Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1146/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 1, art. 2
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2016 r., nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania M. M. i H. M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: [...], orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] w L., wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1950 r., znak: [...] o pow. 3052 m2, obejmującej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb 22 - P., ark. mapy 7).

W uzasadnieniu wyjaśnił, że wskazanym wyżej orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1950 r. Wojewódzkiej Rady N. w L. wywłaszczono z dniem [...] maja 1945 r. nieruchomość o pow. 3052 m2, położoną w L. przy ul. [...], ujawnioną w księdze wieczystej nr [...] "Łąka" Sądu Grodzkiego w L., będącą własnością J. M. oraz graniczącą z nią częścią nieruchomości o pow. 16 m2, będącą własnością W. S.. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa "[...]" na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych. Ponadto wskazano, że ustalenie odszkodowania dokonane będzie na wniosek właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, a wypłata odszkodowania może nastąpić w państwowych papierach wartościowych po wydaniu rozporządzenia Rady Ministrów o zasadach, trybie i sposobie wypłaty.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2007 r. M. M. M., H. R. M. i P. T. W. zwróciły się do Prezydenta Miasta L. o zwrot nieruchomości o pow. 0,3052 ha wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N., stanowiącej do czasu wywłaszczenia część nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] i Nadłącznej 3 uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...]. Zdaniem wnioskodawczyń wywłaszczona nieruchomość jest przedmiotem najmu i dzierżawy na rzecz podmiotów komercyjnych, co jest sprzeczne z celem wywłaszczenia.

Legitymacja wnioskodawców do wystąpienia z wnioskiem o zwrot została ustalona na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 1989 r., sygn. akt II Ns [...], zgodnie z którym spadek po J. M., zmarłym [...] marca 1961 r. nabyły dzieci: M. M. M., H. R. M. i P. T. W. po [...] części oraz żona J. M. w [...] części z wyłączeniem udziału spadkodawcy w majątku objętym do chwili jego śmierci współwłasnością ustawową, udział ten przypadł dzieciom spadkodawcy: M. M. M., H. R. M. i P. T. W. po [...] części. Spadek po J. M., zmarłej [...] października 1985 r. nabyły dzieci: M. M. M., H. R. M. i P. T. W. po [...] części każda z nich. W dniu [...] marca 2008 r. zmarła P. T. W.. Spadek po niej, stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt II Ns [...] nabyły siostry: M. M. M. oraz H. R. M. po [...] części każda z nich.

Postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], obejmujące aktualną działkę ewidencyjną nr [...] było wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć organów administracji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] (obecnie [...]) w obrębie geodezyjnym 22 - P. arkusz mapy 7, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3019 ha, przejętej na rzecz Państwa na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Zdaniem organu I instancji przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia oraz w terminach określonych w art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Od powyższej decyzji wnioskodawcy wnieśli odwołanie do Wojewody. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przesłanką uchylenia było naruszenie art. 10 k. p. a. oraz nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie.

Działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. ponownie orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji stwierdził, że wywłaszczona nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] od chwili wywłaszczenia przez okres kilkudziesięciu lat była zagospodarowana zgodnie z celem przejęcia, a zatem wymienione w art. 137 ust. 1 ustawy przesłanki zbędności nie zostały spełnione. Ponadto fakt, że poprzednik prawny wnioskodawczyń nie legitymował się tytułem własności do wywłaszczonej nieruchomości oraz ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, ujawnionego w księdze wieczystej, wyklucza możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwołanie do Wojewody złożyła pełnomocnik wnioskodawczyń. Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. ponownie uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że organ I instancji powinien rozważyć czy na gruncie rozpoznawanej sprawy nie doszło do wywłaszczenia udziału w nieruchomości, a jeśli tak, to niedopuszczalne jest wystąpienie z roszczeniem o zwrot udziału w nieruchomości.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. Od powyższej decyzji po raz kolejny odwołała się pełnomocnik stron. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na skutek wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt. II SA/Lu 578/15 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lutego 2014 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14 (Dz. U z 2015 r" poz.1039), w którym Trybunał orzekł, iż art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., w zakresie w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe, WSA w Lublinie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku TK, wskazał, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, jak i jednemu ze współwłaścicieli (bądź jego spadkobiercom) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu zwrotowym. Oparcie zatem decyzji administracyjnej na przepisie, który został uznany za niekonstytucyjny, zobligowało Sąd do uchylenia obu decyzji organów administracji.

Ponownie rozpatrując przedmiotowy wniosek Prezydent Miasta L., decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. odmówił zwrotu nieruchomości.

Wskazał, że podstawą materialno-prawną orzeczenia PWRN były przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20 poz. 138).

Organ I instancji ustalił, że w wyniku kolejnych etapów dziedziczenia spadkobiercami poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości są: M. M. M. c. J. i J. oraz H. R. M. c. J. i J. po [...] części każda z nich (k. 16 i 99).

W trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego sporządzony został przez geodetę uprawnionego operat techniczny wywłaszczonej nieruchomości, zarejestrowany w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. w dniu [...] grudnia 2011 r. pod nr [...]. W oparciu o powyższą dokumentację organ I instancji ustalił, że wywłaszczona nieruchomość o pow. 3052 m2 oznaczona projektowanym nr [...] o pow. 0,3003 ha położona w L. przy ul. [...] (obręb 22 - P., arkusz mapy 7) stanowi aktualnie część działki nr [...] o pow. 0,3019 ha. Jak wynika z załączonego opisu i mapy rozliczenia powierzchni wywłaszczonej działki różnica jej powierzchni z powierzchnią aktualną ujawnioną w ewidencji wynika z nowych pomiarów ewidencji gruntów w latach 1965-66 oraz nowych obliczeń powierzchni metodą analityczną ze współrzędnych.

W toku przeprowadzonych w dniu [...] lutego 2008 r. oględzin stwierdzono, że działka będąca przedmiotem wniosku o zwrot jest ogrodzona i całkowicie zabudowana: budynkiem hali napraw, budynkiem magazynowym, zakładem naprawy samochodów osobowych, a plac w całości jest utwardzony trylinką. Ponadto na ww. działce znajduje się nieczynny zbiornik gazu (butla). Między zabudowaniami a ogrodzeniem znajduje się miejsce, gdzie składowane są odpady, na gruncie umieszczono przyczepę kempingową wolnostojącą. Całość placu jest zaniedbana i zniszczona.

Podczas przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2008 r. rozprawy administracyjnej pełnomocnik wnioskodawczyń podtrzymała wniosek o zwrot działki nr [...] położonej w L. przy ul. [...], zaś pełnomocnik [...] oświadczyła, że nie uznaje wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i wnosi o jego oddalenie. Ponadto pełnomocnik wskazała, że do chwili uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] i wyłonienia Spółek "córek", czyli do 2003 r., cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim było pomieszczenie garaży dla samochodów kolei i naprawy taboru kolejowego został spełniony. Funkcja ta po październiku 2003 r., tj. po dacie uwłaszczenia [...] została jedynie częściowo ograniczona, ponieważ wydzielone spółki w niewielkim zakresie zapewniły sobie pomieszczenia garażowe dla samochodów będących w ich posiadaniu. Do momentu utworzenia spółki [...] S.A., tj. do dnia [...] października 2000 r., wszystkie samochody będące własnością przedsiębiorstwa państwowego [...] umieszczały pojazdy w garażach znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości. Napraw samochodów dokonywano w mieszczących się tam warsztatach samochodowych.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, organ I instancji pismem z dnia [...] lutego 2016 r., zwrócił się do [...].A. - użytkownika wieczystego nieruchomości z prośbą o przesłanie dokumentów dotyczących wybudowania budynków hali napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia na przedmiotowej nieruchomości (jak np. protokołów odbioru budynków, kart środka trwałego, dokumentów potwierdzających przyjęcie nieruchomości na stan). Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. [...].A. poinformowało, że w swoich zasobach nie posiada takich dokumentów.

Następnie pismem z dnia [...] maja 2016 r., [...].A. w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. przekazał organowi I instancji uwierzytelnione kopie dokumentów dotyczących dat wybudowania na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot budynków wskazanych w decyzji L. Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia [...] czerwca 2003 r. oraz dokumenty dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z wykazu środków trwałych znajdujących się na działce nr [...], budynki tam posadowione były wznoszone w latach od 1942 r. do 1977 r.

W oparciu o badanie hipoteczne KW [...] Nr [...]" oraz opis historyczno - prawny nieruchomości, dokonany przez geodetę uprawnionego , Prezydent Miasta L. ustalił, czyją własność stanowiła poprzednio przedmiotowa nieruchomość.

Ponadto organ I instancji ustalił, że wywłaszczona nieruchomość uregulowana była w księdze wieczystej [...] nr [...]" znajdującej się w Sądzie Rejonowym w Ś..

W 1955 r. dla nieruchomości o pow. 0,9116 ha jako ciąg dalszy dla KW [...] Nr [...]" została założona księga wieczysta KW 4108. Po wywłaszczeniu, nieruchomość o łącznej powierzchni 0,3068 ha przy ul. [...] została przeniesiona do księgi wieczystej KW 17829 jako własność Skarbu Państwa - DOKP w L.. Następnie na podstawie mapy z 1994 r., z działki bez numeru o pow. 0,3068 ha powstała działka opow.0,3019 ha. Zmiana w powierzchni była następstwem dokonania nowych pomiarów. Wpisami z [...] listopada 2005 r. działka nr [...] została przeniesiona z KW nr [...] do KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...].A.

