Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3027/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - art. 36(9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. (zwana dalej "Komisją II stopnia") - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej "Kpa.") w związku z art. 368 ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm. - zwaną dalej "urp.") - uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. M. (zwanego dalej "skarżącym") od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w K. (zwanej dalej "Komisją Egzaminacyjną"), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Jak wynika z akt sprawy, Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdający z części pierwszej egzaminu (test) uzyskał ocenę bardzo dobrą, z drugiej części (z zakresu prawa karnego) ocenę dobrą, z części trzeciej (z zakresu prawa cywilnego) ocenę niedostateczną, z części czwartej (z zakresu prawa gospodarczego) ocenę dobrą, natomiast z części piątej (z zakresu prawa administracyjnego) ocenę bardzo dobrą. Podano, że zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 urp. skutkowało to negatywnym wynikiem egzaminu. Komisja Egzaminacyjna wyjaśniła, że w myśl tego przepisu wynik pozytywny otrzymuje zdający, który z każdej z części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały, wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie, z uwagi na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu odwołania, pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 19-22 marca 2013 r.

W uzasadnieniu odwołania skarżący odwołał się do opisu istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa cywilnego, zmieszczonych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, określającego sposób rozwiązania tego zadania i wskazał, że praca z tej części egzaminu spełnia wymogi formalne apelacji. Skarżący podał, że wypunktowano większość wskazanych w opisie istotnych zagadnień uchybień sądu pierwszej instancji, w tym te najbardziej istotne, zakres zaskarżenia odpowiadał zakresowi określonemu w opisie istotnych zagadnień (zaskarżono pkt 1 wyroku), praca nie zawierała żadnego dyskwalifikującego ją błędu. Skarżący podkreślił, iż sformułowanie dodatkowo zarzutu przedawnienia nie powinno być uznane za działanie na niekorzyść klienta.

Skarżący odwołując się do literatury przedmiotu w kwestii przedawnienia roszczenia, nie zgodził się ze stanowiskiem jednego z egzaminatorów, zdaniem którego przedstawiony przez zdającego zakres zaskarżenia nie jest prawidłowy, gdyż objęcie zaskarżeniem całości zasądzonej kwoty uzasadniono zarzutem przedawnienia. Podał, że fakt zaskarżenia wyroku w zakresie punktu 1 w całości uzasadnił w pracy nie tylko zarzutem przedawnienia, ale również naruszeniem art. 5 k.c., co pozostaje w zgodzie z treścią opisu istotnych zagadnień.

Skarżący stwierdził, że pogląd, zgodnie z którym w konkretnych okolicznościach sprawy dopuszczalne jest przyjęcie jako początkowego momentu biegu terminu przedawnienia chwili innej niż wskazana wprost w art. 1007 § 1 k.c., nie jest jego poglądem stworzonym na potrzeby egzaminu, ale jest prezentowany i szeroko uzasadniany w literaturze prawniczej oraz przytaczany we wszystkich komentarzach do Kodeksu cywilnego. Wskazał w związku z tym, że nie tylko mógł, ale - występując w roli pełnomocnika pozwanego - wręcz miał obowiązek podnieść zarzut przedawnienia, ponieważ od pełnomocnika oczekuje się właśnie postawienia wszystkich zarzutów, które w ostatecznym rozrachunku mogą przynieść korzyść reprezentowanej przez niego stronie.

Nadto skarżący nie zgodził się z oceną wystawioną przez drugiego egzaminatora, który stwierdził między innymi, że zdający wadliwie określił wartość przedmiotu zaskarżenia, nie wskazując przy tym, w jaki sposób wartość ta została przez niego ustalona. Skarżący wyjaśnił, że w apelacji wskazał zakres zaskarżenia wyroku, z którego wynikała wartość przedmiotu zaskarżenia.

Skarżący stanął na stanowisku, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony, uznając rozwiązanie części trzeciej egzaminu radcowskiego za spełniające ww. wymagania. Zdaniem skarżącego, nie bez znaczenia jest dla oceny kwestia, czy ewentualna kontrowersyjna koncepcja, zarzut lub wniosek są w interesie klienta, a gdyby nawet nie zostały uwzględnione przez sąd, czy pogarszałby procesową lub merytoryczną sytuację klienta. Skarżący, odnosząc się do wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 687/12, podał jednocześnie, że należy zaproponować rozstrzygnięcie problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminowany reprezentuje.

