Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1078/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej H. J. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H. J. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy, Kolegium) z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] o ustaleniu odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] organ I instancji skierował J. J. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz niepełnosprawnych fizycznie. Natomiast decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] organ I instancji umieścił J. J. w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] (DPS).

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] organ I instancji ustalił opłatę za pobyt J. J. w DPS od dnia 26 kwietnia 2007 r. w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania, który wynosił 1 922,70 zł miesięcznie i zobowiązał go do uiszczania opłaty za pobyt w DPS w miesiącu przybycia w kwocie 173,70 zł zaś od 1 maja 2007 r. w kwocie 1.042,09 zł miesięcznie, pozostałą kwotę w wysokości 880,61 zł miesięcznie finansować miała Gmina [...]. Decyzja ta została następnie zmieniona z urzędu przez organ I instancji decyzjami: z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...].

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] i umorzył postępowanie organu I instancji. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] zmienił z urzędu decyzję własną z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS. Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r. i umorzył postępowanie organu I instancji w całości. Wyrokiem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 436/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., a także stwierdził nieważność decyzji organu odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...]. Sąd wskazał, że brak było podstaw do umorzenia postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] wobec zmiany elementów stanu faktyczno- prawnego, która nastąpiła po dniu [...] lutego 2012 r. (wejście w życie Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie miasta [...]). Sąd stwierdził również, że nie podziela stanowiska organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne objęcie decyzją zmieniającą, wydaną na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 oraz art. 61 ust. 2 u.p.s. innych osób, nieujętych w pierwotnej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2868/16 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] organ I instancji zmienił z urzędu decyzję własną z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], zobowiązując J. J. do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS w wysokości 1.510,73 zł miesięcznie od kwietnia 2013 r. Pozostałą kwotę stanowiącą różnicę między obowiązującym średnim miesięcznym kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez osoby obowiązane finansować miała Gmina [...]. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] organ I instancji zmienił z urzędu decyzję własną z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w ten sposób, że zobowiązał A. J. do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości 1.407,37 miesięcznie począwszy od dnia 5 sierpnia 2014 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...].

Po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2d, ust. 2e, ust. 2f, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.):

1) ustalił skarżącej - osobie zobowiązanej zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. - kwotę opłaty za pobyt ojca – J. J. w DPS, za zamknięty okres tj.:

- od 1 marca do 31 marca 2011 r. - 607,53 zł,

- od 1 kwietnia 2011 r. do 29 lutego 2012 r. - 586,93 zł miesięcznie,

- od 1 marca do 31 marca 2012 r. - 690,13 zł,

- od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. - 667,16 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. - 729,14 zł miesięcznie,

- od 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. - 703,69 zł miesięcznie,

2) zobowiązał skarżącą do wniesienia ustalonej w pkt 1 opłaty do kasy lub na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w terminie do 14 dni, od kiedy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w toku prowadzonego postępowania ustalił, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS: zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2011 r. - od 1 marca 2011 r. wynosił 2.581,60 zł miesięcznie; zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. - od 1 marca 2012 r. wynosił 2.788,00 zł miesięcznie; zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2013 r. - od 1 kwietnia 2013 r. wynosił 2.969,00 zł miesięcznie; zgodnie z Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2014 r. - od 1 kwietnia 2014 r. wynosił 2.918,10 zł miesięcznie.

Dalej organ I instancji podał, że J. J. został umieszczony w DPS na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], gdzie przebywał od 24 kwietnia 2007 r. do dnia zgonu, tj. do dnia [...] kwietnia 2015 r. W okresie obejmującym okres naliczenia wskazany w decyzji J. J. zobowiązany był do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w DPS zgodnie z następującymi decyzjami:

- w okresie od 1 do 31 marca 2011 r. w wysokości 1.366,55 zł - decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...],

- w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 31 marca 2012 r. w wysokości 1.407,75 zł miesięcznie - decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...],

- w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości 1.453,65 zł miesięcznie - decyzja z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...],

- w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do ostatniego dnia pobytu w wysokości 1.510,73 zł miesięcznie - decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...].

Różnica pomiędzy kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą ustaloną J. J. w poszczególnych okresach wynosiła odpowiednio od 1.173,85 zł do 1.458,27 zł (szczegółowe wyliczenia zawiera tabela zawarta w uzasadnieniu decyzji).

