpił do Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z wnioskiem o naprawienie szkody górniczej polegającej na zaniku wody w studni na działce nr 658/47 położonej w W.G. przy ul. Nieborowickiej. Kopalnia Węgla Kamiennego S. w K. nie zakwestionowała związku przyczynowego pomiędzy całkowitym zanikiem wody w tej studni a prowadzoną na danym terenie eksploatacją górniczą, natomiast wobec zbyt wysokich kosztów podłączenia wodociągu doprowadzającego wodę do tej nieruchomości odległej kilkaset metrów od najbliższego ujęcia wody - zaproponowała naprawienie szkody górniczej przez wypłacenie jednorazowo odszkodowania w oparciu o art. 59 prawa górniczego. Orzeczeniem z dnia 22 stycznia 1984 r. rep. nr I-2068-65/939/84 Okręgowa Komisja do Spraw Szkód Górniczych w G. ustaliła, że wymieniona kopalnia w terminie do końca 1985 r. jest zobowiązana do naprawienia przedmiotowej szkody górniczej przez pogłębienie studni względnie wybudowanie nowej studni. Od orzeczenia tego, podjętego na podstawie art. 64 prawa górniczego, strony nie odwołały się. Jeszcze przed upływem terminu do wykonania powyższego orzeczenia Kopalnia S. wystąpiła wnioskiem z daty 16 października 1985 r. o zmianę sposobu naprawienia szkody w kierunku jednorazowego odszkodowania pieniężnego z uwagi na brak fachowców do wykonania robót studziennych, jednakże wniosek ten został odrzucony bez wdrażania postępowania postanowieniem Przewodniczącego Okręgowej Komisji z daty 30 października 1985 r. podjętym na podstawie par. 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1978 r. w sprawie komisji do spraw szkód górniczych /Dz.U. nr 15 poz. 67/ i utrzymanym w mocy postanowieniem przewodniczącego Odwoławczej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w K. z dnia 27 grudnia 1985 r.

Natomiast po bezskutecznym upływie terminu do naprawienia szkody górniczej przez pogłębienie studni lub wybudowanie nowej przez Kopalnię S. wpłynął do Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. drugi wniosek poszkodowanego z daty 22 kwietnia 1986 r. dotyczący przyznania zwrotu kosztów transportu wody do jego gospodarstwa za okres od marca 1984 r. kiedy to wskutek zaniku wody w studni rozpoczął dowożenie wody własnym samochodem z odległości ok. 1 km. Działając na podstawie art. 74 ust. 1 i art. 77 ust. 2 prawa górniczego Okręgowa Komisja do Spraw Szkód górniczych w G. "w powołaniu na orzeczenie z dnia 22 sierpnia 1984 r." wydała w dniu 13 lutego 1987 r. orzeczenie przyznające Józefowi M. odszkodowanie pieniężne za dowożenie wody od dnia 7 lipca 1984 r. do czasu naprawienia szkody w wymiarze 1/2 godz. na dobę według stawki 211 zł dziennie oraz zobowiązała Kopalnię S. do wypłacenia Józefowi M. z tego tytułu kwotę 203.349 zł w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia, a za dalsze okresy - co trzy miesiące z dołu.

W odwołaniu od tego orzeczenia Kopalnia S. zakwestionowała jedynie długość okresu wypłaty ekwiwalentu za dowożenie wody "za okres od daty złożenia wniosku do końca 1986 r. nie zaś do czasu trwałej naprawy szkody; polegającej na wybudowaniu przez poszkodowanego we własnym zakresie nowej studni". Mianowicie z upoważnienia kopali do końca 1986 r. poszkodowany zobowiązał się do wybudowania studni we własnym zakresie, na co otrzymał zaliczkowo kwotę 62.000 zł, jednakże w ustalonym terminie z zobowiązania tego się nie wywiązał.

