Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1371/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 27
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oraz zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego za lata 2011 i 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez B. J. od decyzji nr [...] o odmowie przyznania i o zwrocie płatności rolnośrodowiskowych, wydanej w dniu 18 marca 2014 r. przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu S. z siedzibą w S., Dyrektor Z. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego i z akt sprawy wynika, że B. J. 8 maja 2013 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Producent zadeklarował do płatności sześć działek rolnych w ramach realizacji pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.09 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) o łącznej powierzchni [...] ha. W dniu 9 sierpnia 2013 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo od koła ł. w sprawie przeprowadzenia w gospodarstwie Producenta kontroli, w związku dochodzeniem przez niego odszkodowania z tytułu wyrządzonych szkód łowieckich w uprawach sadowniczych. W tym samym dniu Producent złożył pismo, w którym poinformował organ o dokonaniu zniszczeń drzewek owocowych przez zwierzynę, załączając 19 protokołów z oszacowania strat na gruntach z uprawą jabłoni sporządzonych przez koło ł., z okresu pomiędzy 13 kwietnia a 31 lipca 2013 r. Ponadto, 23 października 2013 r. do organu wpłynął protokół z lustracji plantacji drzew owocowych przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym Producenta, na okoliczność wyrządzonych szkód przez zwierzynę leśną na powierzchni 75% uprawy. Do tego protokołu Producent dołączył kolejne 5 protokołów na okoliczność wyrządzenia szkód przez zwierzynę leśną.

W dniu 26 listopada 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie Producenta o uzupełnieniu plantacji o [...] sztuk jabłoni, z załączonym rachunkiem z 14 listopada 2013 r. na zakup jabłoni w ilości [...] sztuk oraz dokumentem dostawy sadzonek.

W dniach 22-25 października 2013 r. w gospodarstwie Producenta przeprowadzono kontrolę gospodarstwa metodą inspekcji terenowej w zakresie programu rolnośrodowiskowego, której wyniki organ odwoławczy przedstawił w tabeli, ze wskazaniem kodów nieprawidłowości na zadeklarowanych działkach rolnych.

Ponadto, Jednostka Certyfikująca w rolnictwie ekologicznym "A." sporządziła i przekazała organowi ARiMR wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w roku 2013 (wykaz dotyczył B. J.), w którym wskazano powierzchnię [...] ha dla upraw sadowniczych i jagodowych z certyfikatem.

W ww. decyzji z dnia [...] r. organ I instancji odmówił przyznania Producentowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013, powołując się na ustalenia kontroli na miejscu, podczas której stwierdzono nieprawidłowości w stopniu uzasadniającym orzeczenie o odmowie przyznania płatności do uprawy sadowniczej zadeklarowanej w wariancie 2.9. Organ wskazał też, że w 2013 r. Producent naruszył wymagania przewidziane dla wariantu 2.9 w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., z czym - w myśl art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE nr L 25 z 28.01.2011 r., str. 8, ze zm.) - zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 65/2011" - wiąże się też konieczność dokonania zwrotu płatności uzyskanych w latach poprzednich do działek, na których stwierdzono takie naruszenia. Oznaczało to konieczność dokonania zwrotu całości pomocy, jaką Producent otrzymał z tytułu realizacji wskazanego wariantu za lata 2011-2012.

W odwołaniu od tej decyzji Producent zarzucił organowi niepodjęcie czynności niezbędnych do wyczerpującego wyjaśnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także nieprawidłowe zredagowanie uzasadnienia decyzji.

Pełnomocnik Producenta 18 lipca 2014 r. zapoznał się z materiałem dowodowym sprawy oraz złożył opinię rzeczoznawcy dotyczącą określenia wymagań materiału kwalifikowanego sadzonek drzew owocowych i metodologii ich sadzenia.

Uzasadniając podjęte w sprawie rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził, że kluczowe znaczenie w sprawie miały ustalenia kontroli w gospodarstwie Producenta przeprowadzonej w dniach 22-25 października 2013 r. Wiarygodność tych ustaleń została zweryfikowana i opisana przez wykonawcę kontroli - Biuro Kontroli na Miejscu Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w raporcie z czynności kontrolnych.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie z 13 marca 2013 r." - rolnik który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009r., Nr 33, poz. 262 z późn. zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym" - w zakresie wariantu dziesiątego pakietu Rolnictwo ekologiczne (tj. wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania), może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r.

Organ przytoczył brzmienie § 2 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, określającego warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej i wskazał, że na podstawie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) tego rozporządzenia, płatność za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, w przypadku wariantu 2.9 jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia. Ponadto, wszystkie uprawiane drzewa mają być drzewami ukorzenionymi i spełniającymi wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, które zostały określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Wymagania te określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007r., Nr 29, poz. 189 ze zm.), zgodnie z którym sadzonka jabłoni i czereśni powinna spełniać warunek odpowiedniej wysokości nie mniejszej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej a średnica jej pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania.

Ponadto załącznik nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne zawiera m. in. następujące wymogi dla wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania):

a) wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa,

b) utrzymywanie minimalnej obsady drzew (...), która w przypadku drzew jabłoni i czereśni stanowi [...] sztuk na 1 ha powierzchni oraz

c) prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Brak przestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie (§ 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w zw. z § 50 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 13 marca 2013 r.).

Wysokość tych zmniejszeń określa załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zgodnie z którym nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów w wariancie 2.9 skutkuje 100% zmniejszeniem płatności w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie (dopuszczalna granica błędu wynosi do 5% wymaganej obsady). Zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 100% ma również zastosowanie w przypadku uchybienia polegającego na prowadzeniu produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz niezachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

W trakcie ww. kontroli gruntów w gospodarstwie Producenta, na działkach rolnych zagospodarowanych uprawą jabłoni stwierdzono, iż część sadzonek nie spełnia warunków określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a całe działki rolne - wymogu, o którym mowa w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia, dotyczącego utrzymywania minimalnej obsady drzew. Dodatkowo, w trakcie kontroli ustalono, że na działkach nie była prowadzona produkcja rolna zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie była zachowana należyta dbałość o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. W raporcie z kontroli stwierdzone nieprawidłowości oznaczono symbolami E2, E6 i E7 z zaznaczeniem, iż stwierdzona w trakcie kontroli obsada na ww. działkach (obejmująca drzewka o określonej wymaganej wysokości i szerokości pnia, wykazujących cechy żywotności, a nie obejmująca drzewek suchych bądź niespełniających wymagań jakościowych) wynosiła odpowiednio:

- [...] sztuki na stwierdzonej powierzchni działki A – [...] ha, podczas gdy minimalna obsada (tj. [...] szt./ha) wymagana dla tego obszaru wynosi [..] drzewek,

- [...] sztuk na działce B – [...] ha, minimalna obsada wynosi [...] drzewka,

- [...] sztuk na działce C – [..] ha, minimalna obsada wynosi [...] drzewek,

- [...] sztuk na działce D – [...] ha, minimalna obsada wynosi [...] drzewek,

- [...] sztuk na działce E –[...] ha, minimalna obsada wynosi [...] drzewek,

- [...] sztuk na działce F – [...] ha, minimalna obsada wynosi [...] drzewek.

