Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 55/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2012 r., nr [...], opartą o przepisy art. 12 ust. 2 i art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, Zastępca Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, zobowiązał A. H. do zwrotu kwoty 661,45 zł i ustawowych odsetek z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za okres od 1 czerwca do 30 sierpnia 2010 r. W. H. i S. H. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie za lipiec i sierpień, w kwocie wynoszącej 1240 zł, wypłacone zostało w dniu 28 września 2010 r., zaś świadczenie za czerwiec, w kwocie 620 zł - na skutek błędu technicznego - w dniu 20 października 2010 r. Łączna kwota świadczeń wypłaconych z funduszu wyniosła 1860 zł i od tej kwoty naliczono odsetki, które do dnia wydania decyzji (tj. do dnia 18 kwietnia 2012 r.) wynoszą 154,10 zł. Natomiast tytułem świadczeń na konto organu od dłużnika wpłynęła kwota 1.198,55 zł i odsetki 36,45 zł, wyegzekwowane za pośrednictwem komornika sądowego. W związku z tym do zapłaty tytułem zwrotu świadczeń pozostała kwota 661,45 zł plus odsetki 117,65 zł. Organ zacytował przepisy powołane w podstawie prawnej decyzji i wyjaśnił, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, organ prowadzący postępowanie egzekucyjne przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty organowi właściwemu wierzyciela, które w pierwszej kolejności zaspokajają należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami - do ich całkowitego zaspokojenia, w drugiej kolejności zaliczane są na poczt zaległości powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej - do ich całkowitego zaspokojenia, natomiast w dalszej kolejności zaspokajane są należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy.

Od decyzji tej A. H. wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Zakwestionował prawidłowość ustaleń organu, który nie dopełnił czynności w prowadzonym postępowaniu. Podniósł, że tytułem alimentów dokonywał wpłat do rąk komornika, pomimo tego matka dzieci – S. W. złożyła wniosek, na podstawie którego przyznano świadczenia, o czym nie został powiadomiony, a wywiad przeprowadzono z nim 29 września 2010 r., czyli po upływie dwóch dni od daty dokonania przez organ wypłaty świadczenia na ręce matki dzieci. Wskazał, że S. W. pobierała podwójnie świadczenie, tj. z funduszu i od komornika tytułem alimentów, a zatem to ona jest dłużnikiem, co potwierdza złożona dokumentacja, w której wyraźnie wskazano, że matka dzieci w lipcu otrzymała alimenty za czerwiec i podtrzymała swój wniosek wypłaty świadczenia za czerwiec. Zdaniem odwołującego, zarówno w dacie wydania decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego, tj. w dniu 20 lipca 2010 r., jak i w dniu wydawania decyzji z dnia 18 kwietnia 2012 r. nie zalegał z alimentami za miesiąc czerwiec, a zwłaszcza nie zaistniał dwumiesięczny okres nieskuteczności egzekucji, o jakim mowa w ustawie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 5 września 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania i zaznaczył, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez Kolegium decyzją z dnia 2 listopada 2011 r. wcześniejszej decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 7 lipca 2011 r. Wskazał ponadto, że w każdym przypadku, gdy zakończy się okres świadczeniowy, czyli okres, na jaki ustala się prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lub gdy organ właściwy wierzyciela uchyli własną decyzję w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, powstaje ustawowy obowiązek organu wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Kolegium wyjaśniło, że A. H. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, gdyż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt [...], został zobowiązany do świadczenia tytułem alimentów na rzecz S. H. i W. H. W zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 12 lipca 2010 r. komornik stwierdził bezskuteczność egzekucji i na podstawie tego zaświadczenia decyzją z dnia 20 lipca 2010 r. przyznano W. H. i S. H. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Z dołączonego do akt harmonogramu wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że łącznie z funduszu alimentacyjnego wypłacono kwotę 1.860 zł, natomiast z informacji komornika sądowego z dnia 11 kwietnia 2012 r. o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych wynika, że na poczet należności z funduszu alimentacyjnego komornik przekazał kwotę 1.235 zł (w dniu 29 września 2010 r. - 500 zł, 2 listopada 2010 r. - 200 zł, w dniach 1 grudnia 2010 r., 3 stycznia i 1 lutego 2011 r. - po 150 zł, a 1 marca 2011 r. - 85 zł). Z tej kwoty na poczet należności głównej zaliczono kwotę 1.198,55 zł, a na odsetki 36,45 zł.

