Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 710/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art.3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1- 3a, art. 24 ust. 2, art. 46, art 47, art. 29 ust. 1 lit. a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 6-8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2008r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), w wyniku złożenia przez A. G. - Skarżącego w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] października 2007 r., którą to decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Kolejnym pismem datowanym na 30 maja 2007r., (w stosunku do poprzednich pism z dnia 29 lipca 2006r., 8 września 2006r., 29 listopada 2006r., 6 kwietnia 2007r. Zakład zawiadomił wnioskodawcę o nie rozpoznaniu tych wniosków ze względu na nierozliczenie konta) A. G. złożył wniosek o umorzenie zaległości składkowych, z powodu braku środków finansowych.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że mieszkanie o powierzchni ok. 33 m2 (pokój z kuchnią), jest własnością żony skarżącego. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje żona i dwoje dzieci: dorosła córka nie osiągająca dochodów oraz małoletni syn. Drugi dorosły syn skarżącego przebywa stale od dwóch lat za granicą. Małżonka zainteresowanego jest osobą niepełnosprawną od stycznia 2005 r. zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i obecnie bez prawa do zasiłku. Organ ustalił również, iż skarżący sezonowo przebywa w [...] w celach zarobkowych, podejmując prace głównie w zakresie naprawy i konserwacji statków, łodzi oraz kutrów, różne prace w dokach, itp. Skarżący oświadczył, iż w okresie, kiedy posiadał zatrudnienie jego dochód wynosił ok. 3.000 złotych netto miesięcznie (karta 52-53 akt administracyjnych). W okresach letnich skarżący przebywa w kraju i pozostaje bez zatrudnienia. Skarżący na potwierdzenie sytuacji finansowej rodziny załączył zeznania podatkowe, zaświadczenia US oraz kserokopię książki przychodów i rozchodów, z których wynika, iż łączny dochód skarżącego i jego żony w 2004 r. wyniósł 17.961,23 złotych, zaś w 2005 r. - 11.625,08 złotych i w 2005 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł skarżący stratę w kwocie 1.510,59 zł. Za 2006 rok skarżący nie składał zeznania podatkowego do Urzędu Skarbowego, a jedynie odprowadzał podatki za granicą.

Skarżący załączył również decyzje MOPR w K., z których wynika, iż rodzina otrzymywała dodatkowe wsparcie finansowe i rzeczowe w formie okresowych zasiłków na dzieci oraz obiadów, paczek spożywczo-chemicznych, dofinansowania do zakupu żywności i artykułów szkolnych. Żona skarżącego w okresie od czerwca 2005 roku do maja 2006 roku miała przyznany dodatek mieszkaniowy. Obecnie rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy MOPR.

Skarżący oświadczył, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki na: czynsz ok. 350-400 złotych miesięcznie (według oświadczenia występuje zaległość za 2 miesiące), energie elektryczną ok. 200 złotych za 2 miesiące, telefon ok. 100-150 złotych miesięcznie, gaz ok. 150-200,00 złotych za 2 miesiące, abonament za TV ok. 18 złotych miesięcznie oraz lekarstwa dla żony ok. 200 złotych (według oświadczenia żona choruje na [...]). Żona skarżącego posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności [...], leczy się również [...]. Zgodnie z orzeczeniem lekarskim żona wnioskodawcy uznana została za zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej.

Skarżący poza zobowiązaniem wobec ZUS posiada zadłużenie, które potwierdził przedłożonymi stosownymi dokumentami, wobec: [...] ok. 8.000 zł, [...] ok. 3.600 złotych oraz ok. 3.300 złotych, [...] ok. 2.100 złotych, [...] ok. 4.600 złotych, [...] S.A. ok. 1.500 złotych, PUP K. 11.000 złotych oraz u osób fizycznych ok. 50.000,00 zł plus ok. 5.500 złotych, które są dochodzone na drodze egzekucyjnej przez firmę windykacyjną po ok. 500 złotych miesięcznie.

