Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 962/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 7 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21 czerwca 2018r., którym odmówiono M.K. (dalej: skarżąca) wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości.

W uzasadnieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec L.K. i R.K., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 02.11.2017 r. o numerach: [...],[...] i [...], obejmujących nieuregulowany podatek dochodowy od osób fizycznych za lata 2009 i 2010 oraz podatek od towarów i usług za październik 2011 r.

Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono L. i R.K. w dniu 04.12.2017 r. wraz z odpisem zawiadomienia nr [...] z dnia 15.11.2017 r. o zajęciu, stanowiącej własność skarżącej, nieruchomości położonej w G., przy ul. P., dla której Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Dyrektor wskazał, że Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 27.02.2015 r., sygn. akt [...] uznał za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego umowę darowizny oraz ustanowienia służebności zawartą w dniu 29.08.2012 r. pomiędzy L. i R.K. a skarżącą. Wyrokiem z dnia 26.11.2015 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny - I Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącej od w/w wyroku.

Pismem z dnia 10.05.2018 r. (doręczonym w dniu 28.05.2018 r.) organ egzekucyjny poinformował skarżącą o przystąpieniu do egzekucji w/w nieruchomości na podstawie art. 110 c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej: u.p.e.a.

W dniu 04.06.2018 r. skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości KW nr [...], podnosząc m.in., że organ błędnie określił stronę zobowiązaną, gdyż przedmiotowa nieruchomość nadal należy do skarżącej, a nie do L. i R.K.

Postanowieniem z dnia 21.06.2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia w/w skargi uznając, że skarga została wniesiona przez osobę nieuprawnioną.

Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Dyrektor przywołał treść przepisu art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku (§ 2).

Dyrektor podkreślił, że art. 54 § 2 u.p.e.a. wymienia podmiot, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, a nie - jak wskazuje pełnomocnik - podmiot, którego interes faktyczny lub prawny został naruszony wskutek działań organu egzekucyjnego.

Dyrektor zauważył także, że skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego lub egzekutora jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego, a nie skargą w rozumieniu przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., III SA 1995/99, LEX nr 47985).

Powoduje to, że tryb składania skargi na czynność egzekucyjną musi być zrekonstruowany na gruncie ustawy egzekucyjnej, a nie - jak wywodzi to pełnomocnik w niniejszej sprawie - na gruncie K.p.a. Uznanie skarżacej przez organ I instancji jako strony w rozumieniu art. 28 K.p.a., nie daje jej uprawnień do składania środków zaskarżenia, co do których u.p.e.a. zawiera szczegółowe uregulowania, w tym katalog osób uprawnionych do ich wnoszenia, tak jak ma to miejsce w przypadku art. 54 § 1 u.p.e.a.

Odnosząc się natomiast do stanowiska pełnomocnika dotyczącego skutków wyroku z dnia 27.02.2015 r. , sygn. akt [...], którym uznano za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego umowę darowizny oraz ustanowienia służebności zawartą w dniu 29.08.2012 r. pomiędzy L. i R.K. a skarżącą, Dyrektor wskazał, że istotą tego wyroku nie jest unieważnienie czynności prawnej w postaci umowy darowizny, zawartej między L. i R.K. a skarżacą. Wyrok z dnia 27.02.2015 r. został bowiem wydany z pozwu wniesionego na podstawie art. 527 Kodeksu Cywilnego, tj. na skutek wniesienia przez wierzyciela - Skarbu Państwa, Naczelnika Urzędu Skarbowego - skargi pauliańskiej. Wyrok wydany na skutek skargi pauliańskiej uznaje czynność prawną dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela. Oznacza to, że zaskarżone rozporządzenie jest co do zasady skuteczne (między jego stronami oraz między osobą trzecią a innymi osobami niż wierzyciel), względem wierzyciela egzekwującego chronioną skargą wierzytelność nie wywołuje jednak skutku i może być przez niego traktowane jak nieistniejące. Wierzyciel, którego powództwo pauliańskie zostało uwzględnione, może prowadzić egzekucję wierzytelności będącej podstawą skargi pauliańskiej z majątku osoby trzeciej. Formalnymi podstawami wszczęcia tej egzekucji i skierowania jej do przedmiotów majątkowych osoby trzeciej są tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi (zobowiązanemu) i wyrok przeciwko osobie trzeciej, uznający czynność prawną dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela (podobnie post. Sądu Najwyższego z 7.4.2011 r., IV CSK 375/10). Egzekucja wobec osoby trzeciej może być skierowana do tego przedmiotu majątkowego, który wskutek zaskarżonej czynności wyszedł z majątku dłużnika i wszedł do majątku osoby trzeciej (tak: E. Gniewek, P. Machikowski, Kodeks cywilny, komentarz do art. 532, Legalis 2016).