Orzeczeniem z dnia 8 września 1987 r. Odwoławcza Komisja do Spraw Szkód Górniczych w K. uchyliła orzeczenie Okręgowej Komisji i odrzuciła roszczenie o zwrot kosztów zaopatrzenia w wodę gospodarstwa poszkodowanego, gdyż roszczenie to jakkolwiek słuszne, bowiem "wynika z niewykonania przez Kopalnię nałożonego na nią zobowiązania" opiera się nie na przepisach prawa górniczego, lecz kodeksu cywilnego. Poszkodowany, zdaniem Odwoławczej Komisji, może dochodzić naprawienia skutków niewykonania zobowiązania jedynie w drodze postępowania cywilnego bądź zawrzeć z Kopalnią ugodę.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Józef M. zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia Odwoławczej Komisji, skoro Okręgowa Komisja do Spraw Szkód Górniczych wydała stosowne orzeczenie zgodnie z prawem górniczym i przepisami Kpa.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z motywów przyjętych w zaskarżonej decyzji. Roszczenie będące przedmiotem sprawy jest "tylko pochodną szkody górniczej" i jako takie pozostaje poza właściwością komisji ds. szkód górniczych. Stanowisko takie, zdaniem organu odwoławczego, potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 1962 r. 3 CR 941/61 - OSPiKA 1964 nr 4 poz. 86.

Na rozprawie przed sądem administracyjnym skarżący wyjaśnił, że ma gospodarstwo rolne o pow. 1,53 ha i specjalizuje się w hodowli. Studnia, w której zanikła woda miała być pogłębiona lub wybudowana nowa do końca 1985 r., ale najpierw nie było opracowanej dokumentacji, a potem były trudności w jej wykonaniu, gdyż występowała "kurzawka". Otrzymaną od Kopalni zaliczkę zużył na koszty dowozu wody dla inwentarza. Pełnomocnik organu odwoławczego podniósł, że gdyby skarżący wystąpił o zmianę sposobu naprawienia szkody, to mogłaby być w tym zakresie sprawa rozstrzygnięta przez Okręgową Komisję do Spraw Szkód Górniczych. Skoro jednak wniosek Kopalni S. zmierzający w tym kierunku został odrzucony postanowieniem przewodniczącego Komisji I instancji z daty 30 października 1985 r. oraz II instancji z daty 27 grudnia 1985 r., to sprawa ta jest nieaktualna.

Pełnomocnik Kopalni S. wniósł o oddalenie skargi. Przyznał, że zgodnie z art. 68 ust. 3 prawa górniczego upoważniono poszkodowanego do naprawienia we własnym zakresie szkody i w 1986 r. wydano mu dokumentację wykonaną na zlecenie Kopalni. Nie była zawarta ugoda co do sposobu i terminu naprawienia szkody górniczej.

Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle opartego na art. 64 ust. 1 prawa górniczego prawomocnego orzeczenia Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych w G. z dnia 22 sierpnia 1984 r. poza sporem jest okoliczność, iż zanik wody w studni skarżącego był wynikiem eksploatacji górniczej prowadzonej przez KWK S. Bezsporne było również to, że z dnia na dzień nie da się naprawić szkody górniczej przez pogłębienie studni albo wybudowanie nowej. W tego rodzaju sytuacji powinno było być wydane na podstawie art. 83 prawa górniczego "zarządzenie tymczasowe" o obowiązku bezpłatnego dostarczenia przez przedsiębiorstwo górnicze bądź właściwą jednostkę organizacyjną na koszt przedsiębiorstwa górniczego niezbędnej ilości wody dla potrzeb inwentarza należącego do poszkodowanego. Cytowany przepis przewiduje obligatoryjne wydanie zarządzenia tymczasowego przez komisję do spraw szkód górniczych, na co wskazuje stanowcze sformułowanie "wyda" w przeciwieństwie do zarządzeń tymczasowych podejmowanych na podstawie art. 82 ust. 1 i 2 prawa górniczego, gdzie określono tę kompetencję fakultatywnie. Jedynie co do rygoru natychmiastowej wykonalności obydwa rodzaje zarządzeń tymczasowych zostały przez prawodawcę potraktowane jednakowo. Wydanie na podstawie art. 83 prawa górniczego oraz par. 36 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1978 r. w sprawie komisji do spraw szkód górniczych zarządzenia tymczasowego uzależnione jest tylko od uprawdopodobnienia związku przyczynowego między szkodą a robotami górniczymi. Jest ono wydawane "w każdym stanie sprawy, gdy tego zajdzie potrzeba", co należy rozumieć - stosownie do kontekstu tego sformułowania - w sensie proceduralnym, tj. dopóki sprawa nie zakończyła się prawomocnym orzeczeniem komisji ds. szkód górniczych. Jednakże w razie wydania takiego zarządzenia tymczasowego przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy, wynikające z niego obowiązki mogą być aktualne aż do chwili ostatecznego naprawienia szkody, np. przez wybudowanie nowej studni /por. T. Płodowski: Prawo górnicze, Warszawa 1982, str. 199/. Dodać należy, że zarządzenie tymczasowe, dopóki nie zostanie uchylone na podstawie par. 38 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1978 r. w sprawie komisji do spraw szkód górniczych stanowi - na równi z ostatecznym orzeczeniem lub ugodą - tytuł wykonawczy, na podstawie którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji /par. 55 i par. 56 ust. 1 powołanego rozporządzenia/.

