Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1159/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 136 i art 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Małgorzata Łoboz SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M. W. - W., P. W., B. Z., A. W., M. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 15 lipca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.97.2021.BP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości l. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 lutego 2021 r. znak: GN.III.JM.72211-191/04 Starosta Krakowski orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], w granicach części parceli l. kat[...], b. gm. kat. N. W., oraz nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...] w granicach części parceli l. kat. [...], b. gm. kat. N. W., poł. w obr. [...] jedn. ewid. K. m. K., na rzecz: I. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W..

Orzekając w ww. sposób organ I instancji stwierdził, iż zgromadzone w postępowaniu materiały i dowody wskazują, iż zawnioskowana do zwrotu nieruchomości zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia wskazanym w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L. Sa. IW58/102/54 o wywłaszczeniu nieruchomości, na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że działka nr [...] w części zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...], dlatego też jej zwrot stał się niemożliwy.

Odwołanie od decyzji Starosty Krakowskiego złożyli I. M. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., znak WS-VI.7534.3.97.2021.BP utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję, jako podstawę prawną wskazując art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Pismem, które wpłynęło do Urzędu Miasta Krakowa w dniu 16 października 2000 r. A. W. zwrócił się z wnioskiem o zwrot m.in. parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. N. W..

Wojewoda Małopolski, postanowieniem z 22 czerwca 2004 r. znak: RR.VjI.KM.7724-267-04, wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] oraz nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków w granicach zawnioskowanych do zwrotu parcel z uwagi na to, że nieruchomości te stanowią własność Gminy Kraków.

Co do pozostałych części wywłaszczonych nieruchomości toczyły się odrębne postępowania administracyjne.

Orzeczeniem o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L.Sa.IV/58/l02/53, wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jednolity: Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa m.in. parcele l. kat. [...] oraz l. kat. [...], b. gm. kat. N. W.. Przedmiotowe parcele były niezbędne Skarbowi Państwa na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

W dniu wywłaszczenia parcele stanowiły własność A. W..

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział I Cywilny z dnia 19 czerwca 2000 r. sygn. akt [...] spadek po A. W. nabył bratanek A. W. w całości. A. W. zmarł w trakcie postępowania. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G. W. X Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w W. z dnia 21 października 2014 r. sygn. [...] spadek po A. W. nabyły dzieci: I. W.-W., P. W., B. Z., A. W. i M. W., każdy po [...] części. Wszystkie te osoby wstąpiły do postępowania, popierając wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W świetle powyższego niewątpliwie w omawianej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, bowiem wnioskodawcami są spadkobiercy poprzedniego właściciela, a nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją wywłaszczeniową.

Trzecią przesłanką umożliwiającą zwrot jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia konieczne jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie uznaje się, że skutkiem tego wyroku jest przyjęcie, że nawet ewentualne przekroczenie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. przy realizacji inwestycji wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej nie może mieć istotniejszego znaczenia dla oceny zbędności danej nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Jak wynika z treści orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 16 marca 1953 r. znak: L.Sa.lV/58/l02/53, parcele l. kat. [...] i l. kat. [...] były niezbędne Skarbowi Państwa na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Dodatkowo organ I instancji pozyskał z Archiwum Akt Nowych dokumentację dotyczącą celu wywłaszczenia – poprzedzającą wydanie decyzji wywłaszczeniowej, szczegółowo opisaną w zaskarżonej decyzji.

Do akt przedmiotowego postępowania organ I instancji pozyskał także - ze zbiorów Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii w W. - odbitki zdjęć lotniczych obrazujących teren wywłaszczonych nieruchomości wykonanych w latach: 1970, 1975, 1982, 1993 i 1998.

