Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 553/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.), Sędzia del. NSA Teresa Rutkowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 170/10 w sprawie ze skargi G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] – wydaną na zasadzie art. 4, 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ) oraz § 2, 15 i 17 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm. ) a także § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) – Wójt Gminy Z. orzekł o odmowie przyznania G. T. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córki – K. i A. T., gdyż miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w 2008 r., w przeliczeniu na jedną osobę, wyniósł [...] zł. a więc przekroczył kwotę [...] zł. ( kryterium dochodowe) , jak również przekroczył kwotę [...] zł. ( kwotę uprawniającą do świadczeń rodzinnych powiększoną o kwotę najniższego zasiłku rodzinnego).

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym, na skutek odwołania wniesionego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z.

W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że z zaświadczenia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego K. z dnia [...] września 2009 r. wynikało, iż małżonkowie G. i W. T. uzyskali w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł., co oznaczało, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł. ,natomiast miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. a zatem dochód ten przekracza kryterium dochodowe, które stanowiło kwotę [...] zł. Kolegium wskazało przy tym na regulację zawartą w art. 5 ust. 3 ustawy i świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą istnieje możliwość przyznania zasiłku rodzinnego osobom o dochodach przekraczających wskazane powyżej kryterium, ale - świetle tej regulacji - możliwość przyznania zasiłku rodzinnego pomimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego - istniała tylko, gdy: kwota różnicy pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a ustawowym kryterium dochodowym nie przekraczała [...] zł. (kwota najniższego zasiłku rodzinnego), zasiłek rodzinny przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, oraz w okresie zasiłkowym poprzedzającym bezpośrednio okres zasiłkowy, na który aktualnie ustalane było prawo do zasiłku, zasiłek rodzinny nie mógł być przyznany warunkowo.

W rozpatrywanej sprawie kwota różnicy pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a ustawowym kryterium dochodowym przekraczała zaś sumę [...] zł, gdyż wynosiła [...] zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołującej się, Kolegium wskazało, że zarówno zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia [...] września 2009 r., jak i zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia [...] grudnia 2009 r. ( przedstawione przez stronę na etapie postępowania odwoławczego) poświadczają, że w sumie małżonkowie G. i W. T. uzyskali w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł. Jednocześnie wyjaśniono, że – wg ustawy o świadczeniach rodzinnych – umorzenie zaległości podatkowej nie stanowi utraty dochodu.

Na wyżej przedstawioną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wiosła G. T. podnosząc, że sytuacja jej i dzieci jest bardzo trudna a ponadto - zdaniem skarżącej - urząd skarbowy, wystawiając zaświadczenie o dochodzie rodziny w 2008 r. naliczył umorzone przez bank i urząd skarbowy częściowe procenty od kredytu zaciągniętego w 1992 r.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej "P.p.s.a" – skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że nie była ona zasadna.

Sąd Wojewódzki wyjaśnił, iż - zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - zasiłek rodzinny, a zarazem i dodatki do tego zasiłku, przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. Rzeczą, zatem organu administracji publicznej, rozpatrującego wniosek osoby o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, było ustalenie sytuacji dochodowej rodziny osoby ubiegającej się o te świadczenia.

Odnosząc się do analizowanego stanu faktycznego Sąd stwierdził, że organy prawidłowo, na podstawie zaświadczenia z urzędu skarbowego, ustaliły dochód rodziny skarżącej za 2008 r. Podkreślono, że organ pomocy społecznej nie ma kompetencji do podważania tego rodzaju dokumentu urzędowego i wszelkie nieprawidłowości, czy też nieścisłości, zawarte w takim dokumencie winny być korygowane przez urząd, wystawiający tego rodzaju zaświadczenie, i to w wyniku interwencji osoby zainteresowanej.

