Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 494/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Skierowano pytanie prawne do Składu Siedmiu Sędziów
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 4, art. 76 ust 1, 2, art. 78 ust 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o adwokaturze.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Stanisław Gronowski Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 676/07 w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów postanowił 1. rozprawę odroczyć, 2. na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przedstawić składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy na listę adwokatów może być wpisana osoba, która odbyła w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką w okresie krótszym niż przewidziany w art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (jedn. tekst Dz.U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm.) i złożyła egzamin adwokacki."


UZASADNIENIE

Przekazane do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości powstało w toku rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej wniesionej przez P.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 676/07, oddalającego jego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w sprawie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podał, że Okręgowa Rada Adwokacka w C. uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. wpisała P.B. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w C..

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., działając na podstawie art. 69 ust. 2 w związku z art. 65 pkt 4 w związku z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), dalej: Prawo o adwokaturze, sprzeciwił się temu wpisowi, gdyż w jego ocenie P.B. nie odbył, przed złożeniem egzaminu adwokackiego, aplikacji adwokackiej w okresie wymienionym w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że od wpisu P.B. na listę aplikantów adwokackich, co miało miejsce [...] lutego 2003 r., do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęły 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni. Z kolei licząc okres odbywania aplikacji od chwili złożenia przez aplikanta ślubowania, czas jej trwania wynosiłby jedynie 2 lata, 5 miesięcy i 7 dni. W obu przypadkach był to okres znacznie krótszy niż przewiduje to regulacja zawarta w Prawie o adwokaturze. Nawet gdyby przyjąć, w myśl art. 78 Prawa o adwokaturze, że egzamin zawodowy kończy aplikację adwokacką, to przy najkorzystniejszej interpretacji powołanego przepisu, że ostatni dzień egzaminu był ostatnim dniem aplikacji, ustalony w ten sposób okres jej trwania nie spełniałby wymogów ustawowych. Według Ministra Sprawiedliwości nie można przyjąć, że art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze ma wyłącznie charakter instrukcyjny, a okres trwania aplikacji może być skracany przez Okręgowe Rady Adwokackie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż istotę sporu stanowi interpretacja art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, który zdaniem organu, jest normą prawa materialnego, zaś w ocenie skarżącego terminem instrukcyjnym, który nie wyklucza wcześniejszego zdawania egzaminów objętych aplikacją, a nawet pozwala na kontynuowanie aplikacji po egzaminie adwokackim, w ramach wykonywania zawodu adwokata w kancelarii patrona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, odnosząc się do zarzutów wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, podzielił reprezentowane przez Ministra Sprawiedliwości stanowisko, że art. 268a k.p.a. stanowi lex specialis wobec norm wynikających z art. 37 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia o Radzie Ministrów, które stanowią o całokształcie kompetencji ministra, sekretarzy i podsekretarzy stanu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił jednocześnie, że art. 268a k.p.a. umożliwia dekoncentrację uprawnień orzeczniczych na osoby inne, niż osoby piastujące funkcje organów administracji. Powołany przepis wymaga, by upoważnienie do załatwiania spraw było sporządzone na piśmie, było skierowane do konkretnego pracownika danej jednostki oraz określało rodzaj spraw, które z upoważnienia organu będą mogli ci pracownicy załatwiać. W kontrolowanym postępowaniu, zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu ustalił Minister Sprawiedliwości. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 5 zarządzenia tego organu z dnia [...] października 2006 r., nr [...] podsekretarz stanu - A.K. był upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości w sprawach dotyczących sprzeciwów od uchwał o wpisie na listę adwokatów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał również, że decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza przepisów Konstytucji RP, w szczególności art. 2, art. 17 i art. 32. Powoływanie się przez Okręgową Radę Adwokacką w C. na bezprawne działania innych okręgowych rad adwokackich w żaden sposób nie usprawiedliwia bezprawności uchwały tejże rady o wpisie P.B. na listę adwokatów. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasada równego traktowania dotyczy równości wobec prawa, nie ma zaś charakteru bezwzględnego prowadzącego do nierówności w bezprawiu. Art. 17 Konstytucji RP nie wyklucza nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad organami samorządu adwokackiego, w tym również sprzeciwu wobec niespełnienia wszystkich ustawowych przesłanek wymaganych do dokonania wpisu na listę adwokatów.

Aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W jej ramach aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, a przede wszystkim doskonalą umiejętności praktyczne, w szczególności podejmując pod nadzorem swego patrona czynności typowe dla wykonywania zawodu adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że dopuszczenie do egzaminu adwokackiego winno nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego w programie aplikacji, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać 3 lata i 6 miesięcy.