Dodatkowo w dniu 26 października 2005 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości. Jak wynika z protokołu z rozprawy: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi częściowo teren Szkoły Podstawowej nr [...] w K.. Jest on porośnięty koszoną trawą z nasadzeniami drzew liściastych. Jest on ogrodzony od strony ul. [...] murem z cegieł. Od strony al. [...] działka ta stanowi trawnik biegnący wzdłuż muru Szkoły Podstawowej nr [...], na którym znajduje się przystanek autobusowy oraz murowany kiosk. Narożnik tej działki u zbiegu ul. [...] i al. [...] znajduje się poza ogrodzonym terenem tej szkoły i stanowi trawnik wraz z nasadzeniami drzew oraz chodnikiem z płyt betonowych. Od strony ul. [...] granice działki nie są jednoznacznie możliwe do ustalenia. Ustalenie pasa drogowego nastąpi po uzyskania opinii zarządu dróg. Wzdłuż muru tej szkoły od strony ul. [...] działka ta stanowi pas zielenie z nasadzeniami drzew oraz usytuowanym przystankiem autobusowym". Dalej w powyższym protokole widnieje, iż: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, stanowi trawnik (koszona trawa) wewnątrz osiedla mieszkaniowego. Na działce znajduje się słup oświetleniowy".

W dniu 18 czerwca 2015 r. została przeprowadzona kolejna rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości. Zgodnie z protokołem z rozprawy: "Zawnioskowana do zwrotu działka nr [...] ma kształt nieregularny. Granica północna przebiega wzdłuż ogrodzenia metalowego, następnie załamuje się przy budynku szkoły biegnąc wzdłuż jego ścian. Dalej biegnie wzdłuż ogrodzenia metalowego. Granica zachodnia biegnie wzdłuż ogrodzenia metalowego, a następnie na jego przedłużeniu po trawniku w odległości 2 m od chodnika. Granica południowa biegnie wzdłuż krawężnika chodnika przebiegającego wzdłuż ul. [...] przecinając przystanek "[...] chodnik i kończy się na trawniku przy skrzyżowaniu ul. [...] i al. [...]. Granica wschodnia przebiega po trawniku przy skrzyżowaniu ul. [...] i al. [...], dalej w kierunku północnym przecina chodnik, trawnik, betonowy mur przy ścianie kiosku, trawnik znajdujący się wewnątrz terenu ogrodzonego murem, a następnie przecina mur biegnąc po trawniku. Poza murem przecina chodnik betonowy i dalej biegnie po trawniku, kończąc się na betonowym murze. Teren nieruchomości w opisanych powyżej granicach zagospodarowany jest w następujący sposób. Działka w przeważającej części stanowi ogrodzony teren zielony poprzecinany chodnikami z kostki betonowej oraz betonowy plac przy budynku szkoły z którego jest wejście do szkoły. Na terenie zielonym posadzone są drzewa i krzewy. Wzdłuż chodników posadzony są dęby. Przy narożniku południowo-zachodnim znajduje się miejsce pamięci mordu katyńskiego (pomnik, tabliczki upamiętniające, dęby). Teren ogrodzony jest od strony ulic betonowym murem. W pozostałym zakresie działka stanowi teren zielony porośnięty trawą pomiędzy betonowym murem a chodnikami biegnącymi wzdłuż ulicy [...] i al. [...], przecięty w dwóch miejscach chodnikami betonowymi. Od strony ul. [...] na przedmiotowej działce znajduje się przystanek [...]" oraz słup reklamowy". W protokole wskazano następnie, że: "Wnioskowana do zwrotu część działki nr [...] w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. N. , stanowi w terenie fragment zielonego skweru porośniętego trawą i ogrodzonego niskim metalowym płotem, przy którym stoją kosze na śmieci. Skwer ten znajduje się przy ul. [...] pomiędzy blokami".

Dla potrzeb prowadzonego postępowania organ I instancji pozyskał informacje w zakresie posiadania i eksploatacji sieci infrastruktury technicznej zlokalizowanej na przedmiotowej działce.

