Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 414/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art. 133 par.1, art.134 par.1, art. 145 par.1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust.1 i ust. 5 pkt 1 lit.a), art. 24 ust.2, art. 27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 8 marca 2022 r., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, ust. 2a, art. 25, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 1 d i ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity na dzień wydania decyzji Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) odmówiono przyznania L. N. (dalej jako: wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podano, że w dniu 28 lutego 2022 r. wnioskodawczyni wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem. Wskazano, że mąż strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podano, że stopień niepełnosprawności ustalono od 27 sierpnia 2020 do 30 kwietnia 2023 r. Wskazano, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, której wypłata została zawieszona na wniosek strony od 1 marca 2022 r., a zatem strona nie pracuje i nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu opieki. Wskazano, że z przedłożonego do wniosku orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności z 15 lutego 2022 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od 27 sierpnia 2020, czyli w wieku 58 lat, zaś daty powstania niepełnosprawności nie ustalono. W związku z tym organ stwierdził, że istnieją dwie przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a ponadto wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, której wypłatę zawieszono od 1 marca 2022 r .

Od decyzji tej odwołała się strona. Podała, że jest jedyną osobą, która może opiekować się mężem i od marca 2022 r. ma zawieszoną wypłatę emerytury. W związku z tym wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z 11 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium albo organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Zdaniem Kolegium, z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że wystarczające jest ustalenie prawa do danego świadczenia. Wskazano, że u.ś.r. nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a świadczeniem wymienionym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zależności od tego, które ze świadczeń jest dla strony bardziej korzystne. Zatem posiadanie prawa do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym emerytury, wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od tego jaka jest wysokość danego świadczenia. Powołując się na wyroki WSA w Warszawie z 25 stycznia 2017 r. (sygn. akt SA/Wa 1818/16) oraz WSA w Gliwicach z 26 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/GI 744/14) wskazano, że nawet rezygnacja z pobierania emerytury w żaden sposób nie wpływa na ocenę spełnienia przesłanki określonej w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W związku z tym, w ocenie Kolegium, pomimo tego, że strona może mieć uzasadnione poczucie krzywdy i niesprawiedliwości, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe. Zdaniem organu odwoławczego zastosowanie odmiennej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. byłoby nieuzasadnione. Wskazano przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny do niedawna prezentował odmienny pogląd dotyczący kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do pobierania renty/emerytury, a zmiana stanowiska Sądu nie wiąże się ani ze zmianą przepisów, ani też zapis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w części dotyczącej osób uprawnionych do pobierania m.in. emerytury nie został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny zajmował się jedynie kwestią dotyczącą możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy czemu dał wyraz w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17). Podkreślono, że mając taką możliwość, TK nie wypowiedział się w zakresie pozostałych przesłanek negatywnych objętych przepisem 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., niejako uznając je za zgodne z Konstytucją. Kolegium w całości podzieliło ponadto argumentację zaprezentowaną w dwóch wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygnaturach: I OSK 1148/20 i I OSK 416/13, której efektem jest wniosek, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a będącej w wieku, uprawniającym do otrzymania emerytury i tę emeryturę uzyskującej, w istocie rzeczy będzie pełnić funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę a surogatu świadczenia emerytalnego. Kolegium podało przy tym, że znany jest mu także pogląd przeciwny wyrażony m.in. w wyroku NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1799/21. Jednakże w ocenie Kolegium oczywistym jest, że w sprawie spełniona została negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych. Wyjaśniono, że w świetle tych ustaleń Kolegium nie rozważało spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b u.ś.r., o której mowa również w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie obowiązujących przepisów prawa i dyskryminację. W związku z tym wniosła o jej uchylenie w całości i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podała, że Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, że zawiesiła prawo do pobierania emerytury i przestała ją pobierać. Podała, że jej decyzja została spowodowana dużą różnicą pomiędzy kwotą otrzymywanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, że nie chce pobierać emerytury i świadczenia jednocześnie, ale chce skorzystać z przysługującego wszystkim prawa do wyboru źródła utrzymania z powodów ekonomicznych, a jej "głodowa" emerytura i niska renta męża nie pozwalają w obecnej sytuacji na utrzymanie się przez miesiąc. Zdaniem skarżącej argumentacja Kolegium jest oderwana od rzeczywistości i zmusza do trwania w prawie, które nie daje możliwości na przeżycie pomimo tego, że istnieje obowiązujące prawo do wyboru pomiędzy przysługującymi świadczeniami.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione wraz z argumentacją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, którego odpis został doręczony skarżącej 6 czerwca 2022 r. wraz ze stosownym pouczeniem. W ustawowym terminie skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przechodząc do meritum sprawy podnieść należy, że w niniejszej sprawie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest okoliczność, że ma ona ustalone prawo do emerytury. Przy czym nawet fakt, że decyzją z 22 lutego 2022 r., dołączoną do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ZUS - na wniosek skarżącej - wstrzymał wypłatę emerytury od 1 marca 2022 r., nie uzasadnia – zdaniem organu odwoławczego – przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W celu ustalenia zaistnienia powołanych przesłanek niezbędne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości okoliczność, że mąż skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2023 r., co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Kolegium w zasadzie nie zakwestionowało także, że zostały spełnione pozostałe przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., zastrzegając jedynie, że nie rozważało spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co powołał się organ I instancji. Natomiast podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną także przez organ odwoławczy, był przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W ocenie Kolegium nawet zawieszenie wypłaty emerytury nie uzasadnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Takiego poglądu Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela.