Zakład decyzją z dnia [...] października 2007 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwanej dalej: u.s.u.s., odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż brak jest przesłanek przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności. Wskazał, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą i jak wynika z zakresu uprzednio prowadzonej działalności oraz obecnie wykonywanych prac, posiadającą kwalifikacje w zakresie usług budowlanych, które dają realne szanse zarobkowania za granicą oraz w kraju. Zwłaszcza, iż obecnie polski rynek pracy otwarty jest dla osób z kwalifikacjami w branży, w której posiada skarżący doświadczenia. Nadto żona skarżącego, nie jest osobą całkowicie pozbawioną możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania dochodów.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] października 2007 r. W motywach decyzji organ wskazał, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bowiem skarżący osiąga dochody z tytułu pracy wykonywanej za granicą. Nie ma też zastosowania przepis art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074), ponieważ prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została zawieszona z dniem 9 maja 2006 r., a nie wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej, czyli na dzień 1 października 2002 r. do dnia wydania decyzji skarżący posiadał status przedsiębiorcy. Wobec czego zainteresowany mógł skorzystać z umorzenia części należności, znanych na dzień 31 grudnia 2001 r. na podstawie ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

W związku z powyższym organ dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o przepisy art. 28 ust 3 a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ), zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie umarzania i uznał, że również na podstawie tych przepisów nie znaleziono podstaw do umorzenia zaległości.

Organ podniósł, że rozpatrując sprawę miał na względzie dbałość o finanse publiczne i ponownie zauważył, iż sytuacja materialna skarżącego z uwagi na brak stałych dochodów w chwili obecnej nie jest stabilna. Jednakże, zarówno skarżący, jak i jego żona, są w wieku pełnej aktywności zawodowej. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż sytuacja skarżącego jest wyjątkowa i uniemożliwia opłacenie należności względem Zakładu.

Prezes Zakładu odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego ciągłej zmienności wysokość naliczanych przez Zakład odsetek wskazał, że skala odsetek będzie zawsze ulegała zmianie, bowiem, zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nie opłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę (w wysokości i według zasad określonych przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. Nr 137 poz. 926 z późn. zm.) naliczone do dnia zapłaty włącznie, a wpłacone składki i odsetki za zwłokę rozliczane są zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek ( Dz. U. Nr 165 z późn. zm.).

Odpowiadając na zarzut dotyczący otrzymywania decyzji Zakładu, w których organ podawał sprzeczne okresy podlegania ubezpieczeniom wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 13 pkt 4 u.s.u.s. osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresie od rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. Podkreślić jednak należy, iż zgodnie z art. 46 i art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to płatnik składek zobowiązany jest według zasad wynikających z przepisów ustawy, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy oraz przesyłać w terminie określonym w art. 47 deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne i opłacać składki za dany miesiąc. Zakład, zgodnie ze złożonymi przez płatnika deklaracjami, jest instytucją zajmującą się (m.in.) rozliczaniem, porządkowaniem i przekazywaniem składek na właściwe konta i fundusze. Organ podniósł również, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca, i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, to na płatniku składek ciąży także powinność sporządzania poprawnych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych.

Ponadto organ wskazał, iż w sytuacji skarżącego istnieje możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, z którego dotychczas wnioskodawca nie korzystał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 stycznia 2008 r. na decyzję Prezesa Zakładu z [...] grudnia 2007 r., A. G. wskazał, iż pierwszy wniosek o umorzenie należności złożył w dniu 3 sierpnia 2006r. (wniosek z dnia 29 lipca 2006r.) i przez okres ponad roku składał kolejne wnioski wraz z wymaganymi przez organ dokumentami. W związku z powyższym nie zgodził się z obowiązkiem zapłaty odsetek za okres od złożenia pierwszego wniosku o umorzenie do dnia wydania decyzji ostatecznej, tj. za okres około półtora roku. Ponadto zdaniem skarżącego organ nie pozwolił mu spłacać należności w ratach, o co wnosił w 2006 roku.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 9 maja 2008r. skarżący zawarł syntezę swoich poprzednich zarzutów i stwierdził, iż co do zasady nie kwestionuje wysokości zadłużenia, jednakże wskazał, że chciał uregulować tę należność na raty, ale do dnia dzisiejszego nie uzyskał odpowiedzi od organu w tym zakresie. Dlatego też uważa, iż organ winien umorzyć odsetki od należności głównej, gdyż wykazał, że chciał uregulować należności wobec ZUS. Na dowód czego załączył dwie wpłaty na rzecz zaległości w łącznej wysokości 500 złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Badając zaskarżoną decyzję w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

Organ orzekający wskazały, że wobec skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bowiem skarżący osiąga dochody z tytułu pracy wykonywanej za granicą. W związku z tym w niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonych przez organ dokumentów, nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już zaznaczono powyżej, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, iż skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Należy podkreślić, iż w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, lub z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (żona skarżącego posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, lecz została uznana za osobę zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej), pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia).

