Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 160/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1) lit. c)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 159 § 1, art. 159 § 1a
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 63 § 2, art. 64 § 2.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Wiesława Pierechod, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia w sprawie zwolnienia zabezpieczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Organu I instancji, 2) określa, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej 340 zł ( trzysta czterdzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził niedopuszczalność zażalenia, wniesionego przez Spółkę A. (dalej jako podatniczka, spółka, skarżąca), reprezentowanej przez pełnomocnika - doradcę podatkowego M.B., na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku spółki z dnia 16.10.2012r. w sprawie zwolnienia zabezpieczenia.

Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", zabezpieczył na majątku podatniczki przewidywane kwoty zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2011r. w łącznej wysokości 27.695.850 zł oraz przewidywane odsetki od tych zaległości, które na dzień wydania decyzji zabezpieczającej wynosiły łącznie 1.990.535 zł.

W toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego, m.in. zawiadomieniami z dnia 18.06.2012r. (doręczonymi spółce w dniu 20.06.2012r.) organ dokonał zajęć wierzytelności pieniężnych należących do spółki rachunków bankowych, u dłużników zajętej wierzytelności - w bankach B. w S. oraz C. w Ł. Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego S., działając jako organ rekwizycyjny, dokonał w dniu 29.06.2012r. zajęcia zabezpieczającego ruchomości należących do spółki, znajdujących się w spółce D. Protokół zajęcia ruchomości został przekazany spółce przez organ rekwizycyjny drogą pocztową; doręczenie protokołu zajęcia nastąpiło w dniu 10.07.2012r.

Postanowieniem z dnia 10.09.2012r. nr "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając m.in. na podstawie art. 159 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przedłużył termin zabezpieczenia dokonanego na majątku spółki do dnia doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, określających wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za III oraz IV kwartał 2011r.

W wyniku złożenia wniosku przez pełnomocnika podatniczki Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 13.12.2012r nr "[...]" odmówił stwierdzenia nieważności ww. postanowienia z 10.09.2012r. Wobec wniesionego zażalenia na to postanowienie sprawa została w dniu 31.12.2012r. przekazana organowi odwoławczemu - Ministrowi Finansów, celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością rzeczową.

Równolegle Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu "[...]" dwa postanowienia (nr "[...]" oraz "[...]") o odmowie wyłączenia spod zabezpieczenia konkretnie wskazanych kwot znajdujących się na rachunkach bankowych należących do spółki.

Do Urzędu Skarbowego wpłynął w dniu 16.10.2012r. wniosek, podpisany przez M.M. jako członka Zarządu spółki, o zwolnienie zabezpieczenia. W jego treści podano, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 159 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż organ egzekucyjny dokonał przedłużenia zabezpieczenia we własnym zakresie, a nie na wniosek wierzyciela. W konsekwencji zabezpieczenie nie może dłużej trwać z powodu braku podstaw prawnych, a zajęte na rachunkach bankowych wierzytelności spółki winny zostać zwolnione.

Pismem z dnia 15.11.2012r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Stronę do jednoznacznego sprecyzowania wniesionego żądania w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia, w oparciu o przepis art. 64 § 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwaną dalej: Kpa, w związku z art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 1015), zwaną dalej: u.p.e.a. W treści pisma wskazano, że w odniesieniu do spółki prowadzonych jest kilka odrębnych postępowań. Jednocześnie podkreślono, iż przedłużenia zabezpieczenia organ dokonał postanowieniem z dnia 10.09.2012r. na wniosek wierzyciela z dnia 07.09.2012r. i przedmiotowe rozstrzygnięcie nie zostało przez spółkę zaskarżone. Ponadto w odpowiedzi na kierowane wnioski dotyczące zwolnienia kwot zajętych w celu zabezpieczenia na rachunkach bankowych należących do spółki wydano w dniu "[...]" dwa odmowne rozstrzygnięcia. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi spółki w dniu 19.11.2012r.