Problematyka zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają ustalone prawo do emerytury stała się przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Pierwotnie kwestia ta była w judykaturze rozbieżnie oceniana, a w związku z tym pojawiały się orzeczenia zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w których wyrażano pogląd, zgodnie z którym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Obecnie jedna, w orzecznictwie sądów administracyjnych, w zasadzie jednolicie prezentowany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Prymat w tym przypadku winna mieć wykładnia systemowa, celowościowa i funkcjonalna, bowiem w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe – w rozpoznawanej sprawie emeryturę – nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1727/21, z 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 766/20, z 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20, z 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 433/21 z 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z 19 maja 2022 r. sygn.. akt I OSK 1388/21, dostępne w Internecie). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że sytuacja osób, których cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. - pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody, niż wymienione w tych dwóch przepisach, co jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, wyrok NSA z 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1160/21, dostępne w Internecie). Wobec tego, nie można uznać, że fakt przyznania prawa do świadczenia emerytalnego a priori wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić również należy, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo – a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od konstytucyjnej zasady równości (wyroki TK: z 9 marca 1988 r. sygn. akt U 7/87; z 6 maja 1998 r. sygn. akt K 37/97; z 4 stycznia 2000 r. sygn. akt K 18/99; z 28 maja 2002 r. sygn. akt P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Brak jest zatem przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 maja 2022 r. (sygn. akt I OSK 1388/21, dostępny w Internecie) literalne odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nakazujące wyeliminowanie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości. Zwrócić uwagę należy także na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości, niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1179/21, dostępny w Internecie).

W orzecznictwie wskazuje się również, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia u.ś.r. wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, czy renty, a następnie było waloryzowane. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, dostępny w Internecie).

Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych wyrokach podkreśla się, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej jako: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego – w tym przypadku emerytury. Wybór taki może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa – wbrew stanowisku Kolegium - eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sformułowanie "ustala się" można jednka utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury świadczenie takie przysługuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło wstrzymanie wypłaty emerytury.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca, wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przedstawiła decyzję ZUS o wstrzymaniu jej wypłaty emerytury od 1 marca 2022 r. W związku z tym - stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. – skarżąca dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd też odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że skarżąca miała ustalone prawo do emerytury, której jednak nie pobierała, w świetle powyższych wywodów nie jest uzasadniona.

Zatem Kolegium winno ustalić w pierwszej kolejności, czy aktualnie skarżąca w dalszym ciągu ma zawieszone prawo do emerytury, czy też – ze względu stanowisko organów – ponownie zaczęła ją pobierać. W przypadku ustalenia, że wypłata emerytury w dalszym ciągu jest wstrzymana, Kolegium ustali, czy zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uwzględniając powyższe rozważania i wytyczne Sądu. Gdyby się zaś okazało, że skarżąca ponownie otrzymuje emeryturę, co jest jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium poinformuje skarżącą o konieczności ponownego zawieszenia prawa do emerytury w celu skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.