Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 162/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Hanna Raszkowska Adam Matuszak (spr.) Beata Jezielska Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał T P. uprawnienia kombatanckie za okres jednego miesiąca z tytułu służby w Szarych Szeregach. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze. zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia: Ustawą o kombatantach.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia "[...]"lipca 2004 r., Nr "[...]", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"września 2003 r. W uzasadnieniu podał, że stosując się do polecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r., wezwał stronę do przedstawienia rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego. Z pisma Zarządu Głównego Stowarzyszenia Szare Szeregi wynika, że na terenie Hufca O. nie jest znana działalność T. P. Stowarzyszenie zwróciło ponadto uwagę, że do organizacji Szare Szeregi przyjmowano dzieci w wieku od 12 lat, podczas gdy odwołujący się w 1941 r. miał zaledwie 9 lat. Organ, nie kwestionując służby w tej organizacji, uznał za nieprawdopodobne, że służbę taką wnioskodawca rozpoczął już w 1941 r. Stwierdził, że celem Szarych Szeregów była działalność wychowawcza związana z udziałem młodzieży w walce o niepodległość Polski. Szare Szeregi współpracowały ze Służbą Zwycięstwa Polsce, Związkiem Walki Zbrojnej oraz Armią Krajową. Od dnia 3 listopada 1942 r. ustalono podział członków tej organizacji na trzy grupy wiekowe: 12-14 lat – kryptonim "[...]", 15–17 lat – kryptonim "[...]" i od 17 lat – Grupy "[...]". W świetle powyższego oświadczenia świadków w zakresie okresu pełnienia przez wnioskodawcę służby w Szarych Szeregach budzą wątpliwości. Dolną granicę wieku, od której Szare Szeregi uzależniały przyjęcie w poczet organizacji, T. P. uzyskał dopiero w listopadzie 1944 r., a wówczas zakończył już swoją działalność kombatancką. W związku z powyższym w ocenie Kierownika Urzędu przedstawiony przez stronę materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia służby we wnioskowanym okresie.

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uwzględniając skargę T. P., uchylił powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]"lipca 2004 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na konieczność ponownej analizy materiału dowodowego w celu ustalenia okresu działalności kombatanckiej skarżącego oraz uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego w szczególności o przesłuchanie skarżącego w charakterze strony oraz ewentualne przesłuchanie innych świadków, w tym także ponownie świadka B. B. lub zwrócenie się do Stowarzyszenia Szarych Szeregów o podanie dodatkowych wyjaśnień dotyczących działalności skarżącego zawierającej ustosunkowanie się do zeznań świadków. Sąd zalecił również organowi odnieść się do ewentualnego udziału skarżącego w Powstaniu "[...]".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]"stycznia 2006 r., Nr "[...]", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"września 2003 r., Nr "[...]". W uzasadnieniu przedstawił treść złożonego przez T. P. w 1975 r. wniosku o przyznanie uprawnień do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, życiorysu pochodzącego prawdopodobnie z 1966 r. oraz aktualnego kwestionariusza, choć opatrzonego datą 21 czerwca 1966 r. Powołał również skargę do sądu administracyjnego z dnia 6 września 2004 r., pisma strony z dnia 25 marca 2003 r., 9 stycznia 2005 r. i 3 lipca 2005 r. oraz oświadczenia świadków: B. B. z dnia 9 czerwca 1997 r. i M. S., S. K., K. S. z 1974 r. Na podstawie tych dowodów organ wywiódł, że relacja T. P. nie jest wiarygodna, a w konsekwencji nie mogą być uznane za wiarygodne również oświadczenia świadków. Organ podkreślił, że zgromadzone w sprawie dowody pozwalają wyłącznie na uznanie, że wnioskodawca mógł być członkiem Szarych Szeregów w końcowym okresie działalności, na którą się powołuje, tj. w październiku i listopadzie 1944 r., tj. gdy ukończył 12 lat. Takie rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu zawarł w decyzji wydanej dnia "[...]"września 2003 r. W pozostałej części działalność kombatancką wnioskodawcy, w szczególności działalność, która miała być prowadzona już od kwietnia 1941 r. i udział w Powstaniu "[...]", uznał za niewiarygodną. Organ wskazał, że okoliczności, na które powołał się wnioskodawca rozpatrywał pod kątem służby w konspiracyjnych strukturach Związku Harcerstwa Polskiego funkcjonujących w czasie wojny - Szarych Szeregach. Powołując się na źródła historyczne wywiódł, że w programach organizacji służb harcerzy nie przewidywano walki "[...]", skupiający najmłodszych harcerzy (12-15 lat), w okresie konspiracji, a jedynie przygotowywanie ich do przyszłych zadań po zakończeniu wojny. Wskazał, że Zarząd Głównego Stowarzyszenia Szarych Szeregów w piśmie z dnia 28 kwietnia 2005 r. podtrzymał swoją negatywną opinię zakomunikowaną T.P. w piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. Podkreślił, że z omawianego pisma wynika, że świadkowie, których oświadczenia przedstawił T. P.: B. B., K. S., L. S. i S. K. nie są znani w środowisku i nie występują w żadnych spisach jednostek Stowarzyszenia Szarych Szeregów. Podobne stanowisko zajął Związek Powstańców "[...]". Zarząd Główny w piśmie z dnia 6 czerwca 2005 r., natomiast Stowarzyszenie Szarych Szeregów w piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. wskazało, że wnioskodawca nie jest znany jako członek Szarych Szeregów i nic nie jest wiadome o jego działalności. Do najmłodszego pionu organizacji przyjmowano od 12 roku życia, a zainteresowany w 1941 roku miał zaledwie 9 lat. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Okręg W. Środowisko Batalionu K. w piśmie z dnia z dnia 18 maja 2005 r. wskazał, że T. P. nie był żołnierzem ani "[...]", ani innej kompani tego Batalionu.