Komisja II stopnia dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu jej orzekania wskazała, że w myśl przepisu art. 368 ust. 12 urp. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Komisji II stopnia, posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio", wyłącza stosowanie Kpa. wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych. W pozostałym zakresie, przepisy Kpa. winny znaleźć zastosowanie, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym.

Komisja II stopnia uznała, że zgodnie z art. 364 ust. 1 urp., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Realizacja celu egzaminu radcowskiego następuje poprzez sprawdzenie w drodze egzaminu pisemnego wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania poprzez rozwiązanie zadań z zakresów prawa wskazanych w tym przepisie. Ocena czy rozwiązania tych zadań sporządzone przez zdającego w trakcie egzaminu spełniają te wymogi następuje przy zastosowaniu kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 urp. W takim kontekście, zdaniem Komisji II stopnia, sporządzona apelacja, jako jedna z postaci świadczenia pomocy prawnej, aby zasłużyć na ocenę pozytywną powinna spełniać te warunki.

Komisja II stopnia podała, że w niniejszej sprawie przede wszystkim należało ocenić, czy przedmiotowa apelacja zachowuje wymogi formalne, czy zastosowano w niej właściwe przepisy prawa, czy wynika z niej prawidłowość ich interpretacji oraz czy zdający zaproponował poprawny sposób rozstrzygnięcia postawionego przed nim problemu, uwzględniający interes reprezentowanej przez niego strony. Należało także ocenić, czy sporządzone opracowanie czyni zadość wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego.

Zdaniem Komisji II stopnia, praca egzaminacyjna przygotowana przez skarżącego spełnia wymogi formalne apelacji, nie przesądza to jednak o trafności odwołania. W ocenie Komisji II stopnia, zasadniczym mankamentem apelacji było sformułowanie w niej zarzutu przedawnienia roszczenia.

Jak wskazała Komisja II stopnia, zarzut przedawnienia nie został podniesiony w odpowiedzi na pozew, pozwany uznał nawet pozew co do zasady i wyrażał gotowość zapłaty części żądanej kwoty. Poza tym art. 1007 § 1 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 458) przewiduje, że roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu. W myśl art. 8 wymienionej ustawy nowelizacyjnej, do roszczeń, o których mowa w art. 1007 k.c., powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym tą ustawą. Zważywszy, że ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw weszła w życie 23 października 2011 r., a roszczenie o zachowek powstało przed dniem jej wejścia w życie i w tym dniu nie było jeszcze przedawnione (art. 1007 k.c. statuował trzyletnie przedawnienie od ogłoszenia testamentu, a jak wynika z akt sprawy, ogłoszenie testamentu notarialnego z dnia [...] maja 2005 r., Rep [...][...], nastąpiło w Sądzie Rejonowym dla W. w W. w dniu [...] marca 2010 r.) - do roszczenia o zachowek w niniejszej sprawie stosuje się pięcioletni termin przedawnienia od ogłoszenia testamentu. Z tych względów stwierdzono, że zarzut przedawnienia nie może zostać zakwalifikowany jako zasadny.

Komisja II stopnia podała, że uznanie powództwa jest aktem dyspozycyjności materialnej pozwanego, który za zasadne uznaje zarówno roszczenie powoda, jak i przyznaje uzasadniające je przytoczone przez powoda okoliczności faktyczne, a w konsekwencji godzi się na wydanie wyroku uwzględniającego żądanie pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1983 r., III CRN 188/83, OSNC 1984, nr 4, poz. 60). Jest to stanowcze, bezwarunkowe oświadczenie woli i wiedzy pozwanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1973 r., II CR 167/73, OSNC 1974, nr 5, poz. 94). Uznanie powództwa powinno być - jak każda czynność procesowa - wyraźne oraz jednoznacznie określone i nienasuwające wątpliwości co do swej treści oraz zakresu, w jakim pozwany uznał żądanie pozwu. Komisja II stopnia przypomniała, że przedmiotem uznania była kwota 35.500 złotych, a pozwany, którego skarżący reprezentował, nie dokonał przed wydaniem wyroku odwołania czynności procesowej w powyższym zakresie.