W zaistniałej sytuacji, obowiązkiem skarżącej jest zatem znoszenie egzekucji prowadzonej przez wierzyciela z jej majątku. Egzekucja w dalszym ciągu prowadzona jest przeciwko zobowiązanej L.K. i R.K. W jej toku Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął należącą do skarżacej nieruchomość, która - na skutek ubezskutecznienia w stosunku do wierzyciela czynności darowizny - traktowana jest w toku egzekucji tak, jakby pozostawała nadal w majątku dłużnika (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r., V CK 598/04 i wyrok tego Sądu z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CSK 273/09). W ten sposób zapewniona jest realizacja przewidzianego w art. 532 Kodeksu Cywilnego uprawnienia wierzyciela pauliańskiego do pierwszeństwa przed wierzycielami osoby trzeciej w dochodzeniu zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Wyrok pauliański tworzy fikcyjny stan rzeczy na potrzeby postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez wierzyciela przeciwko jego dłużnikowi. Fikcja polega na usunięciu dla tego wierzyciela skutków krzywdzącej w rozumieniu art. 527 Kodeksu Cywilnego, czynności prawnej i otwarciu drogi do traktowania przedmiotów, zarówno tych, które wyszły z majątku dłużnika, jak i tych, które do niego nie weszły, tak jakby się w tym majątku znajdowały i mogły być objęte egzekucją skierowaną przeciwko dłużnikowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12.12.2012 r., sygn. akt III CZP 79/12). Tym samym, stanowisko pełnomocnika, jakoby organ dokonując zajęcia nieruchomości zawiadomieniem z dnia 15.11.2017 r. błędnie określił stronę zobowiązaną wskazując L. i R.K. zamiast skarżącej, należało uznać za nieprawidłowe.

Skoro zatem skarżąca, nie będąc zobowiązanym w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, złożyła skargę na czynność egzekucyjną, organ I instancji prawidłowo przyjął, że skarga została złożona przez osobę nieuprawnioną, co skutkowało odmową wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu I i II instancji w całości i umorzenie postępowania prowadzonego wobec nieruchomości na podstawie wydanych tytułów wykonawczych, ewentualnie o uchylenie postanowień organu I i II instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia,, zarzucając naruszenie przepisów:

1. art. 28 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca mimo iż posiada status strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym, to nie przysługują jej środki zaskarżenia przewidziane w przepisie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji gdy nieruchomość położona przy ulicy K. w G. i objęta egzekucją wobec wydanego wyroku SO w G. nie "wróciła" do majątku dłużników, oraz pozostaje dalej w majątku skarżącej M.K., a zatem postępowanie to, jako dotyczące jej interesów i majątku nadaje jej status strony i wszelkie związane z tym prawa strony, a także prawo do złożenia skargi w oparciu o art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

2. art. 54 § 1 w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że środek zaskarżenia przewidziany w art. 54 w/w ustawy przysługuje jedynie zobowiązanemu, w świetle gdy przepis mimo iż jako uprawnionych do wniesienia skargi wymienia przede wszystkim wierzyciela i zobowiązanego, to jednak wykładnia celowościowa pozwala uznać, iż uprawnia on do złożenia skargi również podmiot którego interes faktyczny lub prawny został naruszony wskutek działań organu egzekucyjnego;

3. art. 54 § 1 w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego w wyniku niezastosowania tych przepisów i nieuznania Skarżącej za stronę postępowania egzekucyjnego, w sytuacji skierowania egzekucji do jej prawa majątkowego, co w oczywisty sposób wynika z wiary publicznej ksiąg wieczystych i stanu faktycznego;

4. - art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegający na braku wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co doprowadziło do błędu w ustaleniach stanu faktycznego i podtrzymania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia skargi M.K. na czynność egzekucyjną, podczas gdy skarżąca miała, jako osoba, której przedmiotowa czynność egzekucyjna bezpośrednio dotyczy prawo do zaskarżenia czynności dotyczącej przystąpienia do egzekucji z nieruchomości skarżącej jako osoba posiadająca wyłączne prawo do przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) i art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Tak pojmując rolę Sądu stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna.

Istotę sporu stanowi w rozpoznawanej sprawie kwestia, czy uprawnienie do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną przysługuje osobie niebędącej dłużnikiem, do której majątku skierowano egzekucję wobec wydania prawomocnego wyroku uznającego czynność prawną przysparzającą [umowę darowizny] za bezskuteczną wobec wierzyciela.

W sprawie bezsporne jest, że umowa darowizny nieruchomości, dokonana na rzecz Skarżącej przez dłużników została uznana za bezskuteczną. Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 27.02.2015 r., sygn. akt [...] uznał za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego umowę darowizny oraz ustanowienia służebności zawartą w dniu 29.08.2012 r. pomiędzy L. i R.K. a skarżącą. Wyrokiem z dnia 26.11.2015 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny - I Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącej od zapadłego wyroku.

W ocenie Sądu, osobie trzeciej, wobec której uznano czynność prawną za bezskuteczną, nie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną zajęcia przedmiotu tej czynności.

