Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 511/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 24 par. 1 pkt 5, art. 77 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.), Protokolant Marika Brzozowiec, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r., sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 kwietnia 2007 r. Z. D. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres od lipca 1995 r. do grudnia 1998 r. w kwocie 10.233,27 zł wraz z odsetkami za zwłokę, opłaty prolongacyjnej i kosztów upomnienia, jak również odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia pracowników za okres od października 1996 r. do marca 1997 r. Motywując wniosek, strona wskazała na trudną sytuację finansową, która, w jej ocenie, pozwalała jedynie na wywiązywanie się z obowiązku opłacania bieżących składek. Ponadto podniosła, iż zaległości te powstały na skutek niewłaściwej interpretacji przepisów prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]"czerwca 2007 r. odmówił umorzenia należności z tytułu wyżej wskazanych składek. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy następuje wówczas, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności bez narażenia egzystencji jego i jego rodziny. W ocenie Zakładu, dochód uzyskiwany przez stronę z tytułu wykonywanej w dalszym ciągu działalności w ramach "A" pozwala na uregulowanie zobowiązania chociażby w ratach. Ponadto na podstawie analizy przedłożonych zeznań podatkowych (PIT - 36) za lata 2004 - 2006 Zakład przyjął, iż sytuacja finansowa strony ulega stopniowej poprawie. Zaznaczył, iż w 2004 r. zobowiązany osiągnął dochód w wysokości 13.691,16 zł, zaś w 2006 r. w wysokości 23.075,28 zł. Jednocześnie podkreślił, że strona posiada majątek w postaci zabudowanej nieruchomości położonej w B. przy ul. "[...]" na której to dokonano zabezpieczenia przedmiotowych należności z tytułu składek w postaci hipoteki. Ponadto zobowiązany jest właścicielem samochodu ciężarowego marki L. z 1984 r. oraz samochodu marki C. z 1996 r. W ocenie Zakładu, wskazanie przez stronę na istnienie zobowiązań w wysokości 35.373,51 zł, w tym wobec Urzędu Miasta i Gminy, Powiatowego Urzędu Pracy, Bank "[...]"oraz Bank "[...]" S.A., nie mogło uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnych. Powyższe uzasadniono tym, iż to na zobowiązanym jako przedsiębiorcy ciąży obowiązek regulowania niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż powoływana we wniosku okoliczność choroby żony – W. D. nie uniemożliwia skarżącemu pozyskania dochodu.

Jednocześnie poinformowano stronę, iż do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365). Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.) mogą być umarzane jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

W wydanej na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji z dnia "[...]"sierpnia 2007 r., którą utrzymano w mocy decyzję z dnia "[...]"czerwca 2007 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem przedmiotowych zobowiązań zgodnie z żądaniem strony.