Na tej podstawie Kolegium uznało, że zobowiązanie strony wobec organu pierwszej instancji z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym nie zostało zaspokojone w całości i strona zobowiązana jest zwrócić organowi należność w kwocie 661,45 zł (1.860 zł – 1.198,55 zł) plus ustawowe odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, wynoszące na dzień wydania decyzji 117,65 zł. Organ odwoławczy przedstawił tabelaryczne zestawienie naliczenia odsetek i skonstatował, że należność, do zwrotu której A. H. został zobowiązany, wyliczona została prawidłowo i zasadnie organ pierwszej instancji zastosował przepis art. 27 ust. 2 ustawy.

Na powyższą decyzję A. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, w której zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia, podnosząc argumentację podawaną wcześniej w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpoznając skargę A. H. na ww. rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. w sprawie sygn. akt II SA/Op 159/14, uchylił zaskarżoną decyzję. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji wedle kryterium legalności Sąd uznał, że została ona podjęta z takim naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniały wyeliminowanie jej z porządku prawnego, jednak z przyczyn innych niż wskazywane przez skarżącego w odwołaniu i skardze.

W motywach wyroku, biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy sprawy, stwierdził, że materialnoprawną podstawą orzekania przez organy winny być przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.). Podał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ww. ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Analiza zacytowanych przepisów prowadziła, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie II SA/Op 159/14, do wniosku, że w ust. 1 art. 27 ustawodawca określił ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrócenia - wraz z ustawowymi odsetkami - tych świadczeń alimentacyjnych, które zostały faktycznie wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej oraz w ust. 2 zobligował organ do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia konkretyzującego tenże obowiązek, w drodze wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego, a wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzedniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy. Dodał, że dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji.

Podkreślił Sąd, że w świetle przywołanych przepisów bezspornym jest przy tym, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenia wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego. Argumentował, że w decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy określenie kwoty podlegającej zwrotowi stanowi jeden z zasadniczych elementów rozstrzygnięcia, co obliguje organ do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu decyzji w tym właśnie zakresie. Uznał jednakże, że organ odwoławczy z tego obowiązku nie wywiązał się w sposób należyty.

Powołując się na materiał dokumentacyjny zgromadzony w sprawie Sąd przyznał, że wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynoszące łącznie 1.860 zł, miały miejsce 28 września 2010 r. – 1.240 zł (za lipiec i sierpień 2010 r.) oraz 20 października 2010 r. - 620 zł (za czerwiec - na skutek błędu technicznego, jak to wyjaśnił organ pierwszej instancji), natomiast wpłaty na poczet tych zaległości zostały dokonane przez skarżącego za pośrednictwem komornika, w łącznej kwocie 1.235 zł, w dniach: 29 września 2010 r. - 500 zł, 2 listopada 2010 r. - 200 zł, 1 grudnia 2010 r. oraz 3 stycznia i 1 lutego 2011 r. - po 150 zł, a także 1 marca 2011 r. - 85 zł.