W toku dalszego postępowania Prezydent Miasta L. ustalił, że decyzją tego organu z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej działka nr [...] o pow. 0,3019 ha uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 0,0060 ha i [...] o pow. 0,2959 ha (obręb 22 - P., arkusz mapy 7). Działka nr [...] pozostała własnością Skarbu Państwa, natomiast działka nr [...] stała się z mocy prawa własnością Gminy L.. W oparciu o projekt podziału działki nr [...] oraz operat geodezyjno-prawny znajdujący się w aktach sprawy ustalono, że wywłaszczona nieruchomość obejmuje obecnie działki powstałe z podziału działki nr [...], tj. działki nr [...] i nr [...]. Z uwagi na powyższą okoliczność, Wojewoda postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r., wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], obejmującej część działki nr [...] (obręb 22 - P., arkusz mapy 7), będącej własnością Gminy L. i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L..

Organ I instancji ustalił, że wywłaszczona nieruchomość wchodzi obecnie w skład działki nr [...] o pow. 0,2959 ha, uregulowana jest w księdze wieczystej nr LU [...]/5 i stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...].A. z siedzibą w W. wraz z prawem własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość: hali napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia.

Prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności budynków zostało nabyte z mocy prawa z dniem [...] października 2000 r. (k. 68-70), na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach i ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym. Nabycie prawa użytkowania wieczystego zostało poprzedzone postępowaniem uwłaszczeniowym i wydaniem przez Wojewodę decyzji z dnia [...] czerwca 2003 r., która stała się ostateczna w dniu [...] sierpnia 2003 r. Następnie prawo to wpisano do księgi wieczystej w dniu [...] listopada 2005 r., na wniosek z dnia [...] sierpnia 2005 r.

Po zawiadomieniu stron o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezydent Miasta L. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] w L., wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1950 r., znak: [...] o pow. 3052 m2, obejmującej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obręb 22 - P., ark. mapy 7).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły M. M. i H. M. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: art. 33 ust. 3 u. g. n. i art. 240 k. c., art. 136 ust. 1 u. g. n., art. 137 ust. 1 pkt. 1 i pkt 2 u. g. n., a także naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, a to: art. 6, 7, 8, 80, 77 § 1, 84 § 1, 11 i 107 k. p. a.

Mając na uwadze postawione zarzuty, na podstawie art. 138 § 2 k. p. a. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Rozpatrując odwołanie oraz całość zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie wnioskodawczyń jest niezasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Organ zaakceptował poczynione przez Prezydenta Miasta L. ustalenia faktyczne, na podstawie których oparł swoją ocenę. Ponadto podzielił również rozważania prawne organu I instancji.

Wskazał, że przesłanki zwrotu nieruchomości zostały uregulowane w art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774), który w ust. 3 przewiduje, iż poprzedni właściciel może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczenia. Regulacja ta znajduje zastosowanie także w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o przepisy inne, niż wyżej powołana ustawa. W orzecznictwie sądowaadministracyjnym ugruntował się pogląd, że przepis art. 136 u. g. n. znajduje zastosowanie do wszelkich wypadków wywłaszczenia nieruchomości. Dotyczy to również ustaw i innych aktów normatywnych, które stanowiły podstawę wywłaszczenia przed 1 stycznia 1998 r. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 695/10). W przedmiotowej sprawie podstawą wywłaszczenia był dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945. Zgodnie z art. 4 wskazanego dekretu do wywłaszczenia nieruchomości należało stosować odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 kwietnia 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, co pozwala przyjąć, że w przedmiotowej sprawie doszło do wywłaszczenia sensu stricto, co w konsekwencji zobowiązuje organ, do którego skierowano żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do stosowania przepisu art. 136 ust. 3 u. g. n. Powyższy pogląd prawny zaprezentował również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07. Zdaniem Trybunału wykładnia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie wyklucza stosowania art. 136 cyt. ustawy do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny.