Z powyższego organ wywiódł, że T. P. w okresie od kwietnia 1941 r. do upadku Powstania "[...]" nie pełnił służby w Szarych Szeregach oraz nie brał udziału w Powstaniu "[...]". Wskazał przy tym na obowiązujące w Szarych Szeregach oraz Armii Krajowej kryteria przyjmowania nowych członków, kategoryczne stanowisko stowarzyszeń kombatanckich oraz rozbieżności z zgromadzonych dowodach oraz brak dowodów potwierdzających udział strony w Powstaniu "[...]". Podkreślił, że rekomendacja czy stanowisko stowarzyszenia kombatanckiego nie jest dowodem przesądzającym o słuszności lub bezzasadności żądania osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień, ale jednoznacznie negatywna opinia stowarzyszenia skupiającego osoby zaangażowane w określoną działalność nie mogła być przez organ administracji pominięta. Wskazał, że w deklaracji członkowskiej ZBoWiD T. P. nie powoływał się na udział w Powstaniu. Informacje w tym zakresie zawiera życiorys opatrzony datą: 1966.06.21, ale z całą pewnością nie został on w tej dacie sporządzony, gdyż w końcowej jego części wnioskodawca podał, że od grudnia 1986 r. jest na rencie, a w 1975 r. ubiegał się o uprawnienia kombatanckie. Przedstawione przez wnioskodawcę jego losy w okresie wojennym i bezpośrednio po zakończeniu wojny Kierownik Urzędu uznał za sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, niewiarygodne i nie poparte dowodami. Podkreślił, że zgromadzone w sprawie dowody pozwalają co najwyżej na przyjęcie, że zainteresowany z uwagi na zaangażowanie konspiracyjne ojca w okresie od kwietnia 1941 r. do wyzwolenia "[...]" części województwa w. współpracował z osobami zaangażowanymi w działalność konspiracyjną, ale nie pełnił służby w Szarych Szeregach ani w Armii Krajowej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej wyżej ustawy, zaś współpraca z organizacją podziemną, zgodnie z przepisami tej ustawy i orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich.

W złożonej na tę decyzję skardze T. P. wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich za okres od dnia 1 kwietnia 1941 r. dnia do 2 października 1944 r.za czynną i ciągłą służbę w Szarych Szeregach oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego z wymienionych w skardze dokumentów. Zarzucił w uzasadnieniu, że decyzja jest jednostronna, wybiórcza i krzywdząca. Wyjaśnił, że data w kwestionariuszu i życiorysie jest zwyczajnym błędem pisarskim, zaś aresztowany przez wojska radzieckie i przekazany do władz polskich był jako repatriant z Niemiec samodzielnie powracający do ojczyzny, a nie jako uciekinier na Zachód.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że dowody, które powołano w skardze znajdują się w aktach sprawy i były już przedmiotem wnikliwej analizy organu administracji orzekającego w sprawie. Ocenił, że twierdzenie skarżącego o omyłce w dacie życiorysu nie odpowiada rzeczywistości. Stwierdził też, że we wcześniejszych relacjach T. P. konsekwentnie wskazywał, że został aresztowany za próbę ucieczki na Zachód, zatem twierdzenia skargi stanowią kolejną niewiarygodną wersję życiorysu. Organ przedstawił, że zgromadzone w sprawie, stosownie do zalecenia sądu administracyjnego, dowody pozwalają wyłącznie na ostrożne uznanie, że skarżący mógł być członkiem Szarych Szeregów po ukończeniu 12 lat. Wykonywanie zaś czynności pomocniczych na rzecz organizacji konspiracyjnej nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia: p.p.s.a. , wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 powołanej ustawy.