Uwzględniając granicę błędu do 5% wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, w brzmieniu nadanym w rozporządzeniu nowelizującym z dnia 12 marca 2012 r. (Dz. U. z 2012r, poz. 278), zachowanie minimalnej obsady drzew o określonej jakości w ilości nie mniejszej niż: [...] sztuk na działce A, [...] sztuk na działce B, [...] sztuk na działce C, [...] sztuk na działce D, [...] sztuk na działce E oraz [....] sztuk na działce F, stanowiłoby podstawę do zachowania prawa do płatności.

Organ odwoławczy wyjaśnił też, że ww. kontrola odbyła się zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1237/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. WE Nr L 316/65 z 02.12.2009 r.) – dalej: "rozporządzenie Komisji nr 1122/2009". Powierzchnie zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej działek rolnych - zgodnie z art. 34 tego rozporządzenia - określone zostały za pomocą środków zapewniających jakość pomiaru przynajmniej równoważną wymaganej przez obowiązujące na poziomie Wspólnoty normy techniczne, w tym urządzenie pomiarowe typu GPS, przy pomocy którego inspektorzy terenowi określili powierzchnię stwierdzoną każdej z kontrolowanych działek, a organ po przeanalizowaniu szkicu pomiarowego nie znalazł przesłanek do podważenia wyników tego pomiaru. Wszystkie stwierdzone nieprawidłowości zostały szczegółowo opisane w miejscu przeznaczonym na adnotacje inspektorów terenowych oraz udokumentowane materiałem dowodowym w postaci szkiców polowych z pomiaru działek rolnych i zdjęć fotograficznych. Na każdej fotografii umieszczono tablicę informacyjną wypełnioną danymi pozwalającymi na dokładną identyfikację sfotografowanej działki rolnej. Zdjęcia zostały wykonane w poprawnej rozdzielczości, która zapewnia jednoznaczną ocenę przedstawionej na nich nieprawidłowości. Ponadto, Producent - zgodnie z pouczeniem zawartym na str. 14 raportu - miał możliwość zgłoszenia umotywowanych zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w raporcie w terminie 7 dni od dnia otrzymania dokumentu, lecz przed jego podpisaniem. Wnioskodawca podpisał raport, nie zgłaszając uwag dotyczących m.in. przyczyn, z powodu których części drzewek nie zakwalifikowano do obsady kontrolowanych działek.

W ocenie organu odwoławczego, na podstawie starannie wyrysowanych szkiców z pomiaru działek rolnych stanowiących załączniki do raportu oraz obszernej dokumentacji fotograficznej kontrolowanych obszarów, w sposób niebudzący wątpliwości można stwierdzić, iż wymagana obsada drzewek na ww. działkach rolnych rolnej nie została zachowana, bowiem część drzewek była sucha bądź nie spełniała wymagań jakościowych co do wysokości i grubości pnia. Inspektorzy terenowi w sposób właściwy dokonali kwalifikacji drzewek uwzględnionych do wyliczeń obsady, wśród których znalazły się wyłącznie sadzonki żywe, o wysokości nie mniejszej niż 80 cm i średnicy pnia nie mniejszej niż 8 mm, mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia.

Organ podkreślił, że ze zgromadzonego podczas kontroli materiału dowodowego wynika, iż znacząca część drzewek stwierdzonych na działkach A, B, C, D, E oraz F nie spełniała ww. wymagań, co oznacza, że drzewko nieposiadające w piątym roku realizacji Programu wymaganej wysokości, od początku jego realizacji nie spełniało warunku, o którym mowa w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego, określonego dla wszystkich drzewek znajdujących się w sadach zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej. Na każdej z kontrolowanych działek stwierdzono drzewka suche bądź o wysokości poniżej 80 cm i średnicy pnia nieprzekraczającej 8 mm. Stanowią one tę część uprawy, która nie została zakwalifikowana do obsady działek, obejmującej drzewka wykazujące cechy żywotności, o określonych parametrach.

Organ zauważył przy tym, że Producent miał świadomość, że działki rolne które zgłosił do przyznania płatności mogą zostać skontrolowane, bowiem składając wniosek o przyznanie płatności oświadczył, że znane mu są zasady i tryb realizacji Programu rolnośrodowiskowego i jest świadom skutków niewykonania zobowiązań wynikających z jego realizacji. Dodatkowo Producent zobowiązał się do przestrzegania na obszarze całego gospodarstwa zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej oraz warunków uczestnictwa w Programie przez okres pięciu lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji. Podpisał też zawarte we wniosku zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia organu "o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności objętej wnioskiem, jak również o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw".

Odnosząc się do twierdzenia Producenta o uzupełnieniu plantacji oraz o występowaniu szkód w uprawie i przedłożonych w tym zakresie dowodów, organ odwoławczy wskazał, że ich ocena pozostaje bez wpływu na wynik postępowania. Fakty te potwierdzają świadomość Strony o nieprawidłowościach i ubytkach w plantacji oraz podjęte działania w celu usunięcia takiego stanu, jednakże w postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, którego wynik jest ściśle uzależniony od spełnienia przez beneficjenta Programu i grunty zadeklarowane do płatności określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym warunków i wymogów, fakty takie nie stanowią okoliczności umożliwiającej pozytywne rozpatrzenie wniosku. Wypłata płatności rolnośrodowiskowej za realizację wariantu 2.9 jest bezpośrednio uzależniona od spełnienia warunków wynikających z ww. rozporządzenia (dot. określonych parametrów drzewek) oraz wymogów z załącznika nr 3 (dot. utrzymywania minimalnej obsady drzew przez cały okres trwającego zobowiązania i prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby).