P.B. na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., zarzucając mu:

1) naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze w związku z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.) polegające na nieuwzględnieniu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji przez podsekretarza stanu A.K. w sytuacji, gdy w chwili wydawania decyzji powołany był sekretarz stanu B.K., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;

2) naruszenie § 3 ust. 1 pkt 5 w związku z § 4 ust. 1 pkt 7 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr [...] w sprawie ustalania zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości - przyznającego uprawnienie do stałego zastępstwa Ministra Sprawiedliwości, poprzez nieuwzględnienie zarzutu wydania zaskarżonej decyzji przez podsekretarza stanu A.K. w sytuacji, gdy do zastępstwa Ministra Sprawiedliwości w sprawach związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi powołany był podsekretarz stanu K.J., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;

3) naruszenie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu tak przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, jak i zaskarżonego wyroku, okoliczności, że podsekretarz stanu A.K. nie był, jako sędzia delegowany do Ministerstwa Sprawiedliwości, pracownikiem tego Ministerstwa;

4) naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 268a k.p.a., polegające na jego wadliwym zastosowaniu i błędnej interpretacji przejawiającej się uznaniem podsekretarza stanu A.K. za pracownika Ministerstwa Sprawiedliwości, podczas gdy A. K. nie jest i nigdy nie był pracownikiem organu, który wydał zaskarżoną decyzję, a powierzone mu przez Ministra Sprawiedliwości zadania wykonywał jako sędzia (pracownik swego macierzystego Sądu), w wyniku oddelegowania do pełnienia czynności administracyjnych w Ministerstwie, wskutek czego upoważnienie do wydania decyzji o sprzeciwie nie mogło być skutecznie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a., który odnosi się jedynie do pracowników zatrudnionych przez organ wydający decyzję, zatem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;

5) naruszenie art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do czasu odbywania aplikacji adwokackiej nie zalicza się okresu wykonywanej przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego pod nadzorem wyznaczonego patrona praktyki zawodowej, podczas gdy przyjęcie wykładni zawartej w załączonym do uzupełnienia skargi wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1992 r., sygn. akt I PA 1/92 prowadzi do wniosku o prawidłowości zaliczenia tego okresu przy ustalaniu czasu trwania aplikacji adwokackiej;

6) naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą złożenia sprzeciwu może być powołanie się na przepis art. 76 ust. 1 tejże ustawy, podczas gdy sprzeciw uzasadniać mogą tylko okoliczności dotyczące cech kandydata (np. brak nieskazitelnego charakteru, karalność), na co wskazuje wynikający z Prawa o adwokaturze system nadzoru nad adwokaturą, w ramach którego ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 tejże ustawy przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna) nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 Prawa o adwokaturze; tym samym przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w ślad za Ministrem Sprawiedliwości wykładnia art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, przez którą uniemożliwia się powstanie skutków prawnych uchwały okręgowej rady adwokackiej, (organu izby adwokackiej) o wpisie na listę adwokatów, stanowi wyraźne naruszenie sytemu nadzoru nad adwokaturą, którego istotą jest wynikająca z art. 17 Konstytucji RP autonomia samorządów zawodowych;

7) naruszenie art. 7 k.p.a., przejawiające się w rażąco nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich przez Ministra Sprawiedliwości, przez to, że Minister nie sprzeciwił się wpisaniu na listę adwokatów aplikantów adwokackich między innymi Izby W., Izby K. oraz Izby W., mimo iż w chwili przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie upłynął w ich przypadku okres 3 lat i 6 miesięcy, licząc od dnia złożenia ślubowania, co naruszyło słuszny interes skarżącego i miało decydujący wpływ na wydanie decyzji o sprzeciwie, zwłaszcza że uchwalona w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r. Nr 149, poz. 1075) zmieniła art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1361), dyskryminujący dotąd aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli aplikację adwokacką przed wejściem w życie tegoż art. 5.

Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W..

