Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 529/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1,  art. 148
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

﻿ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz Kluj (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2021 r, nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju, dalej "Minister" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.), dalej "k.p.a." po rozpatrzeniu wniosku E. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2020 r. znak [...].

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Naczelnik Miasta i Gminy w P. decyzją z [...] sierpnia 1976 r. znak [...] orzekł o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, obejmującego działki nr [...], [...], [...], [...] i [...], położonego we wsi B., gm. P. (obecnie pow. [...], woj. [...]), stanowiącego własność K. i F. małż. K. Odwołanie od decyzji z [...] sierpnia 1976 r. złożyła K. K. Wojewoda [...] decyzją z [...] września 1976 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 1976 r.

Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 1976 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r. złożył następca prawny K. i F. małż. K. – E. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2013r. znak [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1976 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r.

Wnioskiem z [...] lutego 2019 r., sprecyzowanym pismem z dnia [...] marca 2019 r., E. K., dalej "skarżący", wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Jako nową okoliczność faktyczną (pkt 1) i nowe dowody (pkt 2-7) E. K. wskazał na:

1) istnienie następców prawnych uprawnionych do przejęcia gospodarstwa rolnego rodziców – K. i F. małż. K.,

2) świadectwo ukończenia szkoły rolniczej przez brata – M. K.;

3) akty notarialne z [...] marca 1994 r. rep. [...] nr [...] oraz z [...] września 2013 r. rep. [...] nr [...], z których wynika, że rodzina K. od 1973 r. posiadała gospodarstwo rolne i je uprawiała;

4) zaświadczenie ze spółdzielni rolniczej potwierdzające członkostwo w spółdzielni byłego właściciela i wniesienie przez niego do spółdzielni gruntów tytułem wkładu gruntowego;

5) zaświadczenia, że J. K., F. K. i E. K. pracowali w spółdzielni rolniczej;

6) podanie K. K.. o przekazanie ziemi synowi – M. K.;

7) podanie M. K. o przekazanie mu gruntów matki – K. K.

Postanowieniem z [...] września 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił Skarżącemu wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Minister uznał, że podanie zostało wniesione z uchybieniem 1-miesięcznego terminu do jego wniesienia, liczonego zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. od dnia dowiedzenia się przez stronę o okoliczności (pkt 1) i dowodach (pkt 2-7) stanowiących podstawę wznowienia.

Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł, że o okoliczności (pkt 1) i dowodach (pkt 2-7) stanowiących podstawę wznowienia dowiedział się "w lutym 2019 r.", a zatem wniosek z dnia [...] lutego 2019r. (sprecyzowany pismem z dnia [...] marca 2019 r.) o wznowienie postępowania złożył w terminie.

Organ nie znalazł podstaw do zmiany swej wcześniejszej decyzji.

Wskazał, że postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów. W pierwszym z nich Minister miał obowiązek zbadać przesłanki formalne, tj.:

1) czy decyzja, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, jest ostateczna,

2) czy wniosek pochodzi od strony postępowania,

3) czy została wskazana przyczyna wznowienia wymieniona w art. 145 § 1 k.p.a., art. 145a § 1 k.p.a. lub art. 145b § 1 k.p.a.,

4) czy wniosek został złożony z zachowaniem terminów określonych w art. 148, art. 145a § 2 K.p.a. i art. 145b § 2 k.p.a.

W przypadku stwierdzenia braku którejś z tych przesłanek, Minister miał obowiązek odmówić wznowienia postępowania.

W omawianej sprawie trzy pierwsze przesłanki wznowieniowe zostały spełnione. Jednakże nie została spełniona czwarta przesłanka, ponieważ nie został zachowany ustawowy termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Wniosek z dnia [...] lutego 2019 r. o wznowienie postępowania został nadany w urzędzie pocztowym [...] lutego 2019 r. (a następnie sprecyzowany pismem z dnia [...] marca 2019 r. nadanym w urzędzie pocztowym [...] marca 2019 r.). Organ uznał, że wniosek wznowieniowy został złożony z uchybieniem jednomiesięcznego terminu do jego złożenia, ponieważ wbrew temu, co zostało podniesione we wniosku wznowieniowym, a następnie powtórzone w zażaleniu z dnia [...] października 2020 r. - o okoliczności z pkt 1 i dowodach z pkt 2-7, stanowiących podstawę wznowienia, E. K. nie dowiedział się "w lutym 2019 r.", lecz wiele lat wcześniej.