Nie zgodził się jednak że stanowiskiem organu odwoławczego, który zaaprobował stwierdzenie organu pierwszej instancji, że z ww. wpłat na należność główną zaliczono kwotę 1.198,55 zł, a na odsetki kwotę 36,45 zł, gdyż nie omówiono zastosowanej metody wyliczenia tych odsetek (w szczególności organy nie wskazały terminu początkowego ich naliczania), chociaż rzutuje ona w sposób zasadniczy na ustalenie wysokości kwoty zaległości podlegającej zwrotowi, określonej zaskarżoną decyzją, która jest właśnie o 36,45 zł niższa od różnicy pomiędzy łączna kwotą wypłat i łączną kwotą wpłat. Skoro prawidłowość ustalenia kwoty zaległości z tytułu świadczeń alimentacyjnych powinna poddawać się weryfikacji, to nie ulegało wątpliwości w przekonaniu Sądu, że w uzasadnieniu decyzji winno zostać wykazane, jakie z wyegzekwowanych kwot zostały na bieżąco zaliczone na poczet odsetek ustawowych od wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń oraz od jakiej daty i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone. Tym bardziej, że w świetle z art. 28 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, po należnościach związanych z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia. W związku z tym, co do zasady, podkreślił Sąd, prawidłowe jest zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych kwot, na co wskazuje użyte w tych przepisach określenie "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z art. 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń. Powyższa okoliczność faktyczna, uzasadniająca naliczenie odsetek od dokonywanych przez organ egzekucyjny wpłat na należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna zostać przez organ precyzyjnie ustalona i winna znaleźć swoje uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem, w zakresie naliczanych odsetek ustaleń takich nie dokonano, co stanowiło naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. oraz obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikającego z art. 77 § 1 K.p.a., stanowiącego doprecyzowanie tej zasady i skutkowało tym, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i wymykała się spod kontroli sądowej. W ocenie Sądu, stwierdzone naruszenie powołanych przepisów było tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tych względów orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 24 listopada 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, z dnia 18 kwietnia 2012 r., nr [...], w sprawie zobowiązania A. H. do zwrotu kwoty 661,45 zł plus ustawowe odsetki z tytułu wypłaconych za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 sierpnia 2010 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla W. H. i S. H.

Po zreferowaniu stanu faktycznego sprawy i przebiegu dotychczasowego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w ponownie prowadzonym postępowaniu, wykonując zalecenia Sądu, organ odwoławczy pismem z dnia 31 października 2014 r. wystąpił do organu I instancji o prawidłowe wyliczenie odsetek od należności określonej w zaskarżonej decyzji organu I instancji, przedstawienie sposobu ich naliczenia oraz właściwe rozliczenie wpłaconych przez stronę kwot na poczet należności głównej i odsetek. Wskazało też Kolegium, że organ winien również uwzględnić wszystkie wpłaty na poczet ww. należności, które wpłynęły do organu po wydaniu decyzji z dnia 18 kwietnia 2012 r.

W piśmie z dnia 6 listopada 2014r. organ I instancji przedstawił szczegółowe wyliczenie odsetek oraz należności, którą zobowiązany jest zwrócić A. H. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

SKO powtórzyło, że podstawę materialno-prawną w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz przytoczyło kolejny raz treść art. 2 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Zaznaczyło, że osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3).

Wobec tego, w każdym przypadku, gdy zakończy się okres świadczeniowy, to jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lub gdy organ właściwy wierzyciela uchyli własną decyzję w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, powstaje ustawowy obowiązek organu wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Na zasadzie art. 28 ust. 1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności :

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.

- Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296, z późn. zm.), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 Kodeksu postępowania cywilnego.

W świetle wyżej przywołanych przepisów, zdaniem Kolegium, należało zaakceptować stanowisko organu pierwszej instancji o zobowiązaniu A. H. do zwrotu należności w wysokości 661,45 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym tj. W. H. i S. H., w okresie od dnia 1 czerwca 2010 r. do dnia 30 sierpnia 2010 r., jako prawidłowe.

SKO powtórnie uznało, że w przedmiotowej sprawie A. H. jest dłużnikiem alimentacyjnym, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, albowiem na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt [...] zobowiązany jest do świadczenia tytułem alimentów na rzecz S. H. w kwocie po 360 zł miesięcznie i W. H. w kwocie po 260 zł miesięcznie.