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2008 r. P.B. przedstawił nowe uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę nie dostrzegł, że wyrażenie sprzeciwu przeciwko wpisowi skarżącego na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej w C. nastąpiło po upływie terminu określonego w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Skarżący zauważył, że uchwała wraz z jego aktami osobowymi wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu [...] stycznia 2007 r. i od tego dnia rozpoczął się trzydziestodniowy termin do złożenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu w rozumieniu art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Tymczasem decyzję Ministra Sprawiedliwości wysłano dnia [...] lutego 2007 r., zaś doręczono skarżącemu i Okręgowej Radzie Adwokackiej w C. w dniu [...] lutego 2007 r. Zdaniem skarżącego skoro w terminie 30 dni, określonym w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, decyzja została jedynie sporządzona, ale jej nie doręczono, to sprzeciw Ministra Sprawiedliwości nie został skutecznie zgłoszony. Termin do zgłoszenia sprzeciwu obejmuje bowiem także doręczenie decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto spełnia kumulatywnie wszystkie warunki przewidziane w tym przepisie, wymienione w pkt od 1 do 4. Jednym z warunków określonych w art. 65 pkt 4 tej ustawy jest odbycie w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji adwokackiej i złożenie egzaminu adwokackiego, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a. Ustawodawca posługując się zwrotem "odbył aplikacje adwokacką" wprost tego zwrotu nie definiuje. Z treści art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze wynika natomiast, że aplikacja adwokacka trwa trzy lata i sześć miesięcy, przy czym co najmniej przez okres sześciu miesięcy odbywa się w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji publicznej na podstawie skierowań okręgowej rady adwokackiej. W tej sytuacji dopiero po okresie aplikacji określonym w tym przepisie można mówić o odbyciu aplikacji adwokackiej i w konsekwencji o obowiązku wydania aplikantowi przez właściwą okręgową radę adwokacką zaświadczenia o dobyciu aplikacji adwokackiej, o jakiej mowa w art. 76 ust. 2 ustawy. Czas trwania aplikacji został jednoznacznie określony przez ustawodawcę, przy czym ustawodawca nie przewidział możliwości skracania tego okresu przez organy samorządu adwokackiego z uwagi np. na osiągane przez aplikanta wyniki szkolenia.

Z literalnej wykładni art. 65 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 76 ust. 1 tej ustawy zdaje się zatem wynikać, iż o "odbyciu aplikacji adwokackiej" można mówić tylko wówczas, jeżeli aplikant odbył aplikację trwającą 3 lata i 6 miesięcy.

Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia też wzgląd na dobro wymiaru sprawiedliwości, stanowiącego element interesu publicznego i dobro osób (podmiotów) korzystających z pomocy prawnej, skoro ustawodawca określając ściśle czas trwania aplikacji uznał, iż tylko taki okres jej trwania zapewni należyty wynik szkolenia, co w przyszłości (w czasie wykonywania zawodu adwokata) będzie odpowiadało kryterium wysokiej jakości i wiarygodności kojarzonej z pojęciem osoby zaufania publicznego.

Zauważyć przy tym należy, iż Trybunał Konstytucyjny w swoich orzeczeniach wielokrotnie podkreślał, iż "zawody zaufania publicznego wymagają szczególnej ochrony odbiorców świadczonych w ich ramach usług. Z tego powodu tak weryfikacja przygotowania do zawodu, jak i nabór do zawodu nie mogą być pozostawione nieograniczonej swobodzie gry rynkowej, bez jakichkolwiek regulacji i wymogów profesjonalnych i etycznych. Określenie wymogów należy do ustawodawcy, który ponosi społeczną i polityczną odpowiedzialność za dokonany wybór" (por. orzeczenie TK z dnia 21 maja 2002 r., sygn. K 30/01 i z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. K-6/06).

W przedmiotowej zaś sprawie ustawodawca w art. 65 pkt 4 w związku z art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze postawił wymóg uzyskania wpisu na listę adwokatów w postaci odbycia aplikacji adwokackiej, której czas trwania określił na 3 lata i 6 miesięcy.

Za powyższym rozumieniem pojęcia aplikacji adwokackiej opowiada się też orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych, w którym podkreśla się, że dopuszczenie do egzaminu adwokackiego powinno nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która powinna trwać przez okres wymagany w art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. W ocenie tych sądów przepis ten ma charakter prawa materialnego. Stąd też sądy administracyjne nie podzielały zarzutów skarżących wskazujących na charakter instrukcyjny tego przepisu, w którym podano jedynie przybliżony czas trwania aplikacji, gdyż w takiej sytuacji - zdaniem sądów - doszłoby do niedopuszczalnej dowolności w ustalaniu okresu aplikacji przez poszczególne okręgowe rady adwokackie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 670/07 i z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1215/06).

W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych podkreśla się też, że do egzaminu adwokackiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację adwokacką i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu (art. 78 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze). Aplikacja adwokacka kończy się zatem egzaminem adwokackim i nie jest możliwe kontynuowanie aplikacji po zdanym egzaminie adwokackim, ani też do okresu 3 lat i 6 miesięcy trwania aplikacji nie może być doliczone zdobycie umiejętności praktycznych pod nadzorem patrona po zdanym egzaminie adwokackim. Datą zakończenia aplikacji nie jest bowiem data wpisu na listę adwokatów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 675/07; z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 665/07 i sygn. akt VI SA/Wa 662/07 oraz z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 673/07).

Natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przy bezspornym stanie faktycznym, iż okres aplikacji trwał krócej niż 3 lata i 6 miesięcy) prezentowany jest pogląd, iż ocena w zakresie zrealizowania ustawowej przesłanki "odbycie aplikacji adwokackiej" winna być dokonana pod kątem realizacji programu aplikacji i uzyskania należytej wiedzy prawniczej i zdobycia umiejętności umożliwiających przystąpienie do egzaminu sprawdzającego stan przygotowania aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Przystąpienie zaś do egzaminu adwokackiego i uzyskanie pozytywnego wyniku z tego egzaminu kończy pierwszy etap postępowania prowadzącego do uzyskania wpisu na listę adwokacką. Skutki niewłaściwych decyzji organów samorządu adwokackiego dotykają bezpośrednio osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokacką, a to nakłada na organ administracji publicznej obowiązek oceny tej sytuacji, mimo iż osoba ta zakończyła aplikację przed upływem terminu określonego w art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2008 r., II GSK 395/07).

W świetle tego stanowiska dla oceny "odbycia aplikacji adwokackiej", o jakiej mowa w art. 65 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, nie ma istotnego znaczenia skrócenie okresu aplikacji poniżej okresu 3 lat i 6 miesięcy, lecz zrealizowanie w czasie aplikacji programu aplikacji, uzyskanie należytej wiedzy prawniczej i zdobycie umiejętności umożliwiających przystąpienie do egzaminu.

Z kolei w wyroku z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 482/07 Naczelny Sąd Administracyjny rozważając kwestię dopuszczenia do egzaminu adwokackiego osobę, która przed tym egzaminem nie odbyła aplikacji w okresie 3 lat i 6 miesięcy stwierdził, że zaaprobowanie stanowiska, że aplikacja w tym wymiarze może być odbyta wyłącznie przed dopuszczeniem do egzaminu, prowadziłoby do konieczności uzupełnienia aplikacji i powtarzania egzaminu, a takich rozwiązań ustawodawca nie przewidział.

Zdaniem NSA w ramach decyzji o charakterze uznaniowym winny znaleźć się rozważania, czy dopuszczenie do egzaminu adwokackiego osoby, która odbyła 2 lata i 9 miesięcy aplikacji oznacza unieważnienie zawodowego egzaminu zdanego z wynikiem dobrym i unieważnienie kontynuowanej po tym egzaminie aplikacji. Każda aplikacja przygotowuje do określonego zawodu prawniczego. Zdany z wynikiem pozytywnym egzamin jest także dowodem wykazania się przez aplikanta przygotowaniem do wykonywania obowiązków adwokata.

Naczelny Sąd Administracyjny powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 1994 r., sygn. akt II SA 837/93 (Wokanda 1995/2/29), w którym stwierdzono, iż realizacja prawa do wykonywania zawodu przez osobę posiadającą stwierdzone przez uprawnione do tego organy warunki, jest "słusznym interesem obywatela" w rozumieniu art. 7 k.p.a., oraz na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1992 r., sygn. akt I PA 1/92 (niepublikowany).

W tym ostatnim wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że "gdyby nawet przyjąć, że w dacie egzaminu adwokackiego, czy też wpisu na listę adwokatów nie miał on wymaganego 4-letniego okresu aplikacji, to bez wątpienia warunek ten spełnia on w chwili obecnej. Ma także zdany egzamin adwokacji, a brak jest uzasadnienia prawnego do przyjęcia stanowiska, iż można wymagać, by zdany egzamin aplikancki był zdawany jeszcze raz tylko z tej racji, iż w momencie przystąpienia do egzaminu istniały jakieś przeszkody formalne w dopuszczeniu do jego złożenia (...) i tak w chwili obecnej spełnione są wszystkie wymagania przewidziane do wpisania na listę adwokatów, bo ma wymagany okres aplikacji oraz zdany egzamin adwokacki".