Niewydanie zarządzenia tymczasowego o obowiązku dostarczenia wody do nieruchomości poszkodowanego, na której wskutek eksploatacji górniczej zaniknęła woda w studni, nie pozbawia poszkodowanego dochodzenia naprawienia szkody górniczej w tym zakresie. Jakkolwiek organ odwoławczy podnosi w odpowiedzi na skargę, iż chodzi tu jedynie o "pochodną szkody górniczej", to sama akcesoryjność roszczenia w stosunku do zasadniczego żądania naprawienia szkody górniczej /w danym wypadku przez pogłębienie studni lub wybudowanie nowej studni/ nie wyłącza dochodzenia tego roszczenia przed komisjami do spraw szkód górniczych. Jak na to zwrócił uwagę A. Agopszowicz w glosie do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 1962 r. 3 CR 941/61 - do właściwości tych komisji należy zarówno nakazanie przywrócenia stanu poprzedniej użyteczności nieruchomości, jak i zasądzenie odszkodowania za nakłady poczynione przez poszkodowanego do chwili wykonania tego zobowiązania, a mające na celu utrzymanie stanu użyteczności nieruchomości /OSPiKA 1964 nr 4 poz. 86 str. 190-191/.

Nie chodzi w tym wypadku o wynagrodzenie szkody wyrządzonej niewykonaniem zobowiązania Kopalni skonkretyzowanego w orzeczeniu Okręgowej Komisji do Spraw Szkód Górniczych z dnia 22 sierpnia 1984 r., gdyż w ogóle nie rozstrzygnięto w nim o zastępczym dostarczaniu wody, stąd też roszczenie w tym zakresie mogło być przez poszkodowanego zgłoszone odrębnie. Poszkodowany mógł już na podstawie art. 111 par. 1 Kpa zażądać uzupełnienia tego orzeczenia co do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, a skoro tego nie uczynił w zawitym terminie 14 dni od doręczenia mu wspomnianego orzeczenia, to również po zakończeniu sprawy mógł domagać się wydania orzeczenia w tym zakresie. Mianowicie mogła powstać uzasadniona potrzeba wykonania dodatkowych robót nie tylko co do sposobu naprawienia "szkody górniczej" /w szczególności co do warstw wodonośnych określonych jako "kurzawka"/, ale również owej "pochodnej szkody górniczej" w postaci dowożenia wody dla utrzymania nieruchomości w stanie użyteczności przez okres dłuższy niż to pierwotnie przewidziano. Podstawą wydania orzeczenia rozszerzającego ustalony zakres robót oraz ustalającego zwiększony koszt naprawienia szkody górniczej może być art. 80 prawa górniczego.

Ponieważ w tym kierunku sprawa nie była badana i oceniana, w szczególności gdy chodzi o postępowanie przed Odwoławczą Komisją do Spraw Szkód Górniczych, należało zaskarżone orzeczenie uchylić na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa oraz zasądzić zwrot kosztów postępowania na zasadzie art. 208 Kpa.