Nadto z akt sprawy wynika, iż komornik sądowy w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 12 lipca 2010 r. stwierdził bezskuteczność egzekucji i na podstawie tego zaświadczenia Prezydent Miasta Opola decyzją z dnia 20 lipca 2010 r., nr [...] przyznał W. H. i S. H. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 620 zł łącznie miesięcznie na okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r.

W następnej kolejności Kolegium przedstawiło harmonogram wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z którego wynika, że łącznie z funduszu alimentacyjnego wypłacono kwotę 1.860 zł, podając okres za który wypłacono świadczenia. Nadmieniło, że z przekazanego przez organ I instancji zestawienia wpłat dokonanych na poczet spłaty przedmiotowego zadłużenia wynika, iż łącznie wpłaty wynosiły 1.235 zł, z której to kwoty na poczet odsetek zaliczono kwotę 36,45 zł, natomiast na należność główną 1.198,55 zł (36,45 + 1.198,55 = 1.235). Jednocześnie wskazało, że po wydaniu zaskarżonej decyzji na poczet należności wynikającej z tej decyzji nie wpłynęła żadna kwota. W uzasadnieniu skarżonej decyzji zawarto również zestawienie, ile wynosiła należność do zwrotu po wypłacie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz po rozliczeniu wyegzekwowanych kwot na należność główną:

1. 29 września 2010 r. - 1.240 zł

2. 21 października 2010 r. - 1.362,60 zł

3. 3 listopada 2010 r.- 1.165,98 zł

4. 2 grudnia 2010 r. - 1.022,64 zł

5. 4 stycznia 2011 r.- 881,10 zł

6. 2 lutego 2011 r.- 739,63 zł

7. 2 marca 2011 r.- 661,45 zł

Rekapitulując, organ odwoławczy przyjął, że zobowiązanie strony wobec organu I instancji z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym nie zostało zaspokojone w całości i strona zobowiązana jest zwrócić organowi należność w kwocie 661,45 zł (1.860 zł - 1.198,55 zł = 661,45 zł plus ustawowe odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, na dzień wydania decyzji wynoszące 117,65 zł). Jednocześnie przyznał, że kwota odsetek wynoszących na dzień wydania decyzji przez organ I instancji w wysokości 117,65 zł została naliczona prawidłowo w sposób szczegółowo przedstawionych w dwóch tabelach.

Odnosząc się kolejny raz do argumentów podniesionych w odwołaniu dotyczących nienależnie pobranych przez S. W., przedstawicielkę ustawową W. H. oraz S. H., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ odwoławczy przypomniał, iż prowadzone postępowanie dotyczyło decyzji w sprawie obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego nie zaś ostatecznej decyzji w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego powodu zarzuty te nie zostały uwzględnione w przedmiotowym postępowaniu. Zaakcentowano, że bezzasadność tak sprecyzowanych zarzutów potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w uzasadnieniu wyroku dotyczącego przedmiotowej sprawy.

