Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 596/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-07-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1-3,  art. 246 par. 1 pkt 1 i 2,  art. 259 i  art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, względnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2007 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie -


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2012r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2007r.

Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że B. C. (ur. w 1969r.) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. C. (ur. w 1970r.), córką K. C. ur. w 2008r. oraz synami: H. C. ur. w 1994r. i K. C. ur. w 1999r.

B. C. prowadzi działalność gospodarczą – "sprzedaż hurtowa i detaliczna pojazdów mechanicznych". W 2011 r. poniósł z tego tytułu stratę w wysokości 11 105,28 zł przy przychodzie na poziomie 187 387,16 zł. W tym samym roku z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości 3 203,77 zł oraz 5 817,50 zł ze źródła przychodów określonego jako należności ze stosunku: pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej, a także zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacone przez zakład pracy. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu kwietniu 2012r. wyniosła natomiast 8 408 zł.

M. C. z tytułu dzierżawy nieruchomości w 2011r. uzyskała dochód w wysokości 4500 zł a obecnie pobiera zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w wysokości 737 zł miesięcznie. Jest ona właścicielką nieruchomości stanowiącej działkę o pow. 0,2 ha, położonej w D. a sklasyfikowanej jako grunty orne. Nieruchomość ta obciążona jest dwoma hipotekami przymusowymi kaucyjnymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego, na kwotę 82 388 zł oraz na kwotę 127 727 zł. W dziale IV księgi wieczystej obejmującej przedmiotową nieruchomość wpisane są też trzy wzmianki o wnioskach.

Koszty utrzymania rodziny wynoszą 2 023,80 zł i obejmują: czynsz za mieszkanie – 463,42 zł; opłatę za prąd – 186,12 zł; opłatę za gaz – 151,87 zł; opłatę za wodę – 200 zł; opłatę za telefon stacjonarny – 72,39 zł; koszty żywności – 900 zł; inne wydatki – 50 zł.

Małżonkowie są właścicielami spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 64 m2 położonego w D. na os. P.. Z zaświadczenia wydanego przez Starostwo Powiatowe, Wydział Komunikacji dnia 23 maja 2012r wynika, że B. C. figuruje jako właściciel zarejestrowanych następujących pojazdów: samochodu osobowego, Audi A8 4.2 Quattro, rok prod. 2000; przyczepy ciężarowej, Sam, rok prod. 1997. B. C. zgłosił jednak, że pojazdy te zostały sprzedane w 2006r.

Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił.

W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie względnie przyznanie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu podał, że sytuacja materialna skarżącego została udokumentowana. Przedłożone dokumenty uzasadniają przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący ponownie podał, że działalność gospodarcza jego firmy została sparaliżowana przez organy podatkowe. Pomoc w utrzymaniu pięcioosobowej rodziny skarżącego świadczą organy pomocy społecznej oraz jego rodzina. Referendarz sądowy uznał przedłożone dowody za niewiarygodne, nie wyjaśnił jednak na czym ta niewiarygodność miałaby polegać. Strona wskazała także, że ma prawo korzystać z pomocy pełnomocnika, także z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) określanej dalej jako "p.p.s.a." – od zarządzeń i postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż w wypadku wniesienia sprzeciwu zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do sądu. Należy podkreślić, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Sąd zauważa także, że przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim zauważyć, iż skarżący jest przedsiębiorcą, który prowadzi działalność gospodarczą. A zatem istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub jej zawieszenie, gdyż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje ani nie zawiesza, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W 2011 r. przedmiotowa działalność przyniosła przychód na poziomie 187 387,16 zł. Co prawda skarżący z uwagi na wysokie koszty uzyskania przychodów wykazał stratę w wysokości 11 105,28 zł, jednak zauważyć należy, że jest to jedynie wynik bilansowy. Strata skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11 maja 2011r., sygn. akt II GZ 228/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem w/w rozmiar działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę musi być wzięty pod uwagę przy badaniu całokształtu jego sytuacji majątkowej.

W dalszej kolejności Sąd zauważa, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących wyjaśnień musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 296/10; z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 703/06). Z przekazanych przez skarżącego informacji wynika, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z zasiłku rodzinnego w wysokości około 730 zł miesięcznie, ponosząc wydatki w wysokości około 2 tys. zł. A zatem wydatki te znacznie przewyższają wykazane dochody gospodarstwa domowego. Przedstawione przez skarżącego dane rodzą zatem uzasadnione wątpliwości w przedmiocie wiarygodności informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zmienia tej oceny podniesiona dopiero w sprzeciwie okoliczność korzystania z pomocy rodziny. To ogólne stwierdzenie nie zostało bowiem w żaden sposób udokumentowane przez pełnomocnika strony. Zasadne jest więc stanowisko, że nie zostały wiarygodnie wykazane dochody gospodarstwa domowego skarżącego. Poza tym budzi wątpliwości oświadczenie B. C., iż nie posiada konta bankowego. Biorąc bowiem pod uwagę realia obrotu gospodarczego, jak również zasady doświadczenia życiowego trudno przyjąć, że przedsiębiorca, który wypracował przychód w wysokości 187 tys. zł dokonał tego w wyniku operacji, które nie mają odzwierciedlenia w żadnej dokumentacji bankowej.

Odnosząc się do twierdzenia skarżącego co do prawa korzystania z pomocy pełnomocnika, to Sąd nie neguje tego uprawnienia strony. Wniosek o udzielenie prawa pomocy podlega jednak ocenie Sądu, a fakt, że strona korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika wiąże się nieodzownie z koniecznością pokrycia kosztów takiej pomocy. Stanowi to zatem obciążenie budżetu rodziny skarżącego. To z kolei rzutuje na obraz rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Ponadto Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 246§3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Pozostawanie zatem w stosunku prawnym z adwokatem wykluczała ustanowienie w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawienie danych dotyczących sytuacji finansowej wnioskodawcy w sposób niekompletny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne oraz niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do uznania wniosku o przyznanie prawa pomocy za nieuzasadniony. Należy także podkreślić, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 28 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 210/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.