Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 839/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art.3 § 1, art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 80, art. 77, art. 7, art. 138 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41 a ust. 1 pkt 2, ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego; - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 11 lutego 2008 r., wniesionej przez M. S. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - zwanego dalej Prezesem Kasy - z [...] lutego 2008 r. nr [...], zmieniająca poprzednią decyzję z [...] września 2007 r. w ten sposób, iż umarza kwotę [...] złotych stanowiącą część nienależnie pobranego świadczenia.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia [...] listopada 2005r. Prezes Kasy ustalił nadpłatę z tytułu nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej za okres od 1 maja 2001r. do 31 lipca 2005r. w kwocie [...] złotych i zobowiązał skarżącą do zwrotu nadpłaconego świadczenia za okres od 1 sierpnia 2002r do 31 lipca 2005r w kwocie [...] złotych. Pozostała kwota [...] złotych została zgodnie z przepisami odpisana jako nie podlegająca dochodzeniu. Powstała nadpłata potrącana była z pobieranego świadczenia. Przyczyną powstania zadłużenia było zatajenie przez skarżącą faktu prowadzenia działalności rolniczej. Następnie wyrokiem z dnia [...] lipca 2006r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. oddalił odwołanie skarżącego od ww. decyzji, a po rozpoznaniu środka zaskarżenia od ww. wyroku, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia [...] października 2006r. oddalił apelację.

Pismem z dnia 28 sierpnia 2007r. (data nadania) skarżąca złożyła wniosek o umorzenie pozostałej nadpłaty. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, po potrąceniach pozostała kwota jest niewystarczająca do zakupu żywności, lekarstw i pozostałych opłat.

Decyzją z dnia [...] września 2007r. Prezes Kasy zmniejszył skarżącej kwotę potrąceń od pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego z kwoty 225,93 złotych, na kwotę 150 złotych. Ostateczna kwota do wypłaty świadczenia emerytalnego wynosi 444,37 złotych.

Decyzją z dnia [...] września 2007r. Prezes Kasy odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego w kwocie [...] złotych. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwanej dalej u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni nie przemawia za umorzeniem nienależnie pobranego świadczenia, gdyż skarżąca pobiera emeryturę rolniczą w kwocie brutto 639,28 złotych (383,48 złotych po potrąceniu raty nadpłaty), mąż skarżącej również pobiera emeryturę rolniczą w wysokości 705,01 złotych. Wnioskodawczyni zamieszkuje z rodziną (córką), która posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,17 ha przeliczeniowego. Dodatkowo organ wyjaśnił, że znaczna część zadłużenia została odpisana jako nie podlegająca dochodzeniu.

Pismem z dnia 15 października 2007r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że jej córka prowadzi własne samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dwoje małoletnich dzieci, mąż jej nie łoży na utrzymanie rodziny, utrzymuje się z zaliczki alimentacyjnej i nie może przyczynić się do utrzymania skarżącej. Ponadto, zdaniem zainteresowanej, przy wydawaniu decyzji organ nie uwzględnił jej stanu zdrowia. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła dokumentację medyczną.

W odpowiedzi na pismo organu, skarżąca i jej mąż przy piśmie z dnia 17 listopada 2007r. (dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych dołączonych do sprawy męża skarżącej - V SA/Wa 838/08) załączyli kserokopię wyroku Sądu Okręgowego w R. orzekającego m.in. o separacji małżeństwa córki skarżącej i alimentach w łącznej wysokości [...] złotych na rzecz dzieci płatnych przez męża córki skarżącej, faktury za energię elektryczną, telefon, leki wskazujące na wysokość ponoszonych przez skarżącą i jej męża wydatków.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. Prezes Kasy (karta 157 akt administracyjnych znajdujących się przy sprawie V SA/Wa 838/08) przyznał mężowi skarżącej dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153 złotych, oraz zmniejszył kwotę potrąceń z tytułu nadpłaty z kwoty 321,53 złotych, na kwotę 150 złotych. Ostateczna kwota do wypłaty w miesiącu styczniu 2008r. wynosiła 950,58 złotych (w kwocie tej znajduje się wyrównanie za dwa miesiące w wysokości 306,38 złotych), w następnych miesiącach 644,20 złotych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. Prezes Kasy zmienił swoją decyzję z dnia [...] września 2007r. w ten sposób, iż umorzył 50 % nienależnie pobranego świadczenia. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000, Nr 98, po. 1071 z późn. zm.).

