Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 26/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 105, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekretarz sądowy Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2009r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2008r. J.J. zwróciła się do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2000 r. do września 2003 r. Wnioskodawczyni prośbę swoją uzasadniła ciężką sytuacją rodzinną. Podała, iż samotnie wychowuje dziecko, a z osiąganych dochodów nie jest w stanie spłacić zaległości, nawet w układzie ratalnym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007r. Nr 11. póz. 74 z późn zm.) odmówił J.J. umorzenia zadłużenia na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 04/2000-09/2003 w kwocie 18.122,25 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 04/2000-09/2003 w kwocie 4.193,45 zł i Fundusz Pracy i FGŚP za okres 12/2000-09/2003 w kwocie 1.105,50 zł oraz odsetki od w/w zaległości naliczone na dzień [...] maja 2008 r. w kwocie 22.584,30 zł i koszty upomnienia w kwocie 827,20 zł.

Organ wskazał w uzasadnieniu, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego oraz całości akt sprawy ustalił następujący stan faktyczny: J.J. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] marca 2000 r. do [...] października 2003 r. i jako płatnik zatrudniała pracowników. Od [...] lutego 2008 r. do [...] maja 2008 r. była zatrudniona na umowę o pracę w wymiarze czasu pracy 0,25 etatu z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 281,50 zł, na stanowisku fryzjer damsko-męski. Wnioskodawczyni jest matką samotnie wychowującą dziecko i z tego tytułu otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł oraz zaliczkę alimentacyjną w wysokości 300 zł. Jak wynika z karty informacyjnej sporządzonej przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 332 zł. Ponadto jak poinformowała sama Wnioskodawczyni, obecnie oczekuje ona na pracę na strefie ekonomicznej przy produkcji sosów. Dodatkowo oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, jak też nieruchomości.

Organ podał, iż J.J. posiada zaległości składkowe na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (w tym: składki finansowane przez płatnika za okres 04/2000-10/2003 w kwocie 18.351,62 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 17.785,20 zł, składki finansowane przez ubezpieczonych za okres 06/2000, 07/2000, 10/2002-02/2003 w kwocie 640,99 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 541,80 zł, koszty upomnień w kwocie 299,20 zł), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (w tym: składki finansowane przez płatnika za okres 04/2000-10/2003 w kwocie 4 330.84 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 4 062,10 zł, składki finansowane przez ubezpieczonych za okres 06/2000, 07/2000, 11/2002-01/2003 w kwocie 149,44 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 182,90 zł koszty upomnień w kwocie 299,20 zł), Fundusz Pracy i FGŚP za okres 12/2000-10/2003 w kwocie 1 120.73 zł, odsetki za zwłokę w kwocie 961,00 zł, koszty upomnień w kwocie 228,80 zł. Razem zaległość obciążająca płatnika FUS w kwocie 18.992.61 zł FUZ w kwocie 4.480,28 zł FP i FGŚP w kwocie 1 120.73 zł, odsetki od w/w zaległości w kwocie 23.533,00 zł, koszty upomnień w kwocie 827,200 zł.

Odmawiając wnioskodawczyni umorzenia w/w zaległości organ wskazał w uzasadnieniu decyzji na treść przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej zwanej ustawą. Organ podkreślił, iż decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może - na warunkach określonych w/w przepisem- umarzać należności składkowe, jednakże tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w przypadkach wymienionych w punktach 1 do 6 ust. 3 art. 28 ustawy. Jak wskazał organ w przypadku J.J. powyższe przepisy nie mają zastosowania, ponieważ w stosunku do jej zaległości wdrożono postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, który na dzień wydania decyzji nie stwierdził nieściągalności.

