Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1137/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 148, 149, 150, 162
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie sędzia WSA Barbara Ciołek – sprawozdawca, sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant Paulina Szpakowska, po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2014 r. w Wydziale I na rozprawie sprawy ze skargi E.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 4 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji dot. orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej: oddala skargę


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.

Przedmiotem skargi złożonej w niniejszej sprawie przez E.W. (dalej: skarżąca, strona, podatnik) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] nr [...] w sprawie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej strony jako członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A z tytułu podatku od towarów i usług za okres: czerwiec i lipiec 2008 r. oraz odsetek za zwłokę i kosztów postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we W. (dalej: organ I instancji) ww. decyzją z dnia [...] orzekł o odpowiedzialności strony, jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki A. Przesyłka pocztowa zawierająca decyzję została skierowana do skarżącej na adres zamieszkania w L. przy ul. [...] – doręczenie nastąpiło w dniu 7 października 2013 r. w trybie art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., zwanej dalej O.p.). Przesłana korespondencja została przez Urząd Pocztowy zwrócona z adnotacją "nie podjęto w terminie" i pismo pozostawiono w aktach sprawy.

W dniu 7 stycznia 2014 r. strona wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia [...] złożyła do Dyrektora Izby Skarbowej we W. (dalej: DIS, organ odwoławczy, organ II instancji) wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uzasadniała brakiem wiedzy o prowadzonym wobec niej postępowaniu oraz wydaniu decyzji. O wydaniu decyzji strona dowiedziała się po zajęciu dnia 31 grudnia 2013 r. jej konta bankowego. Podała strona, że w 2013 r. wraz z rodziną przeprowadziła się do miejscowości G. i nie mogła codziennie sprawdzać skrzynki pocztowej w L. Wskazała strona, że L. jest miejscem jej zameldowania i sprawdzała skrzynkę pocztową w takich odstępach czasu, aby żadna przesyłka nie mogła zostać doręczona zastępczo, tj. raz w tygodniu, ale skrzynka została uszkodzona i awiza w ogóle do strony nie dotarły. Zdaniem strony, powyższe okoliczności były od niej niezależne, dlatego brak otrzymania korespondencji zawierającej decyzję nie nastąpił z jej winy, co uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Podkreśliła strona, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, będąca z wykształcenia księgową i terminowo rozliczająca się z urzędem skarbowym nie zignorowałaby 4 awiz z Urzędu Skarbowego. Do wniosku załączyła strona zdjęcie uszkodzonej skrzynki pocztowej.

Postanowieniem z dnia [...] DIS odmówił stronie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Organ odwoławczy dokonał ustaleń w zakresie wystąpienia w sprawie okoliczności określonych w art. 162 O.p., których łączne wystąpienie pozwala na merytoryczne rozpatrzenie podania. Stwierdzono, że decyzja, od której złożono odwołanie - została w myśl przepisów Ordynacji podatkowej doręczona dnia 7 października 2013 r., a termin do złożenia odwołania upływał z dniem 21 października 2013 r. W ocenie organu strona składając wniosek o przywrócenie terminu dopełniła jedynie warunek złożenia wraz z wnioskiem odwołania, nie zostały spełnione natomiast pozostałe przesłanki z art. 162 § 1 i 2 O.p. Wskazał DIS, że argumentacja strony, że dopiero 31 grudnia 2013 r. dowiedziała się o wydanej decyzji nie spełnia przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu przedstawione przez stronę okoliczności – przeprowadzka i uszkodzenie skrzynki - świadczą o zaniechaniu przez stronę zabezpieczenia odbioru kierowanej do niej korespondencji.

