Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 595/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. J., M. J., A. J. i S. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. J., M. J., A. J. i S. J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Nieruchomość położona w [...] w rejonie ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2 objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.

Kolejno, grunt przedmiotowej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. stał się własnością Dzielnicy - Gminy [...].

Obecnie, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (tj. Dz. U. z 2015, poz. 1438), grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność Miasta [...].

Aktualnie grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi działki ewidencyjne o numerach [...] i [...] z obrębu [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...], Wydział III Ksiąg Wieczystych z dnia [...] maja 1959 r., nr [...], w dziale I nieruchomości ziemskiej pod nazwą "Kolonia [...] figuruje wpis, że działki gruntu oznaczone nr [...] o ogólnej powierzchni [...] m2, należące do W. J., wydzielone zostały do księgi pod nazwą "[...]" powiatu [...] na wniosek z dnia [...] lipca 1934 r., w zaświadczeniu nadmieniono, iż księga hipoteczna pod nazwą "[...]" prawdopodobnie zaginęła.

Zgodnie z rozliczeniem powierzchni wykonanym przez geodetę uprawnionego, M. O., w dniu [...] grudnia 2015 r. działka nr [...] pochodząca z nieruchomości "[...]" stanowiła grunt o powierzchni [...] m2 i wchodzi w skład obecnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...].

Były właściciel ww. nieruchomości nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do ww. nieruchomości.

Na terenie działek [...], [...] i [...] została zrealizowana inwestycja w postaci budowy tunelu I linii metra. Z działki nr [...] o adresie [...] zabrano [...] m2 pod wskazaną inwestycję, pozostało zaś [...] m2. Nieruchomość oznaczona hipotecznie jako "[...]", działki [...]-[...] w części jest zabudowana domami jednorodzinnymi wzniesionymi po 1945 r., a na jej części został wzniesiony tunel I linii metra.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 1994 r. M. J. wystąpił o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość. J. J. w dniu [...] czerwca 2013 r. ponowił wcześniejszy wniosek o odszkodowanie.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli spadkobiercy dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości : J. J., M. J., A. J. i S. J..

Wojewoda przywołując treść art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazał, że odszkodowanie za grunt przejęty na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przysługuje dawnemu właścicielowi nieruchomości lub jego następcom prawnym, jeżeli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Wojewoda wskazał, że pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Ministerstwo Finansów przekazało informację, że "z dostępnej i opracowanej dokumentacji nie wynika, aby na podstawie międzynarodowych umów indemnizacyjnych ubiegano się lub otrzymano odszkodowanie za nieruchomość znajdującą się w [...], przy ul. [...] i [...].(...) Z opracowanej dokumentacji nie wynika również, aby na podstawie umów indemnizacyjnych następujące osoby ubiegały się lub otrzymały odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość: W. J., M. J., K. J.".

W zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...], ozn. hip. "[...]", dz. [...], o pow. [...] m2 z uwagi na niespełnienie przesłanki związanej z utratą faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Organ I instancji uznał, że w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, nieruchomość powyższa mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Do września 1938 r. teren przedmiotowej nieruchomości znajdował się poza granicami [...] i nie był objęty Planem Zabudowania z roku 1931.

Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 22 września 1938 r. (Dz. U. nr 72, poz. 518) zostało przyłączonych 1230 ha z gminy Wilanów oraz 450 ha z gminy Bródno. Na południu do miasta przyłączono wówczas Służew, Służewiec oraz część Ursynowa z Torem Wyścigów Konnych, których południowa granica stała się granicą miasta. Zatem, od dnia wejścia w życie powyższego rozporządzenia, teren dzielnicy [...], w którym położona była przedmiotowa nieruchomość, został włączony w granice administracyjne stolicy.

