Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1094/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...kwietnia 2019 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J. C.kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia ... kwietnia 2019 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., po rozpatrzeniu wniosku J. C., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 86.563,10 zł (pkt 1 decyzji), a także odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek) w łącznej kwocie 62.370,90 zł (pkt 2 decyzji).

Stan sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 31 stycznia 2019 r. do ... Oddziału ZUS w W. wpłynął wniosek J. C. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek o umorzenie strona umotywowała trudną sytuacja materialną. Wskazała, że jest osobą niezamożną i niewypłacalną, nie posiada żadnego majątku ani wartościowych rzeczy, które mogłaby spieniężyć na poczet spłaty długów. Ponadto oświadczyła, że jej 4-osobowa rodzina utrzymuję się z dochodów męża uzyskiwanych z wykonywanych przez niego prac dorywczych. Podkreśliła, że dzięki pomocy rodziców jej rodzina ma środki na podstawową egzystencję.

Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia ... kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił umorzenia należności:

1. z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 86.563,10 zł w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 57.457,19 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 11/2010, 12/2010-02/2011, 04/2011-06/2015 - w kwocie 35.986,79 zł,

- odsetek liczonych na dzień 31.01.2019 r. przypadających od ww. składek - w kwocie 17.142,00 zł,

- odsetek w kwocie 4.200,00 zł - liczonych na dzień 31.01.2019 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 05/2011-07/2011, 09/2011-05/2014 - w kwocie 7.767,55 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 128,40 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 23.569,45 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 12/2008, 09/2010, 11/2010-02/2011, 05/2011-07/2011, 09/2011-06/2015 - w kwocie 13.950,05 zł,

- odsetek liczonych na dzień 31.01.2019 r. przypadających od ww. składek - w kwocie 7 104,00 zł,

- odsetek w kwocie 2.387,00 zł - liczonych na dzień 31.01.2019 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 05/2011-07/2011, 09/2011-05/2014 - w kwocie 4.414,62 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 128,40 zł.

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 11/2010, 12/2010-02/2011, 04/2011-06/2015 w łącznej kwocie 5 536,46 zł, w tym z tytułu:

- składek - w kwocie 3.634,86 zł,

- odsetek liczonych na dzień 30.01.2019 r. przypadających od ww. składek - w kwocie 1.782,00 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 119,60 zł.

2. z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek) w łącznej kwocie 62.370,90 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11/2010, 12/2010-02/2011, 04/2011-07/2011, 08/2012-06/2015 w łącznej kwocie 37.832,55 zł, w tym z tytułu:

- składek - w kwocie 25.949,15 zł,

- odsetek liczonych na dzień 31.01.2019 r. - w kwocie 11.755,00 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 128,40 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2008, 09/2010, 11/2010-02/2011, 05/2011-07/2011, 09/2011-06/2015 w łącznej kwocie 21 182,45 zł, w tym z tytułu:

- składek - w kwocie 13.950,05 zł,

- odsetek liczonych na dzień 31.01.2019 r. - w kwocie 7.104,00 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 128,40 zł.

c) Fundusz Pracy - za okres 11/2010, 12/2010-02/2011, 04/2011-07/2011, 08/2012-06/2015 w łącznej kwocie 3.355,90 zł, w tym z tytułu:

- składek - w kwocie 2.217,30 zł,

- odsetek liczonych na dzień 31.01.2019 r. - w kwocie 1.019,00 zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie 119,60 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300; dalej "u.s.u.s.") w odniesieniu do pkt 1 decyzji oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w odniesieniu do pkt 2 decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że strona prowadziła z przerwami działalność gospodarczą w okresie od 17 października 2006 r. do 30 czerwca 2015 r. Obecnie nie pracuje i nie osiąga dochodów. Od 12 lutego 2019 r. decyzją Prezydenta Miasta Stołecznego W. została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wraz z mężem W. C. i dwojgiem małoletnich dzieci (w wieku 11 i 13 lat) utrzymuje się z dochodu męża w kwocie 1.000,00 zł miesięcznie, pochodzącego z prac dorywczych. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS W. C. aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń.

