Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2044/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 par 1 i  art 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skarg H. K., K. P. i L. P. oraz H. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 czerwca 2021 r. nr GZ.rn.625.53.2019 w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 6 sierpnia 2003 r. nr GG.XII-7229/40/91/95 w zakresie pkt 2; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz K. P. i L. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 29 czerwca 2021 r. nr GZ.rn.625.53.2019, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania K. P. i L. P. oraz J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. nr GG.XII-7229/40/91/95, w zakresie pkt 2 w przedmiocie reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewoda Poznański decyzją z 20 listopada 1991 r., po rozpatrzeniu wniosku T. G., odmówił stwierdzenia, że nieruchomości oznaczone wg ksiąg wieczystych, prowadzonych przez Państwowe Biuro Notarialne w S. jako S. tom [...] karta [...], tom [...] karta [...], tom [...] karta [...], tom [...] karta [...], nie podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 28 kwietnia 1994 r., uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Następnie Wojewoda Poznański decyzją z dnia 15 lutego 1995 r. ponownie odmówił stwierdzenia, że objęte wnioskiem nieruchomości nie podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 24 września 1998 r. utrzymał w mocy tę decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2001 r., sygn. akt IV SA 2416/98, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 15 lutego 1995 r.

Rozpatrując tę sprawę ponownie, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 6 sierpnia 2003 r. w pkt 1 stwierdził, że nieruchomości których właścicielami byli F. i L. G., oznaczone w dacie przejęcia wg ksiąg wieczystych S. tom [...] karta [...], tom [...] karta [...] i tom [...] karta [...] nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w pkt 2 odmówił stwierdzenia, iż nieruchomość oznaczona w dacie przejęcia wg księgi wieczystej S. tom [...] karta [...] o pow. 0,4763 ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 26 marca 2004 r. uchylił ww. decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 listopada

2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 384/04, uchylił zaskarżoną decyzję z 26 marca 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z 10 listopada 2006 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z 6 sierpnia 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 68/06, oddalił skargę Gminy S. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymała w mocy pkt 2 decyzji z 6 sierpnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1625/06, oddalił skargę kasacyjną Gminy S. złożoną od ww. wyroku.

W związku z tym, decyzja Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r., stała się prawomocna w części dotyczącej pkt 1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując sprawę decyzją z 10 stycznia 2011 r. uchylił ww. decyzję z 6 sierpnia

2003 r. w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie umorzył postępowanie przed organem I instancji. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku skargi H. G., decyzją z 10 marca 2011 r. uchylił w całości ww. decyzję z 10 stycznia 2011 r. oraz uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 707/11, uchylił decyzję z 10 marca 2011 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1905/11, uchylił decyzję z 10 stycznia 2011 r.

Rozpatrując po raz kolejny omawianą sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 9 lipca 2013 r. w pkt 1 uchylił pkt 2 decyzji organu I instancji z 6 sierpnia

2003 r. i w pkt 2 stwierdził, że nieruchomość, której właścicielami byli F. i L. G., oznaczona w dacie przejęcia S. tom [...] karta [...], o pow. 0,4763 ha, nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2144/13, oddalił skargi na ww. decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1827/15, uchylił wyrok z 9 stycznia 2015 r. i przekazał sprawę WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, który, wyrokiem z 15 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1079/17 oddalił skargi na ww. decyzję z 9 lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 4438/18, uchylił wyrok z 15 czerwca 2018 r. oraz ww. decyzję z 9 lipca 2013 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 29 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. w zakresie pkt 2. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił na wstępie podstawę prawną rozstrzygnięcia, powołał się na związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu oraz wypracowane w orzecznictwie rozumienie pojęcia "nieruchomość ziemska".