Zgodnie z uzupełniającą opinią geodezyjną do mapy z sierpnia 1963 r. lokalizacji nieruchomości hip. [...] przy ul. [...], [...], [...] w dzielnicy [...] autorstwa inż. Z. O. z dnia [...] grudnia 2015 r., powstałą na zlecenie wnioskodawców w niniejszej sprawie, działki [...]-[...], pochodzą z podziału nieruchomości hip. Kolonia [...] (część Folwarku [...] wchodzącego w skład Dóbr Ziemskich [...]) na działki budowlane, dokonanego w roku 1932.

Pomimo zatem, że zgodnie z ww. opinią, w roku 1945 działki nr [...]-[...] faktycznie stanowiły niezabudowane działki rolne, przeznaczenie pod budownictwo jednorodzinne przed 1945 r. wynikało z celu, w jakim dokonano podziału nieruchomości hip. Kolonia [...], tj. na działki budowlane.

Jak wynika z ww. opinii, "opracowana mapa sytuacyjna lokalizacji działek nr [...]-[...] z dawnej nieruchomości hip. [...] wskazuje na ich położenie w odniesieniu do aktualnej zabudowy oraz rozlicza powierzchnię względem działek ewidencyjnych wykazanych aktualnie w bazie ewidencji gruntów i budynków. Kontynuację opisanego według stanu na 1945 r. przeznaczenia działki nr [...] obowiązującego w zakresie zagospodarowania przestrzennego w latach 50 tych wskazuje pismo Biura Urbanistycznego [...] z dnia [...] sierpnia 1957 r., z którego wynika, że przedmiotowa działka przeznaczona jest pod zabudowę mieszkaniową 2-kondygnacyjną o 6-ciu segmentach z dachem ceramicznym.

Z uwagi na powyższe, zdaniem Wojewody, prawidłowo uznał organ I instancji, że nieruchomość położona przy ul. [...], hip. "[...]" dz. [...], przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26.10.1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 u.g.n.

Jak ustalił organ I instancji, najpóźniej od dnia [...] czerwca 1957 r. ww. nieruchomość była w posiadaniu F. C.. W piśmie będącym jego wnioskiem o przyznanie mu działki budowlanej położonej przy ul. [...] stwierdził, iż posiada ją od roku 1954 i od tego czasu opłaca za nią czynsz dzierżawny. Zgodnie z oświadczeniem F. C. na działce posiadał pobudowany domek gospodarczy, w którym mieszkał od roku 1955, a także posadził na niej [...] sztuk drzewek owocowych, które w roku 1957 miały po 4 lata. Jako potwierdzenie informacji zawartej w powołanym piśmie F. C., o posiadaniu przez niego działki od 1954 r. organ przywołał dwa dokumenty pozostające w wersji oryginalnej w aktach własnościowych nieruchomości: zaświadczenie o miejscu zamieszkania ww. osoby na pobyt stały pod adresem ul. [...] w [...], wystawione w dniu [...] czerwca 1957 r. przez Komisariat Milicji Obywatelskiej nr [...] w [...] oraz zaświadczenie Zjednoczenia Budownictwa Wojskowego z dnia [...] czerwca 1957 r. o stanie zatrudnienia F. C., wskazujące ten sam adres zamieszkania.

Wyżej przedstawione ustalenia świadczą w ocenie organu odwoławczego o tym, że dawny właściciel przedmiotowej nieruchomości utracił faktyczną możliwość władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Dla określenia zaś momentu utraty faktycznej możliwości korzystania z nieruchomości, znaczenie mają działania faktyczne, podjęte na nieruchomości, nie zaś czynności formalne, zmierzające do zmiany jej stanu prawnego.