Ponadto strona pobiera świadczenie rodzicielskie "500+" w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Dodatkowo korzysta z pomocy rodziców w kwocie ok. 500-600 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej strona nie wykazała żadnych wydatków związanych z utrzymaniem. Oświadczyła, że posiada zobowiązania w instytucjach za okres ok. 10 lat w łącznej kwocie 50.000,00 zł. Organ zauważył, że z akt sprawy wynika, że strona posiada zadłużenie wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek na kwotę ponad 100.000,00 zł. W oświadczeniu strona wskazała na swoje problemy zdrowotne, w tym: nerwicę, chorobę dwubiegunową, anemię, uzależnienie od amfetaminy i alkoholu. Z dokumentacji medycznej wynika, że od uzależnienia leczyła się w okresie od lutego 2004 r. do lipca 2005 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił żadnych nieruchomości ani pojazdów samochodowych, których strona byłaby właścicielką lub współwłaścicielką. Wskazał, że wobec strony Dyrektor ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od 26 marca 2012 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne z rachunków bankowych. Ponadto, do zajęć skierowanych w sierpniu 2014 r. do rachunku bankowego w Banku ... nastąpił zbieg egzekucji z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego W. .... W związku ze zbiegiem egzekucji ... września 2014 r. zarówno odpisy tytułów wykonawczych, jak też dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. .... Pismami z 11 marca 2015 r. oraz 25 czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. ... zwrócił tytuły wykonawcze z uwagi na nieskuteczność zastosowanego środka. Organ zauważył, że prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje nieskuteczne.

Organ stwierdził, że rozpoznał wniosek na podstawie wszystkich przepisów prawnych, mogących mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Zdaniem organu, analiza materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie wskazanych przepisów.

Organ podkreślił, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. w dalszym ciągu prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne. Również na wniosek wierzyciela (Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) postępowanie egzekucyjne wobec strony prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego W. ..., który z uwagi na nieskuteczność zastosowanego środka, nie umorzył postępowania egzekucyjnego, a jedynie zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. Tym samym Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Także pomimo braku wpłat egzekucyjnych, z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Organ stwierdził, że nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie.

Organ podkreślił, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. mają charakter wyjątkowy. Stwierdził, że rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową wnioskodawczyni. Podał, że strona wraz z 4-osobową rodziną utrzymuje się z dochodu wynoszącego ok. 2.000,00 zł, na który składają się następujące źródła i kwoty: dochód z prac dorywczych męża w kwocie 1.000,00 zł miesięcznie, świadczenie rodzicielskie "500+" w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz pomoc rodziców w kwocie 500-600 zł miesięcznie. Wskazał, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (na podstawie danych GUS za wrzesień 2018 r.) minimum socjalne dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.704,89 zł. Zdaniem organu, wprawdzie nieosiągnięcie ustalonego minimum socjalnego wskazywałoby na trudną sytuację materialną strony, jednak sytuacja taka musi mieć charakter trwały i nieodwracalny. Brak u strony przeciwwskazań do zatrudnienia oraz gotowość podjęcia pracy, wynikająca z zarejestrowania się w urzędzie pracy, nie dowodzą trwałości i nieodwracalności trudnej sytuacji materialnej.

Odnosząc się do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącej stanu zdrowia, organ stwierdził, że strona wskazała na swoje problemy zdrowotne, a także udokumentowała wystąpienie niektórych chorób (choroba tarczycy, cyklotymia), ale nie udowodniła, aby posiadane schorzenia uniemożliwiały jej zarobkowanie. Dodał, że od dnia ... lutego 2019 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, co świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia.

Organ podkreślił, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jest możliwe w sytuacji stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W sprawie nie stwierdzono, aby wobec strony zachodził ważny interes zobowiązanego. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby ponosiła wydatki związane z utrzymaniem lub spłatą innych zobowiązań, dlatego zdaniem organu dochód rodziny na poziomie ok. 2.000,00 zł nie oznacza braku możliwości spłaty zadłużenia, np. w ramach układu ratalnego. Organ przy podejmowaniu decyzji rozważył również, czy nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności ze względu na interes publiczny, rozumiany jako ograniczenie ewentualnych wydatków z budżetu państwa przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. Zauważył, że pomimo dochodów na poziomie 1.500,00 zł, strona nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej.

Organ wskazał, że mając na względzie wiek strony oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych, należy uznać, że brak zatrudnienia jest okolicznością, która może ulec zmianie. Zdaniem organu, strona posiada możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej i spłaty zadłużenia. W związku z powyższym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności wymienionych w decyzji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. C., reprezentowana przez adwokata.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię w sytuacji, gdy spełnione są inne pozytywne przesłanki uznania całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek,

- naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz pkt 6 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy w stanie faktycznym sprawy zaistniały okoliczności wyczerpujące hipotezę wskazanej normy prawnej, tj. stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję przeciwko skarżącej oraz stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie oceny stanu rodzinnego i majątkowego oraz stanu zdrowia skarżącej wskazujących, iż sytuacja strony nie doprowadzi do zaspokojenia roszczeń ZUS.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca jest osobą niezamożną i niewypłacalną. W związku z prowadzoną działalnością zadłużyła się. Nie posiada majątku ani wartościowych rzeczy, które mogłaby spieniężyć na poczet długów. Zamieszkuje wraz z rodziną u rodziców. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżąca leczy się na depresję, anemię, ma również problemy zdrowotne z tarczycą. Ponadto, skarżąca nie może pracować, z uwagi na podjętą codzienną terapię w Oddziale Zaburzeń Nerwicowych w ... Pełnomocnik wskazał, że skarżąca ma stwierdzoną chorobę afektywną dwubiegunową, która objawia się m.in. znacznym spadkiem nastroju oraz niezdolnością do wykonywania najprostszych czynności. Wyjaśnił, że choroba ta została potwierdzona dwa miesiące temu. Dodał, że skarżąca już od 20 roku życia przebywała w ośrodkach leczących uzależnienia, dlatego trudno było zachować jej pracę. Pełnomocnik podkreślił, że skarżąca ma dwoje małoletnich dzieci (w wieku 13 i 11 lat), a córka skarżącej wymaga terapii dla dzieci oraz stałej opieki psychologa. Ponadto, mąż skarżącej nie ma stałego zatrudnienia. Gdyby nie pomoc rodziców, skarżąca wraz z rodziną nie miałaby środków na podstawową egzystencję.

Pełnomocnik podniósł, że od zasady, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy są one całkowicie nieściągalne, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadza wyjątek w uzasadnionych przypadkach. Podkreślił, że przyczyną zadłużenia względem organu rentowego była i jest zła sytuacja materialno-osobista skarżącej. Do skargi załączył kopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej i kopię opisu konsultacji psychologicznej małoletniej córki skarżącej oraz wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z ww. dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.z dnia ... kwietnia 2019 r., odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 86.563,10 zł (pkt 1 decyzji), a także odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek) w łącznej kwocie 62.370,90 zł (pkt 2 decyzji).

Decyzja ta została zaskarżona w trybie art. 52 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bez skorzystania z prawa zwrócenia się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kwestionowana decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300) w zakresie pkt 1 oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w zakresie pkt 2.

Stosownie do art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, określa art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Nadto, na podstawie art. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, należy zauważyć w pierwszej kolejności, że w przypadku składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek) należności z tytułu składek za wymienione okresy składkowe wyszczególnione w pkt 1 i pkt 2 decyzji częściowo pokrywają się. Organ nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, w jaki sposób ustalił kwotę ww. należności, co nie pozwala na dokonanie oceny rozstrzygnięcia organu we wskazanym zakresie.

Wskazać trzeba, że jedną z przesłanek odmowy umorzenia przez organ należności z tytułu składek w przedmiotowej sprawie stanowi okoliczność prowadzenia wobec strony postępowania egzekucyjnego, które nie zostało umorzone. Organ stwierdził, że z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne wobec strony nie można jednoznacznie stwierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przesłanka umorzenia należności z tytułu składek w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, została określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W aktach sprawy brak jest dokumentów, które świadczyłyby o tym, że wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Stanowisko organu w tym zakresie nie znajduje potwierdzenia w materialne dowodowym sprawy, dlatego decyzja nie poddaje się kontroli sądu. W szczególności, brak jest dokumentacji dotyczącej prowadzenia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora ... Oddziału ZUS w W. Natomiast z decyzji wynika, że postępowanie to prowadzone jest od ...marca 2012 r. i toczy się nadal.

Powyższe twierdzenie organu nie poddaje się kontroli sądu. Akta administracyjne i zgromadzone w nich dokumenty stanowiące dowody w sprawie nie zawierają żadnego potwierdzenia tego faktu. Samo twierdzenie organu o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym od dnia... marca 2012 r. jest nie tylko niesprawdzalne przez sąd, ale również wskazuje na jakąś pozorność tej czynności. Dziewięcioletni okres postępowania egzekucyjnego, brak jakiegokolwiek częściowego wyegzekwowania należności, brak ustalenia np. poprzez wyjawienie majątku dłużnika, czy w ogóle istnieją składniki majątkowe, świadczy jedynie o bezskuteczności tego postępowania.