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uzasadniając zaskarżoną decyzję stwierdził, że niespornie L. i F. G. byli właścicielami nieruchomości oznaczonej w dacie przejęcia wg ksiąg wieczystych jako S. tom [...] karta [...] o pow. 0,4763 ha, w skład której wchodziły parcele nr: [...], [...], [...] i [...], stanowiąca do czasu wybuchu II wojny światowej mleczarnię, nabytą przez małż. G. w 1929 r. Organ podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 21 czerwca 2006 r. wskazał, iż "(...) małż. G. nabywając w 1929 r. ten obiekt, faktycznie nabyli nieruchomość z posadowionym na niej przedsiębiorstwem w branży rolnej, jakim była mleczarnia. Nieruchomość znajdowała się w S. przy głównej ul. [...]. Z pewnością brak jest podstaw do uznania, że w dacie nabycia tej nieruchomości była to nieruchomość ziemska o charakterze rolnym. Tak więc sama w sobie nie mogła być uznana za podpadającą pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu". Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 maja 2019 r. stwierdził, że o braku związku funkcjonalnego nie może świadczyć okoliczność, że mleczarnia, a nawet budynki gospodarcze znajdujące się na nieruchomości, istniały przed ich zakupem przez małż. G., gdyż z jakiś względów doszło do jej zakupu. W ocenie Sądu kasacyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że fakt położenia nieruchomości na terenie miasta wyklucza możliwość uznania, że nieruchomość podlegała pod działanie dekretu. W sprawie niezbędne jest ustalenie, czy hodowla krów prowadzona była przed zakupem mleczami i jaką część produkcji stanowiła oraz czy produkcja roślinna związana była z hodowlą krów. Konieczne jest też ustalenie, czy po nabyciu ww. nieruchomości zabudowanej mleczarnią powstał pomiędzy nią a nieruchomością ziemską małż. G. taki związek funkcjonalny, który pozwala uznać, że nieruchomość ta stała się częścią nieruchomości ziemskiej i mogła przejść na własność Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wypełniając zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., organ ustalił, że hodowla krów w gospodarstwie małż. G. była na stałym poziomie, zarówno przed nabyciem mleczarni, jak i po jej zakupie. Oprócz krów, ważną częścią gospodarstwa była hodowla świń ([...] szt), które następnie były sprzedawane do rzeźni w S.. Wszystkie zwierzęta karmione były produktami roślinnymi wyhodowanymi w tym gospodarstwie, co znajduje potwierdzenie w strukturze upraw majątku. Potwierdzają to również strony postępowania. W piśmie z dnia 12 czerwca 2020 r., H. K. i L. C. wskazali, że uprawiano pszenicę, jęczmień, owies, żyto, rośliny zielone na paszę, ziemniaki, buraki cukrowe i pastewne. Organ zauważył, że żywienie jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na wydajność krów mlecznych oraz na skład mleka. Obecnie, krowy mleczne można karmić specjalnymi paszami, które mogą mieć różny skład, dostosowany potrzebom zwierzęcia, co powoduje wysoką wydajność mleka. W latach 30-tych ubiegłego wieku podstawą karmienia krów były jednak m.in. siano, buraki, trawa, kiszonki (np. z liści buraków) oraz zmielone zboże. Niewątpliwie zatem produkcja roślinna prowadzona w majątku związana była z hodowlą krów. W gospodarstwie małż. G. hodowano [...] krów, od których mleko stanowiło ok. 13% mleka przerabianego w mleczami. Nie można więc stwierdzić, że udział mleka dostarczanego przez gospodarstwo był duży, lecz dostawy mleka z własnego gospodarstwa były zagwarantowane. Małżonkowie G. byli stałymi i pewnymi dostawcami surowca z własnej hodowli do mleczarni, a dostawa od innych osób zależała wyłącznie od woli tych osób. Posiadanie [...] krów, zarówno w latach 30-tych ubiegłego wieku, jak i obecnie uważane jest za duże gospodarstwo. W Małym Roczniku Statystycznym z 1939 r., podano, że w 1938 r., w woj. poznańskim na 100 ha ziemi użytkowanej rolniczo przypadało 40,9 sztuk bydła rogatego. Gospodarstwo małż. G., z [...] krowami, przekraczało zatem te ilości. W książce Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w P. "Dzieje S." z 1972 r., wskazano, że w 1928 r., na terenie S. były cztery duże gospodarstwa rolne, w których hodowano łącznie 133 szt. bydła rogatego. L. G. posiadając [...] szt. krów, posiadał zatem 45 % pogłowia tych zwierząt w mieście S. Zapewnienie stałego skupu mleka wyprodukowanego przez krowy w każdym gospodarstwie nastawionym na jego sprzedaż jest konieczne, a w gospodarstwie z dużą ilością krów zapewnienie płynności funkcjonowania łańcucha dostaw jest rzeczą pierwszorzędną. Mleko po wydojeniu powinno być bowiem jak najszybciej dostarczone do mleczami. Zakład mleczarski w S. był jedyną mleczarnią w obwodzie [...], jej ewentualne zamknięcie spowodowałoby konieczność odstawiania mleka do bardziej oddalonych mleczami. Przewóz mleka do takich mleczarni odbywałby się z pewnością wozem zaprzęgniętym w konie, co znacznie wydłużyłoby jego transport. Poza tym nie ma pewności, czy skup mleka zapewniłaby jedna mleczarnia, czy też mleko należałoby przewozić do kilku mleczami. Funkcjonalne powiązanie mleczarni z gospodarstwem było więc stałe i pewne, bowiem gwarantowało zarówno odbiór mleka jak i jego przerób. Zarówno przed 1929 r., jak i po tej dacie, małż. G. prowadzili gospodarstwo rolne i oprócz produkcji roślinnej, hodowali także zwierzęta. Produkcja roślinna związana była z hodowlą zwierząt (zarówno krów jak i świń). Nie jest wiadome, jakimi przesłankami kierowali się małż. G. nabywając podupadającą mleczarnię w 1929 r., do której sami dostarczali mleko z własnego gospodarstwa - czy chcieli np. w ten sposób zapewnić bezproblemowy przerób mleka od własnych krów, korzystając przy tym z darmowych produktów pozostałych po takim przerobie do karmienia zwierząt.