Reasumując, Wojewoda uznał, że prawidłowo orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania, z uwagi na niespełnienie przesłanki utraty faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. J., M. J., A. J. i S. J. zarzucając jej: naruszenie przepisów tj.:

1) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy, w tym oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na oświadczeniu rzekomego samoistnego użytkownika działki już od 1954 r., bez zweryfikowania powyższej informacji innymi dowodami z dokumentów, tym bardziej w sytuacji, gdy oświadczenie ówczesnego rzekomego użytkownika działki zmierzało do uzyskania przydziału ww. działki, a zatem użytkownik ten był zainteresowany wskazaniem "długiego" posiadania nieruchomości, tym bardziej w sytuacji, gdy twierdzeń tych nie poparł żadnymi dowodami, a nawet nie uprawdopodobnił, a w aktach brak jakichkolwiek dokumentów wskazujących na przejęcie przedmiotowego gruntu przez podmiot władzy publicznej;

2) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego wynika, że przeddekretowi właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy z akt sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, że dotychczasowi właściciele utracili możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. i to na skutek przejęcia jej przez podmiot władzy publicznej.

3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wskazujących na brak jakichkolwiek dokumentów w sposób jednoznaczny potwierdzających oświadczenie osoby ubiegającej się o przyznanie działki, jak też wskazujących na utratę posiadania nieruchomości przez przeddekretowych właścicieli przed 5 kwietnia 1958 r. czy też wskazujących na przejęcie działki przez podmiot władzy publicznej przed 5 kwietnia 1958 r.

4) art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wypłaty odszkodowania bowiem dawni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. podczas gdy powyższe nie znajduje potwierdzenia w urzędowych dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę uznać należy za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2204, ze zm.), który reguluje kwestie związane z możliwością przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z jego treścią przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze – działka (zabudowana lub niezabudowana), przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość.

Poza sporem w rozpoznawanej sprawie pozostaje zaistnienie pierwszej z przesłanek zawartej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedmiotowa nieruchomość mogła być bowiem przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Kwestią sporną natomiast jest, że nie została spełniona, jak uznały organy orzekające, druga przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagająca, aby poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Jak wynika z akt sprawy, omawiana nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek byłego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu nie został złożony.

Organy orzekające ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w posiadaniu rodziny C. najpóźniej od 1957 r., co wynika z zaświadczenia o zameldowaniu. Z wniosku F. C. o przyznanie mu działki budowlanej wynika, że posiadał ją od 1954 r., opłacał czynsz dzierżawny, wybudowany został na niej budynek gospodarczy, posadzono drzewa owocowe.

Powyższe okoliczności, zdaniem organów orzekających świadczą o tym, że właściciel przedmiotowej nieruchomości został pozbawiony faktycznej możliwości władania nią przed 5 kwietnia 1958 r.

Sąd w składzie orzekającym tego stanowiska nie podziela, a podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3451/15, że w rozumieniu art.215 ust. 2 u.gn. – poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni nie mogą legitymować się faktyczną możliwością władania działką na skutek pozbawienia ich tego przymiotu przez inny podmiot a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodzi w tym wypadku o podmiot władzy publicznej, a nie np. pozbawienie kogoś posiadania przez (przykładowo) posiadacza samoistnego działającego w złej wierze, który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia.

W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją, kiedy osoba nie posiadająca żadnych praw do gruntu przedmiotowej nieruchomości samowolnie przejęła ją w posiadanie.

Jednocześnie w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego by przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dyspozycji podmiotu władzy publicznej. Poza oświadczeniem F. C., którego organy nie zweryfikowały, brak jest dowodu potwierdzającego uiszczanie przez niego czynszu dzierżawnego. Rację mają skarżący kwestionując wiarygodność takiego oświadczenia, zważywszy, że rodzina C. starała się o przydzielenie im przedmiotowej nieruchomości przez podmiot władzy publicznej, a więc była zainteresowana w wykazaniu jak najdłuższego okresu jej posiadania.

W tym zakresie organy jednak nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych, co należało potraktować jako niedokładne wyjaśnienie sprawy. Fakt ten Sąd ocenił jako naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co prowadziło do uchylenia obu wydanych w tej sprawie decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania, przedstawioną wykładnię art. 215 ust. 2 u.g.n., a po przeprowadzeniu postępowania zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.