Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 370/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 58 § 1, art. 58 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] prowadził względem X. X. (dalej: "skarżąca") postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu podatku od towarów i usług w kwocie należności głównej [...] zł. Naczelnik dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A (obecnie "[...]" S.A.). W odpowiedzi na zajęcie bank poinformował , że jest brak wystarczających środków pieniężnych na rachunku. Następnie pismem z 29 grudnia 2016 r. skarżąca wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Z uwagi na powyższe Naczelnik postanowieniem z 09 stycznia 2017 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania przez wierzyciela ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Wierzyciel, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z 13 lutego 2017 r. uznał niedopuszczalność zarzutów.

Podczas zawieszenia postępowania egzekucyjnego wskazany ostatnio organ postanowieniem z 08 lutego 2017 r. wstrzymał z urzędu wykonanie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we [...] z 16 sierpnia 2016 r. wydanej po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z 03 października 2014 r., określającej nadwyżkę podatku należnego nad naliczonym za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. do momentu uprawomocnienia się orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarżąca pismem z 10 czerwca 2017 r. wniosła zażalenie na postanowienie z 08 lutego 2017 r., które pozostawiono bez rozpoznania postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we [...] z 23 maja 2017 r.

Mając powyższe na uwadze Naczelnik postanowieniem z 09 lutego 2018 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 08 lutego 2017 r. oraz jego wniosek z 15 lutego 2017 r. dotyczący wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej we [...] z 16 sierpnia 2016 r.

Organ pierwszej instancji postanowieniem z 09 lutego 2018 r. oddalił zarzuty jako nieuzasadnione. Postanowienie to zostało uchylone w wyniku zażalenia skarżącej. Następnie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. powtórnie uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało jednak uchylone postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we [...] z 03 sierpnia 2018 r.

Do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] 24 września 2018 r. wpłynął wniosek skarżącej z 20 września 2018 r. o zwolnienie m. in. zajętego rachunku bankowego w [...] S.A. Zobowiązana podniosła, że rachunki bankowe zostały zajęte na podstawie tytułów wykonawczych wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Na skutek jej "odwołania" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we [...] uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 15 czerwca 2018 r. uznające zarzuty za nieuzasadnione oraz przekazał sprawę wskazanemu ostatnio organowi do ponownego rozpoznania.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z 20 grudnia 2018 r., nr [...] odmówił skarżącej uchylenia zajęcia wierzytelność z rachunku bankowego w [...] S.A. (obecnie [...] S.A.). Naczelnik uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje z powodu tymczasowej niemożności prowadzenia egzekucji. Fakt zawieszenia tego postępowania nie jest wynikiem stwierdzenia, że postępowanie to jest niedopuszczalne. W konsekwencji czynności egzekucyjne dokonane przed zawieszeniem postępowania nie są wadliwe i zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") pozostają w mocy. Zgodnie jednak z art. 58 § 2 powołanego aktu, organ egzekucyjny może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Za uchyleniem czynności egzekucyjnych musi przemawiać ważny interes zobowiązanego, ale również nie może temu stać na przeszkodzie interes wierzyciela. Organ pierwszej instancji zwrócił się do zobowiązanej m. in. o przedłożenie dowodów potwierdzających ważny interes strony.

Skarżąca podniosła, że na zajętym rachunku są zgromadzone środki pieniężne w kwocie [...]zł, które są potrzebne w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Postępowanie egzekucyjne jest zawieszone, a przedłużający się termin rozpoznania sprawy sprawia, że zobowiązana nie może korzystać ze swojego rachunku firmowego, co zacznie utrudnia prowadzenie firmy. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] o zajmując stanowisko w przedmiocie tego żądania wskazał m. in., że skarżąca może dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku m. in. na zasadach określonych w art. 58 § 1 oraz art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Za pozostający bez wpływu na uchylenie zajęcia uznał fakt uchylenia w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 15 czerwca 2018 r. uznającego za nieuzasadnione zarzuty skarżącej w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wyjaśnił ponadto, że w postępowaniu mającym miejsce po uchyleniu wskazanego postanowienia zgodnie z zaleceniami Dyrektora Izby Skarbowej we [...] zbierany jest materiał dowodowy.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] uznał za zasadne argumenty podnoszone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] stwierdzając, że interes Skarbu Państwa stoi na przeszkodzie uchyleniu czynności egzekucyjnej i orzeczeniu zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Odnosząc się do przesłanki ważnego interesu skarżącej jako zobowiązanej wskazał, że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a. mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu dokumentów świadczących o konieczności ich poniesienia. Zgodnie zaś z art. 81 § 4 u.p.e.a. zobowiązany ma możliwość korzystania z rachunku bez zgody organu egzekucyjnego, bowiem zakaz nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata kwot na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac albo innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Omawianą zasadę stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Z akt sprawy nie wynika przy tym aby skarżąca po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, dopełniła formalności, o których mowa w powołanych przepisach. W ocenie organu pierwszej instancji odmowa uchylenia spornej czynności egzekucyjnej nie narusza ważnego interesu skarżącej. W tym kontekście ponownie zaznaczył, że skarżąca może dysponować środkami zgromadzony na rachunku bankowym na zasadach określonych w art. 58 § 1 oraz art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Dalsze utrzymanie w mocy czynności egzekucyjnej, pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego uznał za niezbędne, gdyż jej ewentualne uchylenie może skutkować naruszeniem interesu wierzyciela, a jednocześnie nie wpłynie negatywnie na sytuację materialną skarżącej.