W ramach hodowli bydła, poza krowami mlecznymi, hoduje się również byki i cielęta. Zwierzęta te również trzeba karmić, a produkty pochodzące z przerobu mleka do tego się nadają. Niezasadne byłoby zatem założenie, że właściciele majątku nie będą z takiej możliwości korzystać, skoro były to produkty darmowe. Z pewnością małż. G. nabyli omawiają nieruchomość po to, aby kontynuować działalność mleczarską, skoro mleczarnia funkcjonowała do czasu wybuchu II wojny światowej. Ponadto, z akt sprawy wynika, że mleczarnia została wybudowana ok. 1885 r. Brak jest natomiast informacji kiedy zostały wybudowane zlokalizowane obok mleczami obiekty gospodarskie, jednak z akt sprawy wynika, iż zostały one nabyte przez małż. G. w 1929 r. razem z mleczarnią. Obiekty gospodarskie wybudowane zostały dla potrzeb mleczarni, prawdopodobnie po to, aby wykorzystywać odpady produkcyjne i produkty uboczne. Jednakże zwierzęta, które hodowano w obiektach obok mleczami nie mogły żywić się wyłącznie odpadami produkcyjnymi i produktami ubocznymi pochodzącymi z mleczami, co słusznie zauważyła w piśmie z 16 lipca 2020 r. Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w S. i Gmina S. W tamtym czasie trzoda chlewna karmiona była np. parowanymi ziemniakami ze śrutą, te składniki mogły pochodzić z gospodarstwa małż. G.. Przyjęcie innej opcji byłoby z punktu widzenia doświadczenia życiowego i ekonomii gospodarstwa rolnego niezasadne. Obiekty gospodarskie zlokalizowane obok mleczami obejmowały również jajczamię i stajnię. Brak jest dokumentów potwierdzających wprost, jak funkcjonowały te budynki. Odnośnie jajczarni, H. K. i L. C. podali, że magazynowano tam skupowane jajka. W stajni natomiast mogły być umieszczone konie, które wykorzystywane były do obsługi mleczami, na co zwrócili uwagę K. P. i L. P.

W konkluzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że związek funkcjonalny należy analizować w omawianej sprawie na płaszczyźnie wpływu mleczami na pozostałe nieruchomości, jak i przez pryzmat znaczenia tych nieruchomości dla funkcjonowania tej mleczarni. Organ zauważył, że związek ten wystarczy, jeśli ma zwyczajny charakter, nie musi zaś być ścisły czy nierozerwalny. W omawianej sprawie niewątpliwie zachodził związek organizacyjny, zarządzaniem mleczami zajmował się bowiem osobiście L. G. Związek finansowy mleczami z resztą majątku polegał na korzystaniu przez właściciela i jego rodzinę z dochodów, jakie przynosiła mleczarnia. W ocenie Ministra, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala uznać, że objęta wnioskiem nieruchomość była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią majątku małż. G. Art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał natomiast objęcie zarządem państwowym nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 wraz z budynkami i inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Omawiana mleczarnia, będąca przedsiębiorstwem przemysłu rolnego, była więc funkcjonalnie związana z gospodarstwem rolnym. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie była ona niezależnym obiektem i mogła zostać przeznaczona na cele reformy rolnej.