Pismami z dnia 3 marca 2010 r. i 23 kwietnia 2014 r. znak: GS-11.72211-2-32/00 Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta Krakowa poinformował, że decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 13 lutego 2009 r. znak: GS-02.72244-2-005-11/01, na działce nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. K., ustanowiono trwały zarząd na czas nieoznaczony na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych [...] z siedzibą w K. przy al. [...].

Natomiast pismem z dnia 12 marca 2014 r. dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych [...] z siedzibą w K. poinformował, że działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. K., stanowi teren przyległy od strony południowej do ww. szkoły. Przedmiotowy teren jest zagospodarowany zielenią niską i wysoką oraz alejkami z kostki brukowej, a także ogrodzeniem podmurowanym złożonym z metalowych elementów. Ponadto na działce wybudowano w 1998 r. ekran ekologiczny długości ok. 300 m i wysokości 3 m, oddzielający teren szkoły od ul. [...] i al. [...]. Poza murem jest pas zieleni ogólnodostępnej. W zachodniej części przedmiotowej działki w 2012 r. zostało posadzonych 7 Dębów Pamięci, a w 2013 r. kolejne trzy, w ramach Ogólnopolskiego Programu Patriotyczno-Edukacyjnego "KATYŃ - ocalić od zapomnienia". Upamiętniono w ten sposób oficerów zamordowanych w 1940 r. w Katyniu. W centralnym miejscu znajduje się obelisk (kamień marmurowy) wielkości ok. 180 x 70 x 70. Plac ten (dęby, obelisk) stanowi narodowe Miejsce Pamięci.

Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie pismem z dnia 19 kwietnia 2017 r. poinformował, że działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków, znajduje się poza pasem drogowym dróg będących w zarządzie ZIKiT. Z kolei działka nr [...], poł. w obr[...]. ewid. K. m. Kraków, w części zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...]. W załączeniu przesłano mapę zasadniczą obrazującą przebieg pasa drogowego ww. ulic w zakresie objętym wnioskiem o zwrot.

ZIKiT poinformował również, iż al[...] Rozporządzeniem Ministra Komunikacji w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: bydgoskim, elbląskim, gdańskim, gorzowskim, legnickim, krakowskim, łódzkim, skierniewickim, toruńskim, wałbrzyskim i wrocławskim (Dz. U. z 1986 r. nr 35 poz. 179) zaliczona została do kategorii dróg wojewódzkich. Następnie na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) przedmiotowa ulica stała się drogą publiczną o kategorii powiatowej. Z Kolei ul. [...] stanowi drogę publiczną o kategorii powiatowej na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 21 września 2007 r. w sprawie pozbawienia dróg kategorii dróg krajowych (Dz. U. Nr 180, poz. 1284).

Organ I instancji, stwierdził iż zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków, ze względu na fakt jej zajęcia pod drogi publiczne o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...] - stał się niemożliwy, gdyż wobec regulacji zawartej w przepisie art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych nie mogą one być przedmiotem obrotu.

Dalej organ I instancji stwierdził, iż wobec zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać, że zawnioskowane do zwrotu nieruchomości oznaczone jako działki: nr [...] i część działki nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. K. m. Kraków, w granicach wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. N. W., zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej, jako niezbędne dla Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie -wykonawcy narodowych planów gospodarczych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty Krakowskiego w kwestii wykorzystania na cel wywłaszczenia działki nr [...], która jak wynika z przytoczonych wyżej dowodów (zdjęcia lotnicze oraz protokoły z rozpraw połączonych z oględzinami nieruchomości) stanowiła - co najmniej od 1970 r. - i nadal stanowi teren zielony będący obszarem zieleni izolacyjnej znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego stojącego na działce nr [...] (adres: ul. [...]), która z kolei stanowi współwłasność AGH oraz osób fizycznych, z czego zaś wynika, że miała związek z rozbudową całego kompleksu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, co stanowiło cel wywłaszczenia. Jak wynika z pisma Dyrekcji Budowy A.G.H. z 9 maja 1950 r. znak: 40/50/0-8 skierowanego do Zarządu Miejskiego Wydziału Administracji, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie - jako wykonawca narodowych planów gospodarczych - wnioskuje o "objęcie w posiadanie" m.in. parcel l. [...] i l. kat. [...], celem zrealizowania "zadania w zakresie rozbudowy Zakładów naukowych, budowy gmachów mieszkaniowych dla studentów itd.".

