Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 417/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi T.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla punkt 1 zaskarżonej decyzji dotyczący odmowy T.D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] maja 2022 r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej T.D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] – działając na podstawie m.in. art. 3 pkt 11, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; aktualny tekst jedn. Dz. U z 2022 r., poz. 615 ze zm.; dalej jako u.ś.r.) – odmówił T.D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2021 r. T.D. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką H.P. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] września 2011 r., z którego wynika, że orzeczeniem z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...] H.P., została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Zespół uznał, że niepełnosprawność i jej stopień istnieją od [...] stycznia 2004 r. Orzeczenie wydano na stałe. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawuje opiekę nad matką, świadcząc pomoc w pełnym zakresie niezbędnym do stanu jej zdrowia, oraz że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] zmieniono decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], którą wnioskodawczyni nabyła prawo do zasiłku dla opiekunów na okres od dnia [...] czerwca 2014 r. na czas nieokreślony (art. 2 i art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów).

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. organ wezwał stronę do jednoznacznego doprecyzowania wniosku z dnia [...] sierpnia 2021 r., tj. wyboru świadczenia oraz odniesienia się do pozostającej w obrocie prawnym decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekunów, celem uzyskania od strony pisemnego oświadczenia, które ze świadczeń opiekuńczych wybiera. W odpowiedzi z dnia [...] września 2021 r. wnioskodawczyni poinformowała, że rezygnuje z prawa jak wskazała we wniosku i stanowisko to podtrzymuje. Jednocześnie powołała wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, 1a, 1b i 5 u.ś.r. oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazał, że w wyniku przeprowadzonego w dniu [...] września 2021 r. wywiadu środowiskowego, ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową opiekę nad matką, wykonuje wszystkie czynności związane z pielęgnacją, a ze względu na zły stan zdrowia matki, będącej osobą leżącą, wymaga pomocy osób drugich we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Sprawowana opieka zabezpiecza podstawowe potrzeby matki. Wnioskodawczyni posiada prawo do zasiłku dla opiekunów.

Następnie organ wyjaśnił, że nie neguje sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawną matką oraz rozumie jej chęć poprawy sytuacji bytowej, niemniej powołane przepisy wykluczają możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Dlatego wydając przedmiotową decyzję organ kieruje się obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Podstawą wydania decyzji administracyjnej mogą być jedynie powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Natomiast orzecznictwo sądowe należy stosować jedynie pomocniczo przy wyjaśnianiu postawy prawnej i motywów rozstrzygnięcia. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie mają przepisy prawa procesowego dotyczące aktu administracyjnego wydawanego przez organ (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). W myśl z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Natomiast zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Katalog źródeł prawa jest zamknięty.

Dalej organ, powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez ją wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej - wskazał, że nie można z tego wyroku wygenerować nowej normy prawnej. TK wskazał bowiem, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Trybunał stwierdził również, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Tymczasem do dnia wydania decyzji w niniejszej sprawie, art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje w brzmieniu jakie było podstawą wydania przez Trybunał Konstytucyjny wskazanego wyroku. Wobec powyższego, organy administracji publicznej zakwestionowany przepis powinny stosować w dotychczasowym brzmieniu, uzależniając w dalszym ciągu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ wyjaśnił, że co prawda w swoim oświadczeniu strona wnioskuje, iż na podstawie art. 27 ust 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak wyrażona wola nie dotyczy aktualnego toku postępowania. Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa materialnego, organ wskazał, że w sprawie spełniono warunek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. strona należy do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast nie spełniono warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powstanie niepełnosprawności u H.P. miało miejsce po ukończeniu 25. roku życia.

Organ wskazał również, że środki na wypłatę świadczeń stanowią środki publiczne, które podlegają kontroli przez organy nadzorcze pod względem prawidłowości ich wydatkowania. Podstawą wydatkowania świadczeń jest decyzja administracyjna, która musi odpowiadać wymogom prawnym, a więc przepisom prawa materialnego i procesowego. W celu niedopuszczenia do zakwestionowania wydatku organ musi rozważnie wydawać swoje rozstrzygnięcia.

Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] – działając na podstawie m.in. art. 17, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 u.ś.r. z uwzględnieniem art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.) i art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009) – uchyliło w całości decyzję Burmistrza z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], i:

1) odmówiło T.D. w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] maja 2022 r. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) przyznało T.D. od dnia [...] maja 2022 r. do [...] maja 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką w wysokości 1025,40 zł,

3) przyznało T.D. od dnia [...] czerwca 2022 r. do bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką w wysokości 2119 zł miesięcznie,

4) przyznało składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów,

5) przyznało składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 20-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem, że nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 933).

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności powołał treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i wskazał, iż ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy nie jest sporny.

Dalej Kolegium zauważyło, że organ I instancji z dwóch powodów odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Po pierwsze strona w dniu wydania decyzji pobierała zasiłek dla opiekunów na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...]. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Biorąc pod uwagę, iż decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] organ I instancji uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie przyznania T.D. prawa do zasiłku dla opiekuna - od dnia [...] maja 2022 r. ustała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja z dnia [...] maj 2022 r. została doręczona stronie w dniu 18 maja 2022 r. W dniu 20 maja 2022 r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż zrzeka się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji.

Po drugie decyzję odmowną organ I instancji uzasadnił brakiem spełnienia warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przy rozważaniu tej kwestii Kolegium uznało za konieczne wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które owiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał. Według Kolegium wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok zmienił sytuację prawną strony. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące, co do swojej sentencji, ta zaś w powołanym wyroku stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia odwołania.

Wobec powyższego Kolegium uznało, iż odwołująca nie spełniła warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] maja 2022 r. z uwagi na to, iż w tym czasie T.D. była uprawniona na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] do zasiłku dla opiekuna. Z kolei od dnia [...] maja 2022 r. strona spełniła warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. T.D., reprezentowania przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji, poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., w konsekwencji czego nie przyznano skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia [...] sierpnia 2021 r. Mając to na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że Kolegium przyznając świadczenie pielęgnacyjne uczyniło to z pominięciem normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] sierpnia 2021 r., a nie jak wskazał organ od dnia [...] maja 2022 r.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt pobierania specjalnego zasiłku dla opiekuna oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Składając takie oświadczenie w chwili złożenia wniosku, pozbawiłby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania. Ponadto nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów narusza nie tylko przepisy u.ś.r., ale również zasady sformułowane w art. 7, 8 i 9 k.p.a.

Skarżąca korzystała z tej formy pomocy, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Ponadto z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Jednakże organ nie wziął powyższego pod uwagę dokonując przedmiotowego rozstrzygnięcia. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła strona skarżąca, a organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2022 r. nr [...]. Decyzją tą SKO uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2022r., którą Burmistrz odmówił skarżącej prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, i w tym zakresie orzekł o: 1) odmowie T.D. w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] maja 2022 r. świadczenia pielęgnacyjnego, 2) przyznaniu T.D. świadczenia pielęgnacyjnego od [...] maja 2022 r. do [...] maja 2022 r. w wysokości 1025,40 zł, 3) przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego od [...] czerwca 2022 r. do bezterminowo ze składką na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne i rentowe.

Przy czym w będącej przedmiotem rozpoznania skardze zakwestionowana została część decyzji SKO obejmującą pkt 1 dotyczący odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] sierpnia 2021 r. do [...] maja 2022 r.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że w części objętej skargą decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawę działania organu w rozpoznawanej sprawie stanowiły obowiązujące w dniu wydania decyzji organu II instancji przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.; obecnie tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do

ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Niesporne było w niniejszej sprawie, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność ta istnieje od [...] stycznia 2004 r. ([...] roku życia). Orzeczenie wydane zostało bezterminowo.

Niewątpliwie słusznie SKO uznało, iż organ I instancji błędnie zinterpretował i zastosowała przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym cytowany przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Wobec tego organ odwoławczy prawidłowo rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia i orzekając pominął ją.

Dodać przy tym należy na marginesie, iż już uprzednio w decyzji kasatoryjnej z dnia [...] grudnia 2021 r. Kolegium wskazało na sposób interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, K 38/13, a mimo to organ I instancji ponownie w decyzji z [...] lutego 2022 r. stwierdził brak spełnienia przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, iż skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad jej matką.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] sierpnia 2021 r., podczas gdy świadczenie przyznane zostało przez skarżony organ od [...] maja 2022 r.