Wojewoda podkreślił, że celem powołanego wyżej dekretu nie było pozyskiwanie gruntów na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel publiczny, ale odjęcie z dniem 9 maja 1945 r. własności nieruchomości już wcześniej władczo zajętych i wykorzystywanie ich na różne cele wymienione w dekrecie. Przesłanką wydania decyzji wywłaszczeniowych na podstawie tego dekretu było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, a unormowania dekretu sankcjonowały stan faktyczny, który zaistniał na nieruchomości już w okresie wojny 1939 - 1945. Analiza przepisów dekretu prowadzi do wniosku, że akt ten przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt, że działka o pow. 0,3052 ha będąca przedmiotem wniosku o zwrot została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa [...] na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych. Cel ten został określony w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1950 r. (k. 12). Jak stwierdził w zaskarżonej decyzji Prezydent Miasta L., co podzielił również Wojewoda cel ten został zrealizowany, bowiem od chwili wywłaszczenia przez okres kilkudziesięciu lat działka była zagospodarowana zgodnie celem przejęcia, o czym świadczą dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, oględziny przeprowadzone na nieruchomości oraz oświadczenia pełnomocnika [...]. W pierwszej kolejności należy wskazać na wniosek Dyrekcji Okręgowych [...] z dnia [...] października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego dla potrzeb [...] nieruchomości położonych przy ul. [...] (pisownia z wniosku) i ul. [...]. We wniosku tym wskazano, że na nieruchomości położonej przy ul. [...] "zostały pobudowane przez byłą Kolej W. garaże dla samochodów kolejowych i do chwili obecnej na ten cel służą, jako jedyne pomieszczenie dla samochodów Centrali Dyrekcji, jak i podległych jednostek służbowych na terenie L.". Organ II instancji wskazał również na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2003 r., wydaną w sprawie uwłaszczenia przedsiębiorstwa państwowego [...]. Wymienione w niej bowiem zostały składniki majątku przedsiębiorstwa [...] znajdujące się na nieruchomości, tj.: budek hali napraw, budynek magazynowy, budynek portierni, garaż blaszany, sieci przyłączy stanowiące obiekty infrastrukturalne kolei, ogrodzenie oraz plac z trylinki. Do akt postępowania zostały dołączone ponadto protokoły przekazania środka trwałego, z których wynika, że znajdujące się na nieruchomości nr [...] (przed podziałem nr [...]) budynki były wznoszone w latach od 1942 r. do 1977 r. Co więcej, jak oświadczyła pełnomocnik [...] w toku przeprowadzonej rozprawy administracyjnej, do chwili uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] i wyłonienia Spółek "córek", czyli do 2003 r., cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim było pomieszczenie garaży dla samochodów kolei i naprawy taboru kolejowego został spełniony i realizowany. Do momentu utworzenia spółki [...] S.A., tj. do dnia [...] października 2000 r., wszystkie samochody będące własnością przedsiębiorstwa państwowego [...] umieszczały pojazdy w garażach znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości, zaś napraw samochodów dokonywano w mieszczących się tam warsztatach samochodowych.

Nie budzi również wątpliwości, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość, oznaczona obecnie nr [...] (obręb 22 - P., arkusz mapy 7), jest własnością Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...].A. z siedzibą w W. wraz z prawem własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość: hali napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia. Uregulowana jest w księdze wieczystej nr LU [...]/5 prowadzonej przez Sąd Rejonowy L. - Zachód z siedzibą w L. X Wydział Ksiąg Wieczystych.

W związku z powyższym Wojewoda stwierdził, że obecny stan prawny działki o nr [...] (obręb 22 - P., arkusz mapy 7) nie budzi żadnych wątpliwości, a w szczególności oczywistym jest, że działka ta nie znajduje się obecnie we władaniu Skarbu Państwa. W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym orzeczenie o zwrocie tej nieruchomości na rzecz następców prawnych byłej właścicielki jest niedopuszczalne, i to nawet wówczas, gdyby nieruchomość tę można było uznać za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u. g. n. Powyższe stanowisko organu odwoławczego jest konsekwencją uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14. W uchwale tej stwierdzono, że nawet jeśli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u. g. n., to podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury związanej z powiadomieniem byłego właściciela lub jego spadkobierców o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem możliwy jedynie w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje bowiem wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale wskazał, co podzielił również Wojewoda, że zbyt daleko idący jest dotychczasowy pogląd prezentowany przez organy i sądy administracyjne, zgodnie z którym postępowanie o zwrot nieruchomości, wobec której Skarb Państwa utracił tytuł prawny powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a., zaś organy powinny "podejmować wszelkie dostępne środki mające na celu cofnięcie skutków zadysponowania wywłaszczoną nieruchomością na rzecz osób trzecich". Zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a. jest w takiej sytuacji nieuzasadnione m. in. dlatego, że art. 100 § 1 k. p. a. nie tworzy dla organu administracji publicznej materialnoprawnej podstawy do wystąpienia do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, lecz stanowi jedynie podstawę procesową w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W związku z powyższym możliwość podważenia czynności prawnej, na mocy której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciły władztwo nad nieruchomością, nie ma bezpośredniego znaczenia w sprawie administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w aktualnym stanie prawnym nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) i z tego powodu nie może być zwrócona.

