Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1114/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 80, art. 180
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 211/10 w sprawie ze skargi S. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przeciwko postępowaniu egzekucyjnemu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz S. O. 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 24 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 211/10, oddalił skargę S. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r. w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne, z następującym uzasadnieniem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W., z uwagi na brak wpłaty na wystosowane do S. O. upomnienia, w dniu [...] lutego 2009 r. wystawił tytuły wykonawcze od nr Se-[...]/2009 do nr Se-[...]/2009 obejmujące należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od maja do grudnia 1999 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. oraz za maj 2005 r., fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za okres od maja do grudnia 1999 r. W tytułach tych jako podstawę prawną dochodzonych należności wskazano deklaracja/zgłoszenie (kwadrat 2). Na podstawie ww. tytułów wykonawczych Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w ZUS Inspektorat w S. Wydział Emerytur i Rent, które wraz z odpisami tytułów wykonawczych przesłał dłużnikowi.

Pismem z [...] marca 2009 r. uzupełnionym pismem z [...] marca 2009 r. S. O. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, żądając jednocześnie umorzenia prowadzonej egzekucji. W pismach tych zarzucił naruszenie art. 33 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Skarżący twierdził, że: 1/ nie istnieje obowiązek objęty tytułem wykonawczym Se-[...] do [...]/2009, z uwagi na nabycie prawa do zasiłku chorobowego za okres V-XII 1999r, 2/ obowiązek objęty tytułem wykonawczym Se-[...]/2009 wykonano – wobec wniosku o przeksięgowanie składki wpłaconej za V 2005 r., 3/ miało miejsce wstrzymanie wykonania egzekucji, 4/ istnieje rozbieżność kwot zobowiązania wskazanych w upomnieniu i tytułach wykonawczych, 5/ w tytułach wykonawczych błędnie wskazano jako podstawę prawną deklaracje, 6/ nastąpiło przedawnienie składek objętych tytułem wykonawczym Se [...]-[...]/2009.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. Inspektorat w S. jako wierzyciel pismem z [...] sierpnia 2009 r. wniósł o nieuwzględnianie zarzutów S. O.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. jako organ egzekucyjny, powołując stanowisko wierzyciela – postanowieniem z [...] sierpnia 2009 r. stwierdził brak podstaw do uwzględnienia zarzutów.

S. O. pismem z [...] sierpnia 2009 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja z [...] marca 2007 r. jak i wyrok sądowy dotyczą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności, co nie jest tożsame z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, decyzja z [...] października 2008 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją jest nieważna, ponieważ została wydana przez nieuprawniony organ, egzekucja została wszczęta bezprawnie, gdyż deklaracje stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych zostały anulowane pismem z [...] września 2008r. Postanowieniem z [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 34 § 4 i § 5 u.p.e.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 tejże ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Przepis powyższy zastrzega jednocześnie, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 ustawy, wypowiedź taka jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Powyższe uregulowanie prawne jest konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę zasady określonej w art. 29 § 1 ustawy, zgodnie z którą organ egzekucyjny, a tym samym rozpatrujący w postępowaniu odwoławczym organ nadzoru, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej Zakład postąpił prawidłowo rozliczając, niezgodnie z wnioskiem zobowiązanego z [...] września 2008 r., kwotę wpłaconą w 2005 r. na zaległość o najwcześniejszym terminie płatności. Tym samym obowiązek objęty tytułem wykonawczym nr Se-[...]/2009 nie został wykonany. Organ stwierdził też, że skarżący nie złożył w odpowiedniej formie korekt deklaracji, tytuły wykonawcze spełniają wymogi art. 27 u.p.e.a., zasadnie jako podstawę prawną należności wpisano deklaracje. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. objętych tytułami wykonawczymi od nr Se – [...]/2009 do nr Se – [...]/2009 Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że nie uległy one przedawnieniu, gdyż do dnia wejścia w życie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), która wydłużyła termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie nastąpiło przedawnienie należności dochodzonych ww. tytułami.

Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, że zarzuty skarżącego opierają się na podstawach wskazanych w art. 33 pkt 1 - 5 i pkt 10. Ponadto stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tymczasem z uzasadnienia zarzutów zgłoszonych przez skarżącego wynika, że sprowadzały się one w zasadzie do twierdzenia o nieistnieniu obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, wykonaniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym Se-[...]/2009, braku wymagalności obowiązku z powodu złożenia wniosku o wstrzymanie egzekucji należności oraz przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. W tej sytuacji – w ocenie Sądu – Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo stwierdził, w świetle art. 34 § 1 oraz art. 29 § 1 u.p.e.a., że w zakresie powyższych zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, które– jak wskazano powyżej, mieszczą się w kategorii zarzutów z art. 33 pkt 1 - 5 u.p.e.a., wiążące było stanowisko wierzyciela (będącego jednocześnie organem egzekucyjnym), a odwoławczy organ egzekucyjny nie był uprawniony do merytorycznego badania zasadności tego stanowiska. Związanie bowiem stanowiskiem wierzyciela, o którym mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a. dotyczy także odwoławczego organu egzekucyjnego, a podstawy do badania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów nie stwarzają również uprawnienia egzekucyjnego organu nadzoru przysługujące Dyrektorowi Izby Skarbowej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu z art. 33 pkt 10 u.p.e.a, tj. niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. poprzez błędne wskazanie w tytułach wykonawczych deklaracji jako podstawy prawnej należności, Sąd I instancji stwierdził, iż słusznie wskazał organ egzekucyjny, że jest on bezzasadny. Artykuł 27 § 1 u.p.e.a. wymienia bowiem elementy, które powinien zawierać tytuł wykonawczy. Wśród tych elementów w pkt 6 wskazano, że tytuł wykonawczy ma zawierać wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej. Analizując akta administracyjne Sąd zauważa, że wszystkie kwestionowane tytuły wykonawcze od nr Se-[...]/2009 do nr Se-[...]/2009 spełniają wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. W polu 30 kwestionowanych tytułów wykonawczych "Podstawa prawna należności" zaznaczono bowiem kwadrat 2, podając, iż podstawą tą jest deklaracja/zgłoszenie. A zatem nieuzasadnione jest stanowisko skarżącego, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie decyzji z [...] października 2008 r. odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu (dotyczącym podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia). WSA zaznaczył, iż podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych, a więc i prowadzenia egzekucji, mogą stanowić wymienione w art. 3, art. 3a i art. 4 u.p.e.a., akty indywidualne właściwych organów oraz akty generalne, z których to wynikają obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej, a także deklaracja lub zeznanie złożone przez podatnika lub płatnika, zgłoszenie celne złożone przez zobowiązanego, deklaracja rozliczeniowa złożona przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, informacja o opłacie paliwowej. Według Sądu I instancji prawidłowo stwierdzono, że skarżący [...] września 2008 r. złożył deklaracje rozliczeniowe na druku DRA zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FP oraz FGŚP za okres od maja do grudnia 1999 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. A zatem organ zasadnie wskazał, że w sytuacji kiedy zobowiązany uznał, że są one wypełnione niepoprawnie powinien zgodnie z art. 47 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) złożyć deklaracje rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 tej ustawy. Za złożenie deklaracji rozliczeniowych korygujących nie można natomiast uznać pisma z prośbą o wycofanie deklaracji wcześniej złożonych. Sąd zauważył też, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. Inspektorat w S. prawomocną decyzją z [...] marca 2007 r. ustalił, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od 1 maja 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż Zakład z uwagi na spór dotyczący obowiązku ubezpieczeń społecznych wydał [...] marca 2007 r. stosowną decyzję. Ponadto stosownie do art. 38 ust. 2 ww. ustawy, po uprawomocnieniu się decyzji z [...] marca 2007 r., skarżący jako płatnik składek złożył [...] września 2008 r. do Zakładu dokumenty związane z ubezpieczeniami społecznymi określone w ustawie za okres objęty decyzją.

Zdaniem Sądu zasadnie uznano, że podstawę prawną należności dochodzonych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi stanowią zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. deklaracje rozliczeniowe złożone przez skarżącego [...] września 2008 r. na druku DRA zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FP oraz FGŚP za okres od maja do grudnia 1999 r.

