Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1963/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5, par. 12
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Teza: Brak jest podstaw do wydawania decyzji ustalającej, iż nieruchomość ziemska przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej/Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./ w przypadku gdy grunty ex lege przeszły na własność Skarbu Państwa.

TEZY

Brak jest podstaw do wydawania decyzji ustalającej, iż nieruchomość ziemska przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej/Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./ w przypadku gdy grunty ex lege przeszły na własność Skarbu Państwa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Adama, Witolda i Zbigniewa W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 5 sierpnia 1997 r. (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości ziemskiej

I. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji

II. (...).


UZASADNIENIE

Dyrektor Wydziału Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w P., działając z upoważnienia Wojewody P., po rozpatrzeniu wniosku Adama i Zbigniewa W. stwierdził, że nieruchomość ziemska C. o obszarze 105,8034 ha przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/ i w związku z tym odmówił jej zwrotu na rzecz wnioskodawców /decyzja z dnia 27 lutego 1997 r. - (...).

Od powyższej decyzji Adama i Zbigniewa W. złożyli do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odwołanie zarzucając, że "bezprawnie dodano razem powierzchnię rolną i leśną przy obliczaniu limitu podlegającego wywłaszczeniu". Zdaniem skarżących nieruchomość C. odebrano sprzecznie z obowiązującym wówczas prawem.

Rozpatrujący to odwołanie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 5 sierpnia 1997 r.- (...) uznał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. "e" cytowanego dekretu z dnia 6 września 1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa: poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Dekret z dnia 6 września 1944 r. użył określenia "łącznego rozmiaru powierzchni ogólnej". Do łącznego rozmiaru nieruchomości wchodziły zarówno użytki rolne, jak i nieużytki, lasy, bagna, stawy, jeziora itp.

Majątek ziemski C. o pow. 105,80 ha zapisany w księdze wieczystej C. tom I karta 4 był od 1938 r. własnością Stefanii W. W nieruchomości tej, według stanu na dzień 1 września 1939 r. było około 90 ha użytków rolnych i około 20 ha lasów.

W 1946 r. na wniosek. Wojewody P. z dnia 23 października 1946 r. oraz na zasadzie powołanego artykułu dekretu o reformie rolnej w ww. Księdze Wieczystej wpisano jako właściciela Skarb Państwa w miejsce dotychczasowego właściciela.

Należy nadmienić, że nieruchomość ziemska o powierzchni ogólnej przekraczającej 100 ha przechodziły na własność Państwa z mocy samego prawa, bez odszkodowania, z dniem wejścia w życie powołanego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. W związku z przejściem na własność Państwa, nie zachodziła potrzeba wydawania decyzji administracyjnych o przejęciu.

W tej sytuacji organ II instancji uznał, że zarzuty skarżących są nietrafne i nie znajdują oparcia w przepisach dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że ze względu na ogólny areał przejętej nieruchomości o charakterze rolno-leśnym, podlegała ona w całości przejęciu w oparciu o przepisy powołanego dekretu.

Od tej ostatniej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli Adam, Witold i Zbigniew W. żądając jej zmiany i zwrotu w naturze wskazanej nieruchomości.

W motywach wskazano, że przedmiotowa nieruchomość - na dzień 1 września 1939 r. - składała się z 90 ha użytków rolnych i 20 ha lasu, a zatem nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w trybie tego dekretu.. Skarżący podnieśli, że gdyby ten akt miał regulować przejęcie lasów i gruntów leśnych, to zbędnym byłoby wydanie odrębnego dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o lasach państwowych i terenach leśnych. Wskazano również, że skoro realizując powołany dekret - zbędne było wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, to koniecznym było zawiadomienie o zmianie prawa własności w księdze wieczystej. Brak powiadomienia o tym fakcie matki uniemożliwił odwołanie się w ramach przewidzianych tam środków zaskarżenia.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zbieżne z treścią motywów zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wskazać należy, że wydane w sprawie decyzje zostały bez podstawy prawnej.

Zgodnie z art. 104 par. 1 Kpa organ administracji państwowej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej.

Odnosząc te konstatacje do realiów sprawy trzeba stwierdzić, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej "na cele reformy rolnej przeznaczone będą, nieruchomości ziemskie (...) stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.(...) Wszystkie nieruchomości ziemskie (...) przechodzą, bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, na własność Skarbu Państwa (...)". Oznacza to, że grunty ex lege przeszły na własność Skarbu Państwa i brak jest w tym zakresie podstaw do wydawania decyzji - co uczyniły błędnie organy obu instancji /ustalając, że nieruchomość ziemska C. przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej/.

W sytuacji odpowiedniej modyfikacji wniosku skarżących istnieje możliwość orzekania o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" w myśl par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykazania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51/.

Z kolei zagadnienie wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wskazanych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowało - zgodnie z par. 12 powołanego rozporządzenia - na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny oceniać przebiegu postępowania wieczystoksięgowego. Jego charakter tłumaczy pismo Sądu Rejonowego w Ch. z dnia 10 lipca 1998 r. - (...).

Mając na względzie treść art. 22 ust. 3 i art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzec jak w sentencji.