Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 914/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. odmawiającą powołania M. L. na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej we W.

Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i wywody prawne:

Pani M. L. w dniu [...] lipca 2004 r. złożyła wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej we W. Kandydatka ukończył wyższe studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu W. w dniu [...] lipca 1991 r. i uzyskała tytuł magistra prawa. Po ukończeniu studiów w latach 1991-2000 była zatrudniona w Urzędzie Miejskim we W. w Wydziale [...]. W tym samym czasie rozpoczęła aplikację radcowską, którą ukończyła w 1995 roku. W dniu [...] lutego 1996 r. została wpisana na listę radców prawnych w Okręgowej Izbie Radców Prawnych we W., który to zawód wykonuje od [...] lutego 1998 r. w Kancelarii Radców Prawnych M. L., I. R. s.c. we W.

Do wniosku o powołanie na stanowisko notariusza Pani M. L. dołączyła m. in. opinię Dziekana Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we W., z której wynika, że w czasie wykonywania zawodu radcy prawnego nie było wszczęte przeciwko niej postępowanie wyjaśniające ani dyscyplinarne a Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we W. nie otrzymała żadnego zawiadomienia o naruszeniu przez nią zasad etyki radcy prawnego.

Rada Izby Notarialnej we W. w uchwale Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. negatywnie zaopiniowała wniosek Pani M. L. o powołanie na stanowisko notariusza oraz negatywnie zaopiniowała wniosek o wyznaczenie siedziby kancelarii we W. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że spełnia przesłanki, wymienione w art. 11 i 12 ustawy - Prawo o notariacie, konieczne do ubiegania się o powołanie na stanowisko notariusza, jednak dotychczasowe doświadczenie zawodowe nie gwarantuje poprawności działań podejmowanych na stanowisku notariusza ani pewności dokonywanego obrotu prawnego. Rada podniosła m.in., iż kandydatka w toku rozmowy stwierdziła, że wiedzę potrzebną do wykonywania zawodu notariusza będzie zdobywała po powołaniu na to stanowisko, co w ocenie Rady może świadczyć o lekceważącym podejściu do przyszłego zawodu, a na pewno dowodzi braku świadomości o ciążącej na notariuszu odpowiedzialności w przypadku ściągania podatków i innych danin, ich odprowadzania czy przekazywania dokumentów do odpowiednich organów. Podając jako główny powód dążenia do zmiany zawodu kandydatka podała chęć uniknięcia stresu związanego z obecnie wykonywanym zawodem oraz pozbycia się uciążliwości związanej z obsługa klientów, co dowodzi o braku świadomości istnienia jeszcze większego stresu związanego z odpowiedzialnością materialną notariusza. Odnośnie proponowanej przez kandydata siedziby kancelarii notarialnej Rada stwierdziła, że nie ma zastrzeżeń do wskazanego przez niego lokalu, ale - przytaczając dane statystyczne dotyczące już istniejących kancelarii notarialnych - stwierdziła, iż nie widzi potrzeby utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej we W.

Strona nie złożyła zażalenia na powyższą uchwałę.

W piśmie z dnia [...] października 2005 r. Rada Izby Notarialnej we W. podtrzymała swoje stanowisko zawarte w cytowanej wyżej uchwale. Podniosła nadto, że kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania wszystkich obowiązków notariusza, bowiem z akt osobowych wynika, że systematycznie nie płaciła składek członkowskich poczynając od 1996 roku i była wzywana do ich uiszczenia, na dowód czego załączono kserokopie czterech wezwań z dnia [...] grudnia 1996 r., [...] lipca 1997 r., [...] października 1997 r. i [...] styczna 1998 r.

Pani M. L. w piśmie z dnia [...] października 2005 r. podtrzymała swój wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej we W. Odnosząc się do treści uchwały Rady Izby Notarialnej we W. podniosła, że nie zgadza się z zarzutami Rady, a stwierdzenia w niej zawarte są uważa za krzywdzące.

Minister Sprawiedliwości wydaną decyzję w sprawie oparł na następujących rozważaniach:

W myśl art. 10 ustawy Prawo o notariacie, do kompetencji Ministra Sprawiedliwości należy dobór kandydatów do zawodu notariusza. Decyzje w tym zakresie mają niewątpliwie charakter uznaniowy. Pogląd taki jest utrwalony w aktualnym orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA sygn. akt II SA 31/95 z 23 listopada 1995 r., sygn. akt II SA 1288/95 z 15 kwietnia 1997 r., sygn. akt II SA 559/97 z 14 listopada 1997 r.).