Prezes Zakładu zasadnie przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wziął pod uwagę kwalifikacje skarżącego, rodzaj zdobytego doświadczenia oraz umiejętności (budowlaniec), wiek wnioskodawcy, stan zdrowia (brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), koniunkturę na rynku pracy i uznał, że skarżący posiada duże możliwości w znalezieniu zatrudnienia na istniejącym rynku pracy. Ustalił, iż obecnie rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a sam skarżący osiąga sezonowo dochody w wysokości około 3 tysięcy złotych miesięcznie netto. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu odsetek od należnych składek w oparciu o ww. przepisy.

Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o umorzenie samych odsetek z powodu przeciągającego się postępowania należy zauważyć, iż jest on bezzasadny, gdyż żaden z powołanych przepisów prawa nie przewiduje takiej możliwości. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie różnicuje przesłanek dotyczących umorzenia od rodzaju należności tj. należność główna, odsetki. W związku z tym kryteria są jednakowe i umorzenie można dokonać tylko na podstawie przesłanek wynikających z ww. przepisów.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zasady państwa prawa (art. 6 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.).

Mając zaś na uwadze podnoszone zarzuty dotyczące przedłużającego się postępowania w przedmiocie umorzenia należności, należy zauważyć, iż zarzut ten jest zasadny w tym zakresie, że postępowanie istotnie toczyło się z przekroczeniem terminów wskazanych w k.p.a. Jednakże uchybienie to nie miało istotnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a tylko takie uchybienie mogłoby spowodować zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu należy wskazać, iż po wpływie wniosku o umorzenie należności organ winien niezwłocznie określić wysokość zadłużenia. Może tego dokonać w dwojaki sposób, bądź poprzez ustalenie wysokości należności na podstawie dokumentów i ich korekt złożonych przez płatnika i w tym zakresie zasadne było wskazanie w zaskarżonej decyzji, iż zgodnie z art. 46 i art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to płatnik składek zobowiązany jest według zasad wynikających z przepisów ustawy, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy oraz przesyłać w terminie określonym w art. 47 deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne i opłacać składki za dany miesiąc. Zakład, zgodnie ze złożonymi przez płatnika deklaracjami, jest instytucją zajmującą się (m.in.) rozliczaniem, porządkowaniem i przekazywaniem składek na właściwe konta i fundusze. Jednakże istnieje również inny sposób ustalenia należności, a mianowicie działanie Zakładu z urzędu. Może to nastąpić np. w przypadku, gdy wymagane dokumenty nie zostaną przez zainteresowaną osobę złożone, Zakład winien zatem starać się z urzędu ustalić w sprawie kwotę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, na podstawie posiadanej dokumentacji i zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisów tych wynika, iż Zakład w takiej sytuacji może podjąć działania służące ustaleniu tej kwoty (art. 48b ust. 1). Dlatego też, zdaniem Sądu, w sytuacji gdy strona rzeczywiście posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, Zakład nie może zasłaniać się niemożliwością ich określenia wywołaną działaniem strony, która pomimo wezwań -z różnych względów- nie składa, czy też składa ale błędnie wypełnione, dokumenty zgłoszeniowe, wyrejestrowujące oraz korygujące dokumentację rozliczeniową. Takie działanie strony może utrudniać ale nie czyni niemożliwym ustalenie stanu zadłużenia figurującego na poszczególnych jej funduszach.

Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących nierozpoznana wniosku skarżącego o rozłożenie zaległości na raty, Sąd zauważa, iż zarzut ten nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej, gdyż rozłożenie na raty należności odbywa się na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy Zakładem, a wnoszącym o rozłożenie na raty, a nie na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 29 ust. 1 lit a u.s.u.s. odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. W związku z tym Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie jest uprawniony do kontroli takich umów.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.