W ocenie Sądu objęte tytułami wykonawczymi zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do grudnia 1999 r. nie uległy przedawnieniu przed 1 lipca 2004 r., tak więc przepisy ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r. oraz ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r. nie mają w tym przypadku zastosowania.

W ocenie Sądu również zarzut braku jednoznacznego stanowiska organu w kwestii wniosku o wstrzymanie egzekucji, złożonego po doręczeniu skarżącemu upomnień, w sytuacji faktycznego powstrzymywania się od wszczęcia postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją z [...] marca 2007 r. nie ma wpływu na dopuszczalność egzekucji administracyjnej.

S. O. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie naruszeń procedury administracyjnej mającej wpływ na wynik sprawy tj:

- naruszenie przepisów art. 7, 8, 80 k.p.a. poprzez błędną ich interpretację, która wynika bezpośrednio z zaskarżonego wyroku

- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy zgodnie treścią art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. tj. art. 106 § 3 tej ustawy poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów mimo, że było to konieczne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w tej sprawie.

- naruszenie przepisów art. 180 k.p.a. polegające na rozstrzygnięciu sprawy bez wszechstronnego jej wyjaśnienia i bez udziału zainteresowanego.

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 33 u.p.e.a. w wyniku błędnej jego wykładni polegające na wystawieniu wobec S. O. tytułów wykonawczych przez organ ZUS pomimo braku wystarczających podstaw do ich wystawienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że w sprawie istniały wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione. Twierdził w szczególności, że występował do ZUS z prośbą o anulowanie złożonych deklaracji rozliczeniowych. Zarzucił, że nie został poinformowany o konieczności złożenia deklaracji korygujących w formie nowego dokumentu zawierającego dane określone w art. 46 ust. 4 ustawy – stąd uważał, że wobec wycofania złożonych deklaracji rozliczeniowych nie posiada zaległości wobec ZUS.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie. Zarzut skargi kasacyjnej przesądzający o jej zasadności, dotyczy naruszenia przepisów postępowania.

Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w objętym zarzutami skargi kasacyjnej art. 7 k.p.a., wywieść należy, iż podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego. (B. Adamiak, J. Borkowski – "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" 8.wydanie; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2006 str. 69, teza 2).

Poza sporem zgodnie z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Zasadą jest – stosownie do treści art. 34 § 1 ww. ustawy – że zarzut zgłoszony na podstawie ww. przepisu przy egzekucji dotyczącej obowiązków o charakterze pieniężnym organ rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, przy czym m.in. w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 ustawy wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

Z treści art. 29 § 1 wynika wprost, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Niewątpliwie skoro wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego, a organ egzekucyjny jest uprawniony jedynie do badania dopuszczalności postępowania egzekucyjnego, to celowe jest – przed rozpoznaniem zarzutów – uzyskanie stanowiska wierzyciela. Z uwagi na fakt, że stanowisko wierzyciela jest wiążące – stanowisko to ustawa poddała kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także sądowoadministracyjnej.

Orzecznictwo ukształtowało jednak pogląd, że gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem – potrzeba uzyskania jego stanowiska jest zbędna. Nie ma bowiem potrzeby przedłużania postępowania egzekucyjnego; zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów (v. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06). Przyjęcie powyższego stanowiska musi jednak skutkować tym, że w postępowaniu egzekucyjnym – gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym – badanie zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku, może obejmować kwestie zasadności egzekwowanych należności.

Skład orzekający w pełni przychyla się do poglądu, że w sytuacji, gdy zobowiązany kwestionuje istnienie egzekwowanej należności i korzysta z przysługującego mu środka prawnego w postaci zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji a badanie zasadności zarzutów ogranicza się do zasięgnięcia wiążącego stanowiska wierzyciela - będącego jednocześnie organem egzekucyjnym I instancji – to ochrona prawna zobowiązanego przy zachowaniu pozorów legalności w istocie jest fikcyjna (v. wyrok NSA z dnia 15 maja 2005 r., sygn. akt II FSK 544/08).

Podkreślenia wymaga nadto, że w rozpoznawanym przypadku skarżącego pouczono – powołując art. 83c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – że od wydanego w sprawie przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska dotyczącego zgłoszonych zarzutów nie przysługuje zażalenie. Tym samym skarżący pozbawiony został także ochrony w postaci możliwości kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej prawidłowości stanowiska wyrażonego przez wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów.