Strona nie odpowiedziała na skierowane do niej wezwanie. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu "[...]" postanowienie nr "[...]", w którym pozostawił bez rozpatrzenia wniosek spółki z dnia 16.10.2012r. Organ powołał jako podstawę prawną działając na podstawie przepisów art. 64 § 2 Kpa w związku art. 18 u.p.e.a. Podał, że nie określono jednoznacznie przedmiotu żądania, a treść wniosku z dnia 16.10.2012r. budziła wątpliwości co do treści żądań w nim zawartych. W końcowej części rozstrzygnięcia pouczono o możliwości wniesienia na nie zażalenia.

Spółka, reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, wniosła na nie zażalenie w zakreślonym przez organ terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. postanowienia. Wskazała, że zakres i przyczyna żądania zostały wskazane w piśmie inicjującym przedmiotowe postępowanie. Nie wydano postanowienia zgodnie z dyspozycją art. 159 § 2 u.p.e.a., tj. postanowienia o przedłużeniu zabezpieczenia na wniosek wierzyciela, a istnieje wyłącznie postanowienie wydane bez takiego wniosku. Strona zwróciła się o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego do niezwłocznego załatwienia sprawy.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdzając niedopuszczalność zażalenia w postanowieniu z dnia "[...]" podał treść art. 17 § 1 u.p.e.a., art. 64 § 2 Kpa. Wskazał, że pomimo wezwania z dnia 15.11.2012r. spółka nie udzieliła odpowiedzi w wyznaczonym terminie siedmiu dni. Tym samym w ocenie organu wnoszący podanie nie usunął jego wad, na jakie wskazywał organ egzekucyjny dążąc do usunięcia braków formalnych pisma strony z dnia 16.10.2012r. Powołał się na obowiązujące orzecznictwo sądów administracyjnych i stwierdził, że organ administracji w związku z prowadzonym postępowaniem, zainicjowanym pismem strony, którego treść budzi jakiekolwiek wątpliwości co do zgłoszonego żądania, powinien wyjaśnić treść i zakres tego żądania, mając na względzie to, że decyduje w tym zakresie strona. Dopiero jednoznaczne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie strony uprawnia organ do zajęcia stanowiska w danej sprawie. W konsekwencji niezbędne jest jednoznaczne wskazanie żądania, które wyznacza przedmiot postępowania. Jeśli brak takiego wskazania nie zostanie usunięty, powoduje to bezskuteczność wniesionego podania. W takim zakresie, w jakim prawo materialne lub prawo procesowe opiera postępowanie administracyjne na zasadzie skargowości, uzależniając je od złożenia przez stronę żądania, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania. Organ administracyjny nie jest władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. W razie zaistnienia wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej podał, że możliwość merytorycznego rozpoznania wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia z dnia 18.12.2012r. jest wyłączona poprzez fakt, iż w odniesieniu do postanowienia organu I instancji w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości. Organ powołał się na art. 64 § 2 Kpa i wyjaśnił, że pozostawienie podania bez rozpatrzenia nie przybiera prawnej formy decyzji administracyjnej ani postanowienia, a jest czynnością materialno-techniczną, na którą zażalenie nie przysługuje. Wprawdzie, jak wynika z treści uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", spółka została błędnie pouczona o możliwości wniesienia zażalenia na to rozstrzygnięcie, jednak w kontekście art. 112 Kpa, w myśl którego błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, nie może to dawać jej specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania i skutkować merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Powołano tu orzecznictwo: postanowienie NSA z dnia 1 lipca 1998r., o sygn. akt III SA 230/97 LEX nr 38205, wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 stycznia 2010r., o sygn. akt II SA/Lu 632/09.