Organ I instancji stwierdził, że zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt J. J. - zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są: A. J. (córka) oraz skarżąca (córka). Osoby te pismami z dnia 27 kwietnia 2020 r. zostały poinformowane: o prowadzonym postępowaniu w związku z decyzją organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r.; o obowiązujących przepisach w zakresie ustalania opłat za pobyt członków rodziny w domu pomocy społecznej; o możliwości ustalenia opłaty w formie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. bez konieczności wchodzenia w tryb postępowania administracyjnego zmierzającego do ustalenia opłaty w formie decyzji administracyjnej. Strony zostały również pouczone o: skutkach wynikających z odmowy podpisania umowy i poddania się wywiadowi alimentacyjnemu zgodnie z art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., o konieczności zgodnie z art. 109 u.p.s. zgłaszania zmiany swojej sytuacji osobistej i dochodowej. A. J. wyraziła wolę zawarcia umowy na zaproponowaną jej 1/2 należności przypadającą na dwie osoby obowiązane i po podpisaniu umowy wpłaciła należność. Organ podkreślił, że aktualnie obowiązujące przepisy, a także linia orzecznicza, nie nakładają na organ obowiązku wydawania decyzji administracyjnej w sytuacji zawarcia przez stronę umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast skarżąca nie podjęła kierowanej do niej korespondencji. Mając na uwadze brzmienie art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz uchylenie tego przepisu ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, jak również fakt niepodjęcia przez skarżącą korespondencji z dnia 27 kwietnia 2020 r., organ pismem z dnia 29 maja 2020 r. ponownie poinformował skarżącą o ww. okolicznościach. Skarżąca w piśmie z dnia 27 czerwca 2020 r. poinformowała organ, że z ojcem nie miała więzi emocjonalnych ani kontaktu odkąd opuściła dom rodzinny w wieku 18 lat, ponadto przedłożyła dokument potwierdzający odrzucenie w 2015 r. spadku po zmarłym ojcu. Wskazała również, że jest zdziwiona, że po tak długim czasie od śmierci ojca organ ustala opłatę i zarazem zawnioskowała o umorzenie opłaty. Organ I instancji pismem z dnia 22 lipca 2020 r. poinformował skarżącą, że z uwagi na brak zgody na zawarcie umowy oraz brak woli negocjacji wysokości opłaty, wszczyna postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji naliczającej opłatę oraz wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przeprowadzenie ze skarżącą wywiadu alimentacyjnego. Pismem z dnia 24 lipca 2020 r. organ I instancji poinformował skarżącą, że umorzenie należnych opłat możliwe jest w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Opisana w tym przepisie sytuacja odnosi się do osób, które zgodnie z art. 61 u.p.s. zobowiązane są do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej poprzez zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 lub w przypadku odmowy podpisania umowy poprzez wydanie prawomocnej decyzji. Natomiast aktualnie prowadzone postępowanie ma na celu skonkretyzowanie obowiązku ustalenia opłaty za pobyt J. J. w DPS za okres od 1 marca 2011 r. do 31 lipca 2014 r. Dopiero w momencie uostatecznienia się decyzji ustalającej zobowiązanie dotyczące ww. odpłatności, powstanie zadłużenie, które organ będzie mógł rozpatrywać z uwzględnieniem art. 104 u.p.s. Z uwagi na błędnie podany adres strony, organ ponownie wystąpił do MOPS w [...] pismem z dnia 5 października 2020 r. o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. MOPS w [...] w piśmie z dnia 24 listopada 2020 r. poinformował o braku możliwości przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu, z uwagi na brak kontaktu z jej strony, pomimo odebrania wezwania. Organ I instancji pismem z dnia 30 grudnia 2020 r. poinformował skarżącą o zakończeniu postępowania.

Organ I instancji podkreślił, że dotychczasowy krąg osób obowiązanych do ponoszenia opłaty, tj. w postępowaniach prowadzonych w latach 2008-2013 ograniczał się do osoby A. J. We wskazanym okresie organ podejmował próby ustalenia miejsca zamieszkania drugiej osoby obowiązanej, tj. skarżącej, jednakże przekazanie w 2011 r. organowi sprawy celem rozpatrzenia, na skutek wnoszonych wówczas przez A. J. odwołań, wstrzymało dalsze działania organu co do ustalenia faktycznego miejsca pobytu oraz sytuacji dochodowej drugiej córki. Organ na etapie kierowania J. J. do DPS nie ustalił adresu zamieszkania skarżącej, został on ustalony w 2020 r. przy okazji ponownego rozpatrywania sprawy.

Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego. Podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określają przepisy art. 61 ust. 1-3 u.p.s., z których wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1):

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2):

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2a u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2. Przepis art. 61 ust. 2b stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. Zgodnie z art. 61 ust. 2c u.p.s., w przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Przepis art. 61 ust. 2d. u.p.s. stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast art. 61 ust. 2e stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Wreszcie zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ I instancji wskazał, że w wyniku podjęcia w dniu 11 czerwca 2018 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały w składzie 7 sędziów, o sygn. akt I OPS 7/17, odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. NSA stwierdził, że powstanie ustawowego obowiązku uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Konkretyzacja ta następuje albo w drodze umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. albo podstawą powinna być decyzja administracyjna wydana zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. Inaczej mówiąc, jeżeli odpłatność nie zostanie ustalona w drodze umowy, powinna zostać wydana decyzja ustalająca wysokość opłat w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Dalej organ I instancji przytaczając orzeczenia sądów administracyjnych wyjaśnił, że obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich obowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z przepisu tego wynika gwarancja dla osoby obowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej, nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego. O ile reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Z żadnego przepisu prawa nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Organ I instancji wskazał, że w okresie objętym rozstrzygnięciem w niniejszej decyzji kryteria ustawowe kształtowały się następująco: od 1 października 2018 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 2.103,00 zł, natomiast dla osób gospodarujących w rodzinie kwota dochodu na każdą osobę w rodzinie wynosiła 1.584,00 zł. W latach 2015-2018 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 1.902,00 zł, natomiast dla osób gospodarujących w rodzinie kwota dochodu na każdą osobę w rodzinie wynosiło 1.542,00 zł. W latach 2013-2015 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 1.626,00 zł, natomiast dla osób gospodarujących w rodzinie kwota dochodu na każdą osobę w rodzinie wynosiła 1.368,00 zł. W latach 2011-2013 kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 1.431,00 zł, natomiast dla osób gospodarujących w rodzinie kwota dochodu na każdą osobę w rodzinie wynosiła 1.053,00 zł.

Organ I instancji wyjaśnił, że opłata ustalona w trybie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. powinna uwzględniać wszystkich obowiązanych, natomiast w celu ustalenia ich dochodu winny być przeprowadzone wywiady alimentacyjne, określające możliwości danej osoby w pokrywaniu kosztów pobytu krewnego w domu pomocy społecznej. Odmowa lub uniemożliwienie współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej w celu ustalenia sytuacji dochodowej skutkuje określonymi konsekwencjami prawnymi, o których mowa w art. 61 ust. 2d - 2f u.p.s.

Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z powyższym skarżąca, jako córka (zstępna) J. J., jest osobą obowiązaną do poniesienia opłaty za jego pobyt w DPS, zaś sam fakt śmierci mieszkańca w 2015 r. nie zwalnia organu z doprowadzenia do końca postępowania w przedmiocie naliczenia opłaty zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ustalona dla skarżącej opłata w okresie od 1 marca 2011 r. do 31 lipca 2014 r., stanowi 1/2 różnicy pomiędzy obowiązującym w danym okresie kosztem utrzymania a opłatą, jaką miał ustaloną w danym okresie J. J.

Mając powyższe na uwadze, organ przesłał skarżącej propozycję dobrowolnego zawarcia umowy nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., ustalającej opłatę za pobyt ojca w DPS, bez uprzedniego wchodzenia w tryb przeprowadzania wywiadów alimentacyjnych, ustalających sytuację dochodową za okres wskazany w umowie. Skarżąca nie wyraziła woli zawarcia umowy, nie wyraziła również zgody na przeprowadzenia z nią wywiadu alimentacyjnego, ustalającego jej dochody w okresie objętym rozstrzygnięciem niniejszej decyzji, co uniemożliwiło organowi weryfikację jej sytuacji dochodowej i ustalenie faktycznych możliwości ponoszenia bądź nie opłaty za pobyt ojca w DPS.