Skarżąca w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w [...] z 20 grudnia 2018 r. wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] postanowieniem z 18 lutego 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy wskazane powyżej postanowienie z 20 grudnia 2018 r. W uzasadnieniu organ drugiej instancji powołał się na treść art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a i wyjaśnił, że postanowienie w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Uznał, że nie doszło do spełnienia wszystkich przesłanek uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej. W kontekście ważnego interesu skarżącej wskazał m. in., że nie przedstawiono żadnych dowodów potwierdzających jego wystąpienie.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1) art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm. – dalej: "O.p.") poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i brak odniesienia się do całości zebranego materiału w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy uchylenia zajęcia wierzytelność z rachunku bankowego. Rację w tym sporze sąd przyznał organowi. Zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zgodnie zaś z art. 58 § 2 u.p.e.a. , organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.

Postępowanie prowadzone na tle ostatniego z powołanych przepisów jest jedynie pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych [tak: wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II FSK 2033/10, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od łącznego wystąpienia czterech przesłanek. Po pierwsze, musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Natomiast czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone [tak: P. Pietrasz, Art. 58. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015].

W niniejszej sprawie nie ma sporu co do spełnienia pierwszej ze wskazanych przesłanek. Skarżąca kwestionuje jednak ustalenia organów świadczące o braku spełnienia drugiej i trzeciej z przesłanek. W kwestii przesłanki ważnego interesu zobowiązanego sąd stwierdza, że musi być ona postrzegana jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z zakresem tej działalności. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje bowiem przekonanie zobowiązanego, a oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych [tak: wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2018 r., I SA/Po 288/18].

Skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów potwierdzających wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających uchylenie zajęcia rachunku bankowego. Ograniczyła się do twierdzenia, że zajęty rachunek jest jej niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej, co świadczy o ważnym interesie zobowiązanego. Pozbawienie możliwości korzystania ze środków znajdujących się na rachunku bankowym stanowi normalną nie zaś nadzwyczajną konsekwencję jego zajęcia.

Organ pierwszej instancji podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego wynikającego z postanowień art. 58 § 2 u.p.e.a. zasadnie zwrócił uwagę na regulacje umożliwiające skarżącej niejako na zasadzie wyjątku na korzystanie ze środków znajdujących na zajętym rachunku. Zgodnie bowiem z powołanym już wcześniej art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zgodnie zaś z art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Treść dwóch przytoczonych ostatnio przepisów umożliwia skarżącej skorzystanie ze środków znajdujących się na zajętym rachunku. Sąd podkreśla, że w toku dwuinstancyjnego postępowania przed organami administracji publicznej skarżąca nie przedstawiła listy płac lub innego wiarygodnego dowodu świadczącego o konieczności poniesienia wydatków tytułem wypłaty wynagrodzeń za pracę. Nie złożyła dokumentów świadczących o konieczności poniesienia innych wydatków. W ocenie sądu również interes wierzyciela stoi na przeszkodzie żądanego przez skarżącą uchylenia zajęcia rachunku bankowego. Czynność ta mogłaby bowiem w konsekwencji doprowadzić do zubożenia skarżącej a przez to zmniejszenia szans na wyegzekwowanie dochodzonych należności.

Mając powyższe na uwadze sąd za bezzasadny uznał zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 58 § 2 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji jest rezultatem wynika prawidłowego zastosowania regulacji prawnej wskazanego przepis Organy prawidłowo stwierdziły brak wystąpienia okoliczności świadczących o ważnym interesie skarżącej w uchyleniu zajęcia rachunku bankowego. Powyższe ustalenie wyłączyło możliwość wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem skarżącej.

Sąd nie podziela również zarzutów niedokładnego ustalenia stanu faktycznego. W postępowaniu egzekucyjnym nie stosuje się przepisów O.p. Zgodnie bowiem z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Niezależnie od powyższego , zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji przeprowadziły zupełne postępowanie dowodowe ukierunkowane na ustalenie okoliczności istotnych z punktu widzenia stosowania art. 58 § 2 u.p.e.a. Zwróciły się do skarżącej o przedstawienie dokumentów potwierdzających wystąpienie ważnego interesu w uchyleniu zajęcia rachunku bankowego. Skarżąca nie złożyła dowodów uzasadniających wydanie żądanego przez nią rozstrzygnięcia.

Podsumowując sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W rezultacie za bezzasadne uznał zarzuty naruszenie art. 122 i art. 187 § 1 O.p. jak i zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 58 § 2 u.p.e.a.

Z powyższych powodów sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.