Z kolei w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr[...] jedn. ewid. K. m. Kraków, Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko organu I instancji, że jako zajęta w części pod pasy drogowe dróg publicznych, nie może ona być w tych częściach przedmiotem obrotu prawnego na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.

W pozostałym zakresie zwrócono uwagę, że przedmiotowa działka stanowi zagospodarowany teren zarządzany przez jednostkę oświatową - Zespół Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K., który jako jednostka państwowa powstał w latach 60-tych ubiegłego wieku, a więc w okresie po wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.

W związku z powyższym na uwagę zasługuje stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 939/19, zgodnie z którym: "w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym regulacji zawartych w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym przeszkodą do zwrotu może być trwałe zagospodarowanie nieruchomości, nawet na inny cel aniżeli wywłaszczenie, pod warunkiem, że zagospodarowanie to zostało dokonane przez podmiot publiczny, za publiczne fundusze i na określony cel publiczny (wyroki NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 979/11, wyrok WSA w Rzeszowie z 19 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Rz 170/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 kwietnia 2013 r., sygn. II SA/Bd 127/13 - powołane orzeczenia dostępne (...) na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl)".

W powyższym wyroku Sąd podzielił argumentację, że w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uznanie, że przeszkodą do orzeczenia o zwrocie nieruchomości może być jej zagospodarowanie w sposób, który mógł stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia nieruchomości, choćby odbiegający od pierwotnych założeń.

W przedmiotowej sprawie nieruchomość przeznaczona pierwotnie na cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie została zagospodarowana pod część terenu służącego funkcjonowaniu innej, państwowej jednostki oświatowej - obecnego Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K. - a zatem w omawianej sytuacji doszło do, jakkolwiek istotnej, to jednak modyfikacji pierwotnych założeń, które z jednej strony wpisywały się w charakter pierwotnego celu wywłaszczenia, zaś z drugiej mogły stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, co w ówczesnych realiach nie było praktyką naruszającą obowiązujące regulacje prawne. Należy bowiem podkreślić, że w latach 50-tych i 60-tych funkcjonowały zdecydowanie inne standardy od tych, które zwłaszcza w świetle aktualnie obowiązującej konstytucji stawia się w odniesieniu do obecnie realizowanych inwestycji celu publicznego oraz wywłaszczeń nieruchomości na cele publiczne.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. I. M. W. - W., P. J. W., B. Z., A. W., M. W., zarzucając jej naruszenie

1/ art. 7, 77 i 80 Kpa przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, że działka ew. nr [...] obr[...] stanowi drogę publiczną o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...] i że z tego powodu jej zwrot stał się niemożliwy, a na działce [...] zrealizowany został cel wywłaszczenia;

2/ art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niewłaściwe zastosowanie nie uwzględniające, że na obu działkach nie został zrealizowany cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo, że orzeczenie to wydane zostało prawie 70 lat temu; upłynęło już 7 lat a nie rozpoczęto realizacji celu wywłaszczenia i upłynęło 10 lat a ceł wywłaszczenia nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).

Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że odmowę zwrotu działek nr [...] i [...] poł. w obr. [...]. ewid. K. m. Kraków organ II instancji uzasadnił tym, że działka [...] zajęta jest pod drogę publiczną o kategorii powiatowej - ul. [...] i al. [...]. Zdaniem skarżących jest to nieprawda, czego dowodzą ustalenia dokonane podczas kilku wizji lokalnych, a także ustalenia dokonane w zaskarżonych decyzjach, że na działce [...] ustanowiono trwały zarząd na czas nieoznaczony na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr [...] przy al. [...] w K.. Na drodze publicznej niedopuszczalne jest ustanowienie trwałego zarządu na rzecz Szkoły Ogólnokształcącej. Mapy geodezyjne znajdujące się w aktach jednoznacznie dowodzą, że działka [...] nie jest drogą. Potwierdza to także wpis w kw [...] w działach I i Il. Jest to działka budowlana kategorii "Bi".