O okoliczności z pkt 1 i dowodzie z pkt 2 E. K. wiedział co najmniej od 1995 r. Istnienie następców prawnych uprawnionych do przejęcia gospodarstwa oraz posiadanie kwalifikacji rolniczych przez brata, było bowiem wiadome E. K. z dokumentów, które sam przedłożył w 1995 r. (por. pismo M. K. z dnia [...] marca 1978 r. do Urzędu Gminy w P., podanie K. K. z dnia [...] lutego 1978 r. do Urzędu Gminy w P.).

Odnosząc się do dowodów z pkt 3, akty notarialne z [...] marca 1994 r. i z [...] września 2013 r., z których wynika, że rodzina K. od 1973 r. posiadała gospodarstwo rolne i je uprawiała, nie mają żadnego związku z treścią decyzji [...] listopada 2013 r., kończącej postępowanie, którego wznowienia obecnie żąda skarżący. Na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] marca 1994 r. T. G. i S. G. darowali córce M. G. nieruchomość położoną we wsi B., oznaczoną jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...]. Natomiast aktem z [...] września 2013 r. M. i J. małż. K. dokonali zmiany umowy na rzecz syna D. K. darowując mu nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną we wsi B. (przed zmianą numeracji działka nr [...]). Tymczasem decyzja Ministra z [...] listopada 2013 r. dotyczyła gruntów stanowiących byłą własność K. i F. małż. K. oznaczonych jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...]. Brak zatem jakiegokolwiek związku pomiędzy powołanymi aktami notarialnymi, a treścią decyzji z [...] listopada 2013 r.

W zakresie dowodów powołanych w pkt 4 i 5, organ wskazał, że zaświadczenia ze spółdzielni rolniczej potwierdzające członkostwo w spółdzielni byłego właściciela i wniesienie przez niego do spółdzielni gruntów tytułem wkładu gruntowego oraz zaświadczenia, że J. K., F. K. i E. K. pracowali w spółdzielni rolniczej, zostały dołączone przez E. K. do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 1976 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r. O dowodach tych Skarżący wiedział więc co najmniej od lutego 1995 r.

Natomiast w odniesieniu do dowodów z pkt 6 i 7, Minister ustalił że podanie K. K. o przekazanie ziemi synowi oraz podanie M. K. o przekazanie mu gruntów matki K. zostały w 1995 r. przekazane do ówczesnego Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wraz z "odwołaniem" E. K. od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1995 r. znak [...]. Były zatem znane E. K. w 1995 r.

E. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie.

Zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art.145, 145 a, 145b i 148 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nie zebranie pełnego materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie, że Skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o wznowienie.

W uzasadnieniu stwierdził, że organ nie odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy a w szczególności kwestii związanych z podstawą prawną do przejęcia nieruchomości. Skarżący wskazał, że o okolicznościach dotyczących brata M. K., w tym o ukończeniu przez niego szkoły rolniczej i posiadaniem na tą okoliczność stosownego dokumentu, podobnie jak pozostałych wykazywanych we wniosku z 2019 r. dowiedział się dopiero w lutym 2019 r. To, że te fakty były ustalone w poprzednim postępowaniu, nie dotyczyły one stricte decyzji, która zakończyła postępowania, którego wznowienia domaga się skarżący tym bardziej, że Skarżący nie znał ich treści.

Skarżący dopiero zimą 2019 r., (w lutym) wszedł w posiadanie dokumentów, które są podstawą jego wniosku. To, że wcześniej posiadał pewne informacje w tym zakresie, nie było jednoznaczne z pewnością. Tych konkretnych dokumentów skarżący nie przedkładał. Poza tym są to nowe fakty, które nie były w ogóle brane pod uwagę w poprzednim postępowaniu, a były istotne dla jego oceny. W tym samym czasie Skarżący na własną rękę dowiedział się o przepisach art 9 ust. 1 pkt 1 i art. 45 ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1§1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz.2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 28 dalej-"p.p.s.a". Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że nie zawiera ono tego rodzaju wad które kwalifikowałyby je do uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa procesowego i doszedł do niewadliwych wniosków co do nie spełnienia przez Skarżącego jednego z warunków do wszczęcia postępowania wznowieniowego tj. terminu.