DIS dokonał analizy w zakresie uprawdopodobnienia przez stronę, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Odwołał się przy tym organ podatkowy do orzecznictwa sądów administracyjnych, z którego wynika, że o braku winy można mówić tylko wtedy gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Stwierdził DIS, że przeprowadzka i brak poinformowania organu podatkowego o zmianie miejsca zamieszkania nie wypełniają znamion okoliczności nie do przezwyciężenia. Wskazał nadto organ podatkowy, że nawet gdyby przyjąć, że w wyniku uszkodzenia skrzynki pocztowej korespondencja dotycząca postępowania, nie docierała do adresata, to również nie wypełniałoby to przesłanki do przywrócenia terminu. Zauważył organ, że postępowanie w stosunku do strony zostało wszczęte 28 czerwca 2013 r. i toczyło się do dnia 18 września 2013 r. (trzy miesiące), a zatem gdyby – jak twierdzi strona - systematycznie sprawdzała skrzynkę pocztową, to powinna niezwłocznie zareagować i usunąć uszkodzenie. Powyższe świadczy o tym, że nie ma podstaw do przyjęcia, że strona nie mogła pozyskać wiedzy o kierowanej do niej korespondencji.

W skardze na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 162 § 1 w zw. z art. 148 § 1, § 2 i § 3, art. 146 § 1 i 2 oraz art. 149 i 150 § 1 O.p. poprzez błędne ich niezastosowanie i nieprzywrócenie terminu pomimo, że doręczenie zastępcze było dokonane z naruszeniem przepisów, a więc bez winy strony oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznanie, że wskazane przez stronę okoliczności nie stanowią o braku winy w niezłożeniu odwołania od decyzji organu I instancji. Wniosła strona o uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania postanowienia. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że organ podatkowy nie podjął czynności aby doręczyć korespondencję stronie na inne, możliwe zgodnie z Ordynacją podatkową, adresy, tj. miejsce pracy. Podała strona, że jest zarejestrowana w bazie przedsiębiorców – Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), gdzie jest zamieszczony adres prowadzenia działalności w L. przy ul. [...] i na ten adres strona koresponduje z Urzędem Skarbowym. Zarzuciła strona, że organ winien adresata poszukiwać, co wynika z art. 148 § 3 O.p., jak również nie podjęto czynności przewidzianych w art. 149 O.p. Zdaniem strony zastosowanie art. 150 O.p. nie stanowi zasady działania organów.

Wskazała strona, że wniosek o przywrócenie terminu złożyła z zachowaniem 7 dniowego terminu i uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi.

W piśmie procesowym strona podtrzymała zarzuty skargi i podkreśliła nieprawidłowość doręczenia decyzji oraz brak odpowiedzialności za uszkodzenie skrzynki pocztowej.

W odpowiedzi organ nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem Kwestią sporną pozostaje natomiast kwestia, czy strona dochowała terminu na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 162 § 2 O.p. i uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej.

Skarżąca wskazuje, że o decyzji i postępowaniu dowiedziała się dopiero 31 grudnia 2013 r. w związku z zajęciem jej rachunku bankowego, doręczenie decyzji na adres w L. ([...]) było nieprawidłowe, strona w 2013 r. wraz z rodziną przeprowadziła się do miejscowości G. i nie mogła codziennie sprawdzać skrzynki pocztowej w L., a nadto organ dysponował innymi możliwościami doręczenia, w tym na adres prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Argumentowała strona, że sprawdzała skrzynkę pocztową w takich odstępach czasu, aby żadna przesyłka nie mogła zostać doręczona zastępczo, tj. raz w tygodniu, ale skrzynka została (bez jej winy i odpowiedzialności) uszkodzona i awiza w ogóle do strony nie dotarły. Powyższe okoliczności były od niej niezależne, dlatego brak otrzymania korespondencji zawierającej decyzję nie nastąpił z jej winy.

Organ podatkowy wywodzi natomiast, że strona nie wykazała dbałości o swoje interesy, nie poinformowała organu podatkowego o zmianie miejsca zamieszkania, a nadto przeprowadzka nie stanowi okoliczności nie do przezwyciężenia. Stwierdził ponadto organ podatkowy, że podnoszona przez stronę kwestia uszkodzenia skrzynki pocztowej również nie wypełnia przesłanki do przywrócenia terminu. Zauważył organ, że nie jest wiadome kiedy dokładnie uszkodzenie nastąpiło, ale postępowanie w stosunku do strony zostało wszczęte 28 czerwca 2013 r. i toczyło się do dnia 18 września 2013 r. (trzy miesiące), a zatem gdyby – jak twierdzi strona- systematycznie sprawdzała skrzynkę pocztową, to powinna niezwłocznie zareagować i usunąć uszkodzenie. Zdaniem organu decyzja została skutecznie doręczona w trybie art. 150 O.p., organ wbrew twierdzeniom strony nie ma obowiązku poszukiwania innych miejsc i adresów, na które mógłby doręczać pisma. Zdaniem organu skarżąca nie wykazała należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw a tym samym nie można twierdzić o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania.

Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Jak słusznie twierdzi organ podatkowy i co wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu).

O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt I FSK 2179/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przepis art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia bowiem uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., I FSK 695/07, CBOSA).

W ocenie Sądu stanowisko organu podatkowego, że w przedmiotowej sprawie przesłanka uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania nie została spełniona, jest uzasadnione.

W niniejszej sprawie strona skarżąca podnosi, że uchybiła terminowi do złożenia odwołania nie z własnej winy, ponieważ nie mogła odebrać skierowanej do niej decyzji (i innej korespondencji), gdyż zmieniła miejsce zamieszkania i nie przebywa pod adresem, na jaki doręczeń dokonywały organy podatkowe, a nadto mimo regularnego sprawdzania skrzynki pocztowej pod dotychczasowym adresem, korespondencja do niej nie dotarła, ponieważ skrzynka pocztowa została uszkodzona, za co strona winy i odpowiedzialności nie ponosi.

Art. 148 O.p. wskazuje miejsca, w których można dokonać doręczenia pisma osobie fizycznej, w tym miejsce zamieszkania i miejsce pracy. A zgodnie z art. 150 § 1 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Na podstawie art. 150 § 1a O.p. adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 2).

Niewątpliwie organ podatkowy, aby dokonać doręczenia (czy w trybie art. 148, czy w trybie tzw. fikcji doręczenia) musi dysponować adresem podatnika (miejsca zamieszkania czy miejsca pracy). Dlatego dla umożliwienia organom podatkowym dokonywania doręczeń i zapewnienia sprawności (i możliwości) ich działania ustawodawca przewidział, że również na podatniku spoczywają określone obowiązki. Podstawowym aktem prawnym w przedmiotowym zakresie jest ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U.04.269.2681 j.t. ze zm.). Ustawa ta przewiduje, że podatnik winien wskazać m.in. swoje miejsce zamieszkania i jeżeli zaistnieją ku temu podstawy dokonywać aktualizacji. Do 31 grudnia 2011 r. podatnik miał obowiązek aktualizacji wynikający z art. 9 ust. 1 pkt 2 (NIP-3), a obecnie obowiązująca ustawa osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej umożliwia aktualizację na podstawie art. 5 ust. 5 (ZAP-3).

Zauważa Sąd, że przed wszczęciem postępowania podatkowego dla organu podatkowego podstawowe znaczenie mają informacje zawarte w prowadzonych rejestrach. Organ doręcza postanowienie o wszczęciu postępowania na wiadomy mu adres zamieszkania bądź w miejscu pracy. Taki sposób działania jest w pełni uprawniony i nie można oczekiwać, że organ podatkowy każdorazowo będzie prowadził postępowanie w celu ustalenia adresu strony.

Wbrew twierdzeniom strony, przepisy Ordynacji podatkowej nie nakładają na organy podatkowe obowiązku dokonywania doręczeń do każdego miejsca przewidzianego w przepisach, w pierwszej kolejności organ doręcza na adres, jaki wynika z prowadzonych ewidencji.

