Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1161/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 223/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 6 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 223/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA") odmówił G. sp. z o.o. w N. w upadłości układowej (dalej: "Skarżąca" bądź "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji powołał art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Ze stanu faktycznego przedstawionego przez WSA wynika, że postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 223/13, o odmowie zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 6 marca 2013 r. w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za styczeń 2010 r. Skarżąca, złożyła skargę kasacyjną na ww. postanowienie z dnia 21 stycznia 2014 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału strona wezwana została do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Spółka w kolejnym wniosku powtórzyła okoliczności przedstawione już w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w wskazujące, jej zdaniem, na bardzo trudną sytuację finansową. Według rachunku zysków i strat na koniec 2012 r. poniosła stratę w wysokości 888.485,30 zł (strata na koniec 2013 r. wynosiła 112.487,38 zł, co wynika z uzupełnionych danych - deklaracji CIT-8 za rok 2013). Z oświadczenia spółki wynikało, że jej kapitał zakładowy wynosi 2.500.000 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 4.657.599,66 zł. Stan środków zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych wynosił 0,00 zł. Skarżąca podała, że w wyniku wprowadzenia nowych regulacji prawnych w zakresie stawek podatku od gier, zmieniły się całkowicie warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Obowiązujące przepisy nie dają możliwości uzyskania nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych oraz salonów gier. Podkreśliła, że obecnie istnieje możliwość kontynuowania działalności w oparciu o zezwolenia uzyskane na podstawie przepisów sprzed 1 stycznia 2010 r. Taki stan prawny powoduje, że działalność prowadzona przez spółkę, przy braku zmiany profilu dotychczasowej działalności zakończy się najpóźniej w 2015 r. Argumentując swój wniosek skarżąca wskazała, że drastyczna zmiana stanu prawnego doprowadziła do zapaści finansowej. Pomimo kontynuowania działalności w ramach uzyskanych wcześniej zezwoleń prowadzenie jej jest bardzo utrudnione z uwagi na działalność różnych organów państwa, których kontrole są nastawione na likwidację tego segmentu rynku usług rozrywkowych. Podniosła, że nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości. Oświadczyła, iż nie posiada środków na opłacenie tzw. wpisowego, gdyż przychody skarżącej w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Środki uzyskiwane przez stronę z uwagi na podwyżkę podatku od gier z 180 euro na 2.000 zł przeznaczane są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka eksploatuje około 200 automatów, co stanowi 71% stanu funkcjonujących urządzeń pod rządami ustawy sprzed 1 stycznia 2010r., w konsekwencji czego nie posiada środków na bieżącą działalność. Wskazała także, że łączna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest spółka, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Dodatkowo stwierdziła, że środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnym stanie prawnym obowiązującym w Polsce jak i za granicą nie da się sprzedać. Podała także, że oba posiadane rachunki bankowe są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości ponad 7.207.857,79 zł (w pierwszym wniosku było to 8.700.000 zł). W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawczyni przedłożyła: aktualne wyciągi z dwóch rachunków bankowych, deklarację CIT-8 za rok 2012 i 2013, a ponadto kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K., Wydział [...] Gospodarczy z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt [...] o ogłoszeniu upadłości skarżącej z możliwością zawarcia układu.

Sąd wyjaśnił, że zmiana sytuacji finansowej skarżącej poprzez uwzględnienie finansów strony na koniec 2013 r. w deklaracji CIT-8 spowodowała, że merytorycznej ocenie Sądu podlegał również drugi w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd uznał, że sytuacja finansowa Spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka nie wykazała, że w jej aktualnej sytuacji zaistniały przesłanki przewidziane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu dotychczasowa argumentacja (przedstawiona w postanowieniu WSA i NSA) przemawiająca za odmową przyznania prawa pomocy nadal ma zastosowanie w sprawie, gdyż uzasadniając aktualny wniosek Skarżąca wiernie powtórzyła okoliczności przedstawione w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy..