Organ odwoławczy stwierdził w związku z tym, że działania Producenta zmierzające do uzupełnienia obsady działek, czego dowodem jest m. in. zakup materiału nasadzeniowego odmian jabłoni w ilości [...] sztuk i wykorzystanie własnego materiału nasadzeniowego w ilości [...] sztuk, w żaden sposób nie zmieniają stanu faktycznego ustalonego w przeprowadzonej kontroli na miejscu, podczas której stwierdzono niespełnienie m.in. wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew.

Przewidziany w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym wymóg "utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów określonej w tabeli" oznacza, iż minimalna obsada ma być utrzymywana przez cały okres trwającego zobowiązania. Brzmienie tego wymogu, czy jakikolwiek inny przepis rozporządzenia, nie dopuszcza sytuacji, w której należałoby przyznać płatność pomimo ustalonego i potwierdzonego dowodami faktu, że obsada o określonej ilości [...] sztuk/hektar powierzchni nie została zachowana. Wystąpienie takiej sytuacji w trakcie roku, za który został złożony wniosek o przyznanie płatności, bezpośrednio wpłynęło na brak możliwości przyznania wsparcia na rok 2013.

Odnosząc się do zarzutu dokonania wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów, poprzez pomiar wysokości drzewek od powierzchni ziemi a nie od szyjki korzeniowej, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z zasadą agrotechniki drzewa owocowe należy sadzić w taki sposób, aby miejsce okulizacji (miejsce szczepienia) znalazło się ponad powierzchnią gleby. Przysłonięcie glebą miejsca uszlachetnienia rośliny może doprowadzić do wyrastania korzeni na szlachetnej części drzewa, co w sposób znaczący może ograniczyć jego plonowanie. Podobna sytuacja występuje w przypadku kiedy szyjka korzeniowa sadzonki znajduje się pod powierzchnią gleby, bowiem wówczas zostaje ona przyrośnięta korzeniami a system korzeniowy staje się mocno rozbudowany i rozgałęziony. Z tych powodów - sposób pomiaru dokonany przez kontrolujących, tj. od powierzchni gleby do wierzchołka pnia, należy uznać za prawidłowy. Stanowisko takie znajduje też potwierdzenie w opinii I. O. w S., który sposób pomiaru drzewka wskazany przez Producenta, polegający na jego pomiarze wraz z częścią znajdującą się pod gruntem, uznał za niewłaściwy.

Oceniając przedłożony przez Producenta w postępowaniu odwoławczym dowód w postaci opinii rzeczoznawcy, organ odwoławczy uznał, że dowód ten pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Organ podkreślił bowiem, że ww. Instytut uznał, iż stosowany przez ARiMR sposób mierzenia drzewek (a nie sadzonek), z szyjką korzeniową znajdującą się u styku z powierzchnią gleby (a nie jak przy sadzonkach, przed posadzeniem), na ich określonej wysokości minimum 80 cm poniżej wierzchołka, za prawidłowy i właściwie wykonywany na plantacjach sadowniczych. Uwzględniając wskazane w opinii Instytutu rozróżnienie pomiędzy sadzonką a drzewem owocowym, związane z usytuowaniem ich szyjek korzeniowych na różnych wysokościach pnia, oraz przepis § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) rozporządzenia, zgodnie z którym do uprawy sadowniczej można otrzymać płatność jedynie wówczas, gdy wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymogi co do wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonego dla drzewek owocowych w ww. przepisach - pomiar drzewek w sposób inny niż od powierzchni gleby nie jest możliwy, stosowny i prawidłowy. Drzewko wyprodukowane w szkółce, ale jeszcze nie posadzone do sadu, musi spełniać wymogi elitarnego materiału szkółkarskiego co do wysokości 80 cm - mierząc od szyjki korzeniowej i grubości pnia nie mniejszej niż 8 mm. Przez stwierdzenie "uprawiane drzewo" należy natomiast rozumieć drzewo posadzone w stałym jego miejscu, a nie w kategorii materiału szkółkarskiego wyprodukowanego w szkółce. Drzewo jabłoni posadzone do gruntu - miejsca jego stałego bytowania i dalszego rozwoju - stanowi uprawę właściwą, założoną z zamiarem jego plonowania w przyszłości, co oznacza, że od chwili jego zasadzenia nie spełnia ono już definicji "materiału szkółkarskiego" (sadzonki), lecz jako "drzewo" - zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) rozporządzenia rolnośrodowiskowego - powinno posiadać minimalną wysokość 80 cm, od znajdującej się przy powierzchni gleby szyjki korzeniowej.

W ocenie organu, bardzo istotne w sprawie jest to, że ustalona w kontroli ilość sadzonek niespełniających wymogów, czyli poniżej 80 cm, daje podstawy do uznania, że jeżeli będąc w piątym roku realizacji programu rolnośrodowiskowego nie osiągnęły wymaganej wysokości, to od początku jego realizacji nie spełniały wymogu, o którym mowa w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) ww. rozporządzenia.

Organ odwoławczy nie podzielił też zarzutu dotyczącego czasu, w jakim zostały przeprowadzone czynności kontrolne dotyczące pomiaru powierzchni działek rolnych i pomiaru drzewek znajdujących się na kontrolowanych działkach i zaproponowanym sposobem wyliczenia czasu pomiaru każdej sadzonki na działce. Organ wyjaśnił, że inspektorzy terenowi wykonują swoją prace w zadaniowym systemie czasu pracy, co oznacza, że inspektor sam decyduje, kiedy i z jaką intensywnością wykona wyznaczone mu zadania. Inspektor samodzielnie kształtuje optymalny w danych warunkach rozkład czasu pracy, w tym wyznacza początek i koniec dnia pracy. Zaproponowany przez Producenta czas – [...] godzin na każdą osobę kontrolującą, jaki należało poświęcić na pomiar wszystkich sadzonek jabłoni, przy założeniu trwania kontroli dziennie po [...] godziny, jest więc czysto hipotetyczny, opracowany na podstawie przypuszczeń i niepoparty żadnymi dowodami oraz nie uwzględnia zadaniowego systemowego pracy inspektorów. Uwzględniając fakt, iż przeciętna wysokość drzewek spełniających wymogi została określona przez kontrolujących na 95 cm, nie ulega wątpliwości, iż różnica między takim przeciętnym drzewkiem mieszczącym się w normie a takim nie dorastającym do 80 cm wysokości była oczywista i widoczna "gołym okiem". Inspektorzy terenowi nie byli zatem zobowiązani do dokonania pomiaru absolutnie każdej rośliny i mogli omijać te, które w oczywisty sposób były wyższe, niż graniczne 80 cm. Mierzenie każdego drzewka byłoby bezzasadne - celem kontroli było bowiem m.in. ustalenie liczby roślin, które nie spełniają odnośnych wymogów, a nie ustalenie wysokości literalnie każdego nasadzenia. Kontrolujący skupiali się na tych drzewkach, co do których mieli wątpliwości - było to działanie zdroworozsądkowe, nienaruszające przy tym jakichkolwiek przepisów prawa, czy to krajowego, czy wspólnotowego.