Sąd wyjaśnił również, że skarżąca przedstawiła wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji drugie, "prawidłowe" jej zdaniem, zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia [...] grudnia 2009 r., ale analiza obu dokumentów, to jest zarówno zaświadczenia urzędu skarbowego z dnia [...] września 2009 r., jak i z dnia [...] grudnia 2009 r. wskazywała, iż dochód rodziny skarżącej za rok 2008 wyniósł [...] zł.

W świetle art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych – jak wywodził Sąd Wojewódzki - dochód, to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 1 lit. c) omawianej ustawy, istnieją też inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. takie jak: stypendia określone w przepisach o systemie oświaty, przepisach Prawo o szkolnictwie wyższym a także przepisach o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki, jak również inne stypendia przyznawane uczniom lub studentom.

Odnosząc się do przedmiotowego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki stwierdził, że skarżąca uzyskała w 2008 r. także dochód w wysokości [...] zł z tytułu stypendium, który należało dodać do ustalonego dochodu rodziny, łączny więc dochód rodziny skarżącej zamykał się w kwocie [...] zł, która podzielona przez 12 dawała kwotę miesięcznego dochodu [...] zł, a ta z kolei podzielona przez liczbę osób w rodzinie wskazywała na dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę to jest [...] zł., która to kwota przekraczała ustawowe kryterium dochodowe.

Ponadto Sąd Wojewódzki nadmienił, że organy zasadnie także rozważyły możliwość przyznania skarżącej dochodzonego świadczenia w sytuacji, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj., gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu, przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, ale w tym wypadku również należało zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji. Kwota, bowiem różnicy pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a ustawowym kryterium dochodowym przekraczała w analizowanym przypadku [...] zł – tj. kwotę najniższego zasiłku rodzinnego - gdyż wynosiła [...] zł.

Odnosząc się do zarzutu, zawartego w skardze Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że z treści decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego K. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] wynikało, iż małżonkom T. umorzono zaległość podatkową z tytułu podatku od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie [...] zł. oraz odsetki, które wyniosły [...] zł. Natomiast z uzasadnienia tej decyzji, jak i z dołączonej do niej kserokopii pisma PKO B. P. z dnia [...] grudnia 2008 r. wynikało, że dochody z innych źródeł, wskazane w PIT 36 za 2008 r., dotyczyły umorzenia przez PKO B. P. części długu, w łącznej wysokości [...] zł. z tytułu kredytu hipotecznego na remont domu jednorodzinnego. Umorzenie więc kredytobiorcy, będącemu osobą fizyczną, całości lub części zobowiązania głównego, odsetek kredytowych, czy też należności związanych z nieterminową spłatą kredytu stanowiło dla kredytobiorcy przysporzenie, które - zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity z 2010 r. Nr 51, poz. 307 z późn. zm.) - przychód z innych źródeł, do której to sytuacji ma zastosowanie art. 11 ust. 1 w/w ustawy. Skutkiem zaś powyższe przychody musiały być w tym przypadku uwzględnione.