Odpowiadając na zarzut dotyczący niepoinformowania strony przez organ I instancji o fakcie przyznania osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, SKO wskazało, iż z art. 27 ust. 7 ustawy wynika, że organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika m.in. informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast w przedmiotowej sprawie brak jest dowodu, iż taką informację przekazano A. H. Przekazanie przez organ informacji dłużnikowi alimentacyjnemu, iż wydano decyzję przyznającą osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest niewątpliwie obowiązkiem organu i nie zależy od jego uznania. Fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie przekazano A. H. takiej informacji stanowi nieprawidłowość, jednak nie spowodowało to, że został on zwolniony ze zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 listopada 2014 r., nr [...] w dalszym ciągu nie godził się A. H., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, małżonkę – S. H., wywodził, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca. Domagał się ponownego rozpatrzenia całej sprawy od momentu wydania przez organ I instancji, czyli Miejskie Centrum Świadczeń w Opolu, niezgodnej z literą prawa, decyzji z dnia 20 lipca 2010 r. Zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołuje się na Dziennik Ustaw z 2012 r., podczas gdy sprawa, której dotyczy decyzja miała miejsce w 2010 r. oraz zwrócił uwagę, że WSA w Opolu w wyroku z dnia 5 czerwca 2014 r. potwierdził fakt rażących uchybień formalnych, których dopuścił się organ pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zaskarżona decyzja w przedmiocie zobowiązania do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego została wydana na skutek wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 159/14, którym to wyrokiem Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o zobowiązaniu A. H. do zwrotu kwoty 661,45 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych dla W. H. oraz S. H. Co ważne, ww. wyrok Sądu został wydany na skutek skargi wniesionej także przez skarżącego.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Z kontrolnej funkcji sądów administracyjnych oraz toczących się przed nimi postępowań wynika ponadto, że dokonując oceny działań organów administracji publicznej, sąd administracyjny nie stanowi kolejnej instancji w sprawach należących do właściwości tych organów, a - jak wspomniano wyżej - ocenia wydane akty pod względem legalności. Sąd bada jedynie, czy orzekając w sprawie organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa i bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej, tj. której dotyczy zaskarżony akt. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza jednak, że sąd administracyjny może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. W świetle uregulowań wskazanego ostatnio przepisu sąd pierwszej instancji nie ma obowiązku badania tych aspektów sprawy, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1225/07, Lex nr 530455; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10, Lex nr 1138160).

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Art. 170 P.p.s.a. stanowi zaś, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W pierwszej kolejności należy więc przypomnieć, że do Sądu zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 listopada 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola, którą ustalono A. H., jako dłużnikowi alimentacyjnemu, należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione W. i S. H. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 sierpnia 2010 r. w kwocie 661,45 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiła cyt. wyżej ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Stosownie natomiast do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową, co słusznie odnotowało Kolegium. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Zauważyć również trzeba, że kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 330/11, zamieszczony na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie kwestią bezsporną jest, że wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych należnych od A. H., stwierdzonej przez komornika sądowego w zaświadczeniu z dnia 12 lipca 2010 r., organ I instancji wydał ostateczną decyzję z dnia 20 lipca 2010 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego W. H. na okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. w kwocie 260 zł miesięcznie oraz S. H. w wysokości 360 zł miesięcznie na ten sam okres. Wątpliwości nie budzi również fakt, że powyższe świadczenie w kwocie 1.860 zł zostało wypłacone do rąk przedstawicielki ustawowej osób uprawnionych.

Powyższe oznacza, że organ był zobligowany do wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej we wskazanym okresie świadczeniowym.

Mając na uwadze przepis art. 153 P.p.s.a., niezbędnym jest przypomnienie przyczyn wydania przez Sąd wyroku usuwającego z obrotu prawnego poprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w przedmiotowej sprawie.

W wyroku z dnia 5 czerwca 2014 r. WSA w Opolu przede wszystkim nie zgodził się z tym, że organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, potwierdził prawidłowość ustaleń co do kwoty należności głównej oraz odsetek ustawowych, które skarżący obowiązany jest zwrócić. Podkreślił Sąd, że niewątpliwym jest, iż w decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy określenie kwoty podlegającej zwrotowi stanowi jeden z zasadniczych elementów rozstrzygnięcia, co obliguje organ do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu decyzji w tym właśnie zakresie. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy z obowiązku tego nie wywiązał się w sposób należyty, czym uchybił zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. oraz obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikającego z art. 77 § 1 K.p.a.