Dodatkowo organ podał, iż w myśl art. 28 ust 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa zaś rozporządzenie Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141. póz. 1365). Zgodnie z przepisami w/w rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie ZUS w przypadku zobowiązanej przepisy powyższego rozporządzenia również nie mają zastosowania. Zdaniem organu zobowiązana ma możliwości zarobkowe pozwalające na uregulowanie zaległych składek i wykorzystuje te możliwości podejmując pracę dorywczą. Organ powołując się na oświadczenie wnioskodawczyni złożone pracownikowi OPS podał, że w maju 2008 r. po zwolnieniu z zakładu fryzjerskiego (tj w okresie [...].05.2008-[...].05208) osiągnęła dochód w wysokości 400 zł. ZUS zwrócił dodatkowo uwagę na fakt, iż J.J. nie powoływała się na zły stan zdrowia, a jako osoba 35 letnia znajduje się w okresie aktywności zawodowej. Aktualne potrzeby na rynku pracy stwarzają realną możliwość świadczenia przez wnioskodawczynię pracy w zakresie usług fryzjerskich, a tego typu działalność gospodarczą w/w prowadziła w latach 2000-2003. Ponadto, jak podkreślił organ, dłużniczka nie przedłożyła żadnych dokumentów (poza wypisami ze szpitala) potwierdzających wydatki związane z chorobą dziecka. Zobowiązana nie wykazała również poniesienia strat materialnych na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również nie wykazała konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem, co pozbawiłoby ją możliwości uzyskiwania dochodu. Organ stwierdził w uzasadnieniu, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni choć trudna, nie ma charakteru wyjątkowego, a instytucja umorzenia zaległości składkowych ma charakter wyjątkowy i powinna być przyznawana sporadycznie zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Z uwagi fakt, iż możliwość dochodzenia zadłużenia rozciąga się na okres 10 lat, sytuacja finansowa zobowiązanej może się jeszcze zmienić i poprawić.

Równocześnie wskazano na wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę, iż wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, która nakazuje, aby instytucja umorzenia stanowiąca wyjątek od zasady równości i obowiązku płatnika do opłacania składek, stosowana była w sposób ograniczony i w sytuacjach nadzwyczajnych.

Od powyższej decyzji J.J. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie przedmiotowych należności podnosząc, iż podstawą umorzenia należności winien być § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego w uzasadnieniu rozporządzenia. Odwołująca się wskazała na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Dodała ponadto, iż w przeszłości dotknęła ją tragedia (w wypadku zginęły jej dwie małoletnie córki). Odwołująca zaznaczyła, iż zamierza podjąć pracę, jednak jej zdaniem praca ta nie pozwoli na zapewnienie -jej oraz rodzinie - podstawowych potrzeb życiowych oraz spłatę zaległych należności wobec Zakładu. W ocenie odwołującej organ wydając przedmiotową decyzję nie rozważył wnikliwie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ograniczył się tylko do stwierdzenia, iż skoro zobowiązana mogła dorywczo zarobić kwotę 400 zł w miesiącu maju 2008 r. i jest w okresie aktywności zawodowej to w jej sytuacji brak podstaw do uwzględnienia złożonego przez nią wniosku. J.J. dodała ponadto, że Zakład co prawda wypisał w treści decyzji dowody jakie wziął pod uwagę przy jej wydawaniu, ale w uzasadnieniu nie ma żadnego odniesienia do tych dowodów.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika składek i jednocześnie o umorzeniu postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych jako bezprzedmiotowego.

Na wstępie organ zwrócił uwagę, iż podczas rozpatrywania sprawy w l instancji Zakład nie wziął pod uwagę zaległości wnioskodawczyni za miesiąc październik 2003 r., ponieważ we wniosku o umorzenie zobowiązana wnosiła o umorzenie składek za okres od kwietnia 2000 r. do września 2003 r. i tylko w tym zakresie można było wydać decyzję.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całej rozciągłości podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż w przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę treść art. 28 ust 1 ustawy, nie zachodzi całkowita nieściągalność będąca przesłanką do umorzenia należności. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienie zostały wyczerpująco określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Zdaniem organu odwoławczego wnioskodawczyni co prawda zaprzestała prowadzenia działalności, jednakże istnieje majątek w postaci wynagrodzenia za pracę, gdyż jak ustalono w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zobowiązana od [...] października 2008 r. podjęła zatrudnienie u płatnika – I.Z.. Organ dodatkowo wskazał, iż w stosunku do zaległości J.J. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, w trakcie którego organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż rozważył także możliwość umorzenie zadłużenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, póz 1365). Badając, czy spełnione zostały przesłanki w/w rozporządzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, należy mieć na uwadze fakt, iż przepisy nie wskazują jakimi kryteriami powinien kierować się Zakład. Dlatego też oceniając sytuację majątkową dłużnika organ miał na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i wziął pod uwagę indywidualną sytuację życiową zobowiązanego. Jednakże, jak zaznaczył organ, nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości.