Na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi wnieśli H. K., H. G. oraz K. P. i L. P.

H. K. zaskarżyła powyższą decyzję. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 2044/21.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła brak uwzględnienia przez Ministra ważnych dla sprawy faktów i stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że:

-"W omawianej sprawie niewątpliwie zachodził związek organizacyjny, zarządzaniem mleczarni zajmował się bowiem osobiście L. G.", pomijając fakt, że wówczas gospodarstwo rolne miało zarządcę, a co wynika z akt sprawy. Taki sposób zarządzania tymi podmiotami gospodarczymi oznacza, że nie zachodził związek organizacyjny między mleczarnią i gospodarstwem rolnym. Działały one niezależnie od siebie zarówno przed zakupem mleczami przez małż. G., jak też po jej zakupie;

- "Związek finansowy mleczarni z resztą majątku polegał na korzystaniu przez właściciela i jego rodzinę z dochodów jakie przynosiła mleczarnia". Zdaniem Skarżącej, rodzina właściciela nie była zmuszona korzystać z dochodów mleczarni, gdyż gospodarstwo rolne nadal w pełni zaspokajało wszystkie ich potrzeby. Z kolei inwestycja w kocioł parowy świadczy o niezależności finansowej mleczami i przeznaczeniu dochodów z tego obiektu na jej dalszy rozwój i modernizację;

- "Nie wiadomo, jakimi przesłankami kierowali się małż. G. nabywając podupadającą mleczarnię w 1929 r., do której sami dostarczali mleko z własnego gospodarstwa - czy chcieli np. w ten sposób zapewnić bezproblemowy przerób mleka od własnych krów, korzystając przy tym z darmowych produktów pozostałych po takim przerobie do karmienia zwierząt".

K. P. i L. P. zaskarżyli powyższą decyzję w całości i wnieśli o jej uchylenie w całości. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 2045/21.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie prawa formalnego, tj. art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia zgłoszonych środków dowodowych i słusznego interesu Skarżących i innych spośród uczestników postępowania zainteresowanych rozstrzygnięciem o bezzasadności zastosowania przepisów dekretu o reformie rolnej w stosunku do przedsiębiorstwa przerobu mleka - mleczarni a nadto konsekwentnie naruszenie prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez wadliwą interpretację i niewłaściwe zastosowanie skutkiem przyjęcia, że nieruchomość miejska stanowiąca własność F. i L. małż. G. zabudowana przedsiębiorstwem mleczarskim, zapisana wówczas w Kw S. t. [...] k. [...], o pow. 0,4763 ha podpadała pod działanie wskazanych wyżej przepisów dekretu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

H. G. zaskarżyła powyższą decyzję w całości i wniosła o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 2046/21.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz brak wnikliwej analizy sprawy, a przejawiającą się w wybiórczym powoływaniu się na treść odwołania, ignorowaniu oświadczeń uczestników postępowania, co doprowadziło do błędnego uznania, iż w tej sprawie zachodzi związek funkcjonalny pomiędzy mleczarnią a gospodarstwem rolnym małż. G.;

- art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny bez odniesienia się do istotnych oświadczeń stron mających znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy;

- art. 153 p.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń, iż mleczarnia nie mogła funkcjonować samodzielnie, ponieważ małżonkowie G. byli stałymi i pewnymi dostawcami, podczas gdy w wyroku z dnia 23 maja 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że "niewątpliwie Sąd pierwszej instancji i organ odwoławczy, w uzasadnieniach wyroku i decyzji, wykazali, że mleczarnia będąca zakładem produkcji rolnej mogła funkcjonować odrębnie od gospodarstwa rolnego";

- art. 153 p.p.s.a. poprzez uznanie wbrew wywodom zawartym w wyrokach sądów administracyjnych, iż dla stwierdzenia związku funkcjonalnego wystarczy ustalenie zwykłego związku pomiędzy nieruchomościami, podczas gdy chodzi o istnienie takiej zależność pomiędzy gospodarstwem rolnym a wydzieloną nieruchomością (i odwrotnie), że nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie jednej części majątku bez drugiej;

2. prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej poprzez wadliwą ocenę prawną przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie z uwagi na przyjęcie, że nieruchomość, której właścicielami byli F. i L. G., oznaczona w dacie przejęcia S. tom [...] karta [...], o pow. 0.4763 ha nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej;

3. prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej poprzez błędne przyjęcie, iż dla stwierdzenia związku funkcjonalnego wystarczy ustalenie zwykłego związku pomiędzy nieruchomościami, podczas gdy chodzi o istnienie takiej zależności pomiędzy gospodarstwem rolnym a wydzieloną nieruchomością (i odwrotnie), że nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie jednej części majątku bez drugiej.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 2044/21 i, I SA/Wa 2045/21 i I SA/Wa 2045/21 oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 2044/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).

Z uwagi na toczący się w rozpoznawanej sprawie wieloletni spór sądowy należy na wstępie podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa (materialnego i procesowego), która zmierza do wyjaśnienia treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Z powołanego przepisu art. 153 p.p.s.a. wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Oznacza to, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku naruszałoby zasadę związania organu oceną prawną i oznaczałoby, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Stosownie zaś do treści art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Uwzględniając powyższe, Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję z 29 czerwca 2021 r., nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2019, sygn. akt I OSK 4438/18. W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd administracyjny stwierdził, że "niewątpliwie Sąd pierwszej instancji i organ odwoławczy, w uzasadnieniach wyroku i decyzji, wykazali, że mleczarnia będąca zakładem produkcji rolnej mogła funkcjonować odrębnie od gospodarstwa rolnego, opierając się na mleku skupowanym od okolicznych hodowców. Jednakże Sąd pierwszej instancji, a także Minister w swojej decyzji nie wyjaśnili w sposób dostateczny powodów, które mogłyby w sposób niebudzący wątpliwości przesądzić o braku związku funkcjonalnego mleczarni z gospodarstwem rolnym. Wskazać należy, na co zwrócił także uwagę Sąd pierwszej instancji, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego jest lakoniczne. Z powyższego uzasadnienia jednoznacznie wynika, że organ ten nie dokonał pełnej i pogłębionej analizy zebranego materiału dowodowego i w sposób niewystarczający przedstawił w uzasadnieniu wydanej decyzji swoje racje oraz motywy podjętego rozstrzygnięcia. Także uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji nie zawiera odpowiedzi w powyższej kwestii. O braku związku funkcjonalnego mleczarni z gospodarstwem rolnym nie może świadczyć okoliczność, że mleczarnia, a nawet budynki gospodarcze znajdujące się na nieruchomości, istniały przed ich zakupem przez małż. G. lecz z jakich powodów doszło do jej zakupu. Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że fakt położenia nieruchomości zabudowanej mleczarnią na terenie miasta wykluczał możliwość uznania, że nieruchomość podlegała działaniu dekretu o reformie rolnej. (...) Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a zwłaszcza z uzasadnienia decyzji organu nadzoru, nie wynika aby w toku prowadzonego postępowania ustalono: czy hodowla krów ([...] sztuk) prowadzona była przed zakupem mleczarni i jaką część produkcji zwierzęcej stanowiła w tym gospodarstwie, czy produkcja roślinna była związana z hodowlą krów. Brak ustaleń także na okoliczność, czy funkcjonowanie jajczarni i stajni oparte było o płody pochodzące z produkcji rolnej z nieruchomości ziemskiej. Tymczasem wypracowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym koncepcja tak zwanego związku funkcjonalnego badanej części nieruchomości z nieruchomością ziemską, której nie trzeba już kolejny raz w niniejszej sprawie przedstawiać, zakłada badanie wszelkich związków w tym organizacyjnych, terytorialnych, finansowych danej nieruchomości z pozostałą częścią majątku. Z powyższych powodów nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy, który obowiązany był rozpoznać sprawę ponownie, zastosował się do wyrażonej w wyroku z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 68/06 oceny prawnej".

Sąd rozpoznający tę sprawę związany oceną prawną w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa z następujących powodów.