Sąd podkreślił, powołując się na postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Dalej Sąd podkreślił, że z przedstawionych na skutek wezwania deklaracji CIT-8 za rok 2013 wynika, że strata na koniec 2013 r. wynosiła 112.487,38 zł, co wskazuje na polepszanie się sytuacji Spółki w porównaniu z poprzednim rokiem, kiedy strata na koniec 2012 r. wyniosła 888.485,30 zł. Spółka nie wyjaśniła przyczyny zmniejszenia wysokości zajęć na rachunkach bankowych.

Ponadto upadłość Skarżącej z możliwością zawarcia układu, o której orzekł Sąd Rejonowy dla [...] w K., Wydział [...] Gospodarczy w postanowieniu z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt [...], nie może, zdaniem Sądu, stanowić argumentu przesądzającego o złej kondycji finansowej Spółki. Jak bowiem wynika z deklaracji CIT-8 na koniec 2013 r. Spółka odnotowała przychody w wysokości 93.956.187,69 zł, co przekonuje o dużym potencjale podmiotu.

Spółka zaskarżyła w całości wskazane wyżej postanowienie i wniosła o jego zmianę, poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozstrzygnięcia. Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U.2012 poz. 1112., dalej: "p.u.i.n."), a to poprzez bezzasadne odmówienie zastosowania wobec Skarżącej prawa pomocy w postaci dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku z uiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, gdy Strona, znajdując się w stanie upadłości, obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić.

W uzasadnieniu zażalenia Spółka zwróciła uwagę na treść art. 10 i art.11 p.u.i.n., które wskazują przesłanki ogłoszenia upadłości. Spółka podniosła, że na tle postanowienia z dnia 11 lutego 2014 roku jasnym jest, że została postawiona w stan upadłości, albowiem nie była w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań. Ten niepodważalny fakt został jednak, w ocenie Spółki, błędnie oceniony przez Sąd, który zaakcentował w swoim orzeczeniu jedynie okoliczność dalszego prowadzenia działalności przez Spółkę - co jednak wydaje się nieistotne z punktu widzenia regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Na podstawie art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny po przeanalizowaniu zarzutów Spółki - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 10 i art.11 p.u.i.n. - zawartych w zażaleniu uznał je za bezzasadne.

Po pierwsze, Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i doszedł do słusznego przekonania, że Skarżąca nie wykazała w świetle regulacji prawnej zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z deklaracji CIT-8 za rok 2013 wynika, że strata na koniec 2013 r. wynosiła 112.487,38 zł, co wskazuje na polepszanie się sytuacji spółki w porównaniu z poprzednim rokiem, kiedy strata na koniec 2012 r. wyniosła 888.485,30 zł. Ponadto wykazana przez Spółkę strata nie świadczy, w ocenie Sądu, jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, gdyż biorąc pod uwagę skalę prowadzonej przez Skarżącą działalności wskazana kwota stanowi zaledwie ułamek procentowy przychodu. Natomiast z informacji dotyczących rachunków bankowych i ich zajęcia wynika, że kwota zablokowana na obu wykazanych przez stronę rachunkach wynosi po -6.697.100,67 zł, przy czym saldo początkowe i końcowe na 31.03.2014 r. wynosiło 32.303,06 zł (rachunek nr 59 1050 1520 1000 0022 4617 9101) oraz 15.870,- zł (rachunek nr 07 1050 1520 1000 0022 7556 4926). Z kolei saldo dostępne na rachunkach wynosiło odpowiednio: -6.664,797,61 zł i -6.681.230,67 zł. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła jednak przyczyn zmniejszenia wysokości zajęć na rachunkach bankowych kwot w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości ponad 7.207.857,79 zł (w pierwotnym wniosku było to 8.700.000 zł). Sytuacja finansowa spółki nie została zatem w pełni zobrazowana.

Po drugie, nie można zgodzić się z twierdzeniem Spółki, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił okoliczność pozostawania przez Spółkę w upadłości układowej na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2014 roku, a przez to naruszył art. 10 i art.11 p.u.i.n. Sąd słusznie zauważył, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że Spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą. Wydane zatem postanowienie o ogłoszeniu upadłości nie zakończyło bytu prawnego Spółki. Podkreślić należy, że postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (zob. A. Jakubiak-Mirończuk, Postępowanie upadłościowe i naprawcze, [w:] "Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych", LEX nr 81308).

W związku z powyższym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione przez Spółkę zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.