Organ zwrócił uwagę, że zobowiązana wskazując we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na trudną sytuację finansową, pozbawiającą ją możliwości zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, to stwierdza w nim jedynie jaką kwotę "wina uiszczać miesięcznie" za mieszkanie a nie wykazuje, czy posiada i w jakiej wysokości zaległości z tytułu opłat bieżących. Nie wykazuje także żadnych zaległości publicznoprawnych i cywilnoprawnych. Dodatkowo nie przedłożyła żadnego zaświadczenia o korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej (poza alimentami i zasiłkiem rodzinnym), co wskazywać może, iż sytuacja finansowa nie jest aż na tyle trudna, aby uzasadniała ubieganie się o taką pomoc.

Biorąc pod uwagę powyższe Prezes ZUS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Zdaniem Prezesa ZUS tragedia, o której wspomina we wniosku odwołująca miała miejsce w 1995 r., a działalność gospodarczą zobowiązana prowadziła w latach 2000 r. -- 2003 r. W tej sytuacji trudno mówić o bezpośrednim wpływie zaistniałej tragedii na powstanie zadłużenia. W pozostałym zakresie organ odwoławczy powtórzył argumentację wskazaną przez organ l instancji w zaskarżonej decyzji, zgadzając się z nią.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniosła J.J.. Skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu przywołała ponownie argumentację wcześniej zawartą we wniosku o umorzenie i następnie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w związku z faktem, iż skarga nie wnosi jakichkolwiek nowych elementów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy organ w całości podtrzymała dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. • Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej ( art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają natomiast organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji w pierwszej kolejności Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesa Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.)

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W rozdziale 3 u.s.u.s. "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" w art. 15-30 ustawodawca regulował sprawy podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia należności z tytułu składek, zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości z tytułu składek, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty. Przepis art. 28 ust. 1 formułuje zasadę, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez ZUS w całości lub części, jednak z uwzględnieniem rygorów przewidzianych w ust. 2-4 tego przepisu.

W myśl art. 28 ust.2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości

niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił

przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza

kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest

następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby

trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie

upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28

lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku

majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych,

możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów

Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu

likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z

którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot

przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sytuacja majątkowa dłużnika nie ma zatem żadnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu na podstawie art. 28 ust.1, 2 i 3 u.s.u.s.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji gdy: opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§3 ust.1 pkt 1), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§3 ust.1 pkt 3).

Art. 28 ust.Sa u.s.u.s. ustanawia wyjątek od reguły wyrażonej w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek ten jest ustawowo ograniczony do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Chodzi o składki na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie należności tej grupy dłużników mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności, z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli z uwagi na konieczność ochrony małych i słabych ekonomicznie podmiotów gospodarczych.

Cytowane wyżej rozporządzenie wykonawcze z dnia 31 lipca 2003 r. wydane na podstawie delegacji zawartej w art.28 ust.Sb u.s.u.s. już w § 1 precyzuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji Zakładu ( art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej jako k.p.a. Dotyczy to również postępowania prowadzonego w drugiej instancji przez Prezesa Zakładu na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. (zob. art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Każde decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Zauważyć należy, że uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". Z kolei w wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego ( art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli".

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( § 3 art. 107 k.p.a.). Tak, więc, uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...)• czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...). Swobodne uznanie nie może być, bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Pojęcia użyte w powołanym wyżej przepisach rozporządzenia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej, jak i na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy.