W świetle art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Natomiast w myśl art. 54 § 2 u.p.e.a., wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku – skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Z powyższego przepisu wynika wprost, że osobie trzeciej – a taką przecież jest skarżąca– skarga na czynność egzekucyjną przysługuje tylko w związku z przewlekłością postępowania.

Skarżąca nie jest przy tym zobowiązanym, tym bowiem pozostają dłużnicy, wobec których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, to jest L. i R.K.

Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Skarżąca nie mieści się zatem w pojęciu zobowiązanego, co uprawniałoby ją do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.

W tym znaczeniu zobowiązanym jest ten podmiot – ta osoba, która jest adresatem określonego, wymaganego zachowania [obowiązana do świadczenia pieniężnego lub niepieniężnego]. Osoba trzecia, która uzyskała przysporzenie – tak jak w tym wypadku na podstawie umowy darowizny – a następnie to przysporzenie, a dokładniej – czynność prawna do niego prowadząca została uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, nie jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżąca nie jest bowiem osobą, która nie wykonała w terminie ciążącego na niej obowiązku zapłaty należnych zobowiązań pieniężnych – tymi są L. i R.K.

W tym miejscu podkreślić trzeba, że istotą skargi pauliańskiej jest uzyskanie stanu, w którym dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela czynność prawna, jest uznana za bezskuteczną wobec tego wierzyciela.

Uwzględnienie skargi pauliańskiej nie unicestwia czynności, której ona dotyczy, lecz powoduje, że dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela czynność prawna jest wobec tego wierzyciela bezskuteczna, a w konsekwencji wierzyciel może się zaspokoić ze składnika majątkowego stanowiącego przedmiot czynności uznanej za bezskuteczną. Oznacza to, że wobec tego składnika wierzyciel może skutecznie prowadzić egzekucję, tak jakby czynność prawna nie miała miejsca. Zaskarżona czynność zachowuje zatem ważność, ale – jedynie w stosunku do wierzyciela, który skutecznie wystąpił ze skargą pauliańską – jest ona bezskuteczna. Natomiast w relacjach z innymi osobami, w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową, oraz w stosunku do innych podmiotów czynność pozostaje skuteczna [bezskuteczność względna].

Skoro zatem wierzyciel dysponuje prawomocnym, wykonalnym orzeczeniem uznającym czynność prawną darowizny na rzecz Skarżącej za bezskuteczną wobec niego, jest zatem uprawniony do prowadzenia egzekucji z przedmiotu tej darowizny. Skarga na czynność egzekucyjną, zmierzająca do zakwestionowania możliwości prowadzenia przez wierzyciela egzekucji z nieruchomości, co do której uwzględniona została skarga pauliańska nie może zatem służyć za instrument zwalczania tego skutku.

Argumentacja Skarżącej zmierzająca do wykazania, że podmiotem zainteresowanym w złożeniu skargi na czynność egzekucyjną może być też osoba trzecia, która, mimo że nie jest dłużnikiem, lecz nabyła prawo majątkowe od zobowiązanego i zachodzi ryzyko prowadzenia egzekucji z nabytego prawa, pomija, po pierwsze – że w sprawie nie mamy do czynienia z nabyciem przedmiotu, do którego nietrafnie skierowano egzekucję, lecz z operacją w drugą stronę, to jest uznaniem dokonanej przez dłużnika czynności prawnej za bezskuteczną, po drugie zaś – że ochronie praw nabywcy przedmiotu, do którego niesłusznie skierowano egzekucję, służy żądanie wyłączenia przedmiotu spod egzekucji.

Natomiast w myśl art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zasadny jest więc wniosek, że Skarżąca nie będąc zobowiązanym w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [art. 1a pkt 20 tej ustawy], nie posiadała – w myśl art. 54 § 1 i 2 tej ustawy – legitymacji do złożenia skargi na czynność egzekucyjną, a skoro tak to organ zobligowany był do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w tej sprawie, co prawidłowo uczynił.

W świetle treści powołanych przepisów, nie sposób też zgodzić się, by naruszony został art. 28 kpa, przewidujący, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. To przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraźnie podają, komu i w jakim zakresie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną.

W konsekwencji nie znalazły potwierdzenia stawiane w skardze zarzuty naruszenia art. 54 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 28 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w wyniku błędnej interpretacji i bezpodstawnego uznania, że skarżącej nie przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego.

Orzekającym w sprawie organom nie sposób także zarzucić brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Podstawową kwestia w tej sprawie było bowiem stwierdzenie czy skarżąca posiadała legitymację do złożenia skargi na czynność egzekucyjną. Skoro prawidłowo ustalono w świetle obowiązujących przepisów u.p.e.a., że skarżąca takiej legitymacji nie posiada, organ był obowiązany do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia. Odmienny od oczekiwanego przez skarżącą rezultat złożenia skargi na dokonaną czynność egzekucyjną nie powoduje, że kontrolowane rozstrzygnięcie może być uznane za wydane z naruszeniem zasad postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.