W odniesieniu do zarzutu niedokonania oceny wykazu Jednostki Certyfikującej, zwierającego informacje o prowadzonej przez Producenta produkcji metodami ekologicznymi, organ odwoławczy wyjaśnił, iż jednostka ta przeprowadzając kontrolę w gospodarstwie Producenta, weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami unijnymi dotyczącymi produkcji ekologicznej. Jednostka, wykonując działania kontrolne, o których mowa w ustawie z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym, nie weryfikowała prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego, określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. W odniesieniu do prowadzonej przez Producenta plantacji sadowniczej Jednostka nie stwierdziła niezgodności względem warunków produkcji ekologicznej wynikających z rozporządzeń 834/2007 i 889/2008, stąd też organ uznał znajdującą się w tym wykazie informację o realizowanym wariancie 2.9 na powierzchni [...] ha. Jednak poza powyższym, wypłata środków za realizację Programu musi być także poprzedzona weryfikacją spełnienia innych warunków i wymogów - co w sprawie zostało przeprowadzone - z wykorzystaniem inspekcji terenowej.

Wobec tego, iż przyznanie płatności rolnośrodowiskowej możliwe jest jedynie po spełnieniu określonych warunków i wymogów Programu rolnośrodowiskowego związanych z podjętym zobowiązaniem, a ich weryfikacja przeprowadzona przez jednostki kontrolne ARiMR w trakcie kontroli w gospodarstwie Producenta wykazała, iż warunki określone w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym i w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia, nie zostały spełnione, oznaczało to konieczność zastosowania dyspozycji, o której mowa w § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a więc zmniejszenia wysokości tej płatności o 100% w odniesieniu do działek rolnych, na których zostało stwierdzone uchybienie tym wymogom - co w istocie sprowadza się do konieczności odmowy przyznania tej płatności do uprawy sadowniczej zadeklarowanej do płatności w ramach wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania). Organ II instancji stwierdził zatem, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przepisów warunkujących przyznanie płatności za realizację Programu rolnośrodowiskowego, w tym ww. rozporządzeń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w których określono, iż płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi wówczas gdy realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, zasadna była odmowa przyznania płatności na rok 2013.

Uzasadniając drugą część decyzji, w której ustalono Producentowi kwotę [...] zł nienależnie pobranych płatności za poprzednie płatności (za lata 2011 i 2012), organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do nienależnych płatności przepisy wspólnotowe, tj. art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141 z 30.4.2004, str. 18) – dalej: "rozporządzenie Komisji nr 796/2004" - i art. 80 ust. 1 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 - dla płatności za rok 2009 i 2010 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 dla płatności na rok 2011 i kolejnych, przewidują konieczność zwrotu uzyskanych kwot, powiększonych o odsetki.

Organ odwoławczy dokonał przy tym oceny, czy z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym regulacji przewidujących - w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności - obowiązek odstąpienia od dochodzenia zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, okoliczności takie wystąpiły w rozpoznawanej sprawie.

Dokonując analizy akt postępowań w sprawie przyznania Producentowi płatności rolnośrodowiskowych za lata 2009-2012 organ stwierdził, że płatności za te lata zostały wypłacone w oparciu o wnioski złożone przez Producenta i odpowiadają one w pełni roszczeniu, zawartemu w kolejnych wnioskach. Decyzje o przyznaniu tych płatności nie zawierają nieprawidłowości, które mogłyby wpłynąć na zakres przyznawanego świadczenia, w związku z czym nie można w żadnej mierze stwierdzić, iż w którejkolwiek z tych spraw doszło do wypłaty środków w wyniku pomyłki organu. Oznacza to, iż brak jest podstaw do odstąpienia z tego powodu od dochodzenia zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, wypłaconych Producentowi za lata 2009-2012.

Zgodnie natomiast z treścią art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. nr L 368 z 23.12.2006 r. ze zm.) – dalej: "rozporządzenie Komisji nr 1974/2006", rozszerzoną przez § 45 rozporządzenia PRŚ 2013, w przypadku stwierdzenia oddziaływania destrukcyjnego siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności na przedmiot zobowiązania wieloletniego, dopuszczalne jest zwolnienie beneficjenta płatności z obowiązku ich częściowego lub pełnego zwrotu. Jednocześnie - zgodnie z art. 47 ust. 2 ww. aktu prawa wspólnotowego - "przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności".

W rozpoznawanej sprawie Producent złożył datowane na 9 sierpnia 2013 r. pismo, w którym poinformował, iż jego grunty zostały dotknięte działaniem siły wyższej w postaci szkód wyrządzonych przez dziką zwierzynę – dołączając do pisma protokoły wstępnego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzonych przez koło łowieckie. Z dat tych protokołów wynika, że o szkodach łowieckich Producent dowiedział się najpóźniej 23 kwietnia 2013 r., stosowny dokument potwierdzający zaistnienie szkód uzyskał 13 kwietnia 2013 r., zaś przedstawił go organowi I instancji dopiero 9 sierpnia 2013 r., zatem naruszony został 10-dniowy termin określony w art. 47 ust. 2 ww. rozporządzenia. Oznacza to, że Producent nie może skutecznie powoływać się na zaistnienie przejawów siły wyższej i/lub nadzwyczajnych okoliczności, w postaci destrukcyjnej działalności dzikich zwierząt.

Ponadto, organ II instancji dokonał analizy materiałów graficznych wypełnionych przez Producenta oraz ortofotomapy działek ewidencyjnych na których położone są działki rolne z zadeklarowaną uprawą sadowniczą i stwierdził, że założenie uprawy sadowniczej w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksów leśnych (a więc w pełnej świadomości zagrożenia tej uprawy, polegającego na żerowaniu leśnej zwierzyny poszukującej pożywienia), nie może stanowić okoliczności, której nie można było przewidzieć przed rozpoczęciem Programu rolnośrodowiskowego. W ocenie organu, bezpośrednie sąsiedztwo obszarów leśnych i żyjących w nich zwierząt stanowić powinno podstawowy powód do podjęcia działań zmierzających do zabezpieczenia zakładanej plantacji, w najbardziej adekwatny do zagrożenia sposób (na przykład poprzez ogrodzenie uprawy siatką uniemożliwiającą bądź istotnie utrudniającą zwierzętom wtargnięcie na plantację) – czego Producent nie dokonał. Jak wynika z obszernej dokumentacji fotograficznej, plantacja położona jest "w otwartym terenie", bezpośrednio sąsiadując z wielkopowierzchniowymi lasami.