Kierując się powyższym, należało stwierdzić, iż zaskarżona w sprawie decyzja jak również decyzja ją poprzedzająca jest wadliwa z powodu naruszenia przez organy powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, jak również art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Ponadto sposób uzasadnienia decyzji -- niewyjaśniający w sposób pełny stronie przyczyn odmowy umorzenia należności zarówno na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sposób oczywisty narusza art. 8 k.p.a. obligujący organy administracji publicznej doprowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (zasada zaufania obywateli do organów państwa).

Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008r. jak również decyzją ją poprzedzającą z punktu widzenia powyższych kryteriów, należy stwierdzić, iż rozstrzygnięcie to ich nie spełnia. Na podstawie bowiem uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd nie był w stanie ocenić, czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a dokonane przez organy ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcie zostały wydane zgodnie z prawem.

Zauważyć należy, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Oznacza to, iż ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji, niezależnie od tego, czy strona na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoływała nowe okoliczności i dowody, czy też nie. Organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę.

Warto w tym miejscu wskazać, że w nauce prawa administracyjnego jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechny jest pogląd, iż działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, jest ono takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu l instancji. Na merytoryczną stronę rozstrzygnięcia organu odwoławczego zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, póz. 82 stwierdził, iż chodzi o to by, "przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony".

Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, Prezes Zakładu nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., a w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję Zakładu w części dotyczącej odmowy umorzenia składek finansowanych przez płatnika. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty.

Zarówno z akt administracyjnych, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że Prezes Zakładu nie przeprowadził żadnego postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska organu l instancji, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanek do umorzenia należności na podstawie zarówno na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jak i art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ odnosząc się do przesłanek z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., a także z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., stwierdził jedynie, iż z przedłożonych przez stronę dokumentów nie wynika, aby ze względu na stan majątkowy czy sytuację rodzinną, skarżąca nie była w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W opinii Sądu jest to stwierdzenie zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarcza, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Nie zasługuje na akceptację stanowisko organu, że miarą trudnej sytuacji skarżącej jest brak zaległości w opłatach bieżących, publicznoprawnych i cywilnoprawnych oraz to czy skarżąca korzysta lub nie z pomocy społecznej.

Organ ten nie dokonał analizy zawartych we wniosku o umorzenie należności informacji odnoszących się do struktury miesięcznych dochodów i wydatków skarżącej, nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest wywiązanie się skarżącej ze zobowiązania wobec ZUS, które na dzień wydania decyzji pierwszoinstancyjnej wynosiło wraz z odsetkami ogółem kwotę 46832,27 zł. Podkreślenia wymaga, że organy obowiązane są podjąć stosowną inicjatywę w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, a Prezes Zakładu nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej i jej córki. Obowiązek wykazania istnienia omawianej przesłanki umorzenia należności obciąża co prawda skarżącą, jako wnioskodawcę, jednakże rolą organu, który chciał ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez skarżącą było ustalenie także comiesięcznych kosztów ponoszonych przez nią w związku utrzymaniem własnym i syna oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Podkreślić należy, że w sprawie niniejszej skarżąca współdziałała z organami przy wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy, składając wyjaśnienia i dostarczając wymagane przez organ dokumenty. Zakład nie wezwał skarżącej do przedstawienia szeregu dokumentów, które byłyby pomocne w dokonaniu właściwej oceny jej sytuacji majątkowej, w szczególności dotyczące jej obciążeń finansowych.

Organy nie ustaliły faktycznej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, na która oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wysokość stałych obciążeń ( np. opłaty za energie elektryczną, telefon, gaz, mieszkanie ). Nie rozważyły mianowicie jaką rzeczywiście kwotą skarżąca dysponuje ( wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania ), oraz jaka kwota przypada miesięcznie na osobę, a także czy z kwoty tej jest ona w stanie zaspokoić potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i rodziny. Organ powinien szczególnie wnikliwie wyjaśnić sytuację majątkową skarżącej i ustalić czy zapłata składek, rzeczywiście, jak podnosi skarżąca, może zagrozić jej egzystencji, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.