Nadto Komisja II stopnia podniosła, że skarżący w pracy alternatywne sformułował także zarzuty: naruszenia art. 233 par. 1 k.p.c., naruszenia art. 320 k.p.c. i naruszenia art. 5 k.c. Zarzuty te uznała za trafne, jednakże uzasadnione niewystarczająco. W pracy nie podniesiono także zarzutów w odniesieniu do kwestii kosztów procesu i odsetek, a także braku obniżenia zachowku o kwotę 12.000 złotych. Zdaniem Komisji II stopnia, zarzut naruszenia art. 320 k.p.c. nie znajduje również przełożenia na wnioski apelacji. W opinii Komisji II stopnia, skarżący składając też wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego wyroku (bez zaznaczenia zakresu uchylenia) i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, nie umocował tego wniosku osadzonymi w stania sprawy przesłankami z art. 386 § 4 k.p.c.

Dokonując oceny sporządzonej przez skarżącego pracy, Komisja II stopnia doszła do przekonania, że opracowana apelacja, jako rozwiązanie trzeciej części egzaminu radcowskiego, nie zasługuje na ocenę dostateczną. Nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających uznać, że skarżący wykazał się, w zakresie tej części egzaminu, wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił uchwale Komisji II stopnia naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa., w związku z art. 36 ust. 12 urp., poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu skierowanych wobec uchwały Komisji Egzaminacyjnej, tj. w szczególności:

- zarzutu wadliwego ustalenia przez Komisję Egzaminacyjną, że wskazany przez skarżącego w apelacji zakres zaskarżenia wyroku jest nieprawidłowy, pomimo tego, że fakt zaskarżenia wyroku w całości zdający uzasadnił w pracy nie tylko zarzutem przedawnienia, ale również naruszeniem art. 5 k.c., co pozostaje w zgodzie z treścią opisu istotnych zagadnień;

- zarzutu wadliwego ustalenia przez Komisję Egzaminacyjną, że podniesiony przez skarżącego w apelacji zarzut przedawnienia dyskwalifikuje pracę, pomimo że został on oparty na konkretnym poglądzie prezentowanym w literaturze przedmiotu, a przede wszystkim byt to zarzut ukierunkowany tylko i wyłącznie na obronę interesu reprezentowanej przez zdającego strony;

- zarzutu wadliwego ustalenia przez Komisję Egzaminacyjną, że pominięcie przez skarżącego w apelacji uchybień dotyczących kwestii odsetek i kosztów postępowania stanowiło poważny błąd, pomimo że pozostałe uchybienia podniesione przez zdającego w apelacji winny doprowadzić do uchylenia wyroku sądu I instancji, a w konsekwencji do utraty bytu prawnego wyroku również w zakresie kosztów postępowania i zasądzonych odsetek, a zatem pominięcie tych uchybień, zdaniem skarżącego, nie stanowiło działania wbrew interesowi strony i nie dyskwalifikowało pracy jako takiej;

- zarzutu pominięcia przez jednego z egzaminatorów w ocenie pracy faktu, że zdający prawidłowo zarzucił w apelacji, że sąd pierwszej instancji pominął zeznania świadków, tj. M. C. i J. M., wieloletnich koleżanek zmarłej oraz E. M. - córki;

- zarzutu dowolności przyjętych przez Komisję Egzaminacyjną kryteriów i metodologii oceny pracy zastosowanych w ocenach cząstkowych;

- zarzutu nieuwzględnienia w ocenach cząstkowych skutków procesowych sporządzonej przez skarżącego apelacji w postępowaniu cywilnym oraz kwestii skuteczności tej apelacji w kontekście interesów reprezentowanego klienta;

- zarzutu dowolnego uznania przez Komisję Egzaminacyjną, że praca egzaminacyjna skarżącego z prawa cywilnego, odpowiadająca w istotnej części wzorcowi rozwiązania przewidzianemu w opisie istotnych zagadnień, nie zasługiwała na ocenę pozytywną.