Postępowanie o wznowienie jest postępowaniem nadzwyczajnym, w którym w pierwszej kolejności organ bada czy podanie o wznowienie zawiera przesłanki wskazane w art. 145 § 1 k.p.a. czy zostało wniesione w terminie o jakim mowa w art. 148 k.p.a. i czy wniosek pochodzi od uprawnionego podmiotu. Są to przesłanki dopuszczalności wznowienia.

Po wznowieniu postępowania organ związany jest podstawami wznowieniowymi zawartymi we wniosku i w związku z tym ma obowiązek ponownego rozpoznania sprawy pierwotnej z uwzględnieniem nie tylko dowodów które zostały rozpoznane wcześniej ale i nowych, stanowiących podstawę wznowienia (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1999/12 wyrok NSA z 23.01.2014, LEX nr 1452837, wyrok NSA z 27.04.2017 sygn. akt I FSK 1044/15, LEX nr 229703, wyrok NSA z 24.01.2018 II OSK 872/16 .).

W przypadku, gdy wniosek został złożony po upływie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, konieczne jest wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Pod pojęciem "dowiedzenia się", z art. 148 § 1 k.p.a., rozumie się moment, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania a nie moment w którym strona weszła w posiadanie dokumentu na podstawie którego uważa, że może stanowić podstawę do wznowienia postępowania ( wyrok NSA z 13 listopada 2020r., I OSK 1135/20). NSA w wyżej powołanym wyroku wskazał, że świadomość prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia, nie ma wpływu dla oceny zachowania terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. Ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Strona musi więc udowodnić, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia.

Wniosek o wznowienie został nadany [...] lutego 2019 r. a Skarżący wywodził, że o okolicznościach uzasadniających wznowienie dowiedział się w lutym 2019 r.

Wskazywanym prze Skarżącego podstawami wznowienia były nowe okoliczności i dowody:

1. Istnienie następców prawnych K. i F. K. mogących przejąć gospodarstwo rolne;

2. Świadectwo ukończenia szkoły rolniczej przez brata M.;

3. Akty notarialne z [...] marca 1994 r i [...] września 2013 r;

4. Zaświadczenia ze spółdzielni rolniczej potwierdzające członkostwo w spółdzielni byłego właściciela;

5. Zaświadczenie że byli właściciele pracowali w spółdzielni;

6. Podanie K. K. o przekazanie ziemi synowi M.;

7. Podanie M. K. o przekazanie mu gruntów matki.

Odnosząc się do tych dowodów i okoliczności w jakich Skarżący dowiedział się o nich Sąd w całości podziela ustalenia organu co do momentu dowiedzenia się skarżącego o nich.

O istnieniu następców prawnych po K. i F. K., posiadaniu przez brata M. kwalifikacji rolniczych, okoliczności związanych z pracą F. K. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, dalej "RSP", Skarżący wiedział co najmniej od 1995 r.. Potwierdza to jego pismo z [...] czerwca 1995 r., które zostało potraktowane jako odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1995 r. Trudno sobie wyobrazić zresztą, żeby Skarżący nie wiedział jaką szkołę ukończył jego brat jak i to, że rodzice byli członkami RSP. Poza tym krąg osób powołanych do spadku po rodzicach został prawomocnie ustalony postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...] a więc znacznie wcześniej niż to wynika z twierdzeń Skarżącego. Zaświadczenie z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej potwierdzające członkostwo F. K. w tej spółdzielni oraz oświadczenie o pracy J. K. znajdowały się w aktach omawianej sprawy gdyż zostały złożone przez E. K. wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji (k 154 akt adm.). Podanie K. K. o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy i podanie M. K. o nabycie gospodarstwa po matce (pkt 6 i 7) były przekazane przez M. K. wraz z odwołaniem od decyzji z [...] czerwca 1995r., podobnie jak informacje dotyczące posiadania przez brata Skarżącego kwalifikacji rolniczych, co wynikało ze złożonego przez niego przy tym odwołaniu kopii pisma Ministerstwa Rolnictwa z [...] sierpnia 1978 r. (k 101 akt adm.). A więc już w tym roku Skarżący wiedział o ich istnieniu. Co prawda świadectwo ukończenia szkoły przez brata M. K. nie było znane organowi wydającemu decyzję z [...] listopada 2013 r. jednakże okoliczność ta z pewnością była znana Skarżącemu jako bratu a poza tym z ww. pisma złożonego przez Skarżącego wynikało, że M. K. przedstawił zaświadczenie z [...] marca 1978 r. o uzyskaniu tytułu wykfalifikowanego rolnika. Złożenie tego dokumentu pochodzącego z Ministerstwa Rolnictwa wskazuje, że fakt ten był znany skarżącemu już w 1976 r.