Wobec powyższego organ I instancji, wyczerpując dostępne możliwości wezwania strony do współpracy, a także w oparciu o art. 7 k.p.a. dążąc do załatwienia sprawy, uznał za zasadne zastosowanie przepisów art. 61 ust. 2e oraz 2f u.p.s., w przedmiocie wydania decyzji ustalającej odpłatność dla skarżącej w kwocie stanowiącej 1/2 różnicy pomiędzy obowiązującym w danym okresie miesięcznym kosztem utrzymania a opłatą wnoszoną przez mieszkańca.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jej ojciec J. J. zmarł [...] kwietnia 2015 r., zaś skarżąca pierwsze powiadomienie o należnościach otrzymała w dniu 29 maja 2020 r., czyli przeszło 5 lat po śmierci ojca. W dniu [...] czerwca 2015 r. skarżąca odrzuciła spadek po zmarłym ojcu. W związku z tym faktem skarżąca uznała za bezzasadne zawarcie umowy proponowanej przez organ. Skarżąca podkreśliła, że z ojcem nie miała więzi emocjonalnej ani kontaktu, odkąd opuściła dom rodzinny w wieku 18 lat. Od tamtej pory żyła na własny rachunek i ze względu na stałe nieporozumienia w rodzinie nie zna okoliczności, w jakich ojciec znalazł się w DPS.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w związku z wytycznymi wynikającymi z decyzji organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie w celu ustalenia opłaty osobom zobowiązanym za pobyt J. J. w DPS. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że także skarżąca, jako córka J. J. jest zobowiązana do wnoszenia przedmiotowej odpłatności. Pomimo przesłania przez organ skarżącej propozycji zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., nie wyraziła ona zgody na zawarcie umowy, co skutkowało koniecznością wydania zaskarżonej decyzji w trybie art. 61 ust. 2d-2f u.p.s. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienia i wyliczenia w w/w zakresie.

Organ odwoławczy wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został zebrany przez organ I instancji w sposób dokładny i wyczerpujący, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji dokonał również prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów, postępując zgodnie z wyrażoną w art. 80 k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że nie zasługują one na uwzględnienie w świetle obowiązujących przepisów prawa, a skarżącej został zapewniony czynny udział w postępowaniu. Z akt sprawy oraz z wyjaśnień organu wynika, że dotychczasowy krąg osób obowiązanych do ponoszenia opłaty ograniczał się do siostry skarżącej (A. J. ) z tego powodu, że na etapie kierowania i pierwszych lat pobytu J. J. w DPS nie był znany organowi adres zamieszkania skarżącej. Został on ustalony dopiero w postępowaniu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Ponadto przepisy u.p.s. nie wprowadzają ograniczeń czasowych co do możliwości wydania takiej decyzji, także w sytuacji śmierci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Natomiast bez wpływu na ustalenie takiej opłaty pozostaje także okoliczność odrzucenia spadku przez osobę zobowiązaną do alimentacji, czy też brak więzi emocjonalnej z ojcem.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błędne ustalenia faktyczne, niewzięcie pod uwagę argumentów naprowadzających na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego, w tym całkowite odrzucenie spadku przez skarżącą, jak również upływ okresu związanego z przedawnieniem roszczeń o charakterze publicznoprawnym, w tym pomijanie okoliczności faktycznych związanych z wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej w przedmiotowym zagadnieniu w dniu [...] czerwca 2013 r. nr [...] - określającej wobec J. J. wysokość opłaty za miesięczny pobyt w wysokości 1.510,73 zł. Skarżąca zarzuciła również błędne zastosowanie przepisów prawa, stanowiących postawę wydawanych decyzji, w tym art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, w związku z brakiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz przedawnieniem roszczeń o charakterze publicznoprawnym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niewystarczające. W przeważającej swojej treści stanowi ono zacytowanie przepisów prawa, przy całkowitym braku ich wyjaśnienia. W tym zakresie uzasadnienie decyzji jest w ogóle nieczytelne i niezrozumiałe do przeciętnego odbiorcy. W ocenie skarżącej już chociażby z tego powodu decyzja nie powinna się znajdować w obrocie prawnym. Natomiast co do merytorycznych zarzutów podnoszonych już na wcześniejszym etapie postępowania - uzasadnienie zaskarżonej decyzji odnosi się zaledwie w kilku zdaniach, również mających charakter bardzo ogólnikowy, bez żadnego powołania się na podstawy prawne. Organy administracji publicznej wychodzą więc poza zakres możliwości działania, opierając się jedynie na ogólnym stwierdzeniu, że zarzuty "nie zasługują na uwzględnienie w światłe obowiązujących przepisów prawa". Przy czym, o jakie przepisy prawa dokładnie chodzi, organ odwoławczy już nie wyjaśnił.