Mając na uwadze powyższe rozważania, aktualny stan faktyczny i prawny nieruchomości Wojewoda stwierdził, że brak jest podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i uwzględnienia zarzutów odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:

- przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 33 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 240 k.c. oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez niepełne rozważenie ich dyspozycji w kontekście zarzutu odwołania i domagania się zwrotu nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste w sytuacji istniejącej możliwości rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego z uwagi na brak realizacji jego celu przez przedsiębiorstwo [...], nadto wykorzystywania od kilkunastu lat nieruchomości na cel sprzeczny z wywłaszczeniem albowiem stricte komercyjny, przy czym legitymację do podjęcia wskazanych działań, co błędnie ustalono ma właściwy organ administracji publicznej nie strona dochodząca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

2. art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 poprzez wadliwą jego interpretację i co za tym idzie błędne stwierdzenie tożsamości celu na jaki nieruchomość została wywłaszczona, a jaki w istocie został zrealizowany, w sytuacji, gdy z punktu widzenia zasady praworządności, cel ten winien być ze sobą zbieżny, a które to okoliczności miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej;

3. art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż nieruchomość wnioskodawczyń nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu powołanego przepisu, w sytuacji gdy wieloletni sposób jej zagospodarowania przemawia za tym, iż okoliczność taka zachodzi, a tym samym dopuszczalny był zwrot nieruchomości na rzecz następców prawnych byłego właściciela, w tym domagania się rozwiązania stosunku użytkowania wieczystego;

- rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 6, 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji z pominięciem odniesienia się do całości zarzutów, zawartych w odwołaniu, a mających za swój przedmiot zagadnienia kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowości jego oceny z punktu widzenia zrealizowania na nieruchomości celu wywłaszczenia wskazanego w stosownej decyzji Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1950 r.;

2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo naruszenia przez ten organ art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w szczególności w postaci niepełnego rozpoznania dowodów osobowych i dowodów z dokumentów obejmujących Orzeczenie z dnia [...] czerwca 1950 r., informacje uzyskane od [...] odnośnie przeznaczenia i rodzaju budynków znajdujących się na nieruchomości, nadto zaniechanie, co również spotkało się z akceptacją ze strony organu II instancji przeprowadzenia z urzędu dowodów w postaci zażądania od [...] dokumentów obejmujących umowy najmu poszczególnych pomieszczeń zlokalizowanych na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania celem ustalenia od kiedy na nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia istnieje stan sprzeczny z potrzebami ruchu kolejowego tj. wykorzystywana jest ona na wynajem nie zaś na potrzeby napraw taboru.

Ustosunkowując się do pierwszego z wywiedzionych zarzutów obejmującego naruszenie art. 33 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisu art. 240 k.c. pełnomocnik skarżącej wskazał, że jego rozpoznanie w postępowaniu odwoławczym nie może zostać uznane za trafne. Ponadto podkreślił, że w danym stanie faktycznym, nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została wywłaszczona w roku 1950, moment nabycia użytkowania wieczystego przez przedsiębiorstwo [...] z mocy prawa to rok 2000, zaś wpis tegoż ograniczonego prawa rzeczowego do księgi wieczystej miał miejsce dopiero w roku 2005. Zatem w ocenie strony skarżącej, nabywca z mocy prawa użytkowania wieczystego, nie będzie pozostawał pod ochroną rękojmi wiary publicznej księgi wieczystej. Konstrukcja art. 5 powołanej ustawy o księgach wieczystych wskazuje, iż rękojmia oczywiście chroni nabycie od osoby uprawnionej według treści księgi wieczystej praw ujawnionych w takiej księdze, ale tylko i wyłącznie nabycie w drodze czynności prawnej rozporządzającej lub zobowiązująco-rozporządzającej, zawartej pod tytułem szczególnym, rękojmia nie chroni również nabycia w drodze czynności prawnych nieodpłatnych. Zgodnie z przywołanymi tu kryteriami rękojmia nie chroni więc nabywcy nieuprawnionego z mocy prawa, albowiem w takiej sytuacji nie jest to czynność prawna odpłatna.

Według pełnomocnika skarżącej nie ma zastosowania w tej sprawie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, na którą powołuje się Wojewoda, sygn. akt I OPS 3/14, a która dotyczyła wyjaśnienia kwestii możliwości wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli Skarb Państwa wyzbył się prawa do tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, z naruszeniem przepisów, które nakładają obowiązek zawiadomienia poprzedniego właściciela (jego spadkobierców) o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz poinformowania o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Pełnomocnik skarżącej wskazał także, że zgodnie z art. 240 k.c. umowa o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed upływem określonego w niej terminu w razie zaistnienia ku temu przesłanek opisanych w dalszej części wskazanego przepisu ,w szczególności jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie. Co również nie budzi wątpliwości rozwiązania umowy dokonuje sąd poprzez wydanie orzeczenia w procesie cywilnym, w którym z mocy art. 33 ustawy o gospodarce nieruchomościami legitymację czynną ma wyłącznie właściwy organ czyli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie strona dochodząca zwrotu nieruchomości, (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 listopada 2002 r., III CZP 69/02). W tym stanie rzeczy przepis art. 100 k.p.a. nie przyznaje szczególnej legitymacji procesowej organowi administracji publicznej do występowania w każdej możliwej sprawie cywilnej zamiast strony, w tym wypadku osób fizycznych, jednakże jednocześnie regulacja ta nie pozbawia organu administracji ani nie przydaje stronie postępowania takiej legitymacji w tych sprawach, w których z mocy przepisu ustawy należy ona do organu administracji publicznej, a taka sytuacja zachodziła w sprawie niniejszej. Z tego też względu zamieszczone wskazania co do braku możliwości wszczęcia stosownego postępowania cywilnego przez organ, przerzucenia tego obowiązku na stronę i braku podstaw tym samym co do zawieszenia postępowania uznać należy za błędne, w tym również w zakresie działań jakie ciążyły na organie administracji.