Akty notarialne na jakie powołuje się Skarżący nie mają żadnego związku ze sprawą tj. decyzją z [...] listopada 2013 r. Akt z [...] marca 1994 r. dotyczy innych osób niż rodzica Skarżącego a drugi z aktów którym M. i J. K. zmienili umowę darowizny na rzecz syna D. nie dotyczy gruntów, które były przedmiotem przekazania na rzecz Skarbu Państwa przez jego rodziców.

Ponadto zaświadczenia dotyczące przynależności rodziców do RSP były załączone do wniosku o stwierdzenie nieważności a więc okoliczność ta była znana nie tylko skarżącemu ale i organowi orzekającemu w przedmiocie tego wniosku.

Poza tym, jak wynika z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2013 r. kwestie związane z wniesieniem do spółdzielni przez F. K. gruntów, rozmiarów gospodarstwa były znane organowi przy wydawaniu tej decyzji.

W tym miejscu należy mieć na względzie, że wskazywane w postępowaniu wznowieniowym nowe okoliczności faktyczne i dowody muszą być dla sprawy nowe ale istniejące w dacie wydawania kwestionowanej decyzji. Przez nową okoliczność dla sprawy należy rozumieć taką, która może mieć wpływ na odmienne jej rozstrzygnięcie. Okoliczności te muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. – por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. II OSK 1631/16, LEX nr 2493404. Nowe okoliczności faktyczne lub dowody muszą być nie znane organowi, który wydał decyzję. Tym samym przechodząc na grunt niniejszej sprawy organ oceniając spełnienie przesłanek formalnych do wszczęcia postępowania wznowieniowego ma na tym etapie uprawnienie do oceny przydatności wskazywanych przez wnoszącego pismo okoliczności dla możliwości wszczęcia postępowania. Gdy uzna ich nieprzydatność (tak jak w tym wypadku choćby dowodów z aktów notarialnych) ma obowiązek odmowy wszczęcia tego rodzaju postępowania. Wskazywane bowiem okoliczności faktyczne (nowe) muszą być nowe, nie znane organowi i mające istotny wpływ na celowość wszczęcia postępowania.

Sumując Sąd nie stwierdził aby doszło do naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i 80 i art. 148 k.p.a. Organ dokonał w sposób prawidłowy oceny wniosku wznowieniowego pod kątem formalnych przesłanek do wszczęcia tego rodzaju postępowania i niewadliwie przyjął, że Skarżący uchybił 1 miesięcznemu terminowi o jakim mowa w art. 148 § 1 k.p.a.

Skutkowało to odmową wszczęcia postępowania bez merytorycznego rozpoznania wniosku wznowieniowego tj. bez oceny czy wskazane we wniosku okoliczności i dowody w świetle art. 145 i następne k.p.a. mogą stanowić podstawę do zmiany kwestionowanej decyzji na podstawie art. 151 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, wobec braku podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego, organ nie był władny do badania sprawy merytorycznie.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 145 a, 145 b k.p.a. Pierwszy z tych przepisów wskazuje na możliwość wszczęcia postępowania gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją – tu takiej sytuacji nie było. Drugi gdy wydano orzeczenie stwierdzające naruszenie zasady równego traktowania – tu także taka sytuacji nie wystąpiła.

Z tych względów i na podstawie art. 151 i 119 pkt 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.