Zdaniem organu odwoławczego, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały jakiekolwiek okoliczności uzasadniające odstąpienie od dochodzenia od Producenta zwrotu pomocy wypłaconej z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, uznanych za nienależnie wypłacone. Dokonując ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi, jako nienależnie wypłacona, organ przytoczył brzmienie przepisu art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, przewidującego zmniejszenie lub odmowę przyznania pomocy objętej wnioskiem, jeżeli nie spełniono wskazanych obowiązków i kryteriów, przy czym "w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.".

Organ zauważył przy tym, że regulacja powyższa ma zastosowanie jedynie do spraw wniosków z roku 2011 i późniejszych, bowiem zbliżona regulacja obowiązująca w roku 2009 i 2010, nie przewidywała możliwości dochodzenia zwrotu płatności z lat poprzednich, w przypadku naruszenia odnośnych norm dla programu rolnośrodowiskowego.

Wobec tego, że pomniejszenia płatności z tytułu niespełniania wymogów, nakładane na podstawie § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (ujęte w załączniku nr 7 do tego aktu), za naruszenie obowiązku utrzymania minimalnej obsady drzew lub krzewów wynoszą 100%, koniecznym było zastosowanie analogicznego pomniejszenia płatności za lata 2011 i 2012, co jest równoznaczne z uznaniem całości pomocy wypłaconej Producentowi za ten okres, za płatności nienależne. Także za stwierdzone naruszenie wymogu prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin, ww. załącznik nr 7 przewiduje zastosowanie analogicznego pomniejszenia należnych płatności, tj. o 100%. Podobnie, przepisy rozporządzenia nr 65/2011 nakładają na organy ARiMR obowiązek pomniejszenia pomocy wypłaconej za lata 2011 i 2012 o 100%, co czyni całość środków wypłaconych Stronie z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w tym okresie płatnością nienależną. Stanowi to samoistną, niezależną od powyższych, przesłankę do dochodzenia od Strony zwrotu całości środków wypłaconych w ramach realizacji tego programu za lata 2011-2012.

W ocenie organu odwoławczego całość środków, wypłaconych Producentowi z tytułu realizacji wariantu [...] za lata 2011-2012, tj. [...] PLN (odpowiednio [...] PLN i [...] PLN), stanowi kwotę płatności nienależnych, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, który przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych.

Jednocześnie organ wyjaśnił, iż w przypadku niedokonania zwrotu wskazanej powyżej kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji, od kwoty tej naliczane są odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. B. J. – reprezentowany przez radcę prawnego – zaskarżonej decyzji organu II instancji zarzucił:

1) obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 80 K.p.a., wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy oraz braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i zasadami wiedzy rolniczej, skutkującą niezasadnym przyznaniem mocy dowodowej oraz wiarygodności dokumentowi w postaci raportu z czynności kontrolnych, podczas gdy wadliwy sposób przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz wadliwa weryfikacja raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej oraz sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, za czym przemawiają następujące powody:

- podczas kontroli dokonano wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określonego w załączniku nr 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, polegające na wadliwym pomiarze wysokości drzewek owocowych, których wysokość nie była określana od szyjki korzeniowej tylko od powierzchni ziemi,

- odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej, która uznała, iż Skarżący dochował wymogów związanych ze spełnieniem norm dotyczących gospodarstwa ekologicznej, w sytuacji gdy zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym z 2009 r., wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego;

2) przepisu art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich z dnia 7 marca 2007 r., w związku z art. 7, 8, 9, 11 K.p.a., polegające na prowadzeniu postępowania o przyznanie płatności do gruntów rolnych z naruszeniem wymogów zobowiązujących organ do stania na straży praworządności oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Podnosząc takie zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, w tym:

1) należy opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ;

2) ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu tego materiału;

3) organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 K.p.a. szczególną moc dowodową.

W przedmiotowym postępowaniu organy ARiMR oparły swoje rozstrzygnięcie na uznaniu, że kontrola została przeprowadzona w sposób wiarygodny. Organ w treści rozstrzygnięcia stwierdził, że pomiar drzewek wykonany przez osoby kontrolujące był prawidłowy i zgodny z metodyką. Zgodnie ze stanowiskiem organu, osoby kontrolujące nie były zobowiązane do dokonywania pomiarów przykładając taśmę mierniczą do ziemi, a wystarczy jedynie wizualna ocena. Ze zgromadzonego materiału nie wynika jednak, jak wielka była skala drzewek, które w wyniku wzrokowej oceny nie kwalifikowały się do płatności rolnośrodowiskowej. Dodatkowo, prawidłowy pomiar powinien był odnosić się do odległości od szyjki korzeniowej, a nie od powierzchni ziemi. Wobec tego nie jest możliwe dokonanie pomiaru drzewek bez podkopywania sadzonki. Potwierdzają to liczne podręczniki sadownicze, które wskazują, że szyjka korzeniowa w całości powinna znajdować się pod powierzchnią ziemi. "Ponieważ zgodnie z normą wymagana jest długość korzeni 30 cm, dołek powinien mieć zatem około 35 cm głębokości, czyli więcej o 5 cm niż wynosi długość korzeni (...)". Oznacza to, że wszystkie wykonane pomiary bez dokonywania podkopania drzewka wskazują na nieprawidłowe ustalenie wysokości drzewka.

Odnosząc się do twierdzeń organu II instancji odnośnie zadaniowego sytemu pracy osób kontrolujących, Skarżący zauważył, że zadaniowy system pracy w żadnej mierze nie może być uzasadnieniem dla określenia fizycznych możliwości przeprowadzenia kontroli w zakresie objętym zakwestionowanym raportem.