Skarżąca powtórzyła za odwołaniem, że pierwsze powiadomienie o należnościach płatniczych za pobyt ojca w DPS otrzymała 5 lat po jego śmierci. Skarżąca w dniu [...] czerwca 2015 r. odrzuciła spadek po zmarłym ojcu, z którym nie miała żadnego kontaktu odkąd opuściła dom rodzinny w wieku 18 lat. Zdaniem skarżącej, nadużyciem prawa jest przesyłanie po 5 latach od śmierci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej projektu umowy dotyczącej pokrywania kosztów pobytu w tym ośrodku. Jej zdaniem takie działanie podważa zaufanie do organów administracji publicznej.

Ponadto zdaniem skarżącej, odrzucenie spadku po ojcu oznacza, że nie jest spadkobiercą po nim, w tym co do jakichkolwiek należności czy to prywatnych czy publicznoprawnych. Skarżąca podkreśliła, że odrzucenie spadku było związane z całkowitym brakiem kontaktu z ojcem, brakiem więzi emocjonalnej, wyprowadzeniem się z domu w wieku 18 lat, zamieszkiwaniem w zupełnie innym miejscu zamieszkania od wielu lat. Skarżąca nie była osobą, która w jakikolwiek sposób podejmowała decyzje o umieszczeniu ojca w DPS.

Skarżąca również wskazała, że wobec J. J. było wydanych szereg decyzji, wymienionych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, zobowiązujących do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS. Ostatnia decyzja w tym zakresie została wydana w dniu [...] czerwca 2013 r. Z przedstawionego przez organy stanu faktycznego nie wynika, aby były wydawane w przedmiotowym zakresie jakiekolwiek inne decyzje administracyjne. Oznacza to, że przedawnienie roszczeń nastąpiło po upływie 3 lat od śmierci J. J., a więc w dniu [...] kwietnia 2018 r.

Na marginesie skarżąca zaznaczyła, że nieznajomość jej adresu zamieszkania, na przestrzeni ponad 5 lat, można było rozwiązać za pomocą instytucji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Natomiast błędne jest twierdzenie organu, że przepisy u.p.s. nie wprowadzają ograniczeń czasowych co do możliwości wydawania decyzji w sytuacji śmierci osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, gdyż ustawa nie jest wyłączona od ogólnych zasad związanych z instytucją przedawnienia roszczeń, w tym roszczeń o charakterze publiczno-prawnym, które w przedmiotowym wypadku wynoszą okres 3 lat.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 153 i 170 p.p.s.a., niezależnie od stwierdzonych innych naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy. Sąd zgodnie z zasadą niezwiązania granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), był zobowiązany do sankcjonowania z urzędu stwierdzonych wad nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Granice sprawy, której dotyczy zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2021 r. oraz decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2021 r., zostały pierwotnie wyznaczone jeszcze przez decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2011 r., w której doszło do zmiany z urzędu ostatecznej decyzji tego organu z dnia [...] maja 2007 r. w sprawie umieszczenia w domu pomocy społecznej, ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. J. za okres od [...] kwietnia 2007 r. oraz określenia podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia (J. J. oraz Gmina [...]). Decyzja z dnia [...] maja 2007 r. była wcześniej zmieniana decyzjami z dnia [...] lipca 2008 r., z dnia [...] listopada 2008 r., z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz z dnia [...] czerwca 2010 r. Organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. wskazał jako podstawę prawną kolejnej zmiany decyzji z dnia [...] maja 2007 r. przepisy art. 163 k.p.a. oraz art. 106 ust. 1 i 5, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1-3, art. 61 ust. 1-3, art. 62 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 63 ust. 1 oraz art. 104 ust. 3 u.p.s. W treści sentencji orzeczenia z dnia 10 sierpnia 2011 r. ustalono wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. J. za okres od dnia 1 marca 2011 r. oraz zobowiązano do jej ponoszenia: 1) J. J.; 2) A. J. (córkę mieszkańca placówki); 3) Gminę [...] – w zakresie różnicy pomiędzy wysokością ustalonej opłaty a kwotami wnoszonymi przez J. J. i A. J.

