Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 896/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2021 roku sprawy ze skargi Spółki A w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2020 roku nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 roku Spółka A w G. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020 roku.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 roku, sygn. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P., na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 374, z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), odmówił prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za maj 2020 roku.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 31zq ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych warunkiem koniecznym do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 roku było przekazanie deklaracji rozliczeniowej wraz z imiennymi raportami należnymi za ten miesiąc do dnia 30 czerwca 2020 roku. W wyniku analizy dokumentacji ubezpieczeniowej zgromadzonej na koncie płatnika składek prowadzonego w Kompleksowym Systemie Informatycznym organ ustalił, że Spólka A nie złożyła deklaracji rozliczeniowej (ZUS DRA) oraz imiennych raportów miesięcznych za ubezpieczonych za maj 2020 roku w wymaganym terminie to jest do dnia 30 czerwca 2020 roku. Takie dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 roku zostały przekazane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopiero w dniu [...] lipca 2020 roku. W konsekwencji organ odmówił spółce zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 roku.

Pismem z dnia [...] września 2020 roku M. S. jako Prezes Zarządu Spółki A. w G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji żądając ponownego rozpoznania wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek.

Pismem z dnia [...] października 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. poinformował spółkę, że zakończone zostało postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek. W jego trakcie organ zebrał dowody i materiały umożliwiające wydanie decyzji w sprawie. Jednocześnie organ zawiadomił spółkę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie w terminie 7 dnia od daty otrzymania zawiadomienia.

Decyzja z dnia [...] października 2020 roku, znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 roku, znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za miesiąc maj 2020 roku.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że nie mógł zwolnić spółki z obowiązku opłacania składek, ponieważ ustalono, iż płatnik miał zgłoszonych pracowników i nie przesłał deklaracji rozliczeniowej wraz z imiennymi raportami za pracowników za miesiąc maj 2020 roku w terminie do 30 czerwca 2020 roku. Przedmiotowe dokumenty wpłynęły do Zakładu dopiero dnia [...] lipca 2020 roku. W związku z powyższym, nie przysługiwało spółce prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 rok.

Pismem z dnia [...] listopada 2020 roku Spółka A., reprezentowana przez M. S., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 roku, znak: [...]. Według strony skarżącej przedmiotowa decyzja jest niesprawiedliwa, a stosowne deklaracje zostały złożone dnia [...] lipca 2020 roku, gdyż przez pandemię wystąpiły pewne ograniczenia, które uniemożliwiły sprawne funkcjonowanie, co skutkowało przesunięciami w terminach złożenia deklaracji, które nie zostały wydłużone. W uzasadnieniu skargi zarzucono organowi naruszenie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji krytycznych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 266, ze zm.). W konsekwencji skarżąca wniosła o uznanie jej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy za miesiąc maj 2020 roku.

Według skarżącej nikt nie jest w stanie przewidzieć przyszłości w realiach rozprzestrzeniającej się pandemii COVID-19, której następstwem mogą być poważne problemy skutkujące przerwaniem płynności finansowej. Ponadto spółka wyraziła obawę, że nie będzie jej stać na wypłatę wynagrodzeń, opłat ZUS oraz innych podstawowych świadczeń zapewniających prowadzenie działalności. Uzyskanie zwolnienia w dużej mierze zagwarantuje zaplecze finansowe, które w razie pogorszenia sytuacji pozwoli na wypłatę części wynagrodzeń, sfinansowanie bieżących kosztów oraz częściowe utrzymanie płynności finansowej. Niezwykle istotne są nakłady finansowe na zmianę sytuacji, której tak bardzo wszyscy się obawiają.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i dotychczasową argumentację w sprawie. Organ podkreślił, że w wyniku analizy dokumentacji ubezpieczeniowej zgromadzonej na koncie płatnika składek prowadzonego w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalił, że spółka w wymaganym terminie, to jest do dnia 30 czerwca 2020 roku, nie złożyła deklaracji rozliczeniowych (ZUS DRA) oraz imiennych raportów miesięcznych za ubezpieczonych w okresie od marca do maja 2020 roku. Dokumenty rozliczeniowe za marzec 2020 roku zostały przekazane do organu w dniu [...] lipca 2020 roku, a dokumenty rozliczeniowe za miesiące kwiecień i maj 2020 roku zostały przekazane dopiero dnia [...] lipca 2020 roku.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 roku M. S. – Prezes Zarządu Spółki A uzupełniła przedmiotową skargę wskazując, że zaskarżona decyzja narusza jej interes prawny z uwagi na nierówne traktowanie płatników, gdyż w wielu przypadkach nawet gdy dochodziło do przekroczenia terminu na złożenie deklaracji ZUS DRA i ZUS RCA, organ przychylał się do wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy i zwalniał wnioskodawców z zapłaty należnych składek. Ponadto Rzecznik Prasowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na D. Ś. na łamach Gazety Prawnej (wydanie elektroniczne z dnia 22 czerwca 2020 roku) informował, że niektórzy płatnicy zapominali o obowiązku wysyłki deklaracji wobec czego organ zadeklarował wysyłkę do takich osób przypomnienia w kwestii złożenia niezbędnych dokumentów. Według skarżącej taka informacja podana w medium o zasięgu ogólnokrajowym powinna skutkować wysłaniem stosownego przypomnienia do wszystkich płatników, którzy mimo złożenia wniosku o zwolnienie i mimo upływu terminu do złożenia deklaracji jej nie przedłożyli. Skarżąca nie otrzymała takiego przypomnienia, co narusza obowiązek równego traktowania obywateli RP. Osobom, które nie mają prawniczego wykształcenia, ani też możliwości finansowych, aby z takiego wsparcia skorzystać, trudno było nadążyć za zmieniającą się rzeczywistością prawną, nowymi wymogami biurokratycznymi, których niewypełnienie groziło brakiem uzyskania pomocy. W odczuciu skarżącej została ona potraktowana skrajnie niesprawiedliwie. Braki złożonego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek powinny podlegać ewentualnemu uzupełnieniu na wezwanie, a nie przekreślać w ogóle możliwość uzyskania pomocy. Brak złożenia stosownych deklaracji w terminie powinien być brakiem formalnym możliwym do uzupełnienia na wezwanie organu.

