Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 779/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 , art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 106 par. 3, art. 135, art 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 stycznia 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej B. Ś. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił B. Ś. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem – J. R.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji stwierdził na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że J. R. jest osobą schorowaną, cierpi z powodu dolegliwości związanych z układem sercowo - naczyniowym, cukrzycy, zaćmy - dlatego też wymaga opieki i pomocy ze strony osób trzecich. Takiej pomocy i wsparcia udziela mu córka B. Ś. wykonując niezbędne, codzienne czynności (tj. gotowanie, podawanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich oraz podawanie niezbędnych lekarstw). Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że J. R. nie jest osobą leżącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu. samodzielnie się ubiera, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki. Zatem w ocenie organu I instancji wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem w niezbędnym zakresie adekwatnie do jego potrzeb.

W ocenie organu zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę względem ojca sprowadzają się do pomocy w ubieraniu, na podawaniu leków, kontroli ciśnienia. Pozostałe czynności opisane w oświadczeniach oraz wywiadzie, takie jak sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów to czynności związane z prowadzeniem domu, a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto nie można uznać, że opisane przez wnioskodawczynię czynności takie jak realizacja recept, wyjazdy do szpitala w K. i K. w celu badań rozrusznika serca, załatwianie spraw urzędowych stanowią o sprawowaniu stałej permanentnej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Wobec czego, zdaniem organu, czynności opiekuńcze nie absorbują strony w taki sposób, aby uniemożliwić jej wykonywanie aktywności zawodowej. W ocenie organu sprawowana przez stronę opieką względem ojca umożliwia jej podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Obecnie rynek pracy jest bardzo elastyczny, istnieje wiele form wykonywania pracy w domu w niepełnym wymiarze godzinowym. Ponadto rezygnacja przez skarżącą z wykonywanej pracy na 1/2 etatu ( rozwiązanie umowy za porozumieniem stron dnia 2 czerwca 2020 r.) nie ma bezpośredniego związku z sprawowaniem opieki nad ojcem. Zdaniem organu czynności stricte opiekuńcze jakie wykonuje strona względem ojca zajmują około jednej godziny dziennie (pomoc w ubieraniu, podawanie leków, mierzenie ciśnienia i pomiar cukru). Pozostałe czynności takie jak sprzątanie, pranie, gotowanie, zmienianie pościeli to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła B. Ś., wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 1 lipca 2020 r. B. Ś. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – J. R. Do wniosku dołączono orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 30 stycznia 2020 r. nr [...] stwierdzające, że J. R. jest trwale niezdolny do pracy, data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 stycznia 2020 r.

Wnioskodawczyni B. Ś. ( lat 51) załączyła świadectwo pracy z dnia 3 czerwca 2020 r., z treści którego wynika, że była zatrudniona na umowę o pracę w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 2 czerwca 2020 r. w wymiarze 1/2 etatu jako doradca klienta, agent ubezpieczeniowy. Od dnia 22 czerwca 2020 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Jak wyjaśnił organ odwoławczy, ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy, m.in. poprzez ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w dniu 8 grudnia 2020 r. Z jego treści wynika, że J. R. (lat 84) jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Otrzymuje emeryturę z ZUS. Choruje przewlekle z powodu niewydolności serca, kardiopatii niedokrwiennej, choroby wieńcowej wielonaczyniowej, jest po zawale serca, ma nadciśnienie tętnicze, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, cukrzycę typu II, przewlekłą chorobę nerek, chorobę zwyrodnieniową stawów, wszczepiony rozrusznik serca, problemy jelitowe. Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, chodzenie po schodach sprawa mu trudności, nie wymaga sprzętu rehabilitacyjnego, nie jest osobą stale leżącą. Samodzielnie chodzi do łazienki, załatwia potrzeby fizjologiczne, myje twarz, ręce, wymaga pomocy i asekuracji przy myciu nóg czy kąpieli. Samodzielnie ubiera się, jednakże potrzebuje pomocy przy zapięciu guzików, zamka, założeniu skarpetek, założeniu odzieży "przez głowę". Samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez córkę – skarżącą B. Ś. Skarżąca umawia wizyty lekarskie i pielęgniarskie ( np. na pobranie krwi - 1-2 razy w miesiącu), przygotowuje leki wg zaleconych przez lekarza dawek, podaje krople do oczu, robi zastrzyki przeciwzakrzepowe, mierzy ciśnienie i cukier. Bywają wyjazdy do ośrodka zdrowia na badania typu ekg, echo serca czy do kardiologa ( ok. raz na 6 m-cy), jak też wyjazdy do szpitala w K. czy w K. Wnioskodawczyni gotuje, sprząta, pierze, prasuje, zmienia pościel, robi zakupy, realizuje recepty (1, 2 razy w miesiącu), załatwia sprawy urzędowe ( wg potrzeb), przygotowuje wizytę duszpasterską (raz w miesiącu). J. R. podał, że córka raz w tygodniu pomaga przy kąpieli, asekuruje przy wejściu i wyjściu z wanny, obcina włosy, paznokcie. Wnioskodawczyni mieszka wspólnie z ojcem, mężem ( ten pracuje zarobkowo) i córką ( lat 17), uczennicą liceum. Wnioskodawczyni jest do dyspozycji ojca przez całą dobę, zostawia go samego na około jedną godzinę, gdy wychodzi na zakupy, do apteki czy załatwia sprawy urzędowe. W wywiadzie stwierdzono, że J. R. nie może pozostać sam w domu na kilka godzin, wobec tego wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia.