Jeżeli jakaś powierzchnia działki nr [...] wchodzi w pas drogowy (co bardzo wątpliwe) to nie ma przeszkód, by ją wydzielić z działki i resztę zwrócić wnioskodawcom. Jasno sytuację taką przewiduje art. 137 ust. 2 u.g.n.

Ponadto treść księgi wieczystej KRlP/00243932/2 nie wykazuje, że na działce nr [...] ustanowiono trwały zarząd na rzecz Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr [...] Nie ma to jednak istotnego znaczenia, gdyż, gdyby ten zarząd istniał to zgodnie z art. 138 ust. 1 ugn z chwilą uprawomocnienia się decyzji o zwrocie zarząd ten by wygasł.

Organ II instancji ustalił, że na przeszkodzie zwrotu działek stoi tylko fakt, że trzecia z przesłanek zwrotu - zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, nie została zrealizowana. Tymczasem faktem jest, że mimo upływu prawie 70 lat od wywłaszczenia obie działki pozostają niezabudowane. Akademia Górniczo-Hutnicza na przedmiotowych działkach nie dokonała żadnych inwestycji.

Fakt, że na działce nr [...] przebiegają: sieć ciepłownicza, gazociąg niskiego ciśnienia, linia kablowa niskiego ciśnienia, sieć wodociągowo-kanalizacyjna nie jest podstawą do odmowy zwrotu, bowiem sieci te są własnością przedsiębiorstw dostawców mediów (art. 49 § 1 Kc), a nie stanowią własności AGH. Istnienie tej infrastruktury nie jest przeszkodą do zwrotu (tak Tadeusz Woś, "Wywłaszcanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexis, W-wa 2011, str. 452). Natomiast ciągi piesze nie zostały wykonane przez inwestora, a zostały wydeptane przez przechodniów, dlatego nie ma podstawy do odmowy zwrotu tej działki [...] (tak str. 451 powołanej publikacji).

Ponadto z decyzji nie wynika, jakie przeszkody widział organ II instancji do orzeczenia zwrotu działki nr [...] obr. [...] przecież jest ona pusta (trawnik), jest w ogóle nie zagospodarowana (działka nr [...] też). Ostatecznie organ II instancji w sposób niejasny uznał, że działka ta też została zagospodarowana przez AGH, ewentualnie jest drogą publiczną, co jest niezgodne z prawdą, bowiem jest to trawnik. Nie dokonał więc organ dostatecznych ustaleń z jakich powodów odmówił jej zwrotu. Proponowana przez organy I i II instancji wykładnia bardzo liberalnego traktowania celu wywłaszczenia, na niekorzyść wnioskodawców, nie znajduje potwierdzenia w orzecznictwie i w Konstytucji.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski wniósł o ich oddalenie i w całości podtrzymał argumentację wynikającą z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Obecnie stan epidemii został zmieniony na stan zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z art. 15zzs4 ust.2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust.3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

Nie wszystkie strony postępowania wskazały adresy na platformie ePUAP, co uniemożliwiło wyznaczenie rozprawy zdalnej. Dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji podlegały uchyleniu.

Nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia oraz następców prawnych byłego właściciela. Także sposób zagospodarowania nieruchomości: obecnie – ustalony w trakcie rozpraw administracyjnych oraz w przeszłości – ustalony na podstawie zdjęć lotniczych nie budzi zastrzeżeń. Ze zdjęć lotniczych wynika, że działka nr [...] przez cały czas stanowiła teren zielony, natomiast teren dzisiejszej działki nr [...] początkowo stanowił również teren zielony, na którym z czasem zasadzono drzewa oraz przeprowadzono cięgi komunikacyjne – chodniki. Dodatkowo na zdjęciu lotniczym z 1993 r. widoczny jest także ekran akustyczny (ogrodzenie), zlokalizowany w południowej części nieruchomości.

Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w znacznej większości prawidłowo, z zastrzeżeniami, o których będzie mowa niżej.

W zakresie przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia stan faktyczny został zinterpretowany wadliwie w odniesieniu do części działki nr [...], a w stosunku do działki nr [...] przesłanka ta nie została wyjaśniona w sposób dostateczny. Podkreślenia wymaga, że żadna z tych działek nie pozostaje obecnie w dyspozycji Akademii Górniczo – Hutniczej.

Jak wynika z pisma ZIKIT z dnia 19 kwietnia 2017 r. znak: OG.442.5.25.2017, niewielka – zaznaczona na mapie dołączonej do pisma – część działki nr [...] zajęta jest pod pas drogowy dróg publicznych: ul. [...] i al. [...]. Zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, zaś drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Oznacza to, że drogi publiczne są rzeczami wyjętymi z obrotu i nie mogą podlegać zwrotowi jako nieruchomość wywłaszczona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2020 r., sygn. I OSK 1084/20 (LEX nr 3075078) grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu. Zatem w odniesieniu do tej części działki nr [...], która zajęta jest pod drogę publiczną zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Jednakże pozostała część wskazanej działki jest – w ocenie Sądu – zbędna na "cele Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie". Jak wynika z omówionych już wcześniej zdjęć lotniczych jest to teren zielony, porośnięty drzewami, z ciągami komunikacyjnymi w postaci chodników. Działka pozostaje w zarządzie Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [...] z siedzibą w K.. Nie do zaakceptowania jest argumentacja zmierzająca do uwypuklenia podobieństwa Akademii Górniczo – Hutniczej oraz aktualnie zarządzającej nieruchomością szkoły jako "państwowych jednostek oświatowych" i doszukiwania się tu "modyfikacji pierwotnych założeń". Pomimo aktualnego orzecznictwa – coraz bardziej liberalnego w interpretacji pojęcia "cel wywłaszczenia" – nie sposób zgodzić się, że na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel w postaci zagospodarowania przez AGH. Dotyczy to w szczególności tej części nieruchomości, która stanowi ogólnodostępny szlak komunikacyjny wykorzystywany przez pieszych uczestników ruchu drogowego, ale także część znajdująca się na terenie szkoły nie została zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia.

Wojewoda Małopolski powołuje się przy tym na wyrok WSA w Krakowie z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 939/19, w którym wyrażono stanowisko, że w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uznanie, że przeszkodą do orzeczenia o zwrocie nieruchomości może być jej zagospodarowanie w sposób, który mógł stanowić podstawę do samodzielnego wywłaszczenia nieruchomości, choćby odbiegający od pierwotnych założeń.

Przede wszystkim wskazać należy, że jest to wyrok nieprawomocny, a ponadto został wydany w bardzo specyficznych okolicznościach faktycznych: wywłaszczone nieruchomości zostały nabyte z przeznaczeniem pod budowę obiektu telekomunikacyjnego - centrali międzymiastowej, podczas gdy na skutek umowy zamiany powstały na nich bloki mieszkalne. Tymczasem działka nr [...] stanowi teren zielony, a zatem jej ewentualny zwrot nie będzie miał tak daleko idących skutków jak zwrot nieruchomości zabudowanej budynkiem wielomieszkaniowym. Dlatego też w ocenie Sądu nie można tu mówić o sytuacji wyjątkowej, skutkującej odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Uznając, że na omawianym terenie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany należy wskazać, że powinna ona podlegać zwrotowi następcom prawnym poprzedniego właściciela – po uprzednim wydzieleniu tej części działki, która nie może podlegać zwrotowi z uwagi na zajęcie pod drogę publiczną.