Skarżąca oświadczyła, że dopiero po otrzymaniu decyzji ZUS dowiedziała się, że obowiązujące przepisy warunkują otrzymanie zwolnienia ze składek od złożenia deklaracji w terminie 30 czerwca 2020 roku i nie wiedziała tego składając zaległą deklarację za miesiąc maj 2020 roku. Skarżąca potwierdziła znajomość zasady zgodnie z którą nieznajomość prawa szkodzi, ale zaznaczyła, że obecnie nie funkcjonujemy w normalnym stanie prawnym, ani w normalnym otoczeniu biznesowym, które powinno być stabilne, a przepisy powinny być starannie tworzone i wprowadzane z odpowiednim wyprzedzeniem. Skarżąca podkreśliła, że decyzja odmowna ZUS prawdopodobnie jest zgodna z literą prawa pisanego na potrzeby stanu epidemicznego, ale wyraziła wątpliwość czy jest ona zgodna z intencją prawodawcy, zasadą słuszności i sprawiedliwości oraz równego traktowania obywateli RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 roku, poz. 1842), dalej jako ustawa z dnia 2 marca 2020 roku.

W przepisach art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 roku przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób.

Wydając zaskarżoną decyzję odmowną organ wskazał na treść art. 31 zq ust. 1, 3 i 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku (w brzmieniu na dzień wydania decyzji), zgodnie z którymi:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 roku płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 roku nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 roku, chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);

- odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7).

Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Decyzją z dnia [...] października 2020 roku, znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 roku, znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 roku. Za ten bowiem miesiąc skarżąca spółka nie złożyła we wskazanym w ustawie terminie, tj. do 30 czerwca 2020 roku dokumentów rozliczeniowych. Organ wskazał, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania tych dokumentów, co nie było kwestionowane.

Odnosząc się do spornej kwestii złożenia dokumentów skarżąca przyznała w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2020 roku (uzupełniającym skargę), że wymagane dokumenty za maj 2020 roku zostały złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] lipca 2020 roku, czyli po upływie ustawowego terminu wyznaczonego na dzień 30 czerwca 2020 roku.

Analizując dokumenty znajdujące się w aktach organu i sądowych sąd zwrócił uwagę na naruszenie przez organ licznych przepisów proceduralnych. Zdając sobie sprawę z realiów rozpoznawania tego typu wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeniach związanych z pandemią sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla strony postępowania.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1994 roku, sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 1997 roku, sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W przedmiotowej sprawie na żadnym etapie postępowania prowadzonego przed organami administracji nie była wyjaśniana kwestia problemów z dostarczeniem koniecznych dokumentów, a w szczególności nie wezwano wnioskodawcy do ich przedłożenia w stosownym terminie. Trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami skarżącą spółkę, która z przyczyn trudnych obecnie do wykazania nie przesłała w terminie stosownych dokumentów do ZUS.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W następstwie złożenia przez skarżącą spółkę wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 roku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu należnych składek, doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy wynika, że organ nie wyjaśnił stronie - przed dniem 30 czerwca 2020 roku, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 roku, sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 roku, sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od 18 kwietnia 2020 roku, w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl), ZUS od dnia 4 maja 2020 roku przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować w sprawie, od dnia 4 maja 2020 roku, uregulowaną w przywołanym wyżej art. 10 k.p.a., zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 roku, sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia [...] sierpnia 2020 roku organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało – wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej spółki. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 roku, wówczas skarżąca miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację we wskazanym w ustawie terminie. Organ powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. W konsekwencji należy uznać, że naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Rozpoznając ponownie sprawę, niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącej spółki, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. pominie brak wpływu stosownych dokumentów do ZUS do dnia 30 czerwca 2020 roku jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie biorąc pod uwagę treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku (obowiązujący od dnia 16 grudnia 2020 roku) organ zawiadomi skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został bowiem ogłoszony dnia 20 marca 2020 roku na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 roku, poz. 491).