Prezes ZUS, dokonując analizy sytuacji finansowej zaznaczył, iż uzyskiwany przez zobowiązanego dochód uległ stopniowemu wzrostowi. Zwrócił także uwagę, iż składki bieżące wobec poszczególnych funduszy również są opłacane. Dodatkowo zaznaczył, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne prowadzone za pośrednictwem Urzędu Skarbowego jest skuteczne, bowiem w dniu 15 maja 2007 r., organ egzekucyjny przekazał kwotę 70,22 zł. W ocenie Prezesa ZUS, przytoczone powyżej okoliczności zaprzeczały twierdzeniom strony jakoby dobrowolna zapłata składek chociażby w formie rat, przy wstrzymaniu dalszego biegu odsetek zagrażałaby w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie nie uwzględniono argumentów zobowiązanego o negatywnym rozpatrzeniu wniosków o zawarcie układu ratalnego złożonych kilka lat temu. Organ podtrzymał także wyjaśnienia w zakresie zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne płatników. Zaznaczył także, iż odsetki za zwłokę nie posiadają samodzielnego bytu prawnego. Ich byt jest ściśle związany z bytem należności głównej. Powstają one z mocy prawa, niezależnie od tego, czy płatnik wie o powstaniu zaległości, a w konsekwencji odsetek. Wskazał, iż jest to swojego rodzaju sankcja za opóźnienie w dokonaniu wpłaty. Dodatkowo Prezes ZUS wyjaśnił, iż podnoszone we wniosku zarzuty w przedmiocie nieuwzględnienia obowiązku uregulowania należności wobec innych wierzycieli nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. ZUS stwierdził bowiem w tym zakresie jedynie brak złożenia stosownych informacji (zaświadczeń, wezwań) potwierdzających ich istnienie, a ponadto w zaskarżonej decyzji przyjął, iż strona spłaca zobowiązania na rzecz innych niż ZUS wierzycieli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi złożonej na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 18 grudnia 2007 r. o sygn. akt V SA/Wa 2632/07, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zarówno decyzja z dnia "[...]"czerwca 2007 r., jak też decyzja z dnia "[...]"sierpnia 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu, jednakże przez tę samą osobę, tj. Dyrektora Oddziału ZUS. Tymczasem zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższe naruszenie, stanowiące przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]"sierpnia 2008 r. uchylił w całości decyzję z dnia "[...]"sierpnia 2007 r. i w tym zakresie orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za lipiec 1995 r. – grudzień 1998 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 19.081,64 zł oraz umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za październik 1996 r. – marzec 1997 r. w łącznej kwocie 111,70 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 30 zł. Ponadto Prezes ZUS umorzył postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności w postaci odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika za październik 1995 r. – marzec 1998 r. w łącznej wysokości 19.925,60 zł oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za październik 1996 r. – marzec 1997 r. w łącznej wysokości 1.617,30 zł, a także odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych różnic składek za luty 1997 r. – marzec 1997 r. w łącznej kwocie 14 zł, które jako niezabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu.

Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek we wskazanym wyżej zakresie, Prezes ZUS powołał jako podstawę prawną przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Prezes ZUS przytoczył również treść § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Prezesa ZUS powołane wyżej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek mają charakter wyjątkowy. Ponadto umorzenie dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek i tylko wówczas, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej. Przepis § 3 ust. 1 wyżej cytowanego rozporządzenia nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie uiścić powstałych należności. A zatem, jak wskazał organ, ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym.

Uwzględniając wyżej powołane poglądy, Prezes ZUS uznał, że w przedmiotowej sprawie co prawda zapłata zaległej należności pogorszy sytuację rodziny wnioskodawcy, to jednak nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności. W ocenie organu, w możliwościach strony leży bowiem przystąpienie do spłaty zobowiązań w postaci rat.

W odniesieniu do powołanej przez zobowiązanego okoliczności pogorszenia sytuacji materialno – finansowej wskutek przebywania na zwolnieniu lekarskim, Prezes ZUS zauważył, że z przedłożonych za ostatnie lata zeznań podatkowych wynika, iż dochód ulega zwiększeniu. Ponadto podkreślono, że poza dochodami osiąganymi z prowadzonej działalności gospodarczej strona posiada także dodatkowe źródło dochodów z tytułu dzierżawy lub najmu. Przedłożona natomiast przez stronę dokumentacja medyczna, w ocenie Prezesa ZUS, nie potwierdziła, iż schorzenie układu krążenia uniemożliwia pozyskanie dochodu. Nie dołączono bowiem stosownego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do podjęcia zatrudnienia. Wobec powyższego, uznano, iż stan zdrowia strony wymaga jedynie rekonwalescencji. Podobnie stwierdzono, iż choroba żony skarżącego nie umożliwia mu pozyskiwania dochodu ani nie stanowi przeszkody w wykonywaniu działalności gospodarczej.