Na to postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej spółka, reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zwróciła się o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 54 § 1, 3 i 4 u.p.e.a., wobec nierozpoznania skargi na czynności egzekucyjne, która nazwana została zażaleniem na skutek błędnego pouczenia organu I instancji,

- art. 64 § 2 Kpa, poprzez zaniechanie wezwania strony do zmiany zastosowanego środka odwoławczego i doprecyzowania treści żądania,

- art. 134 Kpa, polegające na jego zastosowaniu mimo tego, że błędne oznaczenie pisma nie może stanowić podstawy faktycznej zastosowania wzmiankowanego przepisu,

- art. 107 § 1 i 3 Kpa, polegające na pominięciu w uzasadnieniu ww. postanowienia ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, w świetle której błędne oznaczenie pisma nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu wskazano, że w postanowieniu z dnia "[...]" organ I instancji błędnie pouczył stronę o prawie wniesienia zażalenia podczas, gdy stronie przysługiwało prawo wniesienia skargi na czynności organu egzekucyjnego do organu wyższego stopnia.

Strona w zakreślonym terminie wniosła środek odwoławczy, który nazwała zażaleniem, zgodnie z pouczeniem organu I instancji. W tej sytuacji, zgodnie z dyspozycją art. 64 § 2, obowiązkiem organu II instancji było wezwanie strony do zmiany nazwy wniesionego pisma oraz do doprecyzowania treści żądania. Organ odwoławczy nie mógł wydać postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia. Mógł natomiast wezwać stronę do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, a po bezskutecznym upływie terminu organ II instancji mógł pozostawić pismo bez rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną dotychczas argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego decyzji (postanowienia), tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji (postanowienia), a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić (art. 145 § 1 ppsa). W przypadku zaś, gdy nie stwierdzi naruszenia prawa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie z dnia "[...]" Dyrektora Izby Skarbowej stwierdzające niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez skarżącą, na ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku spółki z dnia 16.10.2012r. w sprawie zwolnienia zabezpieczenia.

Aktem, którego konieczność wyeliminowania wynika z art. 135 ppsa, jest właśnie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". Pociąga to za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"

Na gruncie art. 63 ww. Kpa, przyjmuje się, że żądanie strony wyznacza przedmiot postępowania. Zgodnie z art. 63 § 2 Kpa podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych.

Treść wniosku z dnia 16.10.2012r. wszczynającego postępowanie wskazuje, iż skarżąca spółka zwróciła się o zwolnienie z dokonanego zabezpieczenia wierzytelności z rachunków bankowych. Uzasadnieniem tego wniosku jest niespełnienie przesłanki z art. 159 § 1 ww. uopea przy przedłużaniu zabezpieczenia – brak niezbędnego wniosku wierzyciela. Z tego powodu żądała zatem uchylenia zabezpieczenia. W konsekwencji należy stwierdzić, że treść wniosku była jednoznaczna i nie budziła żadnych wątpliwości. W związku z tym organy podatkowe są nim związane. Z treścią tego wniosku jest skorelowany wniosek Spółki z dnia 10 października 2012r. o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 10.09.2012r. nr "[...]". Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając m.in. na podstawie art. 159 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przedłużył termin zabezpieczenia dokonanego na majątku spółki do dnia doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, określających wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za III oraz IV kwartał 2011r. W świetle powyższych faktów nie ulega wątpliwości, że przedmiotem wniosku z dnia 15 października 2012r. było żądanie uchylenia zabezpieczenia. Stosownie do treści art. 159 § 1a u.p.e.a. o uchyleniu zabezpieczenia organ egzekucyjny wydaje postanowienie. Na postanowienie to przysługuje zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Zatem w tej sytuacji pozostawienie wniosku, w przedmiocie żądania uchylenia zabezpieczenia bez rozpatrzenia jest wadliwe. Okoliczność błędnego pouczenia co do przysługującego stronie środka zaskarżenia w tym postanowieniu i dalsze stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia zaskarżonym postanowieniem traci na znaczeniu, wobec ww. wady postępowania - nieprawidłowego załatwienia wniosku wszczynającego postępowanie. Jest to kluczowe dla niniejszego postępowania co powoduje, że pozostała argumentacja obu stron postępowania, zarówno na etapie skargi jak też postępowania organu odwoławczego, nie ma przypisanego jej znaczenia dla sprawy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ppsa, należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku. O wykonalności postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 ppsa (pkt II sentencji wyroku). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 4 ppsa ( pkt III sentencji wyroku).