Także stanowisko organu II instancji odnoszące się do wykazu przygotowanego przez Jednostkę Certyfikującą uznać należy za błędne. Gospodarstwo Skarżącego zostało uznane przez tę Jednostkę za gospodarstwo prawidłowo prowadzące uprawę sadowniczą i nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że zakres kontroli realizowanej przez Jednostkę pozwala uznać gospodarstwo Skarżącego za ekologiczne, przy równoczesnym wystąpieniu tak licznych, w ocenie ARiMR, uchybień. Nie można także uznać, że nawet gdyby nie doszło do zachowania wymogów utrzymania minimalnej obsady na moment kontroli, to jednak uzupełnienie tej obsady jest zgodne z zasadami prowadzenia prawidłowej uprawy sadowniczej. Racjonalny ustawodawca nie może zakresem swojej regulacji wpływać na normalnie zachodzące procesy w gospodarstwach ekologicznych. Przepis odnoszący się do utrzymania minimalnej obsady po pierwsze został przez organ źle zinterpretowany, zaś fakt nieutrzymania minimalnej obsady oznacza sytuację, w której przeprowadzone przez organ ustalenia potwierdzą, że mimo wystąpienia wypadów w pierwszym możliwym terminie nie doszło do uzupełnienia minimalnej obsady, a więc naruszenia zasad prawidłowo prowadzonej uprawy sadowniczej. Powyższą okoliczność potwierdza ARiMR, która w wydanej przez siebie instrukcji wypełniania rejestru działalności rolnośrodowiskowej, wskazała na możliwość uzupełniania obsady sadowniczej. Jednakże organy ARiMR odstąpiły od oceny zasadności i prawidłowości uzupełniania obsady z wiedzą rolniczą. Powyższe stanowi istotne naruszenie zasad prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie płatności rolnośrodowiskowych.

Zgodne z praktyką rolniczą jest więc uzupełnienie plantacji sadowniczej w sytuacji wystąpienia wypadów sadzonek. Tym samym nie jest możliwe uznanie za naruszające przepisy uprawniające do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej wystąpienie sytuacji, w której w przypadku wypadów uzupełniano brakującą obsadę. Wprowadzenie granicy 5% dopuszczalnych wypadów odnieść więc należy do tolerancji pomiarowej, a nie do prawnie zagwarantowanej granicy wypadów, pozwalających na uznanie, że ten procent wyznacza granicę pomiędzy prawidłowo, a nieprawidłowo prowadzoną uprawą.

Skarżący wskazał też, że ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wprowadza modyfikacje określonej przepisami K.p.a. zasady prowadzenia postępowania, w zakresie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego przez organ prowadzący postępowanie. Jednak nie może to uzasadniać wyłączenia czynności organu związanego z wyczerpującym wyjaśnieniem ustalonego przez organ stanu faktycznego oraz zgodną z zasadą praworządności oceną zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, obowiązkiem organu, wynikającym z treści art. 21 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, jest bowiem wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zasada określona w tym przepisie stanowi odejście od zasady prawdy materialnej wymienionej w art. 7 K.p.a., bowiem organy ARiMR zostały zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w miejsce wynikającego z K.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Żaden z przepisów ustawy nie zabrania jednakże organom prowadzenia postępowania dowodowego w przypadku zaistnienia takiej konieczności. Przeciwnie, w przypadku wystąpienia wątpliwości co do okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ograny zobowiązane są do ich wyjaśnienia. Obliguje je do tego zasada praworządności ustanowiona w art. 21 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy.

Zdaniem Skarżącego, prowadząc przedmiotowe postępowanie organy ARiMR w żadnej części rozstrzygnięcia nie wyjaśniły przesłanek, którymi się kierowały przy wydawaniu decyzji, nie wyjaśniając, czy uzupełnienie sadzonek zgodnie z wiedzą i zasadami agrotechnicznymi stanowi naruszenie zasad agrokultury. Zgodnie z wyrażonymi zasadami naczelnymi postępowania administracyjnego, jakimi są: zasada prawdy obiektywnej, zasada pogłębiania zaufania, zasada udzielenia informacji oraz wyjaśniania zasadności przesłanek, organ administracji jest zobowiązany prowadzić postępowanie w sposób pozwalający na wyczerpujące zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. W ocenie Skarżącego, w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją organ naruszył wskazany powyżej katalog zasad naczelnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. u z n a ł, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.173 j.t.) – w brzmieniu obowiązującym w czasie wydania zaskarżonej decyzji - ustawa ta określa warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich – "w zakresie nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w pkt 1 [tj. w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1), (...) oraz w przepisach Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia], lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej".

W myśl art. 21 tej ustawy: "1. Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

2. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; -przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.".

Ponadto, stosownie do przepisów art. 31 tejże ustawy: "1. Czynności w ramach kontroli na miejscu oraz czynności w ramach wizytacji w miejscu, zwane dalej "czynnościami kontrolnymi", są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie do ich wykonywania wydane przez organ agencji płatniczej lub przez właściwy organ podmiotu wdrażającego. [...].

5. Osoba wykonująca czynności kontrolne sporządza z tych czynności raport.

6. Raport podpisuje osoba wykonująca czynności kontrolne oraz podmiot kontrolowany. [...].

8. W przypadku gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do tych ustaleń osobie, która sporządziła raport." (Pominięto ust. 2-4 i 7).

W myśl § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 - wydanego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a tej ustawy – ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r. - płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

"3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.".

Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a tego rozporządzenia: "W przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 [tj. pakietu Rolnictwo ekologiczne] płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, (...),

- w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.".

Wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U.2007.29.189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe:

1) wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej;

2) średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania;

3) powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Stosownie do § 27 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia, wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że "prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie dbałości o stan fitosanitarny i ochronę gleby" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności (we wszystkich wariantach). Ponadto, dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)" również skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności.

Rozporządzenie rolnośrodowiskowe zostało uchylone z dniem 15 marca 2013 r. przez § 59 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361), jednak zgodnie z § 50 ust. 1 tego rozporządzenia: "Rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58.".

W myśl ust. 3 tego paragrafu: "Do kolejnych płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych za realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia, z tym że:

1) płatności te są przyznawane, w wysokości ustalonej zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w § 58, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w rozporządzeniu, o którym mowa w § 58;

2) jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów, o których mowa w ust. 1, płatności te przysługują w danym roku w wysokości zmniejszonej zgodnie z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w § 58.".