Prezes ZUS zaakcentował również, że strona uregulowała część zobowiązań wobec innych wierzycieli. Zgodnie bowiem z jej wyjaśnieniami z dnia 28 czerwca 2007 r., poza posiadanym aktualnie zadłużeniem wobec Urzędu Miasta i Gminy z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości oraz wobec Banku "[...]" z tytułu zaciągniętego kredytu, posiadała także zobowiązania wobec Powiatowego Urzędu Pracy oraz Bank "[...]" z siedzibą w O., a także "[...]" BANK S.A. z siedzibą we W. Mając na uwadze powyższe, Prezes ZUS uznał za bezzasadne twierdzenie, że strona nie posiada środków na spłatę zadłużenia powstałego wobec ZUS.

Przytoczone wyżej okoliczności uzasadniały, w ocenie organu, wniosek, iż sytuacja zobowiązanego ulega stopniowej poprawie. Dokonując analizy możliwości finansowych strony, organ wziął również pod uwagę posiadany majątek w postaci nieruchomości położonej w B. oraz samochodu ciężarowego marki C. z 1996r. o wartości około 7. 650 zł - 8. 400 zł, samochodu marki L. z 1984 r., a także samochodu specjalnego "[...]" marki C. z 2001 r. o wartości około 19.500 zł - 24. 100 zł. wartość przedmiotowych samochodów organ ustalił w oparciu o katalog "Info-export – Wartości rynkowe – pojazdy samochodowe (wydanie II 2008 r. ).

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie punktu I rozstrzygnięcia Prezesa ZUS i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z przepisami § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., jak również naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z oceną Prezesa ZUS, iż nie wykazał, że zapłata należności grozi zagrożeniem egzystencji jego rodziny. Nie podzielił zajętego w motywach decyzji stanowiska, że umorzenie toczącego się w stosunku do zobowiązanego postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący ponownie powołał się na trudną sytuację zdrowotną, która wskutek przebytej operacji serca wymusza przejście na rentę po zakończeniu okresu zasiłkowego i generuje koszty zakupu niezbędnych lekarstw. Wyjaśniając okoliczności powstania zaległości z tytułu składek, podał, iż odsetki za zwłokę narosły wskutek braku rzetelnego prowadzenia postępowania przez ZUS. Podniósł, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymaga wykazywania całkowitej nieściągalności zobowiązanego. Dodał, że ze względu na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ustawy organ był w szczególny sposób zobowiązany do przeprowadzenia wnikliwej analizy materiału dowodowego sprawy. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, w razie zaistnienia przesłanek branych pod uwagę przy uznaniowym rozstrzygnięciu, właściwy organ nie może odmówić pozytywnego załatwienia sprawy, zaś w sytuacji wydania decyzji odmownej powinien szczegółowo uzasadnić motywy swej decyzji. Strona, wskazując na naruszenie art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, podniosła również, że zaskarżona decyzja nie zawiera elementów prawidłowo sporządzonego uzasadnienia. Ponadto, w jej ocenie, dokonana przez organ ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszyła zasady logiki i doświadczenia życiowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga jest bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie poprzedzające jej wydanie nie jest dotknięte wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby uchylić akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz.74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby uwzględnieniem skargi.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 10.04.2007r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Przechodząc do zarzutów skargi należy wskazać, że jak wynika akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie jego zobowiązań wobec ZUS. Wobec treści wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art.28 ust.1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, organ ten może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego wyżej rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, chociaż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż: "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.". W wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł natomiast tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Zdaniem Sądu Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. podniesionych przez skarżącego okoliczności. Jak bowiem wskazał Prezes Zakładu, wnioskodawca uzyskał w 2007r. dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 31.457,09zł. Ponadto należy zgodzić się również ze stanowiskiem Prezesa Zakładu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieściągalności zobowiązań wynikające z art. 28 u.s.u.s. ze względu na posiadaną przez skarżącego nieruchomość, która obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponieważ sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie sąd, lecz ZUS. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, Prezes Zakładu, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, albowiem nie wykazano, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie obciążających skarżącego należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podnoszone przez niego fakty. Dokładnie opisał stan faktyczny sprawy, zaznaczając wyraźnie stanowisko strony oraz nowe fakty, na które skarżący powołał się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie organ wyjaśnił, że nie kwestionuje, iż sytuacja przedstawiona przez stronę jest trudna, jednakże nie znalazł podstaw do jej zakwalifikowania jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Zwrócił przy tym uwagę, że dochód uzyskiwany przez skarżącego, mimo pogorszenia się jego stanu zdrowia systematycznie wzrasta, a poza dochodami z działalności gospodarczej skarżący ma dodatkowe źródło dochodów wyszczególnione w zeznaniach podatkowych tj. z tytułu dzierżawy lub najmu. Organ administracji podkreślił, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu, a wręcz przeciwnie ulega stopniowej poprawie. Ustalono także, że nie zaciąga on dodatkowych zobowiązań, reguluje istniejące, a jego poziom zamożności wyrażający się posiadanym majątkiem w postaci nieruchomości oraz pojazdów sprawia, że sytuacja finansowo materialna nie jest na tyle trudna aby podjęcie spłaty należności z tytułu niespłaconych składek groziło w sposób oczywisty niezaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych.