Opisana wyżej decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. stała się następnie przedmiotem kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Decyzją skarżonego organu z dnia [...] września 2011 r. decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r. została uchylona, a postępowanie przed organem pierwszej instancji – umorzone (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r., w której ustalił wysokość opłaty za okres od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r. oraz za okres od 1 marca 2012 r., zobowiązując do jej ponoszenia: J. J., A. J. oraz Gminę [...] (w zakresie różnicy pomiędzy wysokością ustalonej opłaty a kwotami wnoszonymi przez J. J. i A. J.). Decyzja ta została następnie uchylona decyzją organu drugiej instancji z dnia [...] sierpnia 2012 r., a postępowanie przed organem pierwszej instancji – ponownie umorzone (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Wyrokiem z dnia 11 września 2013 r. WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 436/13, uchylono decyzję organu drugiej instancji z dnia [...] sierpnia 2012 r., uchylono decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz stwierdzono nieważność decyzji skarżonego organu z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku tut. Sąd wskazał, że w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] września 2011 r. doszło do zmiany stanu faktycznego (zmiana wysokości kosztu utrzymania osoby umieszczonej w placówce) jedynie co do części okresu objętego tą ostateczną decyzją (okres od 1 marca 2012 r. w związku z wejściem w życie nowego zarządzenia Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. ustalającego średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej). Jeżeli chodzi o okres wcześniejszy (od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r.), Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. rozstrzygnął w części sprawę, która została już załatwiona decyzją ostateczną z dnia [...] września 2011 r. Organ drugiej instancji wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie był jednak uprawniony do uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. w całości i umorzenia w tym zakresie postępowania przed organem pierwszej instancji, albowiem wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. zaistniała jedynie co do części rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (ustalenie opłaty za okres od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r.). W konsekwencji Sąd uchylił decyzje z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2012 r. Jednocześnie działając w granicach tej samej sprawy, Sąd stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] września 2011 r. ze względu na rażące naruszenie prawa, które polegało na umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji w całości tylko na tej podstawie, że nie doszło do zawarcia umowy z A. J. w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., podczas gdy należało uwzględnić, że od dnia 1 marca 2011 r. weszło w życie wydane na podstawie art. 60 ust. 2 pkt 2 u.p.s. nowe zarządzenie Prezydenta [...] ustalające średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej.

Wyrokiem z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2868/16, NSA oddalił skargę kasacyjną od cyt. wyroku z dnia 11 września 2013 r. W ocenie Sądu rozpoznającego skargę kasacyjną wyrażony przez Sąd Wojewódzki pogląd przyjmujący dopuszczalność objęcia decyzją zmieniającą (art. 106 ust. 5 u.p.s.) innych osób, nieujętych w pierwotnej decyzji, pomimo braku zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jest prawidłowy.

W ukształtowanym powyższymi orzeczeniami sądów administracyjnych stanie związania ocenami prawnymi (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.) skarżony organ drugiej instancji ponownie rozpoznał odwołanie od decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r., uchylając decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. tę ostatnią decyzję na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organy pierwszej i drugiej instancji wydały kontrolowane rozstrzygnięcia z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2021 r.

Orzekający w niniejszej sprawie kolejny skład Sąd Wojewódzkiego, po przeprowadzeniu analizy akt administracyjnych oraz dokumentów przedłożonych do akt sądowych przez skarżony organ, stwierdził, że kontrolowane organy z jednej strony rażąco wadliwie wykonały wytyczne wynikające z cyt. wyżej wyroków z dnia 18 października 2018 r. oraz z dnia 11 września 2013 r., z drugiej zaś ponownie dopuściły się naruszeń prawa, które wyczerpują znamiona wad nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a.