Kontrola legalności przez sąd administracyjny decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadzała się do oceny, czy organ podporządkował się ocenie prawnej wyrażonej w tym wyroku. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, który ciąży na organie administracji i na sądach, jest wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 czerwca 2021 r. przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane na wstępie kryterium i w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2019 r. wykazała, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem. Decyzją tą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. w zakresie pkt 2, w którym organ ten odmówił stwierdzenia, iż nieruchomość oznaczona w dacie przejęcia według księgi wieczystej S. tom [...] karta [...] o pow. 0,4763 ha, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Materialnoprawną podstawę podjętego przez organ rozstrzygnięcia stanowił ww. przepis art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. Zgodnie z jego treścią na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Z uwagi na wieloletnią historię tej sprawy i treści wydawanych w niej wyroków dokonujących wykładni cytowanego przepisu należy jedynie przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (opubl. w: ONSAiWSA 2006/5/123) wyraził pogląd, zgodnie z którym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, których charakter, czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 tego dekretu. Nie są to zatem wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewna ich grupa, przydatna do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu.

Przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ani ww. rozporządzenia w sprawie wykonania tego dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej", dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (opubl. w: OTK 1990/1/26). W uzasadnieniu tej uchwały Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, cele dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz jego zakres upoważniają do twierdzenia, że pojęciem "nieruchomość ziemska" objęte zostały grunty, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, w tym również grunty zabudowane, na których zlokalizowane są zabudowania gospodarcze, budynki przemysłu rolnego i inne budynki funkcjonalnie związane z prowadzeniem działalności wytwórczej w rolnictwie, takie jak: gorzelnie, młyny, browary, przetwórnie warzywno-owocowe, czy gospodarstwa rybne.

Przeprowadzone w tej sprawie postępowanie dowodowe według zaleceń wynikających z wiążącego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja

2019 r. doprowadziło Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ustalenia, że hodowla krów w gospodarstwie małż. G. była na stałym poziomie, zarówno przed nabyciem mleczarni, jak i po jej zakupie. Oprócz krów, ważną częścią gospodarstwa była hodowla świń ([...] szt), które następnie były sprzedawane do rzeźni w S. Wszystkie zwierzęta karmione były produktami roślinnymi wyhodowanymi w tym gospodarstwie, co znajduje potwierdzenie w strukturze upraw majątku. Potwierdzają to również strony postępowania. W piśmie z 12 czerwca 2020 r., H. K. i L. C. wskazali, że w gospodarstwie uprawiano pszenicę, jęczmień, owies, żyto, rośliny zielone na paszę, ziemniaki, buraki cukrowe i pastewne. W gospodarstwie hodowano [...] krów, od których mleko stanowiło ok. 13% mleka przerabianego w mleczami. Mleczarnia została wybudowana ok. 1885 r. Brak jest natomiast informacji kiedy zostały wybudowane zlokalizowane obok mleczami obiekty gospodarskie, jednak z akt sprawy wynika, iż zostały one nabyte przez małż. G. w 1929 r. razem z mleczarnią.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że niewątpliwie produkcja roślinna prowadzona w majątku związana była z hodowlą krów. Funkcjonalne powiązanie mleczarni z gospodarstwem było zaś stałe i pewne, bowiem gwarantowało zarówno odbiór mleka jak i jego przerób. Nie można stwierdzić, że udział mleka dostarczanego przez gospodarstwo był duży, lecz dostawy mleka z własnego gospodarstwa były zagwarantowane. Obiekty gospodarskie wybudowane zostały dla potrzeb mleczarni, prawdopodobnie po to, aby wykorzystywać odpady produkcyjne i produkty uboczne. Zwierzęta, które hodowano w obiektach obok mleczami nie mogły żywić się wyłącznie odpadami produkcyjnymi i produktami ubocznymi pochodzącymi z mleczarni. W ocenie organu, związek funkcjonalny należy w tej sprawie oceniać na płaszczyźnie wpływu mleczami na pozostałe nieruchomości, jak i przez pryzmat znaczenia tych nieruchomości dla funkcjonowania tej mleczarni. Związek ten wystarczy, jeśli ma zwyczajny charakter, nie musi zaś być ścisły czy nierozerwalny. Niewątpliwie zachodził tu związek organizacyjny, zarządzaniem mleczami zajmował się bowiem osobiście L. G. Z kolei związek finansowy mleczami z resztą majątku polegał na korzystaniu przez właściciela i jego rodzinę z dochodów jakie przynosiła mleczarnia. W ocenie Ministra, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala więc uznać, że objęta wnioskiem nieruchomość była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią majątku małż. G. Art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał bowiem objęcie zarządem państwowym nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 wraz z budynkami i inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Omawiana mleczarnia, będąca przedsiębiorstwem przemysłu rolnego, była więc funkcjonalnie związana z gospodarstwem rolnym. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie była ona niezależnym obiektem i mogła zostać przeznaczona na cele reformy rolnej.