Dostrzegając problemy, z jakimi skarżący boryka się w związku z chorobą swoją i żony organ zaakcentował jednak, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym tylko wtedy przemawiają za umorzeniem należności, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego spłacenie zaległości, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Powołał się przy tym na § 3 ust.1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Stanowisko to, zdaniem Sądu, jest jak najbardziej zasadne, albowiem § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczy jedynie takiej sytuacji, gdy z uwagi na chorobę własną lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, strona pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast z akt niniejszej sprawy wynika, iż strona uzyskuje dochód i pozwala on na spłatę zadłużenia choćby w układzie ratalnym. Argumentacja organu w tym zakresie, jest w ocenie Sądu logiczna i uwzględniająca sytuację finansową strony skarżącej. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Wskazał jednak, iż pobieranie zasiłku chorobowego po przebytej operacji oraz posiadanie przez stronę majątku wykorzystywanego do uzyskiwania dochodu, nie daje podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, w której zagrożona byłaby sfera jej elementarnych potrzeb. W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Nie doszło zatem, wbrew twierdzeniom skargi, do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7 i 77§1 k.p.a.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy, o których mowa w § 3 art. 107 k.p.a., tym samym brak jest podstaw do uznania, iż nie spełniała wymogów, o których mowa w tym przepisie. W szczególności mając na uwadze zarzuty skargi sprowadzające się do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie skarżonej decyzji spełnia wymogi określone w powyższym przepisie, w szczególności zawiera ocenę przyjętego stanu faktycznego z perspektywy wskazanych w nim norm prawa materialnego. Z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że organ miał na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. tak jego sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną, w tym pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z chorą żoną. Prezes ZUS wskazał jednakże, że część tych okoliczności, tj. odnoszących się do braku możliwości wykonywania pracy nie została przez skarżącego właściwie udokumentowana stosownymi orzeczeniami lekarskimi. Dalej, stwierdzić trzeba, iż w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia organ przywołał przepisy prawa materialnego mające zastosowanie. Wskazał, w oparciu o jakie przesłanki prawa materialnego sprawa była przez niego rozstrzygana. Wyjaśnił także, że umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. Analizując zaś sprawę w kontekście ust. 3a art. 28 u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia, wyjaśnił z jakich powodów należności na ich podstawie nie mogą być umorzone, odwołując się do okoliczności sprawy w wystarczającym stopniu indywidualizujących sytuację skarżącego.

Nadto, należy wskazać, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Na koniec zaznaczyć, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, lecz jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Konkludując sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący ten Zakład na zewnątrz, dokonując oceny okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy i uzasadniają stanowisko Zakładu w kontekście, mających tu zastosowanie, przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz przepisu § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego. Sąd nie stwierdził takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym uzasadniałyby uchylenie skarżonego aktu administracyjnego.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.