Jak wynika z treści jednoznacznych sądowych ocen prawnych wynikających z powyższych wyroków, sprawa, która stała się przedmiotem kontrolowanych decyzji z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2021 r., dotyczy ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. J., osób zobowiązanych do jej ponoszenia oraz wysokości kwot ponoszonych przez te osoby za okres od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 31 lipca 2014 r. (jak wynika z sentencji kontrolowanych decyzji). Niestety obowiązek wydania kolejnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie nie został prawidłowo zrealizowany przez kontrolowane organy. Organy pierwszej i drugiej instancji w miejsce rozstrzygnięcia z dnia [...] sierpnia 2011 r. obejmującego ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. J., kręgu osób zobowiązanych do jej ponoszenia oraz wysokości kwot ponoszonych przez te osoby za okres od dnia 1 marca 2011 r. wydały nową decyzję, która jedynie poszerzyła krąg osób zobowiązanych do ponoszenia części opłaty przez ustalenie obowiązku dotąd pomijanej córki J. J. – skarżącej H. J. oraz jego kwotową konkretyzację. Organy w tym zakresie zupełnie pominęły i zignorowały fakt, że tego rodzaju częściowe załatwienie sprawy ustalenia wysokości opłaty, podmiotów zobowiązanych do jej ponoszenia oraz wysokości obciążeń tych podmiotów nie realizuje wytycznych wynikających z cytowanych wyżej wyroków, a ponadto stanowi niedopuszczalne uchylenie się od obowiązku ponownego załatwienia sprawy co do jej istoty w pełnym zakresie (a więc co do ustalenia całkowitej wysokości opłaty, wszystkich podmiotów zobowiązanych oraz wysokości ich obciążeń), co do okresu od 1 marca 2011 r. do co najmniej 29 lutego 2012 r. Poza zakresem ustaleń, rozważań i rozstrzygnięcia pozostały w szczególności zakresy wysokości zobowiązań J. J., A. J. oraz Gminy [...] za powyższy sporny okres szczególnie, że w obrocie prawnym pozostają ostateczne decyzje dotyczące zakresu tego obowiązku, dla którego podstawę stanowi ogłoszenie, o którym mowa w art. 60 ust. 2 u.p.s. Nie można było zatem ustalić zakresu obowiązku skarżącej H. J. bez uwzględnienia ustalonych już ostatecznymi decyzjami obciążeń w odniesieniu do innych podmiotów, w tym A. J. i Gminy [...] (zob. dalsze uwagi poniżej). Przesądza to ostatecznie o wadliwym wykonaniu wytycznych wynikających z prawomocnych wyroków z dnia 18 października 2018 r. oraz z dnia 11 września 2013 r. W tym zakresie można mówić o rażącym naruszeniu obowiązku wynikającego z art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.

W związku z powyższą oceną należy stwierdzić, że ustalony w wydanych co do skarżącej H. J. decyzjach z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2021 r. zakres jej obciążenia finansowego co do pokrywania części opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej za okres od 1 marca 2011 r. jest dotknięty nie tylko wadą rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., lecz także wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (naruszenie zakazu ne bis in idem). Kontrolowane organy nie zważając na wydanie kolejnych decyzji ustalających opłaty i osoby zobowiązane do ich ponoszenia za okresy od 1 marca 2012 r. do 31 lipca 2014 r. ponownie rozstrzygnęły w części sprawę już załatwioną ostatecznymi decyzjami, co doprowadziło do zaistnienia wady nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Organy pierwszej i drugiej instancji ustalając, że skarżąca H. J. jest zobowiązana do ponoszenia części opłat za okres od 1 marca 2012 r. do 31 marca 2012 r., od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r., od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2013 r., od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. oraz od 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. nie uwzględniły, że już uprzednio ostatecznymi decyzjami organu pierwszej instancji doszło do zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2007 r. oraz ustalenia za tożsame okresy nie tylko wysokości opłat należnych, ale również podmiotów zobowiązanych do ich ponoszenia oraz wysokości ciążących na nich obowiązków pieniężnych w zakresie częściowego pokrywania tych opłat.