W złożonych skargach Skarżący zakwestionowali powyższe stanowisko organu, że sporna nieruchomość mogła przejść na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Skarżących, małż. G. w 1929 r. nabyli mleczarnię jako odrębny obiekt, który nie był związany z gospodarstwem rolnym. Mleczarnia nie mogłaby działać, gdyby była związana wyłącznie z gospodarstwem rolnym, gdyż w gospodarstwie znajdowało się tylko [...] krów mlecznych. Mleczarnia działała na potrzeby powiatu [...] i swoją produkcję opierała na skupie mleka od okolicznych właścicieli ziemskich i gospodarzy (od co najmniej 460 krów), nie pozostawała zatem w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem. Niesłuszne jest również twierdzenie, że świniarnia i chlewy zlokalizowane na tej samej działce co mleczarnia były powiązane z gospodarstwem rolnym. Obiekty te bowiem były związane z mleczarnią i nie były wykorzystywane na cele hodowli gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne posiadało duży budynek świniarni dla ponad [...] świń, co wykluczało potrzeby posiadania świniami na terenie mleczami. Stajnia w tamtych czasach była odpowiednikiem dzisiejszego garażu, potrzebnego do obsługi mleczami. Ponadto, znajdująca się w obrębie mleczami świniarnia była przeznaczona do tego, aby odpady produkcyjne i produkty uboczne były właściwie wykorzystywane, a nie stawały się przyczyną kosztów przedsiębiorstwa.

Sąd podziela powyższe twierdzenia i argumentację skarg przywołaną na ich poparcie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykonał wprawdzie w pełni zalecenia wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 4438/18, jednakże z poczynionych w ich wyniku ustaleń wyprowadził nieprawidłowy wniosek, co do istnienia związku funkcjonalnego między mleczarnią a gospodarstwem rolnym małżeństwa G.

Oceniając, czy sporną mleczarnię łączył tzw. związek funkcjonalny z rolniczą częścią majątku małżeństwa G. należy stwierdzić, że pojęcie "związku funkcjonalnego", które nie jest normatywnie zdefiniowane, a jest pojęciem wypracowanym przez orzecznictwo sądowe, jako występowanie trwałego i intensywnego powiązania pomiędzy nierolniczą a rolniczą częścią nieruchomości ziemskiej, skutkującego koniecznością uznania, że rolnicza część nieruchomości ziemskiej nie może bez ww. części nierolniczej prawidłowo funkcjonować, bądź też funkcjonowanie to byłoby nadmiernie utrudnione. Sąd podziela przy tym pogląd, zgodnie z którym jeśli przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej wykorzystywały do swojej działalności wytwory działalności rolniczej pochodzące z pozostałej części nieruchomości ziemskiej, to były one funkcjonalnie powiązane z działalnością wytwórczą w rolnictwie i w tym sensie, jako przedsiębiorstwa przemysłu rolnego, podlegały przejęciu wraz z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 3432/15).

Mając na uwadze powyższe rozumienie związku funkcjonalnego pomiędzy rolniczą a nierolniczą częścią nieruchomości ziemskiej Sąd podzielił stanowisko Skarżących wyrażone w skargach, zgodnie z którym sporna mleczarnia nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż swoją produkcję opierała na skupie mleka od okolicznych właścicieli ziemskich i gospodarzy z całego powiatu [...] (od co najmniej 460 krów), nie pozostawała zatem w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem małż. G. w powyżej przedstawionym, wypracowanym w orzecznictwie rozumieniu pojęcia "związek funkcjonalny".

Okolicznością dostatecznie potwierdzającą nieistnienie związku funkcjonalnego pomiędzy omawianą mleczarnią, a nieruchomością rolną jest to, że mogła ona działać niezależnie od majątku ziemskiego małż. G.

Skoro przejęciu w trybie dekretu podlegały te nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej, to przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne, również podlegały przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jako że wykorzystywały "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Zatem przedsiębiorstwa wykorzystujące wytwory działalności rolniczej również należy zaliczyć do działalności wytwórczej w rolnictwie.

Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu, zgodnie z którym Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach "przedsiębiorstwami przemysłu rolnego". Z kontekstu normatywnego (zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i art. 6 dekretu) wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 949/17). Pojęcie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu jako służące i nadające się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, jeśli wchodziło w skład nieruchomości ziemskiej i tym samym podlegało przejęciu na cele reformy rolnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 555/21).

W tym kontekście uzasadnione są argumenty Skarżących, że sporna mleczarnia nie podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z akt sprawy wynika bowiem, że wykorzystywała ona do swojej działalności wytwory działalności rolniczej nie tylko z niej pochodzące, ale z całego powiatu [...]. Istotnie L. G. skupował mleko również pochodzące z jego gospodarstwa rolnego, a zatem w sensie ekonomicznym obok wielu innych dostawców był klientem własnej mleczarni. Taki rodzaj "współpracy" pomiędzy mleczarnią a gospodarstwem rolnym nie świadczy jednak o istnieniu między nimi związku funkcjonalnego. Dla stwierdzenia związku funkcjonalnego nie wystarczy bowiem ustalenie zwykłego związku pomiędzy ww. nieruchomościami, w tym takiego, jak opisana powyżej współpraca, a chodzi o istnienie takiej zależności pomiędzy gospodarstwem rolnym a sporną mleczarnią (i odwrotnie), że nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie jednej części majątku bez drugiej. W wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. ak I OSK 4438/18 Naczelny Sąd Administracyjny przesądził natomiast, że "niewątpliwie Sąd pierwszej instancji i organ odwoławczy, w uzasadnieniach wyroku i decyzji, wykazali, że mleczarnia będąca zakładem produkcji rolnej mogła funkcjonować odrębnie od gospodarstwa rolnego".

Nie była ona zatem przedsiębiorstwem przemysłu rolnego określonym w art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak stwierdził to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które podlegałoby przejęciu na cele reformy rolnej.

Tym samym przejęciu na podstawie omawianego dekretu nie podlegały również pozostałe budynki gospodarcze, położone w obrębie mleczarni (świniarnia, jajczarnia), bowiem były one ściśle związane z działalnością spornej mleczarni, nie potwierdzały zaś możliwości wykorzystania i przydatności do prowadzenia działalności o charakterze rolniczym, a jedynie uczestniczyły we współpracy nawiązanej między mleczarnią, a gospodarstwem rolnym G., która - co już wyżej wykazano - nie może być z uwagi na jej uniwersalny charakter (obsługiwała wiele lokalnych gospodarstw z całego powiatu [...]) uznana za pozostającą w związku funkcjonalnym w wyżej przedstawionym rozumieniu tego pojęcia.

W tej sytuacji stanowiąca przedmiot sporu mleczarnia nie była więc - wbrew temu co przyjął organ w zaskarżonej decyzji - przedsiębiorstwem przemysłu rolnego, które działało z wykorzystaniem płodów rolnych (mleko), pozostającym w pełnej symbiozie z częścią rolną majątku, a jej funkcjonowanie oparte było tylko w części o pożytki z gospodarstwa rolnego małż. G., zatem nie istniał pomiędzy sporną mleczarnią, a gospodarstwem rolnym G. związek funkcjonalny – w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia – który uzasadniałby przejęcie spornej mleczarni na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 dekretu.

Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że zarzuty skarg zasługują na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja oraz decyzja Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. w zakresie pkt 2 zostały wydane z naruszeniem art. 2 w zw. z art. 6 omawianego dekretu w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Ze wskazanych powodów Sąd podzielił również zarzuty Skarżących naruszenia przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) ukierunkowane na podważenie prawidłowości ustaleń faktycznych organu i ich oceny w omówionym zakresie. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób określony w art. 107 § 3 k.p.a. Z analizy akt sprawy wynika, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został nieprawidłowo oceniony przez organ.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę i w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 6 sierpnia 2003 r. w zakresie pkt 2 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania obejmujących uiszczony należny wpis od skargi w kwocie 200 zł w pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z kolei o zwrocie kosztów postępowania (obejmujących wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł i uiszczony należny wpis od skargi w kwocie 200 zł) orzeczono w pkt 3 i 4 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko wyrażone w tym wyroku.