Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 229/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 25 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie: Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant referent stażysta Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 roku sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł. – G. z dnia [...]znak [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł. – G. z dnia [...] Nr [..] odmawiającą przyznania Z.W. zasiłku stałego w miesiącu listopadzie 2005r.

W uzasadnieniu decyzji powołano art. 18 ust.1 pkt 1 i pkt 2, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póź. zm. ) wywodząc, iż przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych oraz opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne jest zadaniem zleconym gminie, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 312,00 zł, zwanej dalej kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, przy czym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeśli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne oraz alimenty płacone na rzecz innych osób. SKO w Ł. zauważyło, iż zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeśli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek ten ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie, z tym że kwota zasiłku stałego nie może przekroczyć kwoty 316,00 zł i nie może być niższa niż 30,00 zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w formie wywiadu środowiskowego ustaliło, iż Z. W. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a podana przez niego informacja o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego nie odpowiada stanowi faktycznemu, zaś dochody jego rodziny wynoszą 882,46 zł miesięcznie, na co składa się emerytura żony oraz dodatek mieszkaniowy. Na tej podstawie organ odwoławczy przyjął, iż aktualną wysokość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 441,23 zł, a różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie wynosi 125,23 zł (441,23 zł 312 zł) .

W konkluzji uzasadnienie SKO w Ł., zauważając trudną sytuację Z. W., podkreśliło, iż pierwsza instancja prawidłowo ustaliła stan faktyczny sprawy i wydała decyzję zgodną z prawem.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Z. W. stwierdził, iż jest ono niesprawiedliwe, gdyż informacja o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego wraz z żoną nie jest wiarygodna, a okoliczność ta, jego zdaniem, jest nie do sprawdzenia. Nadmienił, iż "złożył papiery w sądzie", ale dowiedział się, iż musi uiścić koszty w wysokości 130 zł, dlatego wycofał "złożone dokumenty o separację". Wyjaśnił, iż zmuszony jest mieszkać z żoną, bo nie mą gdzie odejść, ą nadto jest chory i ma zakaz podjęcia jakiejkolwiek pracy (orzeczenie ZUS Komisji Rentowej z kwietnia 2005r. znak 1535395/25/1 i biegłego ZUS). Nie otrzymał renty z uwagi na brak wymaganej liczby lat pracy. Od 20 lat choruje na nogi i nikt nie chce go przyjąć do jakiejkolwiek pracy. Mimo choroby musi zbierać makulaturę, by w ten sposób zarobić na chleb, zbieractwo to jest jednakże coraz trudniejsze z tego względu, że zbieraczy jest coraz więcej i jest okres zimowy. Wskazał, iż od 12 lat jest zarejestrowany w UP jako bezrobotny. Podał, iż jego 65 letnia żona jest chora na serce i przebyła kilka operacji, ma małą emeryturę wynoszącą 712,27 zł w tym stanie rzeczy nie może go utrzymywać. Zauważył nadto, iż od 1 grudnia 2005r. otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 148,20 zł. Zdaniem skarżącego, dużym wyrzeczeniem jest opłacanie opłat, zwłaszcza że część "wysokich dochodów" pochłaniają lekarstwa. W konkluzji skargi wniósł o wnikliwe i "życiowe" rozpatrzenie jego odwołania i przyznanie zasiłku pieniężnego w obojętnie w jakiej formie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, jednakże z innych względów niż podane.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi:

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez Z. W. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł.- G. z dnia [...] Nr [..] odmawiającą przyznania Z. W. zasiłku stałego w miesiącu listopadzie 2005r., Sąd dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.)oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ), zwanej dalej k.p.a., a w szczególności zaś art. 7 k.p.a.

W pierwszej kolejności zauważyć należało, iż jako podstawę zaskarżonej decyzji organy obu instancji przyjęły przepis art. 37 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek ten ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym, osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; w przypadku osoby w rodzinie zaś w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.

Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 i art. 7 powołanej ustawy, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", jeśli jednocześnie wystąpi co najmniej jedna z przyczyn wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, tj ubóstwo; sieroctwo; bezdomność; bezrobocie; niepełnosprawność; długotrwała lub ciężka choroba; przemoc w rodzinie; potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze; trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy; trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizm lub narkomania; zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa; klęska żywiołowa lub ekologiczna.

Z uwagi na powołane przepisy skarżącemu Z. W. istotnie nie przysługiwało prawo do przyznania zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego jego rodziny. Jak bowiem wynika z załączonych do skargi akt administracyjnych, w szczególności zaś z wywiadu środowiskowego z dnia 25 listopada 2005r., odcinka renty Z. J. W. oraz decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] dochód rodziny skarżącego w listopadzie wynosił łącznie 890,46 zł netto(renta w wysokości 712 zł netto oraz dodatek mieszkaniowy 170,19 zł), począwszy od grudnia zaś 860,47 zł netto (renta w wysokości 712 zł netto oraz dodatek mieszkaniowy 148,20 zł). To zaś oznacza, iż rzeczywisty dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosił 445,23 zł, a od grudnia 2005r. 430,23 zł przy kryterium dochodowym dla tej rodziny 316 zł na osobę, dochód skarżącego był zatem wyższy niż kryterium ustawowe, a to uprawniało organy do odmowy przyznania zasiłku stałego. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organy obu instancji prawidłowo oceniły sytuację rodzinną skarżącego, w szczególności fakt wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. W tej kwestii Sąd nie dał wiary twierdzeniom Z. W., przede wszystkim dlatego, iż w aktach znajdują się rozbieżne twierdzenia skarżącego. I tak, np. w dniu 1 września 2005r. skarżący oświadczył, iż "nadal prowadzę z żoną wspólne gospodarstwo domowe, na razie nie wystąpiłem o separację", zaś w dniu 25 listopada 2005r. oświadczył, iż "w całkowitej separacji jesteśmy z żoną od 3 miesięcy. Nie będę występował o separację do sądu, ponieważ nie ma sensu składać wniosku do sądu o separację. W tym wieku może zaistnieć taka sytuacja, że będę potrzebować jakiegoś wsparcia osoby bliskiej, a sprawy sądowe uniemożliwią nam wspólne zamieszkiwanie i zaostrzą i tak trudną sytuację rodzinną". W skardze do sądu administracyjnego zaś skarżący stwierdził, iż nie stać go na założenie sprawy o separację, gdyż koszty sądowe w wysokości 130 zł są dla niego za wysokie. Oceniając powyższe Sąd pragnie zwrócić uwagę na to, iż koszty postępowania nie mogą stanowić dla skarżącego przeszkody w przeprowadzeniu postępowania o separację z żoną, gdyż skarżący może ubiegać się o zwolnienie z tych kosztów, zwłaszcza, że jego sytuacja rodzinna i materialna jest bez wątpienia bardzo trudna. Nadto z akt sprawy nie wynika jakoby skarżący podjął w kwestii zwolnienia go z kosztów jakiekolwiek kroki. Nie bez znaczenia pozostaje też, wynikająca z notatki służbowej MOPS z dnia 22 sierpnia 2005r. okoliczność, iż w dniu 20 czerwca 2005r. skarżący złożył wniosek o separację w Sądzie Rejonowym XII Wydział Cywilny Rodzinny syg. akt XII/115/15/05, jednakże wniosek ten nie został rozpoznany, gdyż skarżący, pomimo wezwania sądu, nie złożył w terminie odpisu aktu małżeństwa. To zaś oznacza, iż przyczyną nie przeprowadzenia wskazanego postępowania nie były koszty postępowania. W świetle powyższych okoliczności zdaje się, iż rzeczywistą wolą Z. W. nie jest zakończenie związku małżeńskiego. Trudno także dać wiarę twierdzeniom żony skarżącego o złych stosunkach małżeńskich. Gdyby w istocie tak było, skarżący nie złożyłby w dniu 25 listopada 2005r. oświadczenia o wskazanej wyżej treści. Nie mógłby on bowiem liczyć na jakąkolwiek pomoc żony, na wsparcie z jej strony. Z doświadczenia życiowego Sąd wie, iż w takiej sytuacji małżonkowie nie chcą utrzymywać ze sobą żądnych kontaktów, a tym bardziej nie są skorzy do wzajemnej pomocy w trudnej sytuacji. Nie można nie dostrzec i tej okoliczności, iż skoro dodatek mieszkaniowy w wysokości czy to 170,19 zł czy to w wysokości 148,20 zł przekazywany jest na konto zarządcy domu, to oczywiste jest, iż skarżący nie posiadający żadnego dochodu, a w dodatku schorowany, co wiąże się zapewne z koniecznością zażywania lekarstw, musi pozostawać na utrzymaniu żony, zwłaszcza, że zbieractwo makulatury, jak sam stwierdził, jest coraz trudniejsze.

