Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 158/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 2. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 kwietnia 2021 r.; sygn. akt I SA/Ke 131/21 w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] stycznia 2021 r.; nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej decyzję w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z

21 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 131/21, w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej decyzję w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami w pkt 1 umorzył postępowanie; w pkt 2 zasądził od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 237 zł.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ po otrzymaniu 3 lutego 2021 r. (data wpływu) skargi na ww. postanowienie organu z 4 stycznia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, wydał 3 marca 2021 r. postanowienie uchylające ww. postanowienie z 4 stycznia 2021 r. W konsekwencji takiego działania z obrotu prawnego zostało wyeliminowane zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie. Tym samym, w ocenie WSA, odpadła przyczyna będąca podstawą wniesienia skargi. Okoliczność ta sprawia, że postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane wniesieniem skargi stało się bezprzedmiotowe, co skutkowało jego umorzeniem stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Jako podstawę prawną postanowienia o kosztach wskazano art. 201 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 201 § 1 p.p.s.a., w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 tej ustawy, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów. Na zasądzone koszty w wysokości 237 zł złożyły się wpis od skargi – 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym – 120 zł. Na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U.2018 r. poz. 265) stawka minimalna opłaty za czynności radcy prawnego w niniejszej sprawie wynosi 480 zł. Niemniej, sąd na podstawie art. 206 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania w całości, obniżając opłatę dla pełnomocnika do kwoty 120 zł. W ocenie sądu, przepis ten znajduje wprost zastosowanie w sprawie zasądzania kosztów postępowania na podstawie art. 201 § 1 p.p.s.a. O odpowiednim stosowaniu art. 206 p.p.s.a. mowa jest tylko w art. 201 § 2 p.p.s.a., który nie dotyczy przedmiotowej sprawy.

Sąd dokonując miarkowania uwzględnił, że niniejsza skarga jest jedną z piętnastu tożsamych treściowo, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sporządzonych według podobnego szablonu, a dotyczących w istocie tego samego problemu, tj. stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Ponadto, w wyniku uwzględnienia skargi przez organ, w przedmiotowej sprawie sąd umorzył postępowanie sądowe bez przeprowadzania rozprawy. W związku z tym nakład pracy pełnomocnika, na podstawie złożonej skargi i związany z prowadzeniem niniejszej sprawy Sąd ocenił jako mniejszy niż przeciętnie wymagany w sprawach tego rodzaju, co uzasadnia zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w adekwatnej wysokości, tj. 1/4 stawki minimalnej - 120 zł.

Zażalenie na postanowienie zawarte w pkt 2. ww. postanowienia złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości, tj. w kwocie 480 zł względnie uchylenie postanowienia w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 206 p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, że:

a) zasądzona kwota 120,00 zł (97,56 zł netto po odliczeniu stawki VAT) tytułem kosztów zastępstwa procesowego stanowi odzwierciedlenie stawki rynkowej za prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym i tym samym odpowiednio wynagradza pełnomocnika za podjęte przez niego czynności procesowe;

b) nakład pracy pełnomocnika procesowego związany z prowadzeniem przez niego sprawy jest mniejszy niż przeciętnie wymagany w sprawach tego rodzaju co stanowi przesłankę uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa procesowego do wysokości 1/4 stawki minimalnej, określonej przepisami szczegółowymi;

c) nakład pracy pełnomocnika sprowadza się jedynie do sporządzenia skargi, a w zasadzie jej szablonu, na podstawie którego wniesionych zostało 15 pism a postępowanie zakończone zostało bez przeprowadzania rozprawy, w sytuacji gdy pełnomocnik:

- zobowiązany jest na bieżąco informować swojego mandanta - w tym przypadku skarżącego o przebiegu postępowania, podejmowanych działaniach, możliwych ryzykach związanych z obraniem danego scenariusza prowadzenia sprawy oraz o wynikach prowadzonego postępowania;

- ponosi odpowiedzialność majątkową, a także dyscyplinarną za prawidłowy przebieg prowadzonego przez siebie postępowania;

- ponosi koszty stałe związane z prowadzoną przez siebie działalnością także w zakresie dotyczącym prowadzonej sprawy takie jak chociażby koszty sprzętu biurowego, wynagrodzenia pracowników, koszty najmu pomieszczenia biurowego, opłaty za media, ubezpieczenie, składki ZUS;

co w efekcie doprowadziło do przerzucenia ciężaru finansowego prowadzonego postępowania na stronę wygrywającą postępowanie, a ponadto ogranicza prawo Skarżącego do Sądu.

2. art. 201 w § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., poprzez niczym nieuzasadnione pozbawienie Skarżącego należnych mu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia sprawy, tj. pełnej wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a. w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 tej ustawy, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów. Zgodnie natomiast z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 p.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi.

Jak wskazuje się w literaturze, w aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek: Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4).

Warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. jest wskazanie, dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11).

Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu Sąd I instancji odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w części nie naruszył art. 206 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że w sprawie mamy do czynienia z uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 206 p.p.s.a.

Z oceną przyjętą przez Sąd I instancji – dopuszczającą dostosowanie wynagrodzenia pełnomocnika do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy – należy się zgodzić. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 544/16, z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16), wskazującym, że wielość analogicznych spraw, prowadzonych przez tego samego pełnomocnika daje podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie art. 206 p.p.s.a.

Zatem Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż w niniejszej sprawie miał miejsce uzasadniony przypadek umożliwiający odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Tożsamy przedmiot spraw może być uzasadnionym powodem odstąpienia od zasądzenia pełnego zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika.

Uzasadnionym powodem miarkowania kosztów zastępstwa procesowego była okoliczność wniesienia skarg w piętnastu tożsamych sprawach, co do okoliczności faktycznych i prawnych, przez co wymagających mniejszego nakładu pracy - na co wskazują takie same, co do treści skargi oraz kontrolowane decyzje.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się z natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.