Odnosząc przytoczony stan prawny do prawidłowo – zdaniem Sądu - ustalonego przez organy ARiMR stanu faktycznego sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie w zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącemu Producentowi płatności rolno-środowiskowej na rok 2013, z uwagi na stwierdzone podczas kontroli na miejscu nieprawidłowości, wskazane w raporcie z kontroli. Ustaleń tych Producent nie kwestionował, podpisując raport kontroli bez zastrzeżeń. Ustalenia te zostały szczegółowo udokumentowane, w tym materiałem fotograficznym. Stwierdzone w czasie tej kontroli (przytoczone powyżej) ilości drzewek spełniających wymogi przewidziane w ww. przepisach co do wysokości i grubości, w sposób zdecydowany (ponad dwukrotnie) odbiegały od minimalnej, wymaganej ilości ([...]/ha). Stwierdzenia tego nie może więc w żaden sposób zmienić uwzględnienie 5% tolerancji dla wymaganej obsady, określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego - w brzmieniu nadanym w rozporządzeniu nowelizującym z dnia 12 marca 2012 r. (Dz. U. z 2012r, poz. 278). Ponadto Producent na tych działkach nie prowadził produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie zachował należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Odnosząc się do zasadniczej kwestii spornej, to jest do sposobu ustalenia ilości drzewek spełniających wymogi, Sąd uznał, że inspektorzy ARiMR w sposób właściwy dokonali kwalifikacji drzewek uwzględnionych do wyliczeń obsady, wśród których znalazły się wyłącznie sadzonki żywe, o wysokości nie mniejszej niż 80 cm i średnicy pnia nie mniejszej niż 8 mm, mierzonej na wysokości 10 cm powyżej miejsca okulizacji (uszlachetnienia). Znacząca część drzewek nie spełniała tych wymagań, wobec czego - zgodnie z § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego i załącznikami nr 3 i 7 do tego rozporządzenia – zasadnie w zaskarżonej decyzji dokonano zmniejszenia wysokości płatności o 100% - co w istocie oznaczało odmowę przyznania płatności do zadeklarowanej przez Skarżącego uprawy sadowniczej.

Sąd nie uwzględnił więc zarzutu skargi dotyczącego dokonania wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów - wynikającego z niewłaściwej techniki pomiarowej, "bez dokonywania podkopania drzewka", czyli mierzenia od powierzchni ziemi a nie od szyjki korzeniowej. Zdaniem Sądu, to sadzonki mierzy się od szyjki korzeniowej, a nie rosnące drzewa, brak więc jakiegokolwiek uzasadnienia, aby w trakcie pomiaru wysokości drzewek na plantacji dokonywać ich "podkopywania", dla ustalenia tzw. szyjki korzeniowej - byłoby to bowiem działanie nieracjonalne. To do producenta rolnego należy przestrzeganie zasad agrotechniki przy sadzeniu drzew owocowych, w tym także tych, aby miejsce okulizacji znalazło się ponad powierzchnią gleby oraz aby szyjka korzeniowa sadzonki nie została umieszczona za nisko - co prowadzi do jej przyrośnięcia korzeniami a system korzeniowy staje się mocno rozbudowany. Zalecenie, aby drzewko sadzić na tej samej wysokości lub nieco niżej niż rosło w szkółce oraz aby "dołek miał głębokość większą o 5 cm niż wynosi długość korzeni", nie oznacza więc, że drzewko powinno być posadzone o 5 cm niżej – jak sugeruje Skarżący, powołując się na prywatną opinię - lecz aby korzeniom zapewnić odpowiednie warunki rozwoju, w tym np. przez wypełnienie dołka odpowiednią glebą.

Niezależnie od tego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przede wszystkim zauważyć należy, że bez względu na to, czy pomiaru dokonano od szyjki korzeniowej, czy od powierzchni gleby, ustalona w kontroli ilość drzewek niespełniających wymogów, tj. poniżej 80 cm wysokości, pod koniec piątego roku realizacji programu rolnośrodowiskowego - gdy niektóre drzewka osiągnęły już wysokość 160 cm - oznacza, że od początku jego realizacji sadzonki nie spełniały wymogu, o którym mowa w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a ww. rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r.

Z tych też powodów Sąd nie uwzględnił zarzutów skargi, że inspektorzy nie mogli – z uwagi na wykazany w raporcie czas kontroli - dokonać pomiaru wysokości wszystkich drzewek na plantacji, bowiem zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że drzewka w sposób widoczny przewyższające 80 cm nie wymagały dokonania pomiaru.

Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego Producenta w postępowaniu administracyjnym i w skardze argumentów oraz przedkładanych dowodów, tj. licznych protokołów sporządzanych na żądanie Producenta przez koło łowieckie, o wystąpieniu na plantacji szkód spowodowanych przez zwierzynę leśną, Sąd uznał, że prawidłowo organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 i § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w przypadku stwierdzenia oddziaływania destrukcyjnego siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności na przedmiot zobowiązania wieloletniego, dopuszczalne jest zwolnienie beneficjenta płatności z obowiązku ich częściowego lub pełnego zwrotu, jednakże – w myśl ust. 2 ww. artykułu - przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności powinny być zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Niesporne jest w sprawie, że Skarżący wymogu tego nie dochował, bowiem dopiero 9 sierpnia 2013 r. poinformował organ, iż na jego gruntach wystąpiły szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę. Z przedłożonych przez niego w tym dniu 19 protokołów wstępnego szacowania szkody wynika natomiast, że były one sporządzane (na jego żądanie) w okresie pomiędzy 13 kwietnia a 31 lipca 2013 r., zatem naruszony został 10-dniowy termin określony w art. 47 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Zasadnie też organ odwoławczy zauważył przy tym, że założenie przez Producenta uprawy sadowniczej w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksów leśnych (a więc przy pełnej świadomości zagrożenia tej uprawy przez żerowanie leśnej zwierzyny), nie może stanowić okoliczności, której nie można było przewidzieć przed rozpoczęciem Programu rolnośrodowiskowego. Bezpośrednie sąsiedztwo obszarów leśnych i żyjących w nich zwierząt stanowić więc powinno powód do podjęcia działań zmierzających do zabezpieczenia zakładanej plantacji, w najbardziej adekwatny do zagrożenia sposób (na przykład przez ogrodzenie uprawy lub jej dozór) – czego Producent nie dokonał. Za takie działania ochronne nie można bowiem uznać zgłaszanie przez Producenta szkód łowieckich do koła ł., nawet w odstępach kilkudniowych – co m.in. było powodem złożenia w dniu 9 sierpnia 2013 r. przez to koło do organu I instancji wniosku o dokonanie kontroli plantacji, niespełniającej – zdaniem koła – wymogów przewidzianych dla upraw sadowniczych. W ww. protokołach szkód koło ł. stwierdzało też, że Producent odmawiał znakowania drzewek uszkodzonych przez zwierzynę, co mogło utrudniać weryfikację, zgłaszanych nawet w odstępach kilkudniowych, ponownych szkód.