W ocenie Kolegium rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. J. R. nie jest osobą leżącą, jest w stanie poruszać się samodzielnie po mieszkaniu. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad ojcem podane przez stronę ( pomoc przy ubieraniu, kąpieli, podawanie leków, mierzenie ciśnienia czy cukru, robienie zastrzyków ) nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, by nie można było podjąć choćby w minimalnym zakresie zatrudnienia. Nie są to także czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą zarazem o konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki córki nad ojcem. Niektóre z tych czynności nie są bowiem wykonywane codziennie ( wizyty lekarskie, wyjazdy na badania, zakup leków ). Wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy ojcu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających jej ciągłej obecności, gdyż J. R., nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Pomoc przy ubieraniu, kąpieli, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, robienie zastrzyków czy podawanie lekarstw i posiłków nie wyklucza podjęcia zatrudnienia chociażby w minimalnym zakresie. Stąd -w ocenie Kolegium- zakres opieki nie jest na tyle szeroki, że wyklucza możliwość podjęcia pracy przez wnioskodawczynię, tym bardziej że w tym samym domu, gdzie mieszka niepełnosprawny J. R., zamieszkują oprócz wnioskodawczyni również inni członkowie rodziny, tj. mąż wnioskodawczyni oraz jej córka.

Jak wyjaśnił organ odwoławczy, pozostałe wskazane przez stronę czynności, tj. sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, gotowanie, zmiana pościeli, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji pracy, jak też z pomocą innych członków rodziny zamieszkujących w tym samym budynku, nie wykluczają podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Kolegium opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny ( sprawowania której Kolegium nie kwestionuje ), gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób spokrewnionych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Rezygnacja z zatrudnienia (jego niepodejmowania) musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami. Natomiast rozmiar opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Kolegium podzieliło w konsekwencji stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby rozmiar zakresu opieki i stan J. R. wymuszał na wnioskodawczyni całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Rzeczywisty zakres i charakter opieki, jakiej wnioskodawczym udziela ojcu nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz starszych rodziców i w żadnym wypadku nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tych okolicznościach – zdaniem organu odwoławczego - brak jest spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, uprawniającej do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

B. Ś. zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika zatem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być całodobowa. Skarżąca sprawuje taką opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 20 września 2021 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów, tj. oświadczenia strony i zaświadczenia lekarskiego. Załączyła ww. dokumenty, w tym oświadczenie własne, w którym opisała zakres sprawowanej nad ojcem opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stwierdzić należy, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zdaniem organów obu instancji pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad ojcem, a rezygnacją przez nią z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi związek przyczynowy.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu opieki tej sprawowania. Mimo że każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, to nie oznacza to, że każda osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia.

Kolegium wskazało, że opieka musi dotyczyć czynności związanych z osobą chorego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej nie wyklucza zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zauważyć wobec powyższego należy, że w każdej sprawie w sposób zindywidualizowany rozważyć trzeba, jakiej opieki i w jakim rozmiarze – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby, którymi jest dotknięta - potrzebuje osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem Sąd bezzasadnie Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem a koniecznością rezygnacji przez skarżącą z pracy zawodowej.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (wywiady środowiskowe z lipca i grudnia 2020 r.), J. R., lat 84, ze względu na orzeczoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga opieki i pomocy w codziennych obowiązkach domowych, jak też wsparcia w procesie leczenia i dbałości o higienę osobistą. Choruje przewlekle z powodu niewydolności serca (ma wszczepiony rozrusznik serca), kardiopatii niedokrwiennej, choroby wieńcowej wielonaczyniowej. Jest w stanie po zawale serca, choruje na nadciśnienie tętnicze, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, cukrzycę typu II, przewlekłą chorobę nerek, chorobę zwyrodnieniową stawów, ms problemy jelitowe. Musi być pod stałą opieką skarżącej, gdyż nie jest w stanie sam wezwać pomocy, gdy np. rozrusznik pobudza serce, co wywołuje silne dolegliwości bólowe. Ojciec skarżącej ma problemy z drżeniem rąk, czuje się zdezorientowany. Jak wynikało z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 15 stycznia 2020 r. ojciec skarżącej jest niesamodzielny, wymaga stałej opieki osoby drugiej i pomocy przy codziennych czynnościach życiowych, nie rokuje poprawy, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Ojciec skarżącej z trudem samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie wymaga sprzętu rehabilitacyjnego, nie jest też osobą stale leżącą, jednakże chodzenie po schodach sprawia mu trudności. Chociaż samodzielnie chodzi do łazienki, załatwia potrzeby fizjologiczne, myje twarz, ręce, to jednak wymaga pomocy i asekuracji przy myciu nóg czy kąpieli. Pomoc tę zapewnia skarżąca, która nadto raz w tygodniu pomaga ojcu przy kąpieli, asekuruje przy wejściu i wyjściu z wanny, obcina włosy, paznokcie.