Dokonując ustalenia, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność i stwierdzając, że skarżąca posiada majątek w postaci wynagrodzenia za pracę organ w ogóle nie podał jego wysokości, a wskazując, iż w stosunku do skarżącej Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne, które nie stwierdziło braku majątku, na powyższą okoliczność nie powołał żadnego dokumentu. Nie wiadomo więc na jakiej podstawie organy skonstatowały, iż organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności. W aktach sprawy brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, iż zwrócono się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z prośbą o udzielenie informacji w tym zakresie. Nie jest także wiadome, na ile egzekucja ta jest skuteczna, czy wyegzekwowano od skarżącej kwotę pieniężną oraz jakie w jej toku stosowano środki egzekucyjne.

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organy nie rozważyły właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Uzasadnienie decyzji musi zawierać także precyzyjnie i właściwie podaną podstawę prawną. Tymczasem w uchylonych decyzjach działanie organu tego wymogu nie spełnia. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi generalna przesłanka umorzenia z powodu całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 us.u.s zostały wymienione przesłanki, z którymi związana jest całkowita nieściągalność. Organ nie wskazał, w oparciu o którą z tych przesłanek uznał barak podstaw umorzenia należności i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób okoliczności faktycznych z punktu widzenia wybranej przez siebie przesłanki ( można przypuszczać, że chodzi o przesłankę wskazaną w pkt 5 ).

Podkreślić należy, że zakresem toczącego się postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek objęte zostały również należności za zatrudnianych pracowników. Zarówno z akt sprawy, jak i z treści obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika, że dotyczyły one nie tylko składek obciążających skarżącą jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale także składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek tych nie stosuje się art. 28 i 29. Prawidłowo organ odwoławczy zauważył to unormowanie i uwzględnił go podejmując rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych jako bezprzedmiotowe.

Badając prawidłowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego stwierdzić należy, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uregulowana w art. 28 u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. ma zastosowanie tylko i wyłącznie do zaległości z tytułu składek finansowanych przez osoby będące jednocześnie ich płatnikami. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Oznacza to, iż ani przepis art. 28 u.s.u.s. ani przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) nie mogą stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnianych pracowników w części przez nich finansowanej. W art. 30 u.s.u.s. ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się", co oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia.

W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 2036/06 -LEXnr328195)

Jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich.

W sprawie niniejszej odmowa umorzenia należności obejmowała składki własne skarżącej oraz umorzenie postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez pracownika. W ocenie Sądu, aczkolwiek umorzenie postępowania, należy uznać za słuszne, tym niemniej organ wskazał wadliwą podstawę prawną swej decyzji, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Organ drugiej instancji jako podstawę prawną do punktu II zaskarżonej decyzji powinien podać art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W myśl natomiast art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jednym z możliwych rozstrzygnięć organu odwoławczego jest decyzja, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję •• umarza postępowanie pierwszej instancji.

Skoro żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez pracowników postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej [...] kwietnia 2006 r. tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie powinno zostać umorzone.

W rozstrzygnięciu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wyodrębniono należności z tytułu składek finansowanych przez pracownika, nie wiadomo więc jakiej to kwoty pieniężnej dotyczy umorzenie postępowania. Samo przytoczenie treści art. 30 u.s.u.s. przy jednoczesnym stwierdzeniu braku przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 tejże ustawy nie może być uznane za wystarczające dla pozostawienia w obrocie prawnym wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Przede wszystkim dlatego, iż jest to równoznaczne z niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa, ale również z tego względu, że strona powinna uzyskać od organu jednoznaczną informację o powodach, dla których uwzględnienie jej wniosku nie było możliwe, w tym również co do jakiej należności umorzono postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a co do jakiej kwoty należności odmówiono umorzenia składek

Prawidłowo przeprowadzone postępowanie jest warunkiem wydania poprawnej decyzji. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to konieczność prawidłowego zastosowania przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu, naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, powodując konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winny zostać wyeliminowane wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności organ pierwszej instancji powinien wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest aktualna sytuacja majątkowa skarżącej, z uwzględnieniem oczywiście jej dochodów oraz wydatków. Ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie pozwoli następnie na ocenę czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekła jak w sentencji.