Z uwagi na powyższe – w ocenie strony skarżącej - w pełni aktualnym jest stanowisko zajęte w odwołaniu, które nie spotkało się z aprobatą Wojewody, iż jeżeli zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości byłym właścicielom, a nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, osoby trzeciej to wówczas organ administracji winien podjąć wszelkie kroki celem doprowadzenia do takiego stanu, kiedy to nieruchomość na powrót byłaby wolna od ograniczonego prawa rzeczowego i możliwym byłby jej zwrot. Należałoby przyjąć jako zasadę postępowania w takich przypadkach, że wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe dopiero wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie została usunięta w trybie właściwego postępowania, co ma istotne znaczenie w przypadku kiedy użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa i zostało stwierdzone decyzją deklaratoryjną, lub zostało ustanowione na mocy konstytutywnej decyzji (vide Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r. sygnatura akt III AZP 24/93). Skarżąca podkreśliła, że Sąd Najwyższy w wyroku z 11 marca 2011 r. (sygnatura akt II CSK 428/10) dopuścił rozwiązanie umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste w odniesieniu do części gruntu będącego przedmiotem umowy, jeżeli określone w art. 240 k.c. przesłanki rozwiązania umowy są spełnione tylko co do części gruntu, dającego się wyodrębnić w drodze podziału nieruchomości. W tym stanie rzeczy jeżeli organ administracyjny ustali, że istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości zobowiązany jest podjąć wszelkie środki prawne zmierzające do odzyskania władztwa przez podmiot publicznoprawny, prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ma bowiem charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 konstytucji), które nie może być ograniczane w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. I OSK 557/07). Pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony gdy się zważy, iż w ustawie przewidziano opisany wyżej w art. 240 k.c. tryb zmierzający do rozwiązania umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze konstytutywnego orzeczenia sądu przy czym prawo żądania rozwiązania użytkowania wieczystego przed upływem ustalonego okresu nie ulega przedawnieniu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r., i sygnatura akt II CSK 473/10). Uwzględnienie przez sąd żądania zgłoszonego powoduje rozwiązanie umowy wieczystego użytkowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2002 r., sygnatura akt III CZP 69/02), a co za tym idzie, odzyskanie przez podmiot publicznoprawny władztwa nad nieruchomością. W dalszej konsekwencji otwiera to możliwość wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Należy wskazać, iż omawiane regulacje, co potwierdza orzecznictwo, znajdują odpowiednie zastosowanie w przypadku domagania się wygaśnięcia użytkowania wieczystego, które zostało nabyte w inny sposób niż za pomocą umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Dotyczy to przede wszystkim nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa przez decyzję administracyjną, zwłaszcza przez uwłaszczenie ex lege państwowych i komunalnych osób prawnych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r., sygnatura akt III AZP 5/95). Według strony skarżącej organ sprzecznie z zasadą praworządności zaniechał zawieszenia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 97 k.p.a. i podjęcia czynności zmierzających do spowodowania wygaśnięcia użytkowania wieczystego. Podkreślono, że działka objęta żądaniem zwrotu od kilkunastu już lat nie była wykorzystywana na potrzeby kolei, a jest przedmiotem dzierżawy, a więc miała charakter inwestycyjny. Przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" miały, co zostało wskazane w odwołaniu, wyposażyć kolej w stosowne zabudowania dla realizacji celu tego przedsiębiorstwa , nie jest więc jego realizacją prowadzenie na nieruchomości działalności w żaden sposób nie związanej z kolejnictwem, co więcej sprzecznej z celem wywłaszczenia wskazującej wprost na zbędność danej nieruchomości na ten cel, garażowania pojazdów kolejowych.

