Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1698/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Sędziowie NSA Krystyna Borkowska, Stanisław Nowakowski (spr.), Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 października 2000r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego pozbawił A. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w Wałbrzychu decyzją z dnia 22 października 1981 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 25 października 1946r. do 31 grudnia 1947r. — łącznie l rok 2 miesiące.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż A. S. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w organach milicji obywatelskiej.

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt b. ZBoWiD. Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że A. S. uzyskał na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się takie osoby uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. podał, że do organów Milicji Obywatelskiej wstąpił 21 października 1946r. w Komendzie Powiatowej w Kłodzku. Służbę w charakterze milicjanta pełnił na Posterunku w Kudowie Zdroju. Działo się to po powrocie z Niemiec, dokąd był wywieziony przez okupanta hitlerowskiego do pracy przymusowej. Początkowo – jak podaje skarżący - pełnił różnego rodzaju służby patrolowe, zabezpieczające ochronę życia i bezpieczeństwa mieszkańców miasta i okolicznych wiosek. Podnosi, że w tym czasie na tym terenie działały uzbrojone "grupy hitlerowskiego wherwolfu", które miały na celu podpalanie zabudowań gospodarczych, wywoływanie strachu i terroru wśród osadników wojskowych.

Podczas służby na tych ziemiach skarżący z narażaniem życia i zdrowia, jak twierdzi, brał udział w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego i jego administracji. Na te okoliczność skarżący nie posiada jednak żadnych dokumentów prócz tych, które znajdują się w aktach Urzędu Kombatantów.

Różne akta stanowiące udział w walkach i przebiegu codziennej służby znajdowały się wyłącznie w Komendzie Powiatowej w Kłodzku, bowiem tam mieściła się komórka kadrowa prowadząca dokumentację. O fakcie udziału brania przez skarżącego udziału w walkach z Wehrwolfem mogliby poświadczyć ówcześni koledzy ze służby: [...]i wielu innych, których nazwisk i bliższych danych nie pamięta i nie są mu znane. Skarżący posiada dwie fotografie z przygotowania przed wyjazdem na akcję, do walki z Wehrwolfem. Również fakt udziału w walkach z Wehrwolfem został potwierdzony w deklaracji członkowskiej ZBoWiD znajdującej się w aktach Urzędu Kombatantów.

Decyzją z dnia 31 maja 2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § l pkt l w związku z art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 października 2000r. Nr [...] o pozbawieniu A. S. uprawnień kombatanckich.

W motywach orzeczenia Kierownik Urzędu podniósł, iż A. S. uzyskał uprawnienia w ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej za działalność prowadzoną podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD. Wobec powyższego Kierownik Urzędu stwierdził, że A. S. otrzymał uprawnienia w ZBoWiD wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Organ przyjął, że zgodnie z art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące udziału w walkach z Wehrwolfem podczas służby w MO oraz pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie mają wpływu na wynik sprawy.

Jednakże stosownie do art. l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu.

Wskazując na uchwałę z dnia 12 czerwca 2000 r., sygn. akt OPS 5/00, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy, organ podnosi, że jakiekolwiek zadania wykonywane podczas służby w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką.

Ponadto zgodnie z ustawą z dnia 18 marca 1999 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. z 1999 r. Nr 28, poz.257) termin składania udokumentowanych wniosków o przyznanie powyższego świadczenia upłynął dnia 31 grudnia 1999r.

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, sygn. akt [...] oddalił skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 2001 r. w przedmiocie pozbawienia Adolfa Smoły uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej (...) "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, art. 2 oraz art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r."

Sąd pierwszej instancji stwierdza, że art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy ustanawia przesłanki od wystąpienia których uzależniony jest sposób rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Przesłanką utraty uprawnień kombatanckich jest stwierdzenie, że uzyskano je na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, art. 2 oraz art. 4 powołanej ustawy o kombatantach.

Wskazano, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy ustanawia równocześnie przesłanki, których wystąpienie w sprawie powoduje zachowanie przez osobę uprawnień kombatanckich, a mianowicie:

l) uprawnienia kombatanckie zachowuje osoba, która uczestniczyła w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939,

2) osoba, która uzyskała uprawnienia z tytułów określonych w ustawie,

3) żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca [1947r. Wystąpienie jednej z tych przesłanek powoduje zachowanie 'uprawnień kombatanckich.

W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżoną decyzją, zdaniem Sądu, w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej od 25 października do 31 grudnia 1947r. Uprawnienia te uzyskał bowiem z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej w okresie od 25 października ł946r. do 31 grudnia 1975r.