Kolegium wyjaśniło, iż przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] maja 2022 r. był brak spełnienia przez skarżącą warunków do przyznania tego świadczenia z uwagi na to, że w tym czasie skarżąca była uprawniona do zasiłku dla opiekuna na podstawie decyzji Burmistrza z [...] czerwca 2014 r. i warunki te spełniła od [...] maja 2022 r., gdyż - jak należy domniemywać - usunięta została negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co uprawniało do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie bowiem decyzji Burmistrza z dnia [...] maja 2022 r. została uchylona decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna.

Zdaniem Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób podzielić stanowisko organu odwoławczego w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] maja 2022 r., czyli od początku miesiąca, w którym złożony został wniosek o poznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia poprzedzającego przyznanie tego świadczenia. Istotne znaczenie ma fakt, iż skarżąca wprawdzie w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w dniu 13 sierpnia 2021 r.(data nadania wniosku w urzędzie pocztowym), miała przyznany zasiłek dla opiekuna na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] czerwca 2014 r. (zmienionej decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r.), jednakże już w treści tego wniosku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna (błędnie określonego w treści wniosku jako specjalny zasiłek opiekuńczy, co pozostaje jednak bez znaczenia, gdyż organ posiada wiedzę jakiego świadczenia to dotyczyło). Dopiero jednak na skutek kolejnego oświadczenia pełnomocnika skarżącej, złożonego na skutek wezwania organu z dnia [...] maja 2022 r. (i w związku z działaniami SKO), organ I instancji wydał w dniu [...] maja 2022 r. decyzję uchylającą decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna. Zatem na skutek błędnych decyzji organu I instancji, uwzględnienie wniosku skarżącej z dnia [...] sierpnia 2021 r., nastąpiło po 9 miesiącach , wskutek wydania zaskarżonej decyzji reformatoryjnej SKO z dnia [...] maja 2022 r.

W ocenie Sądu skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. już we wniosku z dnia [...] sierpnia 2021 r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.), wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu I instancji. Późniejsze złożone przez stronę oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna (na skutek wezwania organu z [...] maja 2022 r.), stanowiło wyłącznie potwierdzenie wcześniej złożonego oświadczenia. Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Fakt przysługującego skarżącej zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w wyżej opisanych okolicznościach, zgodnie z art.,. 24 ust. 2 u.ś.r. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Uwzględnienia wymaga przy tym okoliczność, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Rzeczą organu odwoławczego winno być zatem rozważenie możliwości przyznania skarżącej również za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] maja 2022 r. świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłku dla opiekuna (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1464/21, z 6 października 2021 r., I OSK 559/21, z dnia 15 października 2018 r., I OSK 1401/18, wyroki WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2018 r., III SA/Kr 353/18, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r., II SA/Łd 1018/17, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 27marca 2019 r., II SA/Go 60/19). Strona nie może bowiem ponosić negatywnych skutków wynikających z wadliwego działania organów, in concreto – zostać pozbawiona przysługujących jej świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1050/21).

Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Celem regulacji z art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium tego wyboru nie uwzględniło prawidłowo. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

W tym stanie rzeczy należało uznać, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ostatnie odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji błędnie pominęło, że zgodnie z regułą wynikającą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Tym samym organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z pominięciem art. 24 ust. 2 tej ustawy, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił w istocie niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.

Należy nadto wskazać, że w orzecznictwie dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA: z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16). Przy czym zmiana lub uchylenie dokonywane może być w trybie art. 155 k.p.a., a także 32 u.ś.r. Wskazuje się także, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15, z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 738/21).

Niewątpliwie skarżąca nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna za ten sam okres. Jednakże zdaniem sądu okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna i pobrała to świadczenie, nie wyklucza przyznania jej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. Organ administracji winien w tej sytuacji skorzystać z możliwości wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej przyznanym zgodnie z jej wyborem.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu pkt 1 zaskarżonej decyzji dotyczącego odmowy przyznania T.D. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] maja 2022 r.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać określenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosując art. 24 ust. 2 u.ś.r., przy czym uwzględnić powinien możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem (w zakresie rozliczenia świadczeń por. wyrok WSA w Szczecinie z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 50/21 i powołane tam orzeczenia).

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

W przedmiocie kosztów postępowania obejmujących koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie

art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.