Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 465/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 303
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi C. S. (dalej: "skarżąca", "strona") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczenia Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z [...] czerwca 2020 r., znak: [...], wydana na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 786/19, o odmowie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

U podstaw ww. rozstrzygnięcia legł następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303; dalej: "u.r.ś.u.") orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, iż skarżąca nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania ww. świadczenia o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. tj. urodzenia i wychowania lub wychowania co najmniej czworga dzieci. Zdaniem Prezesa ZUS, nie można uznać, że skarżąca wychowała czworo dzieci, gdyż w związku ze śmiercią syna S. nastąpiła przerwa w realizacji procesu wychowawczego, który obejmował okres od [...] listopada 1978 r. do [...] stycznia 1979 r.

Następnie decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr: [...] organ utrzymał w mocy decyzje własną z [...] kwietnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 786/19 uchylił decyzje Prezesa ZUS z [...] czerwca 2019 r. i [...] kwietnia 2019 r. Sąd dokonał analizy przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie tj. art. 2 pkt 9, art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., jak i przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy tj. art. 92. Po przedstawieniu stosownych rozważań prawnych, WSA w Warszawie uznał, iż określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. przesłanka wychowania dziecka została w kontrolowanej sprawie spełniona, bowiem skarżąca sprawowała osobistą opiekę nad czwórką dzieci w sposób wskazany w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. przez okres przysługującej jej nad nimi władzy rodzicielskiej. Jednocześnie Sąd zauważył, iż w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., jest jedynie mowa o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania. Dlatego też wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane nie jest uprawione zaprezentowane przez organ stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "długofalowy". Sąd zobowiązał organ zastosowania do wskazań zawartych w tym orzeczeniu, przy ponownym wydaniu orzeczenia w tej sprawie.

Prezes ZUS, po ponownym rozpoznaniu sprawy, w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z [...] czerwca 2020 r., przytoczył przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wynikające z art. 3 u.r.ś.u. Przypomniał, że celem ustawy jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie co najmniej czworga dzieci. Podkreślił, iż w jej treści akcent położony jest na wychowaniu co najmniej czworga dzieci, a nie tylko na ich urodzeniu czy wychowywaniu. Zdaniem organu, ustawodawca przyjął, że dopiero osobista opieka sprawowana nad co najmniej czworgiem dzieci jako stałe, bezpośrednie i ciągłe sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem - może stanowić przeszkodę w zatrudnieniu rodzica.

Prezes ZUS stwierdził, że przerwanie procesu wychowywania przez śmierć dziecka skutkuje koniecznością indywidualnej oceny sprawy. Dokonując jej analizy, zauważył, że skarżąca wprawdzie urodziła czworo dzieci, niemniej jednak śmierć syna S. w wieku [...] miesięcy, [...] dni powoduje, że nie można uznać, że wychowała ona czworo dzieci. Zdaniem organu, wraz ze śmiercią dziecka nastąpiło bowiem długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. A zatem, w sytuacji, gdy wskutek śmierci jednego z dzieci proces wychowania został przedwcześnie przerwany, nie można uznać, że skarżąca wychowała czworo dzieci.

Reasumując organ ponownie uznał, iż skarżąca nie spełnia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniesionej pismem z dnia [...] lipca 2020 r., skarżąca wskazała na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną udokumentowaną w sprawie. Wniosła o ponowne rozpatrzenie skargi.

Odpowiadając na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w swoim rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie kluczowym jest, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącej o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego była już przedmiotem rozpoznania tut. Sądu w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 786/19.

Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest zatem wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji publicznej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 5, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 398; podobnie: T. Woś /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wydanie 4, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 691-692 i cyt. tam wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2320/05, LexPolonica nr 402781). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a., rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Należy ponadto wskazać, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, a także oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS bezwzględnie związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 786/19.

W tej sytuacji wskazać trzeba, iż wydając zaskarżone orzeczenie z [...] czerwca 2020 r. Prezes ZUS nie zastosował się w pełni do wytycznych zawartych w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., którymi był związany przy ponownym orzekaniu w sprawie skarżącej. I tak organ wbrew wytycznym zawartym w powyższym wyroku ponownie orzekł o odmowie przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ze względu na nie spełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Podstawą odmowy stała się zatem ta sama przesłanka, co w poprzednio wydanych decyzjach Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2019 r. i [...] czerwca 2019, które następnie zostały uchylone przez Sąd wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 15 stycznia 2020r. sygn. akt VIII SA/Wa 786/19.

W kontrolowanej obecnie decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. organ ograniczył się jedynie do powtórzenia stanowiska wyrażonego we wcześniejszych swoich rozstrzygnięciach uznając, że pomimo urodzenia przez skarżąca czworga dzieci, śmierć jednego z nich w wieku [...] miesięcy i [...] dni powoduje zaprzestanie procesu wychowawczego. Powyższe skutkuje zaś brakiem spełnienia warunku wychowania co najmniej czworga dzieci.

Tymczasem, jak wskazał Sąd w końcowych motywach wyroku z 15 stycznia 2020 r. skarżąca w niniejszej sprawie spełniła przesłankę wychowania określoną w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., gdyż sprawowała osobistą opiekę nad czwórką dzieci w sposób wskazany w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. przez okres przysługującej jej nad nimi władzy rodzicielskiej. A zatem zadaniem organu było zastosowanie do wytycznych Sądu i wydanie decyzji przyznającej skarżącej rodzicielskie świadczenie uzupełniające w sytuacji spełnienia przez nią pozostałych przesłanek o których mowa w art. 3 u.r.ś.u. tj. zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadania po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; posiadania obywatelstwa Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadania prawa pobytu lub prawa stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnięcia wieku 60 lat; nie posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie posiadania uprawnień do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

W przypadku bowiem spełnienia przez skarżącą ww. przesłanek, wynikających z art. 3 u.r.ś.u. organ nie mógł ponownie rozpoznając sprawę odmówić stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, wobec przesądzenia przez Sąd w wyroku z 15 stycznia 2020 r. spełnienia przez skarżącą przesłanki urodzenia i wychowania co najmniej czworga dzieci.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ winien zastosować się w pełni do wytycznych wynikających z wyroków Sądu z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 465/20, jak i z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 786/19.

Reasumując wobec faktu, że organ dopuścił się mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 153 p.p.s.a., albowiem - wbrew normie prawnej wyrażonej w tym przepisie - nie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 786/19 Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.