Jak wynika z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1974r. na podstawie którego przyznano A. S. przedmiotowe uprawnienia skarżący służąc w MO brał udział w latach 1946-1949 w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem. Sąd także powołuje się na uchwałę z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. akt OPS 5/00, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 199 ł r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zm.)"

Prowadzi to Sąd do wniosku, że wykonywanie jakichkolwiek działań o charakterze zbrojnym w ramach pełnionej służby w organach Milicji Obywatelskiej nie stanowiło działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.

Natomiast brak jest w przypadku skarżącego przesłanek pozytywnych do zachowania wcześniej nabytych uprawnień kombatanckich albowiem A. S. nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii, nie był żołnierzem z poboru pełniącym służbę wojskową w okresie od ł O maja 1945r. do 30 czerwca ł947r. jak też nie uzyskał uprawnień z innych tytułów znanych ustawie.

Zatem, według Sądu pierwszej instancji, bezsporne jest, iż Kierownik Urzędu zasadnie podjął w tej sytuacji decyzję o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 omawianej ustawy. Nadto wskazał, iż w postępowaniu o pozbawieniu uprawnień kombatanckich ciężar udowodnienia okoliczności pozwalających na zachowanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie wywodzącej z nich korzystne skutki.

Przepis art. ł ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, Sąd podniósł, że wcześniejsze stanowisko nie stoi na przeszkodzie ewentualnemu staraniu się skarżącego o uprawnienia kombatanckie z innego tytułu na innej podstawie faktycznej w przyszłości. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003r. sygn. akt SK 4/02 orzeczono bowiem niezgodność z Konstytucją art. 22 ust. 3 omawianej ustawy o kombatantach, który to przepis określał, że wnioski o przyznanie uprawnień kombatanckich mogą być kierowane przez osoby na stałe zamieszkałe w Polsce do dnia 31 grudnia 1998r. a zatem przepis ten utracił moc.

A. S. złożył, sporządzoną przez radcę prawnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając mu:

- rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe pojmowanie relacji miedzy pojęciami "utrwalanie władzy ludowej" w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. i w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów oraz niewłaściwej interpretacji ustawowego określenia "zmilitaryzowane siły państwa" zawartego w art. l ust. 2 pkt 6 powoływanej wyżej ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r.,

- rażące naruszenie prawa procesowego poprzez nie wyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych dla wydania obiektywnej decyzji w szczególności dowodu z 2 fotografii z przygotowania przed wyjazdem na akcję do walki z działającym "Werwolfem" oraz dowodu z deklaracji członkowskiej ZBOWiD z akt sprawy w posiadaniu Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dowodu z oświadczenia skarżącego z dnia 07 września 2004 r. na okoliczność , że wykonywał swoje obowiązki jako żołnierz, a nie milicjant.