Takie prowadzenie produkcji sadowniczej nie mogło więc być uznane za zgodne "z najlepszą wiedzą i kulturą rolną", czego wymaga rozporządzenie rolnośrodowiskowe.

W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej i niedokonania oceny tego dokumentu przez organ ARiMR, stwierdzić należy, że Jednostka przeprowadzając kontrolę w gospodarstwie Skarżącego, weryfikowała sposób prowadzenia produkcji pod kątem zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami unijnych rozporządzeń dotyczących produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Jednostka ta, wykonując działania kontrolne, o których mowa w ustawie z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym, nie weryfikowała więc prowadzonej działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów Programu rolnośrodowiskowego określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym. W trakcie takiej kontroli nie dokonywano więc ustaleń w zakresie stwierdzonych w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowości (w szczególności np. obsady drzewek). Chybiony jest więc zarzut skargi, że organy ARiMR nie uwzględniły ustaleń zawartych w wykazie producentów - stanowiącym dokument urzędowy – bez przeprowadzenia przeciwdowodu wobec tego dokumentu.

Odnosząc się do podnoszonej w skardze kwestii uzupełniania nasadzeń, stwierdzić należy, że wystąpienie "wypadów" drzewek nie może powodować utraty przez grunty zgłoszone do płatności za wariant 2.9/2.10 spełnienia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew, warunkującej wypłatę wnioskowanego wsparcia. Rolnik zakładający plantację, co do której zamierza wnioskować o przyznanie płatności, i co do której oświadcza w składanym wniosku, iż jest świadomy konsekwencji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji Programu, powinien we własnym interesie podejmować takie działania, aby utrzymywać ilość drzew umożliwiającą, czy uprawdopodabniającą, zachowanie minimalnej obsady przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Uzasadnione jest więc m.in. dokonywanie uzupełnień nasadzeń w trakcie realizacji przedsięwzięcia, aby spełniony był wymóg minimalnej obsady drzewek, jak również dokonanie i utrzymywanie obsady na poziomie wyższym niż wynosi norma minimalna ([...] szt./ha), co oznacza, że ewentualne wypady części drzewek (w tym także z powodu szkód łowieckich) nie wpłyną na niezachowanie ww. wymogu minimalnej obsady. Takie działania są tym bardziej uzasadnione wobec działek rolnych położonych w rejonach narażonych na szkody łowieckie – jak w rozpoznawanej sprawie - bowiem bezwzględny wymóg utrzymywania minimalnej obsady (co wynika z nakazu 100% zmniejszenia płatności w razie braku takiej obsady), potwierdza zasadność utrzymywania wyższej obsady drzewek, właśnie ze względu na występujące z przyczyn naturalnych ubytki.

Odnosząc się do kwestii ustalenia w zaskarżonej decyzji kwoty [...] zł nienależnie pobranych płatności (za lata 2011 i 2012), stwierdzić należy, że przepisy art. 73 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 i art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 - dla płatności za rok 2009 i 2010 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 dla płatności na rok 2011 i kolejnych, przewidują konieczność zwrotu uzyskanych kwot, powiększonych o odsetki. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011: "1. W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

2. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.".

Stosownie natomiast do art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011: "Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.".

Niespełnienie wymogów przewidzianych dla programu rolnośrodowiskowego (program ten jest "środkiem, o którym mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005"), które zostało stwierdzone w gospodarstwie Skarżącego w toku kontroli na miejscu, nakładało zatem na organy ARiMR obowiązek odzyskania płatności rolnośrodowiskowych, wypłaconych na rzecz Skarżącego w latach wcześniejszych z tytułu wariantu 2.9/2.10. Przytoczona regulacja ma jednak zastosowanie jedynie do spraw wniosków z roku 2011 i późniejszych (Skarżący realizował program rolnośrodowiskowy od 2009 r.). Podobna regulacja obowiązująca w roku 2009 i 2010 (art. 18 rozporządzenia Komisji nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. WE nr L 368 z 23.12.2006 r. ze zm.), nie przewidywała możliwości dochodzenia zwrotu płatności z lat poprzednich w przypadku naruszenia odnośnych norm dla programu rolnośrodowiskowego.

Prawidłowo więc organ odwoławczy stwierdził, że wobec tego, iż pomniejszenia płatności z tytułu niespełniania wymogów, nakładane na podstawie § 27 rozporządzenia rolnośrodowiskowego i ujęte w załączniku nr 7 do tego aktu, za naruszenie obowiązku utrzymania minimalnej obsady drzew lub krzewów wynoszą 100%, konieczne jest zastosowanie analogicznego pomniejszenia płatności za lata 2011 i 2012, co jest równoznaczne z uznaniem całości pomocy wypłaconej Producentowi za ten okres, za płatności nienależne. Również za stwierdzone naruszenie wymogu prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin, ww. załącznik nr 7 przewiduje zastosowanie analogicznego pomniejszenia należnych płatności, tj. o [...] . Także przepisy rozporządzenia nr 65/2011 nakładają na organy ARiMR obowiązek pomniejszenia pomocy wypłaconej za lata 2011 i 2012 o 100%, zatem całość środków wypłaconych Skarżącemu z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za te okresy stanowi płatność nienależną. Wystąpiły więc prawne przesłanki do orzeczenia o zwrocie całości środków wypłaconych Skarżącemu w ramach realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2011-2012, tj. [...] zł (odpowiednio [...] i [...] zł).

Kwota ta stanowi więc kwotę płatności nienależnych, w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), który przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje zatem swoim zakresem również nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy w oparciu o decyzję, która następnie nie została wzruszona - co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Prawidłowo też organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku niedokonania zwrotu wskazanej kwoty nienależnie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji, od kwoty tej naliczane będą odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, od dnia następującego po upływie tego terminu, do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Obowiązek taki wynika bowiem z cytowanego powyżej art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 (dla płatności w kampanii 2011 i 2012 roku).

Sąd nie stwierdził też innych, wskazywanych w skardze, naruszeń przepisów postępowania, w tym art. 80 K.p.a. i art. 21 ust. 2 ww. ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...) w związku z art. 7, 8, 9, 11 K.p.a. Przewidziany w tych przepisach nakaz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy zachowaniu ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, w ocenie Sądu został należycie spełniony, a ocena tego materiału dowodowego uwzględnia także zasady logiki i zasady wiedzy rolniczej.

Nie znajdując więc podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.