Nadto z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego skarżący powiązał postawienie częściowo niesłusznych zarzutów merytorycznych w stosunku do pracy z zakresu prawa cywilnego, zaniechanie zastosowania przez Komisję Egzaminacyjną pięciostopniowej skali ocen przewidzianej ustawą o radcach prawnych, gdzie pozytywne oceny stanowią: ocena celująca, bardzo dobra, dobra i dostateczna; przyjęcie niejasnych kryteriów i metodologii oceny pracy oraz zaniechanie uzasadnienia przyczyn, dla których praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego o treści sporządzonej przez skarżącego zasługiwała na ocenę niedostateczną. Zarzucił też naruszenie art. 7, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa. w związku z art. 365 ust. 2 oraz art. 366 ust. 1 i art. 368 ust. 12 urp., poprzez wystawienie negatywnej oceny z pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego, a w konsekwencji z całego egzaminu radcowskiego, mimo uznania przez Komisję II stopnia, że praca egzaminacyjna spełnia łącznie wszystkie kryteria ustawowe wskazane w art. 36 ust. 2 urp. Skarżący postawił też zarzut naruszenia art. 107 § 3 Kpa. w związku z art. 8 i art. 11 Kpa. oraz art. 368 ust. 12 urp., poprzez sporządzenie wadliwego, niespójnego i miejscami wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia zaskarżonej uchwały i niewyjaśnianie w sposób pełny i spójny przesłanek rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucił uchwale Komisji II stopnia naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 80 Kpa. w związku z art. 368 ust. 2 oraz art. 368 ust. 12 urp., poprzez przekroczenie granic luzu decyzyjnego w wydaniu uchwały przez Komisję II stopnia, przejawiające się:

- dowolnym uznaniem, że praca egzaminacyjna z prawa cywilnego nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo spełniania wszystkich poszczególnych kryteriów ustawowych wskazanych w art. 36 ust. 2 urp.;

- dowolnym uznaniem, na podstawie błędnego zakwalifikowania charakteru uchybień apelacji cywilnej, że waga i ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez skarżącego, skutkować powinny wystawieniem negatywnej oceny z pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego;

- utrzymaniem w mocy wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, w sytuacji, gdy praca egzaminacyjna skarżącego z prawa cywilnego zasługiwała na pozytywną ocenę, gdyż spełniała w wystarczającym stopniu wymogi zawarte w art. 365 ust. 2 urp.

Ponadto skarżący postawił zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 365 ust. 2 w związku z art. 366 ust. 1 urp., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że praca egzaminacyjna skarżącego z zakresu prawa cywilnego nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 365 ust. 2 urp., a w konsekwencji - ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego;

- art. 364 ust. 1 urp., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący rozwiązując nadanie przygotowane w ramach trzeciej części egzaminu radcowskiego, nie wykazał się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzą z zakresu prawa i umiejętnościami jej praktycznego zastosowania, podczas gdy sporządzona przez niego praca i zaproponowane w niej rozwiązanie zadania należy uznać, z opinii skarżącego, w zdecydowanej części za merytorycznie trafne oraz stanowiące procesowo skuteczny środek zaskarżenia, a tym samym dające podstawy do twierdzenia, że skarżący jest przygotowany do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy Komisji II stopnia do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący podał w szczególności, że egzaminator nie uznał, że zarzut przedawnienia jest zarzutem niewłaściwie skonstruowanym, nieistotnym, czy nieadekwatnym, ale poddał w wątpliwość ewentualną skuteczność tego zarzutu. Skarżący uznał przy tym, że podniesienie dodatkowego zarzutu na korzyść strony, nawet jeśli miałby się on okazać niezasadny w wyniku opowiedzenia się przez sąd za większościowym poglądem, nie może samo przez się dyskwalifikować pracy. Zwrócił uwagę, że stwierdza tak w swoich założeniach również Komisja II Stopnia, uznając następnie sformułowanie przez skarżącego zarzutu przedawnienia roszczenia za "zasadniczy mankament pracy". Komisja II Stopnia dokonała więc, jak podkreślił skarżący, oceny jego pracy w sposób sprzeczny z przyjętymi przez samą siebie założeniami dotyczącymi oceny prac egzaminacyjnych.

Zdaniem skarżącego, skoro w odpowiedzi na pozew pozwany oświadczył, że powództwo uznaje, ale jednocześnie przedstawił okoliczności przeczące podstawie faktycznej powództwa i uzasadniające jego oddalenie nawet w całości, to skarżący miał podstawy, by uznać oświadczenie o uznaniu powództwa za nieskuteczne i mógł sporządzić apelację w oparciu o najdalej idące zarzuty.

W pozostałej części skargi skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 . - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga J. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ww. ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 tej ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy). Z kolei od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p ).

W myśl art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., według którego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., sygn. Sa/Wr 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. IV SA 385/87).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 319/12 stwierdził, że kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 366 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego.