Z powyższych rozważań wynika, że w orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia "odbycia aplikacji adwokackiej", o jakiej mowa w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze w związku z art. 76 ust. 1 tego Prawa, nie jest pojmowana jednolicie i wymaga rozstrzygnięcia przez skład powiększony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Za pierwszym z prezentowanych poglądów, a mianowicie, iż o "odbyciu aplikacji adwokackiej" można mówić wyłącznie wówczas, jeżeli taka aplikacja trwała przez okres wymieniony w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, przemawia wykładnia językowa tego przepisu oraz materialnoprawny charakter terminu dotyczącego trwania aplikacji. Za tym poglądem przemawia również wzgląd na interes publiczny i dobro osób (podmiotów) korzystających z pomocy prawnej, skoro ustawodawca określając czas trwania aplikacji uznał, że tylko aplikacja adwokacka trwająca 3 lata i 6 miesięcy zapewnia należyty wynik szkolenia umożliwiający w przyszłości należyte wykonywanie zawodu adwokata.

Z kolei za poglądem, iż wpis na listę adwokatów może uzyskać osoba, która odbyła aplikację w okresie krótszym niż 3 lata i 6 miesięcy oraz zdała egzamin adwokacki przemawia okoliczność, iż w przepisie art. 65 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze jest mowa wyłącznie o odbyciu aplikacji. Potwierdzeniem zaś, że aplikant adwokacki odbył aplikację adwokacką jest zaświadczenie właściwej okręgowej rady adwokackiej wydane na podstawie art. 76 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przed wydaniem takiego zaświadczenia właściwa okręgowa rada adwokacka obowiązana jest do zbadania czy aplikant adwokacki zrealizował cały cykl szkolenia przewidziany programem aplikacji adwokackiej i ustalony na podstawie regulaminu Naczelnej Rady Adwokackiej wydanym na podstawie art. 58 pkt 12 b ustawy - Prawo o adwokaturze.

W myśl tego ostatniego przepisu Naczelna Rada Adwokacka uchwala regulamin dotyczący zasad odbywania aplikacji adwokackiej, a więc określa teoretyczne i praktyczne wymogi związane z przebiegiem aplikacji adwokackiej.

Jeżeli zaś taka uchwała pozostawałaby w sprzeczności z prawem, to Minister Sprawiedliwości może na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze wystąpić o jej uchylenie do Sądu Najwyższego.

W świetle powyższego, o odbyciu aplikacji adwokackiej decydują organy samorządu adwokackiego, a wydane przez właściwą okręgową radę adwokacką zaświadczenie o odbyciu aplikacji (art. 76 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze) stanowi dowód, iż aplikant adwokacki odbył aplikację, o jakiej mowa w art. 65 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Za takim rozumieniem tego ostatniego przepisu przemawia też wzgląd na ważny interes osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów. Osoby, które uzyskały zaświadczenie o odbyciu aplikacji adwokackiej działały w pełnym zaufaniu do organów samorządu adwokackiego i przystąpiły do składania egzaminu adwokackiego. Po zdaniu egzaminu i uzyskaniu warunkowego wpisu na listę adwokatów (art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze) okazało się, że nie odbyły aplikacji adwokackiej, gdyż aplikacja trwała przez okres krótszy niż 3 lata i 6 miesięcy.

Skracanie okresu aplikacji w 2006 r. było prawdopodobnie wynikiem nowelizacji ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze dokonanej ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), która wprowadziła odmienne od dotychczasowych zasady przeprowadzania egzaminu adwokackiego (por. art. 78-78i ustawy - Prawo o adwokaturze). Na podstawie art. 1 pkt 19 tej ustawy w przepisie art. 78 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadzono zasadę, że egzamin adwokacki przeprowadza się raz w roku w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości, nie później niż do 31 maja. Cześć pisemna i ustna egzaminu rozpoczyna się równocześnie w tych samych dniach w Rzeczypospolitej Polskiej.

W art. 9 tej ostatniej ustawy przewidziano możliwość "odpowiedniego skrócenia" aplikacji adwokackiej, radcowskiej i notarialnej, które rozpoczęły się w 2005 r., tak aby egzaminy w 2009 r. dobyły się w terminach określonych w ustawach. Natomiast kwestię okresu przejściowego w stosunku do aplikantów wpisanych na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy uregulowano w art. 5 tej ustawy w ten sposób, iż aplikanci ci przystępują do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach. Dotychczasowe zasady odbywania aplikacji adwokackiej określała Naczelna Rada Adwokacka w regulaminach uchwalonych na podstawie art. 58 pkt 12b ustawy - Prawo o adwokaturze. Organizacja kształcenia aplikantów, zasady przystępowania do egzaminu adwokackiego i terminy tych egzaminów należały więc do wyłącznej właściwości samorządu zawodowego adwokatów.

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne i celowe przedstawienie składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego przytoczonego w sentencji postanowienia.