W ocenie Sądu, nie sposób jednakże zaakceptować zaskarżonej decyzji z tego względu, iż w wywiadzie środowiskowym z dnia 25 listopada 2005r., a następnie w swojej skardze, Z. W. oczekiwał, co podkreślił, "pomocy finansowej w jakiejkolwiek formie". Z tego względu zakwalifikowanie wniosku skarżącego przez organ jako wniosku o przyznanie zasiłku stałego, wydaje się wadliwe. Przy tak sformułowanym wniosku organy obu instancji obowiązane były rozważyć z urzędu możliwość przyznania skarżącemu pomocy finansowej w innej formie niż zasiłek stały, zwłaszcza w sytuacji, kiedy miały one świadomość, iż skarżący nie spełnią przesłanek do przyznania tego zasiłku. Nie budzi wszak żadnej wątpliwości okoliczność, iż skarżący jako człowiek nieporadny życiowo mógł, a zapewne tak było, nie mieć rozeznania co do obowiązujących przepisów prawnych, co do przesłanek przyznania pomocy społecznej, co do tego, o jaką formę pomocy może skutecznie wystąpić. Oczekiwał on więc na pomoc ze strony organów w tej mierze skoro swoje żądanie sformułował "pomoc finansowa". Zauważyć nadto należy, iż pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną dla ludzi ubogich i wielokrotnie nie przystosowanych do życia w nowych warunkach społeczno gospodarczych. Ludzi takich zaś nie można pozostawiać bez pomocy. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie ma wątpliwości co do trudnej sytuacji życiowej Z. W., stosownie bowiem do orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 13 kwietnia 2005r. jest on niezdolny do pracy, a czasu powstania tej niezdolności nie da się ustalić, nie ma ustalonego prawa do renty z tytułu wskazanej niezdolności, jak bowiem wynika z decyzji ZUS z dnia [...] znak [..] nie legitymuje się on wymaganym okresem składkowym, niezbędnym do nabycia tegoż prawa, a nadto owa niezdolność powstała w okresie dłuższym niż 18 miesięcy od ustania ostatniego zatrudnienia. To zaś oznacza, iż skarżący został pozbawiony jakikolwiek środków do życia, a jedynym rozwiązaniem jego trudnej sytuacji może być świadczenie z pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy organy naruszyły przepis art. 7 k.p.a. wyrażający zasadę uwzględniania słusznego interesu strony i interesu społecznego. W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalna jest sytuacje, w której organy dają priorytet interesowi społecznemu, w tej sprawie finansowemu interesowi organów pomocy społecznej. W toku ponownego rozpoznawania sprawy organy winny więc rozważyć przesłankę słusznego interesu skarżącego i rozważyć możliwość przyznania mu innej formy pomocy społecznej, w szczególności pomocy przewidzianej w art. 41 powołanej ustawy, a szczegółowe motywy nowej decyzji winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ł. – G. z dnia [...] Nr [...] są niezgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej i przepisami procesowymi, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę uwzględnił.