W związku z tym zarzutem konieczne było zgromadzenie pełnego materiału dowodowego obejmującego również ustalenie od jakiego czasu nieruchomość będąca przedmiotem postępowania jest wynajmowana, dzierżawiona. Na działce [...] od kilkunastu już lat prowadzona jest działalność komercyjna sprzeczna z celem wywłaszczenia, który nigdy nie był realizowany na tej działce. Zasadnym było zatem zażądanie od [...] przedłożenia umów najmu jakie winny być zawierane w formie pisemnej z najemcami poszczególnych pomieszczeń zlokalizowanych na nieruchomości, alternatywnie skorzystanie z możliwości ustalenia tych najemców na podstawie ogólnodostępnych wpisów w ewidencjach po uprzednich oględzinach nieruchomości i ich przesłuchania na okoliczność zweryfikowania rzeczywistej daty, w której na nieruchomości przestały być realizowane jakiekolwiek czynności związane z obsługą ruchu kolejowego. Wniosek o konieczności podjęcia działań z urzędu wynika z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. które wskazują, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, oraz inne czynności niezbędne dla załatwienia sprawy.

W ocenie pełnomocnika, decyzja jaka została wydana nie została oparta na kompleksowym rozważeniu całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, również w kontekście zarzutów. Natomiast organ odwoławczy obligatoryjnie, oprócz rozstrzygnięcia sprawy merytorycznie, winien odnieść się do postawionych zarzutów wskazując, czy strona miała, czy też nie miała racji.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że nie ma możliwości potraktowania jako dowodu, z uwagi na charakter i okoliczności sprawy, oświadczenia pełnomocnika strony, bowiem tym mogłoby być przesłuchanie strony. Zatem oparcie orzeczenia na oświadczeniu pełnomocnika stanowi o skorzystaniu ze środka dowodowego, jaki nie mógł posłużyć do tego celu. Co do pozostałych dowodów i ich oceny podniesiono, że zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, do których należy oparcie się na materiale dowodowym zebranym zasadniczo bezpośrednio przez organ. Po drugie ocena zgromadzonego materiału powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu tego materiału, co oznacza, że organ w tej analizie nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu. Nie ma przy tym znaczenia na jakim etapie postępowania wyjaśniającego dany dowód został przeprowadzony. Organ winien w tej fazie postępowania odpowiednio usystematyzować materiał dowodowy w jego całokształcie rozważając jednocześnie znaczenie i wartość poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy przy uwzględnieniu wzajemnych powiązań między dowodami, zasad logiki i doświadczenia życiowego. Te ostatnie reguły w sprawie niniejszej zostały przekroczone w stopniu istotnym, czego nie zauważył organ drugiej instancji. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie z rezultatami wspomnianej w decyzji wizji stwierdzono, iż na nieruchomości stanowiącej utwardzony plac z płyt chodnikowych znajduje się budynek hali napraw, budynek magazynowy, zakład naprawy samochodów, nieczynny zbiornik gazu (butla stalowa), miejsce składowania odpadów. W trakcie wspomnianej czynności nie stwierdzono istnienia na nieruchomości jakichkolwiek pomieszczeń garażowych. Oględziny nie potwierdzają poglądu o zrealizowaniu celu wywłaszczenia, a zostały uznane za dowód fakt ten stwierdzający. Powyższej okoliczności, realizacji celu, nie potwierdza również nie dość wnikliwie przeanalizowana podczas oceny dowodów decyzja Wojewody z dnia [...] czerwca 2003 r., gdzie jako składniki majątku kolei wymieniono budynki hali napraw z 1942 r. i 1959 r., budynek magazynowy z 1969 r., budynek portierni z 1977 r., garaż blaszany z 1971 r., sieć przyłączy, przy czym co wynika z dowodów budynek hali napraw wybudowano już po wywłaszczeniu, budynek magazynowy również, sieć wodociągowa i kanalizacyjna powstały w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, blaszany garaż o konstrukcji stalowej 11 lat po wywłaszczeniu. Z powyższego zapisu wynika, iż na nieruchomości wbrew jasno określonemu celowi wywłaszczenia nie wzniesiono garaży dla pojazdów kolejowych, lecz stworzono tam bazę remontową pojazdów kolejowych, a więc wykorzystano ją na cel diametralnie odmienny od wskazanego w decyzji. Tym samym bezsprzecznie organ pierwszej instancji oparł się na dowolnie ocenionych dowodach lansując pogląd o tożsamości owego celu z pominięciem treści zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i wyników wizji lokalnej przeczącej temu i na tak sprzecznych ze sobą dowodach skonstruował ustalenia faktyczne stwierdzając, iż cel wywłaszczenia w postaci budynków garażowych został zrealizowany, w sytuacji gdy takowe budynki w ogóle na nieruchomości się nie znajdują i w toku wcześniejszych czynności, wydawanych decyzji, nikt nie stwierdził aby takie budynki w ogóle zostały wybudowane. Błąd ten został następnie powielony przez organ drugiej instancji, który również wadliwie stwierdził fakt zrealizowania celu wywłaszczenia.