Podkreślenia wymaga fakt, iż charakter pracy notariusza - osoby zaufania publicznego - wymaga od Ministra Sprawiedliwości dokonywania szczególnej oceny kandydatów, którzy zawód ten chcą wykonywać.

Zgodnie z art. 11 ustawy - Prawo o notariacie w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 roku o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) kandydat na notariusza oprócz spełnienia innych wymogów musi być osobą o nieskazitelnym charakterze oraz dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Zdaniem NSA przez nieskazitelność charakteru należy rozumieć całokształt cech indywidualnych, zdarzeń i okoliczności składających się na wizerunek przyszłego notariusza, jako osoby zaufania publicznego. Nie bez znaczenia dla ukazania tego wizerunku są fakty i zdarzenia ze sfery życia zawodowego i poza zawodowego, które podważałyby pozytywną ocenę postawy moralno-etycznej, naganne z punktu widzenia opinii publicznej (por. wyrok NSA z 18 listopada 1999 r., sygn. akt II SA 1131/99).

Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza rozumieć należy takie przymioty kandydata, jak dokładność, sumienność, obowiązkowość, a także rygorystyczne podejście do przestrzegania obowiązujących przepisów prawa, które to cechy dają gwarancję rzetelnego wykonywania wszystkich obowiązków spoczywających na osobie wykonującej ten zawód.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości nie można uznać, że w przypadku Pani M. L. wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza został spełniony.

Podstawę do takiej oceny daje dotychczasowe postępowanie kandydatki, która w czasie wykonywania zawodu radcy prawnego nie opłacała składek członkowskich, w związku z czym Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych we W. - w latach 1996-1998 - czterokrotnie wzywała ją do ich uiszczenia.

Obowiązek uiszczania składek członkowskich wynikających z faktu przynależności do określonej korporacji jest jednym z podstawowych obowiązków jej członków. W przypadku korporacji radcowskiej fakt nieuiszczenia składek za okres dłuższy niż jeden rok powoduje skreślenie z listy radców prawnych - art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku, Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.). Niewywiązywanie się z powyższego obowiązku jest także działaniem sprzecznym z art. 65 ust. 1 i 2 Zasad etyki radcy prawnego.

W przypadku korporacji notarialnej obowiązek opłacania składek członkowskich wynika z art. 23 ustawy - Prawo o notariacie. Ustawa nakłada na notariuszy także szereg innych obowiązków, w tym o charakterze finansowym, jak choćby obowiązek pobierania podatków oraz opłat skarbowych i sądowych, o których mowa w art. 7 ustawy.

Podkreślić należy, że zawód notariusza jest zawodem zaufania publicznego. O szczególnej wadze dokumentów sporządzanych przez notariusza świadczy fakt używania przez niego pieczęci z godłem państwowym. Powyższe względy sprawiają, że zawód notariusza jest zawodem szczególnym, wymagającym od osób pragnących go wykonywać niezwykłej staranności oraz rygorystycznego podejścia do ciążących nań obowiązków.

W tych okolicznościach - skoro kandydatka kilkakrotnie uchybiła obowiązkowi uiszczenia składki, czym przejawiła wybitnie lekceważący stosunek do korporacji, której była członkiem, a także do obowiązujących przepisów prawa - nie można przyjąć, że spełnia on ustawowy wymóg, wymieniony w art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie. Zatem istnieje uzasadniona wątpliwość co do prawidłowego wypełniania przez kandydata w przyszłości obowiązków notariusza. Niewątpliwie fakt nieopłacania składek członkowskich jest okolicznością, która negatywnie rzutuje także na ocenę przymiotu nieskazitelności charakteru kandydatki.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie zaznaczono, że przesłanka nieskazitelności charakteru wymagana do powołania na stanowisko notariusza z art. 11 pkt 2 z powyższej ustawy, podlega ocenie organu rozstrzygającego i musi być ona oparta na ustalonych faktach, a nie subiektywnych ocenach (por. wyrok NSA II SA 176/97, IISA 640/96).

Obowiązkiem Ministra Sprawiedliwości, wynikającym również z dbałości o interes społeczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego) jest czuwanie, by działalność notariuszy była zgodna z prawem i gwarantowała pewność obrotu prawnego. Postępowanie zaś Pani M. L., która kilkakrotnie zlekceważyła swoje obowiązki wobec samorządu radcowskiego, naruszając przy tym prawo, nie daje gwarancji co do tego, że obowiązki notariusza wypełniałaby rzetelnie.