Obowiązek ustalenia adresu podatnika spoczywa na organie dopiero wówczas (i powołane przez stronę wyroki dotyczą tych sytuacji), jeżeli poweźmie on wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu, lub kiedy w ogóle nim nie dysponuje, np. jeżeli doręczenie okaże się nieskuteczne z uwagi na to, że takiego miejsca nie ma (np. znany adres jest fikcyjny) lub przesyłka wróci z adnotacją "adresat wyprowadził się" lub "adresat wyjechał z kraju", bądź też w wyniku poczynionych wyjaśnień okaże się, że podatnik w danym miejscy nie mieszka/ nie pracuje. Wówczas organ zobligowany jest podjąć działania mające na celu ustalenie miejsca zamieszkania. Następuje to m.in. poprzez wystąpienie do innych organów (instytucji), które pozwoliłyby na ustalenie miejsca zamieszkania czy miejsca pracy.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie można przypisać organom podatkowym działania w warunkach wątpliwości co do adresu strony, które winny uruchomić dalsze działania organów podatkowych w celu ustalenia adresu strony, czy dokonywania doręczeń na inne adresy (miejsce prowadzenia działalności) jak twierdzi strona. Nie stanowi również takiej okoliczności brak podejmowania korespondencji przez stronę będącą księgową.

Z akt sprawy wynika, że organ odwołał się do akt ewidencyjnych, w których jako miejsce zamieszkania strona wskazała L. ul. [...] i w ocenie Sądu nie istniały żadne podstawy, aby uznać te dane za wątpliwe. Korespondencja wysyłana na ten adres wypełniała wymogi art. 150 O.p., nie wracała z adnotacjami, które powinny były wzbudzić wątpliwości organu co do miejsca zamieszkania strony.

W ocenie Sądu stanowisko organu podatkowego, że zachowanie strony nosi cechy braku dopełnienia należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw i nie uprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania jest uzasadnione. Przeprowadzka nie stanowi przeszkody nie do przezwyciężenia i fakt zmiany miejsca zamieszkania nie zwalnia z należytej dbałości o swoje interesy. Osoba należycie dbająca o swe interesy, winna tak zorganizować odbiór korespondencji, mając świadomość przebywania poza dotychczasowym miejscem zamieszkania, aby uniknąć ewentualnych ujemnych skutków związanych z niemożnością odbioru korespondencji, która może być do niej kierowana. Strona nie poinformowała o zmianie miejsca zamieszkania organów podatkowych i uprawnione było kierowanie przez urząd korespondencji na ten adres.

Także dokumenty przedłożone na rozprawie wskazują (z CEIDG), że strona w innych dostępnych rejestrach nie podała adresu zamieszkania.

Nie budzi również wątpliwości Sądu stanowisko zajęte przez organ podatkowy w kwestii uszkodzenia skrzynki pocztowej, co miało spowodować brak otrzymania awiza i brak wiedzy strony o korespondencji bez jej winy. Strona nie podaje, kiedy skrzynka miała zostać zniszczona, ale zauważa Sąd, że strona we wniosku o przywrócenie terminu sama podała, że systematycznie, tak aby nie stracić żadnego z terminów odbioru ewentualnych przesyłek awizowanych sprawdzała skrzynkę w L. Awiza związane z decyzją z dnia [...] były pozostawiane we wrześniu 2013 (doręczenie zastępcze nastąpiło 7 października 2013 r.), a inne awiza dotyczące prowadzonego postępowania musiały być zatem doręczane stosownie wcześniej. Trudno tym samym przyjąć, że skoro strona systematycznie sprawdzała pocztę, to nie otrzymała żadnego awiza dotyczącego postępowania, które zostało wszczęte 28 czerwca 2013 r. Jeżeli natomiast uszkodzenie skrzynki miało miejsce w czasie, gdy pozostawiano wszystkie awiza dotyczące prowadzonego postępowania, to oznaczałoby to, że strona kilka miesięcy nie podejmowała żadnych czynności, aby zapewnić sobie możliwość odbioru korespondencji.

W ocenie Sądu DIS zasadnie uznał, że wniosek skarżącej nie przedstawia takich okoliczności, z których by wynikało, że skarżąca podjęła działania w celu uniknięcia ewentualnych negatywnych skutków upływu terminów procesowych związanych z doręczaniem korespondencji na dotychczasowy adres.

Wobec braku stwierdzenia w sprawie naruszenia wskazywanych przez stronę przepisów i innych uchybień procesowych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - skargę oddalił.