W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia.

Skarżący domaga się przyznania uprawnień kombatanckich za okres od dnia 1 kwietnia 1941 r. do dnia 2 października 1944 r. na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach, zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.

Żądając przyznania tych uprawnień w toku postępowania administracyjnego skarżący w życiorysie datowanym na 1966 r., podał, że 1 kwietnia 1941 r. został członkiem organizacji Szare Szeregi, brał udział w akcjach małego sabotażu do maja 1944 r. do czasu aresztowania. Po zwolnieniu przez Niemców od maja 1944 r. ukrywał się, gdyż był poszukiwany przez Gestapo, natomiast od dnia 1 sierpnia do dnia 1 października 1944 r. brał udział w Powstaniu "[...]". Po jego upadku przedostał się do domu rodziców. Oświadczył ponadto, że pełnił służbę w Batalionie "[...]"Armii Wojska Polskiego, był aresztowany w końcu "[...]"1945 r. przez Komendę Wojskową Armii Czerwonej "[...]", został zwerbowany do Armii Radzieckiej, następnie wyjechał i przebywał w "[...]" na terenie ZSRR i nielegalnie powrócił do Polski. Z życiorysu tego wynika ponadto, że skarżący został aresztowany w Berlinie wiosną 1946 r. i przekazany władzom polskim w Z., skąd udał się do W., a następnie do O., gdzie odnalazł rodzinę. W kwestionariuszu opatrzonym datą 21 czerwca 1966 r. T. P. wskazał, że w okresie: kwiecień 1941 r. - październik 1944 r. działał w ZHP- Szare Szeregi jako kolporter i łącznik oddziałów partyzanckich AK i BCh, zaś od maja do lipca 1944 r. ukrywał się przed Gestapo, a od sierpnia do października 1944 r. , brał udział w Powstaniu "[...]". Natomiast we wniosku o przyznanie uprawnień do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z 1975 r. wskazał na swoją działalność w latach 1941 -1944 w szeregach ZHP-Szare Szeregi w O. oraz podał, że po wyzwoleniu wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie pełnił służbę w "[...]"Batalionie "[...]".

Z oświadczenia B. B. z dnia 9 czerwca 1997 r. wynika, że skarżący od kwietnia 1941 r. do 1944 r. był członkiem ZHP Szare Szeregi oraz w okresie od kwietnia 1941 r. do maja 1944 r. brał udział w kolportowaniu ulotek propagandowych, uczestniczył w akcjach sabotażowych tej organizacji, zaś od maja do lipca 1944 r. ukrywał się na terenie O. i W. i uczestniczył w Powstaniu Warszawskim od sierpnia do października 1944 r. jako łącznik pomiędzy oddziałami AK W. Natomiast świadkowie: M. S., S. K. oraz K. S. podali, że T. P. w okresie od 1941 r. do 1944 r. był w szeregach ZHP-Szare Szeregi w O., a po wyzwoleniu zaciągnął się w szeregi Wojska Polskiego.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zweryfikował treść powyższych dokumentów zwracając się, stosownie do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawartych w wyroku z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. akt II SA/Ol 616/04, do Związku Powstańców "[...]" w W. (pismo z dnia 21 marca 2005 r.), Stowarzyszenia Szarych Szeregów w W. (pismo z dnia 21 marca 2005 r.) i Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Środowiska Batalionu ""[...]"" w W. ( pisma z dnia 19 i 29 kwietnia 2005 r.). W pismach tych wnosił o zajęcie stanowiska, na podstawie źródeł historycznych i materiałów archiwalnych, w kwestii okoliczności faktycznych podanych przez skarżącego, w szczególności czy można potwierdzić udział T. P. w działalności konspiracyjnej w W. bezpośrednio przed wybuchem Powstania "[...]" i udziału w powstaniu w Batalionie ""[...]"".

W odpowiedzi Zarząd Główny Stowarzyszenia Szarych Szeregów, w piśmie z dnia 28 kwietnia 2005 r., L.dz. 265/05, podtrzymał swoją negatywną opinię kierowaną już uprzednio do T. P. w piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. Podał, że opinia ta była szczegółowo konsultowana w środowisku kręgu O. i oparto ją na oświadczeniu "[...]" J. K., weryfikatora tego kręgu, a w czasie II Wojny Światowej - "[...]"". Ponowna interpelacja środowiska "[...]" w tej sprawie dała również odpowiedź negatywną. Opinię tę potwierdził "[...]" T. D. - komendant Oddziału "[...]", któremu podlegał krąg w O. Zarząd stwierdził ponadto, że B. B., K. S., L. S. i S. K. nie są znani w środowisku i nie występują w żadnych spisach jednostek Stowarzyszenia Szarych Szeregów. Wskazał też, że informacje skarżącego dotyczące jego udziału w Powstaniu "[...]" są niepełne i sprzeczne.