Organ wskazał ponadto, iż powyższego zachowania nie usprawiedliwia fakt, iż nie funkcjonowały w tym czasie czytelne zasady uiszczania składek, a w szczególności nie był ustalony termin ich opłacania. Omawiany obowiązek ciążył bowiem na członkach korporacji niezależnie od kwestii obowiązywania uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych, który to akt jedynie doprecyzował i ujednolicił sposób wywiązywania się z tego obowiązku. Nie stanowi także okoliczności usprawiedliwiającej kandydatkę fakt, że w latach 1996-1997 przelewy bankowe nie były tak powszechne jak obecnie, jak również kwestia powodzi, jaka miała miejsce we W. w roku 1997, bowiem te nie powinny stanowić żadnej przeszkody w wywiązywaniu się z omawianego obowiązku dla osoby traktującej ten obowiązek z należytą powagą i sumiennością.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że niepłacenie przez radcę prawnego składek członkowskich stanowi naruszenie obowiązku wynikającego z przynależności do samorządu, a jak wynika z treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1987 r. (III PZP 42/87), fakt ten stanowi także niewykonanie zobowiązania cywilnoprawnego.

W konkluzji Minister Sprawiedliwości uznał, że kandydatka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co z kolei uzasadnia odmowę jej powołania na stanowisko notariusza, zgodnie z brzmieniem art. 10 § 3 ustawy - Prawo o notariacie.

Od decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2006 r. Pani M. L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła: brak wszechstronnego rozważenia okoliczności spraw, naruszenie zasady kierowania się słusznym interesem obywatela, wyrażonej w art. 7 k.p.a., a także pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. Podnosiła, iż nigdy nie toczyło wobec niej postępowanie wyjaśniające ani postępowanie dyscyplinarne, nigdy Rada OIRP nie była zawiadomiona o naruszeniu przez nią zasad etyki zawodowej. Wezwania do zapłaty składek wysyłane były w formie przypomnienia. Wskazała, że w 2003 roku była wybrana delegatem Zgromadzenia OIRP we W., co świadczy o zaufaniu kolegów w korporacji a od 2001 roku była opiekunką trzech aplikantów.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2006 r. zarzucała, iż wezwania do zapłaty składek nie są pewnym dowodem terminów i kwot zaległości.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innym słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga analizowana stosownie do wymienionych kryteriów podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] listopada 2005 r. nie naruszają prawa.

W działaniu Ministra Sprawiedliwości wydającego decyzje Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Organ obszernie wyjaśnił przesłanki

podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca i Sąd całkowicie się z nią zgadza, dlatego też nie ma potrzeby jej powtarzania.

Według Sądu, Minister Sprawiedliwości przeprowadził postępowanie administracyjne zgodnie z wymogami przepisów kpa, a w szczególności z art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł w ocenie Ministra Sprawiedliwości zawartej w zaskarżonej decyzji ani cech dowolności ani subiektywizmu, gdyż poparta została ona wszechstronnie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym.

Skarżąca inaczej ocenia fakt niepłacenia składek. Wezwania do ich uiszczenia są dowodem, iż składki nie były wpłacane. Minister Sprawiedliwości był uprawniony do samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wynikających z przepisów art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 z późn. zm.), a w szczególności przesłanki o charakterze uznaniowym tj. posiadanie przez skarżącą nieskazitelnego charakteru i czy daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W ramach uznania administracyjnego uwzględnił wszystkie okoliczności sprawy oceniając: opinie o kandydatce, jej walory osobowościowe i cechy charakterologiczne.

Sąd mógłby podważyć tę ocenę jedynie w przypadku jej całkowitej dowolności i sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym lub też oparcie jej jedynie na gołosłownych stwierdzeniach, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Według oceny Sądu, co również stwierdzone zostało w uzasadnieniu do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2006 roku sygn. akt VI SA/Wa 208/06, okoliczność niepłacenia składek korporacyjnych świadczy o braku staranności kandydata na notariusza. Powyższe bezsporne okoliczności wskazują, iż skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, o którym mowa w 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie.

Skarżąca miała prawo ubiegać się powołania na stanowisko notariusza a decyzja odmowna Ministra Sprawiedliwości nie została podjęta arbitralnie, lecz z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w wyroku.