Z uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu (test) uzyskał ocenę bardzo dobrą, z drugiej części (z zakresu prawa karnego) ocenę dobrą, z części trzeciej (z zakresu prawa cywilnego) ocenę niedostateczną, z części czwartej (z zakresu prawa gospodarczego) ocenę dobrą, natomiast z części piątej (z zakresu prawa administracyjnego) ocenę bardzo dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja wskazała, iż zdający M. M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zatem o ostatecznym negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego zadecydowała ocena niedostateczna z prawa cywilnego.

Art. 364 ust. 1 u.r.p. stanowi, iż w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego "z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego (...)"; Zgodnie z art. 364 ust. 6 u.r.p. trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Ocenie kandydatów na radców prawnych został poddany wyrok wydany przez Sąd Okręgowy w W. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2013 r. ,którym to wyrokiem zasądzono od pozwanego A. M. na rzecz powoda Z. L. kwotę 99.305-, (dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy trzysta pięć) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 10.550,66 (dziesięć tysięcy pięćset pięćdziesiąt 66/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; oraz umorzono postępowanie w zakresie dochodzonej pozwem kwoty 19.614-, (dziewiętnaście tysięcy sześćset czternaście) złotych. Kwota powyższa została zasadzona tytułem zachowku należnego powodowi po śmierci jego matki, a babki pozwanego – A. L.. Spadkodawczyni zostawiła testament notarialny, w którym cały majątek zapisała pozwanemu nie wydziedziczając jednocześnie swoich dzieci tj. powoda i jego siostry, a matki pozwanego.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia apelacji uwzględniającej :

- pominięcie przez sąd pierwszej instancji zeznania świadków M. C. i J. M., wieloletnich koleżanek zmarłej oraz E. M. - córki (choć dał im wiarę), z których wynikało, że matka powoda miała do niego żal za brak zainteresowania, kontaktów, choćby telefonicznych, z pobytów u niego wracała niezadowolona z racji traktowania jej tam przez syna i jego rodzinę, a jak powód był w W., to widywała się z nim jedynie na dworcu PKP, w czasie jego przesiadki na inny pociąg.

- nie zastosowanie przez Sąd I instancji możliwości miarkowania zachowku w oparciu o art. 5 kc; Z uwagi na powyższe, stanowisko sądu pierwszej instancji odnośnie wniosku pozwanego o miarkowanie zachowku nie wydaje się prawidłowe. Nie ulega wątpliwości, że skoro prawo uprawnionego do zachowku służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych, to przy ocenie tego prawa nie można pomijać oceny moralnej także zachowania czy postępowania uprawnionego (powoda) do zachowku względem spadkodawcy, a ta po uwzględnieniu dowodów zgromadzonych w sprawie budzi wątpliwości.

- zasadnie też pozwany wnosił o uwzględnienie faktu, że powód otrzymał od spadkobiercy 12.000 zł. Wadliwe było pominięcie przez sąd przy ustaleniu wartości spadku środków pieniężnych, jakie pozostawiła spadkodawczyni w kwocie co najmniej 24.000 zł (po odliczeniu długów spadkowych). Okoliczność, że powód obliczał należny mu zachowek tylko od wartości spadkowego mieszkania, nie zwalniała sądu z obowiązku ustalenia wartości masy spadkowej

- wadliwie też, na niekorzyść pozwanego, ustalił Sąd Okręgowy początkowy termin odsetek jako datę wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu z tytułu zachowku (por. uchwała SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNC 1985/10/147, Lex nr 3078, wyrok SN z 25 maja 2005 r., I CK 765/04, Lex nr 180835). Dlatego też odsetki od ustalonego według cen na chwilę orzekania zachowku, powinny być naliczone dopiero od daty wyrokowania w sprawie, skoro dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej przez sąd kwoty, stało się wymagalne.

- właściwe byłoby także zaskarżenie rozstrzygnięcia sądu o braku podstaw do rozłożenia zasądzonej kwoty zachowku na raty, czyli zastosowania art. 320 k.p.c. -dostrzec należało także błędne rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w zakresie kosztów procesu. Sąd ten bowiem obciążył pozwanego na podstawie art. 98 k.p.c. całością kosztów poniesionych przez powoda, mimo, że nie wygrał on procesu w całości.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje".