Wskazać należy, że chociaż ojciec skarżącej samodzielnie się ubiera, to jednak ze względu na drżenie rąk i problemy w schylaniu się potrzebuje pomocy przy tak podstawowych czynnościach jak zapięcie guzików, zamka, założeniu skarpetek, założeniu odzieży "przez głowę".

Jednocześnie J. R. samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez skarżącą. Skarżąca jednak stale gotuje, sprząta, pierze, prasuje, zmienia pościel, robi zakupy, realizuje recepty (1, 2 razy w miesiącu), załatwia sprawy urzędowe (wg potrzeb). Wnioskodawczym dodatkowo umawia wizyty lekarskie i pielęgniarskie (np. na pobranie krwi - 1-2 razy w miesiącu), zawozi ojca na wizyty lekarskie, przygotowuje leki wg zaleconych przez lekarza dawek, podaje krople do oczu, robi zastrzyki przeciwzakrzepowe, mierzy ciśnienie i cukier.

Należy podkreślić, że w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, iż J. R. nie może pozostać sam w domu na kilka godzin, wobec tego wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia. Dodano, że choć J. R. stara się być samodzielny, to jednak skarżąca nadzoruje i asekuruje wszystkie jego czynności.

Powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez Kolegium.

W ocenie Sądu nadanie w niniejszej sprawie przez Kolegium decydującego znaczenia okoliczności, że ojciec skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, a część czynności wykonuje samodzielnie, doprowadziło organ odwoławczy do wadliwych wniosków i – co za tym idzie - do wadliwego rozstrzygnięcia.

Zauważyć należy, że opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem nie sprowadza się jedynie do czynności gospodarczych. Skarżąca wykonuje czynności higieniczne, pomaga ojcu w kąpieli, ubieraniu się, dba o higienę osobistą ojca, załatwia wizyty lekarskie, sprawy urzędowe, a także wszelkie inne sprawy, które na bieżąco się pojawiają.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał błędnej interpretacji ustawowego określenia stała lub długoterminowa opieka. Zarówno wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje on rzeczywistą gotowość i możliwość niesienia pomocy, zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien doprowadzić do wniosków odmiennych, niż przyjęte zostały przez organy obu instancji. Ocena zgromadzonych dowodów prowadzi bowiem do konstatacji, że dla zapewnienia codziennego optymalnego funkcjonowania niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca skarżącej, w kontekście jego stanu zdrowia, rozmiar opieki sprawowanej nad nim przez skarżącą jest na tyle znaczny, że faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Wpływ na to ma szereg schorzeń różnorakiej natury, którymi dotknięty jest ojciec skarżącej, a mianowicie stan po zawale serca, choroby sercowo-naczyniowe (skutkiem było wszczepienie rozrusznika serca), inne choroby przewlekłe (POCP, cukrzyca, choroba nerek, jelit, zaćma), skutkujące występującymi bezspornie ograniczeniami w określonych czynnościach dnia codziennego. Mimo zatem, że pewne czynności ojciec skarżącej jest stanie wykonać samodzielnie, to skarżąca musi stale być przy ojcu obecna w celu pomocy i asysty przy wszystkich aspektach codziennego funkcjonowania. Trudno zatem wymagać od skarżącej, aby – jak to wywodzi Kolegium – podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w niewielkim wymiarze czasu pracy, skoro zdecydowaną większość dnia spędza w domu z uwagi na konieczność obecności przy ojcu i sprawowania nad nim opieki.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika zatem, jak przyjęły to organy obu instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stan zdrowia ojca, jego schorzenia i czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki przeczą takiemu stanowisku. Pracownik socjalny potwierdził, że opieka nad ojcem przez skarżącą jest sprawowana oraz że skarżąca nie jest w związku z tym w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w minimalnym zakresie.

Za możliwością podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącą nie może przemawiać również to, że mąż i córka skarżącej mogliby pomóc w sprawowaniu opieki, bowiem ocenie podlegały okoliczności związane z obecnie sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem. Na marginesie jedynie należy wskazać, że mąż skarżącej pracuje, a jej córka jest uczennicą liceum, zatem z przyczyn obiektywnych nie są w stanie wyręczyć skarżącej w opiece nad jej ojcem.

Stwierdzenie przez Kolegium, że skarżąca może pogodzić sprawowanie opieki nad ojcem z aktywnością zawodową jest w ocenie Sądu tezą oderwaną od zebranego w sprawie materiału dowodowego i do tego sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 20 września 2021 r., albowiem nie zezwala na to treść art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dokument stanowiący zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia ojca skarżącej znajduje się w aktach administracyjnych (k. 4 akt organu I instancji), zaś wzięcie pod uwagę oświadczenia skarżącej prowadziłoby w istocie do przeprowadzenia dowodu z wyjaśnień strony, co jest niedopuszczalne w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w sprawie nie zaistniały istotne wątpliwości, które wymagałyby przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzje organów obu instancji, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe stanowisko Sądu.

O kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).