Jednocześnie podkreślić przyjdzie, że w wyroku w sprawie II SA/Op159/14 Sąd wyraził pogląd, że w świetle art. 27 ust. 1 ustawy decydujące znaczenie w kwestii zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego ma ustalenie faktu wypłacenia świadczenia alimentacyjnego, a nie formalna poprawność przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w tym m.in. naruszenie czynnego udziału dłużnika alimentacyjnego jako strony w tym postępowaniu. Zgadzając się w tej kwestii z utrwalonym poglądem prezentowanym w orzecznictwie, że dłużnik alimentacyjny legitymuje się interesem prawnym w ustaleniu prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, skoro z okoliczności istnienia takiej decyzji oraz wypłaty na jej podstawie świadczenia alimentacyjnego wynika dla niego obowiązek zwrotu tego świadczenia (por. wyrok NSA z 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, Lex nr 1082781). Z tego względu Sąd uznał za nieusprawiedliwione zarzuty skargi, wywodzone z okoliczności dotyczących nieistnienia dwumiesięcznego okresu zaległości, określonego w art. 2 pkt 2 ustawy, a będącego warunkiem uznania bezskuteczności egzekucji i stanowiącego podstawę do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podważające w istocie dopuszczalność wydania decyzji z dnia 20 lipca 2010 r., czyli dopuszczalność ustalenia oraz wypłaty na rzecz W. i S. H. świadczeń alimentacyjnych za okres od 1 czerwca 2010 r.

Wobec tego nie należą do okoliczności ocenianych w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Stwierdził natomiast, że postępowanie zakończone decyzją z dnia 20 lipca 2010 r., może podlegać ocenie w ramach istniejących instytucji procesowych i właśnie przez ich wykorzystanie dłużnik alimentacyjny może chronić swój interes prawny, jeśli faktycznie został on naruszony.

Stanowiskiem tym, po myśli art. 153 P.p.s.a., związany jest skład orzekający w niniejszej sprawie. W tych okolicznościach ponownie powiedzieć przyjdzie, że wszystkie zarzuty podnoszone konsekwentnie w imieniu skarżącego przez pełnomocnika, w toku postępowania administracyjnego, jako wykraczające poza granice sprawy rozpoznawanej w tym postępowaniu, nie mogły być przedmiotem oceny organów, jak to zasadnie wskazał organ odwoławczy. Nie mogły stać się również przedmiotem oceny Sądu, bowiem kwestie te nie dotyczyły sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją.

Natomiast odnosząc się do kwestii uwzględnienia w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji zaleceń Sądu i wskazań co do dalszego postępowania, nakładających obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sposób niebudzący wątpliwości stwierdzić przyjdzie, że podjęte w dniu 24 listopada 2014 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu rozstrzygnięcie odpowiada nie tylko przepisom prawa materialnego, ale także przepisom procedury administracyjnej.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Kolegium wykazało w sposób niebudzący wątpliwości, jakich wpłat, za pośrednictwem komornika, na poczet przedmiotowego zadłużenia dokonał dłużnik (1.235 zł) oraz podało, jaką kwotę zaliczono na poczet odsetek ustawowych (36,45 zł), a jaką zarachowano na poczet należności głównej (1.198,55 zł).

Zaakcentować przyjdzie, że zaskarżona decyzja precyzyjnie obrazuje dokonane przez organy wyliczenia i operacje finansowe związane z ustaleniem wysokości zadłużenia skarżącego z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, w tym kwoty głównej i odsetek.

W świetle powyższego jeszcze raz podkreślić przyjdzie, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja wydana

w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy jest decyzją związaną z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją.

W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przedstawiło nie tylko ustalenia stanu faktycznego, ale wskazało także sposób wyliczenia ustawowych odsetek obejmujący daty należności, kwoty zaległości oraz kwoty odsetek w poszczególnych okresach wraz ze wskazaniem liczby dni zaległości i stopy odsetek.

W związku z tym, uznać należało, że organ dokonał prawidłowego zastosowania przepisu art. 27 ust. 1a ustawy, który wymaga obciążenia dłużnika alimentacyjnego bieżącymi odsetkami od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych kwot od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Obowiązkowi zwrotu podlegają - zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy - zarówno kwoty świadczeń wypłaconych, jak i odsetki od tych świadczeń.

Z tego też względu i przy takim stanie faktycznym, prawidłowo organy uznały, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu wysokości wypłaconych na rzecz małoletnich dzieci świadczeń alimentacyjnych za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 sierpnia 2010 r. wraz z odsetkami.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.