W uzasadnieniu orzeczenia organ wyjaśnił, iż skarżąca przedstawiła nowe okoliczności nieznane wcześniej organowi, tj. zły stan zdrowia (karty informacyjne leczenia szpitalnego), znaczne wydatki finansowe na leczenie (rachunki kosztów leczenia), trudną sytuację córki skarżącej, która sama wymaga pomocy i nie może przyczynić się do utrzymania wnioskodawczyni. Zdaniem organu przedstawione argumenty dają podstawę do zmiany decyzji z dnia [...] września 2007r. i umorzenia części nadpłaty w kwocie [...] złotych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Kasy z [...] lutego 2008 r., M. S. wniosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej kwoty [...] złotych i umorzenie ww. kwoty. W skardze przede wszystkim ubezpieczona podnosi zasadność żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz fakt niewiedzy o konieczności informowania KRUSu o nabyciu w drodze spadku nieruchomości. Ponadto zarzuciła decyzji brak szczegółowego wyjaśniania dotyczącego nie umorzenia pozostałej kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Wskazała, że wszelkie zaświadczenia lekarskie, karty szpitalne, rachunki za leczenie przedłożyła w organie i jej zdaniem były przesłanki do umorzenia należności w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa Kasy w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) zwanej dalej: u.u.s.r., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Skarżąca wystąpiła do organu o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 2 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części.

Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa Kasy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36).

Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, uzasadniała problemami finansowymi spowodowanymi brakiem dochodów oraz problemami zdrowotnymi. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W wyniku tej analizy organ doszedł do prawidłowego wniosku o konieczności częściowego (50%) umorzenia należności. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, iż sytuacja dochodowa skarżącej jest trudna, ponosi ona znaczne kwoty na leczenie. Jednakże nie upoważnia ona do umorzenia w całości należności. Pozostała kwota potrącana jest skarżącej ze świadczenia emerytalnego w wysokości 150 złotych miesięcznie.

Procedura umorzenia nienależnie pobranych świadczeń uregulowana jest jedynie w powyżej cyt. już art. 41a u.u.s.r. Przepis ten odwołuje się do uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego oraz do jego możliwości płatniczych i tylko w kontekście tych kryteriów okoliczności podnoszone przez skarżącą w sprawie mogły być rozważane i jak wynika z uzasadnienia decyzji, zostały one rozważone. Okoliczności wskazywane we wniosku o umorzenie zaległych składek Prezes Kasy może oceniać tylko w kontekście ww. przesłanek, uwzględniając sytuację finansową konkretnego płatnika, w tym wysokość jego zaległości. Przy czym Sąd podkreśla, iż fakultatywny charakter przepisu art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza, że organ nie ma obowiązku umarzania zadłużenia.

W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Za uchyleniem skarżonej decyzji nie przemawiały także zarzuty podniesione w treści skargi, a odnoszące się do niepełnego uzasadnienia skarżonej decyzji, które w ocenie Sądu mimo ich trafności nie mogą stanowić przesłanki do uchylenia merytorycznie trafnej decyzji. Należy bowiem mieć na względzie treść art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

W niniejszej sprawie takich uchybień Sąd nie stwierdził. Decyzja pod względem merytorycznym jest trafna, a uchybienia formalne nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy.

W ten sam sposób należy również ocenić, nie podnoszony w skardze zarzut, odnoszący się do nieprawidłowo sformułowanej sentencji decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] lutego 2008r., która powołuje nieprawidłowy przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., zamiast art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd dostrzegł nieprawidłowości zawarte w sentencji rozstrzygnięcia, jednakże uznał, że nie mają one istotnego wpływu na wynik sprawy. Oceniając to Sąd miał na względzie, iż żądanie strony zostało częściowo uwzględnione oraz uzasadnienie skarżonej decyzji, w którym organ wskazał, że uwzględnił żądanie strony w części i wyjaśnił przyczyny tego umorzenia.

Mając na uwadze treść skargi i przedstawione w niej stanowisko strony skarżącej, sprowadzające się do zakwestionowania powstałego zadłużenia wobec KRUS, Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu odsetek od zadłużenia winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Dlatego też, przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, właściwie sprowadzające się do kwestionowania jego powstania. Decyzje w sprawie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalno-rentowych wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.)

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Prezesa Kasy z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.