I tak decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] (k. 58 akt sądowych), zmieniającą uchyloną później przez tut. Sąd (zob. cyt. wyrok z dnia 11 września 2013 r.) decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r., ustalono wysokość opłaty za okres od 1 marca 2012 r. oraz obowiązki ich ponoszenia w zakresie J. J. oraz Gminy [...]. Z akt sprawy nie wynika, aby ww. decyzja z dnia [...] lipca 2012 r. utraciła moc obowiązującą, co oznacza, że kontrolowane decyzje w zakresie wysokości zobowiązania skarżącej H. J. wkroczyły w moc obowiązującą tej decyzji, albowiem nie można było bez jej wzruszenia ustalić zakresu obowiązku H. J., skoro pełny zakres tego obowiązku już ustalono, a różnicę w zakresie opłaty należnej i opłaty wnoszonej przez J. J. i A. J. miała uiszczać (i uiściła) Gmina [...].

W dalszej kolejności Sąd stwierdził, że decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] (k. 77 akt organu pierwszej instancji) zmieniono z urzędu ostateczną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. przez uchylenie jej pkt. 1 i 4 oraz ustalenie wysokości zobowiązania J. J. i G. Miasto [...] za okres od 1 kwietnia 2013 r. Ustalenia w tym zakresie – jako wynikające z ostatecznej decyzji – są wiążące, a zatem modyfikacja kręgu podmiotów zobowiązanych i wysokości ich obciążeń przez włączenie do tego kręgu skarżącej H. J. oraz ustalenie wysokości jej obciążenia bez uwzględnienia treści powyższej decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. były niedopuszczalne jako wkraczające w częściowo tożsamy zakres sprawy już rozstrzygniętej ostateczną decyzją.

Przeprowadzona analiza prowadzi konsekwentnie do wniosku, że ustalenie skarżącej H. J. jako zobowiązanej wysokości zobowiązań za okres od 1 marca 2012 r. do 31 lipca 2014 r. bez uwzględnienia, że uprzednio wydano ostateczne decyzje ustalające podmioty zobowiązane oraz określające wysokość ich obciążeń (J. J., A. J., Gmina [...]), było prawnie niedopuszczalne, albowiem stanowiło wkroczenie w tożsamy zakres (zakres związany z wysokością obciążeń finansowych określonych podmiotów prawnych) mocy wiążącej ostatecznych decyzji i tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tej części tej samej sprawy zmiany pierwotnej decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2007 r. Szczególnie rażące w tym zakresie jest pominięcie okoliczności, że w opisanych wyżej decyzjach podmiotem zobowiązanym do ponoszenia za sporny okres (od 1 marca 2012 r. do 31 lipca 2014 r.) różnicy między wysokością opłat należnych a wysokością opłat wnoszonych przez J. J. i A. J. była Gmina [...]. Doszło tym samym do realizacji wady nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Niezależnie od powyższych – jak już stwierdzono – rażąco wadliwe było niewykonanie wytycznych i zaleceń sądów administracyjnych orzekających w sprawach o sygn. II SA/Rz 436/13 i I OSK 2868/16, przez ograniczenie zakresu rozpoznania i orzekania w sprawie zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2007 r. za okres od 1 marca 2012 r. do 31 lipca 2014 r.

Sąd zwraca końcowo uwagę na istotną w sprawie okoliczność, że opłaty za okres od 1 marca 2012 r. do 31 lipca 2014 r. zostały już poniesione (co najmniej w części) przez podmioty określone w wyżej wskazanych decyzjach ostatecznych, które zachowały moc obowiązującą. W szczególności dotyczy to opłat wniesionych przez Gminę [...] oraz A. J. Jeżeli kontrolowane organy zmierzały do zastosowania – jak wskazano w komparycji decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2021 r. – art. 104 u.p.s., to należy stwierdzić, że przepis ten nie mógł – wobec ocen prawnych wyrażonych w wyrokach z dnia 18 października 2018 r. i z dnia 11 września 2013 r. oraz w związku z powrotem sprawy do etapu poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. – mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Decyzja wydawana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. rozstrzyga bowiem odrębną sprawę o ustalenie wysokości podlegających zwrotowi należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń oraz terminów ich zwrotu, a przedmiotem orzekania kontrolowanych organów była sprawa zmiany z urzędu na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. ostatecznej decyzji wydanej w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej oraz osób zobowiązanych do jej wnoszenia.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie wszystkie podniesione argumenty, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 153 i 170 p.p.s.a., orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji (punkt pierwszy wyroku) oraz o zasądzeniu od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika będącego adwokatem (punkt drugi wyroku).