W konkluzji Sąd podzielił zatem pogląd Kolegium, że ustalenie wysokości dochodu rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne jest dokonywane na podstawie dokumentów z urzędu skarbowego i organy orzekające o tych świadczeniach nie mają żadnych kompetencji do kwestionowania zaświadczeń z urzędu skarbowego.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, G. T., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie ( w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, a tym samym uznanie, iż stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego było prawidłowe, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie wraz z zasadzeniem kosztów zastępstwa adwokackiego, świadczonego z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przy rozpoznawaniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszło do naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd odniósł się całkowicie bezkrytycznie do stanowiska przedstawionego w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz złożonej w tej sprawie odpowiedzi na skargę. W uzasadnieniu skarżonego orzeczenia Sąd podkreślił bowiem, iż obowiązkiem organu administracji publicznej, rozpatrującego wniosek osoby o przyznanie zasiłku rodzinnego, było ustalenie sytuacji dochodowej rodziny osoby ubiegającej się o te świadczenia, a tymczasem, ze zgromadzonego materiału faktycznego wynikało, że istotną okolicznością była w tym przypadku kwestia oceny rzetelności zaświadczenia urzędu skarbowego, na którego podstawie została obliczona wysokość dochodu na członka rodziny w 2008 r. Wywodzono, że pomimo, iż skarżąca wielokrotnie zgłaszała potrzebę zweryfikowania danych zawartych w przedmiotowym zaświadczeniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło jej wniosków, powołując się na okoliczność, iż organy administracji nie są uprawnione do weryfikowania zaświadczeń wydawanych przez urzędy skarbowe, które to stanowisko uzyskało również aprobatę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wg natomiast skarżącej kasacyjnie, z tym stanowiskiem nie można się było zgodzić, a to z uwagi na treść zasady udzielania informacji, wyrażonej w art. 9 k.p.a. Organ nie zwrócił bowiem stronie uwagi na fakt, że wszelkie wątpliwości dotyczące zaświadczenia o wysokości dochodu powinny być przez nią zgłaszane bezpośrednio do urzędu skarbowego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w analizowanym stanie faktycznym nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do zbadania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty w niej zawarte oparte zostały na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. to jest na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca bowiem twierdziła, że Sąd Wojewódzki, oddalając jej skargę na decyzję wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzinnego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego, naruszył przepis art. 134 § 1 P.p.s.a., gdyż z urzędu nie wziął pod uwagę okoliczności, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., z naruszeniem zasady udzielania informacji, wyrażonej w art. 9 k.p.a., nie zwróciło stronie uwagi na fakt, że wszelkie wątpliwości dotyczące zaświadczenia o wysokości dochodu powinny być przez nią zgłaszane bezpośrednio do urzędu skarbowego.

W związku z tak sformułowanym zarzutem należy wyjaśnić, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale jedynie w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 174 pkt 2 P.p.s.a), przez co trzeba rozumieć taką sytuację, w której, gdyby nie doszło do wspomnianego naruszenia procedury, to najprawdopodobniej zapadłby wyrok zupełnie odmiennej treści.

Taka sytuacja natomiast w analizowanej sprawie nie zachodziła.

Po myśli bowiem art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej mają wprawdzie obowiązek udzielania stronie informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, bierność zatem organu w tym zakresie stanowi naruszenie prawa, ale zaniechanie dopełnienia tego obowiązku przez organ nie mogło być w niniejszej sprawie traktowane jako istotne naruszenie przepisów postępowania bowiem skarżąca w ogóle nie wymagała pouczania jej przez organ o możliwości wyjaśniania sytuacji dochodowej wyłącznie przed urzędem skarbowym.

Jak wynika z materiału dokumentacyjnego, G. T. pierwotnie przedłożyła organowi pomocowemu zaświadczenie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego K. z dnia [...] września 2009 r. o wysokości dochodu osiąganego przez nią i jej małżonka – W. T. a następnie, po odmowie przyznania jej objętego wnioskiem świadczenia rodzinnego, składając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, z własnej inicjatywy dołączyła do niego zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia [...] grudnia 2009 r. Powyższe wskazuje zatem, że strona zdawała sobie w pełni sprawę, z faktu, iż w toczącym się postępowaniu administracyjnym, wysokość osiągniętych przez jej rodzinę dochodów w 2008 r. jest ustalana wyłącznie w oparciu o dane pochodzące z urzędu skarbowego. Z tego też względu nie można stawiać Kolegium zarzutu, że przed wydaniem decyzji nie wyjaśniło skarżącej, iż wszelkie wątpliwości dotyczące zaświadczenia o wysokości dochodu powinny być przez nią zgłaszane bezpośrednio do urzędu skarbowego. Strona bowiem z tego wymogu zdawała sobie sprawę.

Tym samym uznać należało, że nieskutecznym okazał się zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok został wydany po wszechstronnym rozważeniu sprawy.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy przepisu art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu zostanie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jako właściwy w tej sprawie.