W powołanym wyżej piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. stwierdzono, że skarżący nie jest znany jako członek Szarych Szeregów i nic nie jest wiadome o jego działalności. Wyjaśniono, że do najmłodszego pionu organizacji przyjmowano od 12 roku życia, a w 1941 r. zainteresowany miał zaledwie 9 lat.

Związek Powstańców "[...]" Zarząd Główny potwierdził stanowisko Stowarzyszenia Szarych Szeregów zawarte w piśmie z dnia 28 kwietnia 2005 r. (vide: pismo z dnia 6 czerwca 2005 r., "[...]").

Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Okręg W. Środowisko Batalionu ""[...]"", w piśmie z dnia z dnia 18 maja 2005 r. stwierdził, po szczegółowym przeanalizowaniu sprawy, że T. P. nie był żołnierzem ani "[...]", ani innej kompani tego Batalionu. Nazwiska, którymi posługiwał się nie figurują w ewidencji żołnierzy Batalionu lub go nie dotyczą. W działaniach konspiracyjnych przed Powstaniem T. P. nie mógł brać udziału, gdyż tak małych chłopców do jednostek bojowych nie wolno było przyjmować. Dopiero podczas Powstania w bardzo wyjątkowych przypadkach na łączników przyjmowano tak młodych chłopców. W Batalionie ""[...]"" były jedynie dwa takie przypadki, ale żaden z przyjętych wtedy łączników nie pochodził z Szarych Szeregów.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ, opierając się o źródła historyczne, szeroko przedstawił również zasady obowiązujące w Szarych Szeregach i Armii Krajowej.

W ocenie Sądu całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dał organowi podstawę do wydania decyzji rozstrzygającej o przyznaniu T. P. uprawnień kombatanckich tylko za okres jednego miesiąca z tytułu służby w Szarych Szeregach. Dokonana ocena i wywiedziony wniosek, iż skarżący mógł być członkiem Szarych Szeregów wyłącznie w październiku i listopadzie 1944 r. tj. gdy ukończył 12 lat, nie jest dowolna. Zasadnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał na brak wiarygodności i sprzeczność z zasadami doświadczenia życiowego twierdzeń, jakoby 9-10 letnie dziecko samodzielnie poruszało się w czasie okupacji jako kolporter ulotek i łącznik na terenie kilku powiatów oraz brak dowodów na okoliczność pełnienia w okresie od kwietnia 1941r. do upadku Powstania "[...]" służby w Szarych Szeregach, udziału w Powstaniu "[...]", aresztowania przez Gestapo i pełnienia służby w "[...]"Batalionie "[...]" Armii Wojska Polskiego.

Postępowanie w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich jest postępowaniem administracyjnym. Sąd ocenił zatem czy rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszej sprawie wydane zostało zgodnie z przepisami procedury administracyjnej, a w szczególności z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, obligującym organ administracji do podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, nadto z art. 77 § 1 kpa obligującym organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i art. 80kpa wyrażającym zasadę swobodnej oceny dowodów.

W ocenie Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie uchybił wskazanym wyżej przepisom postępowania administracyjnego. Organ przeprowadził wyczerpująco postępowanie, opierając się na opiniach uprawnionych jednostek, co wypełnia dyspozycję art. 77 § 1 kpa.

Skoro z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby skarżący posiadał tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich w żądanym zakresie, to prawidłowe jest zaskarżone rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Nie można bowiem skutecznie domagać się praw, choćby w subiektywnej ocenie wnioskodawcy żądanie takie było ze wszech miar słuszne, o ile nie wynika ono z konkretnego przepisu obowiązującego prawa.

Odnośnie natomiast do żądania skarżącego przyznania przez Sąd uprawnień kombatanckich za okres od dnia 1 kwietnia 1941 r. do dnia 2 października 1944 r. stwierdzić należy, że sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i prawa materialnego, według stanu faktycznego i prawnego z daty jego podjęcia. Nie jest bowiem organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym, lecz jest jedynie wyposażony w uprawnienia o charakterze kasacyjnym. Jeżeli stwierdzi, że zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej są niezgodne z prawem, orzeka o pozbawieniu mocy obowiązującej zaskarżonego aktu lub czynności, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.