W odniesieniu do działki nr [...] organ I instancji w ogóle nie wyjaśnił dlaczego uznał, że jej zwrot nie jest możliwy, natomiast Wojewoda podkreślił, że stanowi ona teren zielony będący obszarem zieleni izolacyjnej znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku mieszkalnego stojącego na działce nr [...] (adres: ul. [...]), która z kolei stanowi współwłasność AGH oraz osób fizycznych. Zdaniem organu odwoławczego wynika z tego, że miała związek z rozbudową całego kompleksu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, co stanowiło cel wywłaszczenia.

Odnosząc się do tej argumentacji należy w pierwszym rzędzie wyrazić wątpliwość, na jakiej podstawie dokonano ustaleń faktycznych dotyczących stanu własności działki zabudowanej nr [...]. Wojewoda nie wyjaśnił tego w uzasadnieniu swojej decyzji, brak jest również dowodów na tę okoliczność w aktach sprawy. W tym zakresie postępowanie dowodowe dotknięte jest wadą, bowiem organ odwoławczy czyni ustalenia faktyczne, nie powołując przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie przyjętej tezy.

Ponadto trzeba wskazać, że nawet w razie potwierdzenia tej okoliczności, sam fakt, że AGH jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego położonego na działce sąsiedniej nie przesądza jeszcze o tym, że zieleń na terenie działki nr [...] stanowi realizację celu wywłaszczenia. Istotne jest bowiem w jaki sposób uczelnia stała się współwłaścicielem działki nr [...] i w jakim trybie doszło do jej zabudowy.

W ramach realizacji celu wywłaszczenia AGH planowało również budowę gmachów mieszkaniowych dla studentów. Biorąc pod uwagę jak wielkim przedsięwzięciem jest cały kompleks AGH (obecnie zajmujący niemal cały teren pomiędzy [...]) budynki mieszkalne dla studentów czy pracowników naukowych mieściłyby się w granicach celu wywłaszczenia. Zatem jeżeli budynek położony na działce nr [...] pierwotnie był tego rodzaju obiektem, a dopiero w późniejszym okresie poszczególne lokale zostały wyodrębnione i sprzedane, to cel wywłaszczenia na działce nr [...] należy uznać za zrealizowany, bowiem teren zielony stanowi część terenów mieszkalnych.

Z drugiej jednak strony trzeba przypomnieć, że jedna z wywłaszczonych nieruchomości, co do której toczyło się osobne postępowanie – tj. działka nr [...] okazała się zbędną na potrzeby AGH i w związku z tym została w 1974 roku oddana w użytkowanie wieczyste jednej ze spółdzielni mieszkaniowych (k. 100 – 101 akt administracyjnych I instancji).

Zatem gdyby po uzupełnieniu postępowania dowodowego ustalono, że realizacja budynku na działce nr [...] nie miała nic wspólnego z potrzebami uczelni, która np. jedynie nabyła własność lokalu już po wybudowaniu budynku mieszkalnego, to wówczas nie sposób uznać, że zagospodarowanie działki nr [...] jest zgodne z celem wywłaszczenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadzi postępowanie dowodowe w opisanym wyżej zakresie w odniesieniu do działki nr [...], uzupełniając dowody w zakresie działki nr [...], skoro to z zabudową tej działki zieleń osiedlowa na terenie objętej postępowaniem działki nr [...] jest ściśle związana. Z kolei w zakresie drugiej działki należy wydzielić teren zajęty pod drogę publiczną, a następnie orzec o zwrocie pozostałej części nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia.

Reasumując Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 137 u.g.n. w zakresie działki [...] poprzez błędne uznanie, że nieruchomość ta w zakresie, w jakim nie jest zajęta pod drogę publiczną, nie jest zbędna na cel wywłaszczenia. Z kolei w zakresie rozstrzygnięcia o działce nr [...] - zostało ono wydane bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a zatem narusza art. 7 i art. 77 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego Sąd w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 680 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu i kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżących, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.).