- naruszenie konstytucyjnej zasady równości i praworządności, a także przepisów kpa, a w szczególności art. 7,8,9,10 §1, art. 75§1, 77§1 i art. 79 oraz zasad związanych i wyrażonych w tych przepisach.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zarzuty dotychczas przedstawione przez skarżącego zarówno, co do decyzji, jak i przedstawione w skardze na tę decyzję zasługiwały na uwzględnienie i były w pełni zasadne. Opierały się one na niewłaściwie pojmowanej relacji między pojęciami "utrwalanie władzy ludowej" w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. i w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 122) oraz niewłaściwej interpretacji ustawowego określenia "zmilitaryzowane siły państwa" zawartego w art. l ust.2 pkt6 powołanej wyżej ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. Skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów, jako uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej. Określenie pojęcia "utrwalenie władzy ludowej" w rozumieniu tej ustawy miało bardzo szerokie znaczenie. Zgodnie z ustawą działanie w celu utrwalenia władzy ludowej mogło polegać na zwalczaniu ugrupowań podziemnych walczących o niepodległość i suwerenność Polski (AK, NSZ), ale także - na zwalczaniu oddziałów UPA i dywersantów niemieckich, zwłaszcza Wehrwolfu. Utrwaleniem władzy ludowej były również działania w celu ustanowienia i utrwalenia polskiej administracji na Ziemiach Odzyskanych. Natomiast ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. znacznie wężej ujmuje przesłankę "utrwalenia władzy ludowej". Niektóre z działań identyfikowane w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 1982 r. z utrwalaniem władzy ludowej mogą być samodzielnym tytułem do kombatanctwa w ujęciu przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Dotyczy to zwłaszcza udziału w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych (art. 2 pkt. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r.) oraz uczestnictwa w ramach jednostek Wojska Polskiego i zmilitaryzowanych służb państwowych w walkach z ugrupowaniami UPA i Wehrwolfu (art. l ust. 2 pkt. 6 cyt ustawy). Skarżący już w deklaracji członkowskiej ZBOWiD wykazał, ze uczestniczył w walkach z grupami "Wehrwolfu" i podlegał dowódcy Wojska Polskiego, a nie przełożonemu MO. Okoliczność te pominięto w każdym stadium postępowania, a miały one istotny wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Przepis art. l ust. 2 pkt. 6 ustawy kombatanckiej z dnia 24 stycznia 1991 r. wyraźnie stanowi, iż kombatantami są m.in. osoby, które uczestniczyły w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz z grupami Wehrwolfu. Milicja Obywatelska była "zmilitaryzowaną służba państwową", o jakiej jest mowa w powołanym przepisie prawnym. Wprawdzie dekret z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7 , poz. 33 ) nie posłużył się określeniem "służba zmilitaryzowana", ale struktura Milicji Obywatelskiej odpowiadała cechom takiej służby. Wynika to z oparcia struktur MO na zasadzie hierarchicznej oraz z tego, że członkowie jej byli umundurowani, uzbrojeni oraz z tego, że członkowie jej byli umundurowani, uzbrojeni i często skoszarowani. O zmilitaryzowanym (a nie cywilnym) charakterze formacji Milicji Obywatelskiej świadczy też wyłączenie tej formacji (uchwałą Prezydium KRN) spod kontroli organów administracji cywilnej i rad narodowych. Gdyby Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą, lecz cywilną nie trzeba byłoby jej wyłączać spod kontroli cywilnej, bo nie można zresztą wyłączyć służb cywilnych (nie zmilitaryzowanych) spod cywilnej kontroli. Powyższe oznacza, że mimo nie użycia w dekrecie powołującym Milicję Obywatelską określenia "zmilitaryzowana służba państwowa" , to jednak taki charakter miała ta formacja na gruncie przepisów omawianego dekretu, wobec czego ustawodawca rozróżniając w art. l ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Wojsko Polskie i (inne) zmilitaryzowane służby państwa miał na uwadze m.in. organy Milicji Obywatelskiej i jej funkcjonariuszy.

Zatem udział w walkach z grupami Wehrwolfu w ramach struktur MO uznać należy za działanie, o którym mowa w art. l ust. 2 pkt. 6 cytowanej ustawy stanowiącym podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem przedmiotowy wyrok prawa nie narusza, a podstawy kasacyjne w niej przytoczone nie są usprawiedliwione.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (por. wyrok SN z dnia 9 lutego 2001r., sygn. akt III RN 59/00- OSNP 2001/19/572) oraz uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. akt OSP 5/00 – ONSA 2001/1/3).

Wszelkie zarzuty skarżącego w tym zakresie nie zasługują zatem na uwzględnienie, albowiem Sąd nie ocenia subiektywnego odczucia skarżącego w tym zakresie. Zatem nawet w wypadku, gdy w czasach swojej służby A. S. czuł się w istocie funkcjonariuszem zmilitaryzowanej służby państwowej, to Sąd nie może brać pod uwagę takiego subiektywnego przekonania skarżącego wbrew utrwalonemu orzecznictwu w tej kwestii.

Ponadto wskazać skarżącemu należy, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują również z tytułu wykonywania w okresie II Wojny Światowej pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.

W sprawie niniejszej jest bezsporne, że skarżący uzyskał takie uprawnienia wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Pozbawienie go tych uprawnień ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że organ administracji jest związany przytoczoną wyżej normą prawa. Kwestia interpretacji pojęcia utrwalania władzy ludowej również nie jest dla Sądu obojętna i winien on w tym zakresie kierować się jedynie przepisami prawa i utrwalonym orzecznictwem.

Sąd prawidłowo ocenił zebrany w aktach administracyjnych materiał dowodowy i nie dopatrzył się uchybienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Wyjaśnić należy skarżącemu, iż uprawnienia kombatanckie, na mocy dotychczasowych przepisów, nie przysługiwały wyłącznie z tytułu pełnienia służby w Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 roku lub milicji obywatelskiej, gdyż podstawą ich przyznania było wykazanie udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej.

Skarżący został prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. (Dz.U. Nr 116 poz. 745), umożliwiono mu złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów zapewniając czynny udział w każdej fazie postępowania administracyjnego. Świadczyć o tym mogą chociażby pisma nadsyłane do urzędu, do których ustosunkowano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W świetle przedstawionych wyżej przepisów prawa materialnego oraz ustaleń faktycznych skargę należało uznać za bezzasadną.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.