Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 1290/93
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1993-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 33 pkt 1, art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Teza: Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania i rozstrzygania w trybie art. 33 pkt 1, art. 34 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ zarzutu nieistnienia obowiązku, obejmującego zapłatę należności pieniężnej, poddanej egzekucji administracyjnej na mocy par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./.

TEZY

Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania i rozstrzygania w trybie art. 33 pkt 1, art. 34 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ zarzutu nieistnienia obowiązku, obejmującego zapłatę należności pieniężnej, poddanej egzekucji administracyjnej na mocy par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./.


SENTENCJA

oddala skargę.


UZASADNIENIE

Komornik Urzędu Skarbowego w trybie art. 80 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnego w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego S.A. zgromadzonych na rachunku w Banku Gospodarstwa Żywnościowego do wysokości kwoty 3.384.295.200 zł. z tytułu należności za dostarczoną wodę i kwoty 132.890.000 zł. z tytułu odsetek zwłoki oraz 211.031.200 zł kosztów egzekucyjnych.

Podstawę egzekucji stanowił tytuł wykonawczy wystawiony przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji zgodnie z art. 27 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzedzone było upomnieniem o obowiązku wpłacenia należności doręczonym skarżącemu Przedsiębiorstwu dnia 8.1.1993 r. W postępowaniu Komornika Urzędu Skarbowego o podjęciu postępowania egzekucyjnego wydanego, na podstawie art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawarte zostało pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów.

Pismem z 8.3.1993 r. określonym jako zażalenie na postanowienie Urzędu Skarbowego o wszczęciu egzekucji administracyjnej z rachunku bankowego skarżąca Spółka wyjaśniła, że w okresie od 31.3.1993 r. uiszczała Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji należność za wodę w ustalonych terminach płatności. Od 1.4.1992 r. dostawcą wody jest Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o.

Dnia 1.12.1992 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji obciążyło skarżącego notami wyrównawczymi należnością za pobór wody od marca do grudnia 1990 r., za rok 1991 oraz za okres od stycznia do marca 1992 r.

Zdaniem skarżącego roszczenia te są bezzasadne i wobec tego księgowe noty obciążeniowe zostały wierzycielowi zwrócone.

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego było w tych warunkach niedopuszczalne, a jedynie właściwą drogą dochodzenia tych należności przez wierzyciela jest droga procesu cywilnego.

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji na wezwanie Urzędu Skarbowego wyjaśniło, że skierowane do egzekucji należności obejmują opłatę za ścieki i cenę za wodę pobraną w okresie od 3.1990 r. - 3.1992 r. przez Elektrociepłownię własną skarżącego. Pobrana w tym punkcie woda i odprowadzone ścieki nie były objęte fakturami bieżącymi.

Postanowieniem z 22.4.1993 r. wydanym na podstawie art. 33, art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 17.6.1991 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ organ egzekucyjny uznał zgłoszone przez skarżącą Spółkę zarzuty za bezzasadne.

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że należność przedsiębiorstwa państwowego za wodę o odprowadzone ścieki objęta jest drogą postępowania egzekucyjnego w administracji, tytuł wykonawczy sporządzony został prawidłowo, natomiast zasadność i wymagalność egzekwowanego obowiązku nie może być przez organ egzekucyjny badana stosownie do art. 29 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W razie wszczęcia przez wierzyciela lub dłużnika procesu cywilnego w sprawie postępowanie egzekucyjne może być zawieszone na zasadzie art. 35 par. 1 powołanej ustawy.

W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego skarżąca Spółka zarzuciła, że Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji uległo podziałowi, a jego następcą prawnym jest spółka handlowa gminy miejskiej "Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością". Spółka ta nie może korzystać z drogi postępowania egzekucyjnego dla dochodzenia swych należności, co wynika z par. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4/.

Izba Skarbowa w O. utrzymała w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Izba Skarbowa w uzasadnieniu swego postanowienia wskazała, że z mocy par. 1 ust. 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4/ świadczenia i usługi wykonywania m.in. przez państwowe przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji podlegającą egzekucji administracyjnej. Przedmiotem egzekucji są należności Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji za okres od 3.1990 r. - 3.1992 r. Zarządzeniem Wojewody z 31.3.1992 r. z Przedsiębiorstwa tego wydzielone zostały jako odrębne przedsiębiorstwa niektóre zakłady, w tym m.in. jednostka eksploatacyjna wodociągów i kanalizacji, która z dniem 1.4.1992 r. włączona została do jednoosobowej spółki miasta o nazwie: Wodociągi i Kanalizacja Spółka z o.o.