Nie ulega kwestii, że zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Ponieważ jednak w przypadku obowiązku wynikającego z deklaracji zasadność obowiązku nie podlega kontroli instancyjnej i ewentualnie kontroli sądowoadministracyjnej to uznać trzeba, że organ egzekucyjny – w zależności i postawionych zarzutów – może i powinien wkraczać w merytoryczną ocenę faktycznego powstania egzekwowanego obowiązku.

W doktrynie i orzecznictwie dostrzeżono zasadność odstępstw od reguły, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W szczególności możliwość odejścia od ww. zasady dostrzeżono w sytuacji, gdy organ egzekucyjny działając z urzędu jednocześnie jako wierzyciel sam wystawia tytuł wykonawczy, gdy realizuje swe własne decyzje oraz gdy egzekwowane obowiązki powstają z mocy prawa bez potwierdzania tego aktami administracyjnymi (v. D. R. Kijowski i in. "Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" LEX 2010; komentarz do art. 29, teza 2.12 i powołany tam wyrok NSA z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt III SA 1614/98, oraz teza 3.1.10)

W ocenie składu orzekającego dopuszczalność merytorycznego odniesienia się przez organ egzekucyjny do zarzutów dotyczących zasadności obowiązku wystąpi także w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek powstaje na mocy deklaracji, prawidłowość których nie była kontrolowana w odrębnym postępowaniu a dodatkowo organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem.

W rozpoznawanej sprawie zarzut nieistnienia obowiązku zobowiązany wiązał z faktem "anulowania" deklaracji rozliczeniowych. Kwestia ta nie została poddana należytej ocenie w postępowaniu egzekucyjnym – czego Sąd I instancji wadliwie nie dostrzegł.

Istotnie zgodnie z art. 47 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest złożyć /.../ deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 ww. ustawy. Poza sporem złożony przez skarżącego wniosek o "anulowanie" złożonych deklaracji rozliczeniowych wymogu takiego nie spełnia. Jednakże rozpoznając zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji nie zbadano czy intencją skarżącego było istotnie skorygowanie deklaracji, jeżeli tak to na czym korekta miała polegać i czy skarżący został poinformowany o zasadach prawidłowej korekty deklaracji. Podkreślenia wymaga przy tym, że zgodnie z art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jeśli płatnik nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu. W takiej sytuacji podstawą prowadzenia egzekucji (art. 27 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) nie mogłaby być deklaracja.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro Sąd I instancji kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia podzielił pogląd organu odwoławczego, że wypowiedź wierzyciela jest wiążąca to znaczy, że wadliwie nie dostrzegł, iż z naruszeniem art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w sprawie nie podjęto wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Już z tych względów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Nie można się natomiast zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji uchybił art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego wynika wprost, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Zatem nawet gdyby taki dowód był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jego nieprzeprowadzenie przez sąd i uchylenie decyzji nie mogłoby być oceniane jako naruszenie prawa procesowego, i to naruszenie istotne, mające wpływ na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04, LEX nr 489587). Poza tym zauważyć należy, iż skarżący nie wskazał, jakiego dowodu – w jego ocenie wadliwie – Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przeprowadził.

Chybiony jest też rzut naruszenia art. 180 k.p.a. Przepis ten stanowi, że W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach (§ 1). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne (§ 2). Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut, że naruszenie tego przepisu polegało na rozstrzygnięciu sprawy bez wszechstronnego jej wyjaśnienia i bez udziału zainteresowanego – jest zatem całkowicie niezrozumiały.

Odnośnie ostatniego z zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 33 u.p.e.a. należy stwierdzić, że unormowanie to dotyczy podstaw zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Zatem wystawienie tytułów wykonawczych – nawet jeżeli brak było ku temu podstaw – nie jest wynikiem błędnej wykładni ww. art. 33 ustawy. Tak sformułowana podstawa skargi kasacyjnej nie może być zatem uznana za usprawiedliwioną.

Mając jednak na uwadze całokształt rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny –działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.