Wskazać należy, że zgodnie z unormowaniami u.p.e.a. organ orzekający w niniejszej sprawie jest zarówno wierzycielem, jak i organem egzekucyjnym. Zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor wyznaczonego Oddziału ZUS jest uprawnionym organem egzekucyjnym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ZUS, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

Z oświadczenia organu wynika, że ta egzekucja została wszczęta i prowadzona przez Dyrektora ...Oddziału ZUS w W. Według art. 31 u.p.e.a. czynności egzekucyjne mogą być zlecane innemu organowi egzekucyjnemu. Sporządza się wówczas odpis tytułu wykonawczego, oznaczając jego cel. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje wydawanie dalszych tytułów wykonawczych (art. 26c u.p.e.a.). Podkreślić należy, że nie można sprawdzić, czy w przedmiotowej sprawie prowadzone według twierdzenia organu postępowanie egzekucyjne zawierało takie czynności, czy oświadczenie organu o tym, że do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. ... prowadzącego egzekucję z rachunku bankowego w Banku ... z wniosku innego wierzyciela, przesłano zarówno odpisy tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko skarżącej, jak i dalsze tytuły wykonawcze, czy Naczelnik Urzędu w pierwszej połowie 2015 r. zwrócił te tytuły wykonawcze z uwagi na bezskuteczność czynności.

Zatem brak dowodów w sprawie może świadczyć o braku podejmowania działań w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ... Oddziału ZUS w W. Może ten stan rzeczy wynikać nie z prowadzenia egzekucji wobec skarżącej, tylko z czynności prowadzących do zachowania prawa wierzyciela do egzekucji (czyli prawa, którym zablokuje możliwość przedawnienia roszczenia).

Wskazane okoliczności powinny być przedmiotem ustaleń organu, gdyż wpływają w sposób jednoznaczny na możliwość ustalenia istnienia bądź nieistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., tj. całkowitej nieściągalności roszczenia, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne – co przekłada się bezpośrednio na możliwość umorzenia tych należności.

Raz jeszcze zaznaczyć trzeba, że postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone w sposób pozorny. Organ zaś nie przedstawił informacji o aktualnym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz nie wskazał, aby względem dłużnika podejmowane były jakiekolwiek czynności egzekucyjne. Jak natomiast zauważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje nieskuteczne. Konieczne jest zatem dokonanie przez organ ustaleń w powyższym zakresie.

O ile bowiem zarówno decyzja o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. art. 59 § 2 u.p.e.a., jak i decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na podstawie cytowanego art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jest fakultatywna, to jednak nie powinna być zupełnie dowolna. Taka sytuacja mogłaby prowadzić do niemożności doprowadzenia do przedawnienia roszczeń objętych tytułem wykonawczym wskutek podejmowania czynności egzekucyjnych, które nie prowadzą do wyegzekwowania roszczenia, lecz jedynie do zachowania prawa wierzyciela do ich egzekwowania. Należyta dbałość organu o zobowiązania z tytułu składek powinna mieć miejsce z poszanowaniem praw dłużnika do uzyskania opartej na ustawowej przesłance decyzji o umorzeniu dochodzonych należności, jeżeli zaistnieją ku temu podstawy.

Warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu. Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do dnia 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Należy podkreślić, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ww. ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Na gruncie wskazanej regulacji przyjmuje się, że według zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Z kolei art. 27 ust. 2 ww. ustawy z dnia 16 września 2011 r. wskazuje, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął, że należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 3031/12).

W niniejszej sprawie Zakład nie wyjaśnił kwestii ewentualnego przedawnienia należności objętych postępowaniem. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Okoliczność toczącego się wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu składek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, skutkująca zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, powinna być ustalona w sposób bezsporny. Bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Należy zatem ustalić, za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje i czy należności z tytułu składek nie uległy w części przedawnieniu. W przypadku uznania, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, organ powinien wskazać, z jakiego powodu przyjął takie stanowisko oraz poprzeć je materiałem dowodowym.

W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącej o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, stanowiących załączniki do skargi, należy wyjaśnić, że postanowieniem z dnia 25 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1094/19 wydanym na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił ww. wniosek pełnomocnika skarżącej o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów. W szczególności, wobec podniesionej przez pełnomocnika skarżącej okoliczności stwierdzenia u strony choroby afektywnej dwubiegunowej, podnoszonej już na etapie postępowania administracyjnego, organ winien zwrócić się do skarżącej o udokumentowanie ww. choroby. Sąd nie może wyręczać organu administracji w prowadzeniu postępowania dowodowego, gdyż obowiązkiem organu jest, stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zgromadzenie kompletnej dokumentacji sprawy w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe wskazania oraz uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego, obejmujących koszty zastępstwa procesowego przez adwokata orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 210 i art. 205 § 2 cytowanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).