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji jako państwowa osoba prawna weszła w stan likwidacji dopiero z dniem 31.3.1992 r. na mocy par. 2 zarządzenia Wojewody z 23.3.1993 r.

Zgodnie z art. 29 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny z urzędu bada jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Skoro zaś egzekucja ta jest dopuszczalna zażalenie należało uznać za bezzasadne.

W skardze na to podsumowanie Spółka "Przemysł Mięsny i Handel" podtrzymała swój zarzut, że z dniem 1.4.1992 r. utworzona została na bazie jednostki eksploatacyjnej Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji komunalna osoba prawna - Wodociągi i Kanalizacja Spółka z o.o., która przejęła zobowiązania i wierzytelności dawnej jednostki organizacyjnej Przedsiębiorstwa. Jednostka ta nie ma uprawnień dla dochodzenia swych roszczeń w drodze egzekucji administracyjnej, co potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 listopada 1991 r., III CZP 111/91.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i wyjaśniła, że uchwała Sądu Najwyższego nie ma zastosowania do należności państwowego przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji, a przedmiotem egzekucji są takie należności. Wyegzekwowane sumy zostały przekazane przez organ egzekucyjny Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w likwidacji.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej Spółki zarzucił ponadto, że egzekwowana należność uległa przedawnieniu na podstawie art. 554 Kc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając zarzuty skargi należy wskazać na ich dwie różne podstawy. Skarżąca podnosi po pierwsze, że po utworzeniu spółki handlowej gminy miejskiej "Wodociągi i Kanalizacja Spółka z o.o." wierzytelności Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji przejęte zostały przez tę Spółkę i po drugie, że egzekwowana należność nie może być dochodzona na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji.

Rozpatrując pierwszy z tych zarzutów należy stwierdzić, że Izba Skarbowa jako organ nadzoru nad organem egzekucyjnym nie zajęła się wyjaśnieniem, czy wierzytelność z tytułu dostarczenia wody i odprowadzenia ścieków za okres od 1.3.1990 r. - 31.3.1992 r. przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji podlegała również i przekazywana została spółce Wodociągi i Kanalizacja.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut niewyjaśnienia tej okoliczności przez organ egzekucyjny nie jest uzasadniony.

Należność Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji z tytułu dostarczania wody i odprowadzania ścieków ma charakter cywilnoprawny i poddana została egzekucji administracyjnej na mocy par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4/. Stosownie do par. 2 tego rozporządzenia kwestionowanie istnienia tej należności dopuszczalne jest w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Wniesienie takiego powództwa powoduje wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.

Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania i rozstrzygania w trybie art. 33 pkt 1 i art. 34 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ zarzutu nieistnienia obowiązku, obejmującego zapłatę należności pieniężnej, poddanej egzekucji administracyjnej na mocy par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./.

Ze względu na właściwość drogi procesu cywilnego dla kwestionowania takiej należności, stosownie do par. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, organ egzekucyjny nie jest również uprawniony do rozpatrywania w trybie art. 33 pkt 1 i art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzutu przedawnienia opartego na przepisach kodeksu cywilnego.

Zarzut przedawnienia nie został zresztą zgłoszony w formie zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w toku rozpatrywania sprawy przez organ egzekucyjny i organ nadzoru i także z tego względu nie może być oceniony przez Sąd jako uchybienie formalne tych organów. Do rozważenia pozostaje drugi zarzut co do niedopuszczalności administracyjnej, przewidziany w art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zważywszy, że w postępowaniu egzekucyjnym i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca Spółka powołała się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1991 r., III CZP 111/91 zarzut ten rozpatrzeć należy jako podniesiony w stosunku do wierzytelności Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji.

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji skupiło zakłady wodociągów i kanalizacji działające w miastach województwa, utworzone zostało jako przedsiębiorstwo państwowe, a organem założycielskim dla tego Przedsiębiorstwa był Wojewoda.

Z mocy par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./ Przedsiębiorstwo to jako państwowa jednostka organizacyjna uprawnione było do dochodzenia należności za wykonywane świadczenia i usługi bezpośrednio na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. Uprawnienie to, przyznane Skarbowi Państwa i państwowym jednostkom organizacyjnym miało charakter podmiotowy.