Odnosząc powyższe kryteria do pracy skarżącego należy zauważyć, że obaj egzaminatorzy P. R. i E. P. wskazali, że skarżący sporządził apelację, która nie zawiera braków formalnych, nieprawidłowo określono w niej zakres zaskarżenia, w sposób chybiony podniesiono zarzut przedawnienia wypadek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia pozwany podnosi zaś:

- zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowolnej i w konsekwencji błędnej, nieuwzględniającej doświadczenia życiowego oceny dowodów z zeznań świadków na okoliczność dopełniania przez powoda obowiązków rodzinnych wobec matki, co w konsekwencji doprowadziło sąd pierwszej instancji do konstatacji, że miarkowanie zachowku na podstawie art. 5 kc nie jest uzasadnione;

- zarzut naruszenia art. 320 k.p.c poprzez odmowę rozłożenia zasądzonej kwoty zachowku na raty, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że po stronie pozwanego zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności;

- zarzut naruszenia art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie wskutek poczynienia błędnych ustaleń faktycznych przez sąd pierwszej instancji.

Jak wskazali egzaminatorzy zdający wnosił o zmianę wyroku sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa co do kwoty 99.305zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 r., a także o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. Składa też wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego wyroku (bez zaznaczenia zakresu uchylenia) i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu, nie podnosząc przy tym nierozpoznania przez sąd I instancji istoty sprawy czy też konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, gdyż wymaga tego wydanie wyroku.

Jak wskazała egzaminator E. P. zdający nienależycie reprezentuje pozwanego. Wnosząc apelację w jego imieniu, nie uwzględniając faktu, że w pozwie wnosił o przyznanie powodowi prawa do zachowku w stanowiącej 1/8 wartości spadku, którego jedynym składnikiem jest lokal mieszkał także o zaliczenie na poczet zachowku otrzymanej przez powoda kwoty 12.000,00 następnie nie kwestionował opinii biegłego, zaskarża wyrok w części zasądzającej pozwanego na rzecz powoda kwotę 99.305zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010 roku do dnia zapłaty oraz w części rozstrzygającej o kosztach, wskazując wartość przedmiotu zaskarżenia 99.305,00zł i składając wnioski apelacji jak Formułuje chybiony zarzut przedawnienia. Skarży koszty i odsetki, a nie pod zarzutów w tym zakresie. Zarzuca naruszenie art. 320 kpc, co nie znajduje przełożeń wnioski apelacji. W pozwie pisze, iż uzasadnione jest zastosowanie art. 5 kc dla obni: przysługującego powodowi zachowku, a w apelacji wskazuje, iż żądanie o zachowek sprzeczne z zasadami współżycia społecznego powinno zostać oddalone bądź ewentualnie ograniczone do granic wskazanych przez pozwanego. Tego rodzaju błędy oznaczają profesjonalnemu pełnomocnikowi można postawić zarzut, iż nienależycie reprezentuje klienta.

Komisja II stopnia podtrzymała stanowisko obu egzaminatorów wskazując na powyższe uchybienia pracy skarżącego.

Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko zarówno dwu niezależnych egzaminatorów jak i Komisji II stopnia odnośnie analizy pracy skarżącego, za wyjątkiem faktu podniesienia zarzutu przedawnienia, który to zarzut w ocenie Komisji II stopnia miał zasadnicze znaczenie w sprawie.

Sąd nie podziela stanowiska zarówno Komisji egzaminacyjnej jak i egzaminatorów, że podniesiony zarzut przedawnienia był istotny jednak Sąd podkreśla za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do "przejścia" do skali ocen pozytywnych (wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r., II GSK 695/11, LEX nr 1151722), II GSK 1854/11.

Ponieważ praca skarżącego zawiera inne błędy materialnoprawne chociażby w postaci wskazania nieprawidłowego zakresu zaskarżenia, a także nie zaskarżenia odsetek i kosztów procesu nawet uwzględnienie przez Sąd zarzutu przedawnienia nie zmieni oceny skarżącego, gdyż wielostopniowa skala ocen zaczyna funkcjonować dopiero w wypadku spełnienia wszystkich wymogów formalnych i materialnych apelacji.

A zatem, wprowadzenie wielostopniowej skali ocen możliwe jest jedynie w wypadku braku błędów w zakresie, czy to dochowania wymogów formalnych, czy materialnoprawnych, czy też nieuwzględnienia interesu strony, którą zdający zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z ustawowym celem egzaminu radcowskiego.

Na ocenę pracy skarżącego zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem nie ma wpływu ocena innych prac oraz uchwał dotyczących innych skarżących.

Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.