Przepis ten nie uległ zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 16 poz. 95 ze zm./, natomiast wprowadzone później zmiany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidziały dopuszczalności dochodzenia przez organy gmin i inne gminne jednostki organizacyjne należności za wodę i odprowadzone ścieki w drodze tego postępowania.

Stąd też wypowiedziana w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1991 r., III CZP 111/91 - OSN 1992 nr 6 poz. 93 - zasada, że "dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia przez komunalne przedsiębiorstwo energetyki cieplnej od należności za dostawy energii", ma pełne zastosowanie również do należności komunalnego przedsiębiorstwa gminy za dostawę wody i odprowadzane ścieki.

Należy jednak podkreślić, że w końcowych wywodach uzasadnienia tej uchwały Sąd Najwyższy wyraźnie uzależnił stosowanie tej zasady od chwili "(...)powstania przedsiębiorstw komunalnych w znaczeniu podmiotowym".

Kwestia ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32. poz. 191/ mienie ogólnonarodowe /państwowe/, służące użyteczności publicznej, należące w dniu wejścia w życie ustawy do przedsiębiorstw państwowych, dla których terenowe organy administracji państwowej stopnia wojewódzkiego pełnią funkcje organu założycielskiego, przekazuje się jako mienie komunalne gminom i związkom gmin. Przekazanie tego mienia, jak to wynika z art. 18 ust. 1 ustawy, następuje w drodze decyzji wojewody.

Stosownie do przepisu art. 8 ust. 2 przepisów wprowadzających rada gminy postanowi o wyborze organizacyjno-prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej. Według dalszego brzmienia art. 8 ust. 2 "do czasu wyboru formy organizacyjno-prawnej do przedsiębiorstw komunalnych stosuje się odpowiednio przepisy o przedsiębiorstwach państwowych".

W sytuacji Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji zwrócić należy jeszcze uwagę na okoliczność, że przedsiębiorstwo to jako wielozakładowe, obejmujące swoją działalnością całe województwo, nie mogło być przekazane jednej gminie ani związkowi komunalnemu, gdyż taki związek nie został utworzony.

Przekazanie zaś wydzielonych zakładów tego Przedsiębiorstwa wymagało zachowania trybu podziału przedsiębiorstwa przewidzianego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1991 r. w sprawie szczególnego trybu podziału przedsiębiorstw państwowych podlegających komunalizacji /Dz.U. nr 58 poz. 248/ i odpowiednio przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych /Dz.U. nr 31. poz. 170 ze zm./.

O podziale wojewódzkiego przedsiębiorstwa, podlegającego komunalizacji i przekazaniu jego zakładów właściwym gminom decyduje wojewoda stosownie do przepisów powołanych wyżej rozporządzeń Rady Ministrów.

Przekazanie zakładów przedsiębiorstwa poszczególnym gminom nie jest równoznaczne z jego likwidacją, która wymaga stosownego zarządzenia wojewody zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych z dnia 25 września 1981 r. /Dz.U. 1991 nr 18 poz. 80/.

Zgodnie z par. 51 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. /Dz.U. nr 31 poz. 170 ze zm./ po zakończeniu likwidacji organ założycielski wydaje decyzję o uznaniu przedsiębiorstwa za zlikwidowane.

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji będące przedsiębiorstwem wielozakładowym, nie podlegało przejęciu jako odrębny podmiot prawny przez żadną z gmin ani przez związek komunalny i w tych warunkach do chwili likwidacji mają do niego zastosowanie przepisy o przedsiębiorstwach państwowych.

Wojewódzkie przedsiębiorstwo wodociągów i kanalizacji do chwili podziału przez wydzielanie jego zakładów i przekazanie ich gminom uprawnione jest do dochodzenia swoich należności pieniężnych za wykonywane świadczenia i usługi w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji stosownie do par. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. /Dz.U. 1986 nr 1 poz. 4 ze zm./.

Z akt wynika, że egzekwowana należność obejmuje wynagrodzenie za świadczenia i usługi od 3.1990 r. - 3. 1992 r. przez wymienione Przedsiębiorstwo.

Spółka handlowa gminy miejskiej "Wodociągi i Kanalizacja Spółka z o.o." rozpoczęła swoją działalność jako komunalna osoba prawna od 1.4.1992 r.

Brak jest zatem dostatecznych podstaw prawnych do przyjęcia, że Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji nie może dochodzić należności za okres swej działalności w drodze egzekucji administracyjnej.

Wobec powyższego skargę należało oddalić stosownie do art. 207 par. 5 Kpa.