Pełnomocnik skarżącej wskazał, że art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanawia generalny zakaz, użycia nieruchomości wywłaszczonej na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Nie jest więc dopuszczalne zrealizowanie na takiej nieruchomości innego celu niż cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nawet w przypadku, gdyby ten inny cel był celem publicznym albo celem należącym w przeszłości do ustawowego katalogu celów uzasadniających dopuszczalność wywłaszczenia. W takiej sytuacji poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że na przedmiotowej działce wybudowano obiekty infrastrukturalne: halę napraw dopiero w roku 1959, budynek magazynowy po 20 latach w roku 1969, garaż blaszany w 1971 r. Z przytoczonych faktów niezbicie wynika, iż pierwsze inwestycje rozpoczęto 9 lat po wydaniu orzeczenia przez Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. i nie obejmowały one budowy garaży dla samochodów, a wręcz przeciwnie obiektów o odmiennym przeznaczeniu remontowym, magazynowym, co pełnomocnik skarżącej uważa za naruszenie celu na jaki nieruchomość została wywłaszczona. Pojawiający się w niektórych dokumentach blaszany garaż, bez sprecyzowania czy był to w ogóle obiekt trwale z gruntem związany, nie skutkuje uznaniem, iż cel wywłaszczenia spełniony.

Strona skarżąca kwestionuje także dochowanie terminów określonych w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności zagadnienie ustalenia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu przez co należy rozumieć nierozpoczęcie inwestycji w ogóle, mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (art. 137 ust. 1 pkt. 1),lub niezrealizowanie mimo upływu 10 lat od tego dnia (art. 137 ust. 1 pkt. 2) przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, celu dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona, spowodowane zarówno brakiem obiektywnych możliwości jego realizacji, jak i leżącymi po stronie tego podmiotu przeszkodami, uniemożliwiającymi osiągnięcie przez niego zamierzonego poprzednio celu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem oceny jest legalność decyzji Wojewody z dnia [...] września 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2016 r., o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] w L., aktualnie część działki nr [...] o pow. 3052 m2 (obręb 22 – P., ark. mapy 7).

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n.

W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Treść przywołanego przepisu precyzuje warunki, jakie muszą być spełnione dla pozytywnego rozstrzygnięcia o zwrocie nieruchomości, a konstrukcja przepisu wskazuje, że winny być one spełnione łącznie. Niewątpliwie żądanie zwrotu winno pochodzić od poprzedniego właściciela nieruchomości uprzednio wywłaszczonej lub jego spadkobiercy, a nieruchomość ta (lub jej część) stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stosownie do uregulowania zawartego w art. 137.

Z kolei, w myśl przepisu art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2).

Na tle przesłanek przywołanych przepisów, sporna w niniejszym postępowaniu jest kwestia czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, czy też cel ten został zrealizowany, co wyklucza możliwość zwrotu.

W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości "wywłaszczeniowy" charakter dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, stanowiącego podstawę prawną odjęcia prawa własności nieruchomości objętej wnioskiem, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Pogląd ten, zdaniem sądu jest w pełni uprawniony i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym ( por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt I OSK 681/09, wyrok NSA z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 1670/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 listopada 2009r., sygn. akt II SA/Po 206/09 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W konsekwencji uznanie wywłaszczeniowego charakteru wymienionego dekretu z 1948r. uzasadniało zastosowanie w sprawie przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.

Rozważania co do spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek art. 137 u.g.n. poprzedzić należy przytoczeniem poglądu prezentowanego w orzecznictwie, który to pogląd skład orzekający w pełni aprobuje, a który znajduje swe źródło w argumentacji zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008r., sygn. akt SK 43/07, dotyczącej dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945. Trybunał wskazał, że "(...) akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Nie można wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej" ( por. OTK-A z 2008r., nr 10, poz. 175).

W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie nastąpiło w trybie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt f rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. oraz art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. nr 20 poz. 138) na rzecz Skarbu Państwa – Przedsiębiorstwa "[...]" na cele pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych. Ponadto wskazano, że ustalenie odszkodowania dokonane będzie na wniosek właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, a wypłata odszkodowania może nastąpić w państwowych papierach wartościowych po wydaniu rozporządzenia Rady Ministrów o zasadach, trybie i sposobie wypłaty. W uzasadnieniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia [...] czerwca 1950 r. zapisano, iż w toku postępowania "(...) udowodniono, że nieruchomości zostały zajęte przed dniem 9 maja 1945r. na cele użyteczności publicznej i aż do chwili obecnej znajdują się we władaniu organów administracji państwowych, będąc zagospodarowane z funduszów publicznych"(kopia odpisu orzeczenia znajdująca się w aktach administracyjnych).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2010r., sygn. akt I OSK 681/09 wywiódł, że " (...) z przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 i 2 omawianego dekretu nie wynika, aby wywłaszczeniu podlegały wyłącznie nieruchomości, na których cel "użyteczności publicznej" został już uprzednio zrealizowany. W świetle wskazanych przepisów należy bowiem rozróżnić "zajęcie nieruchomości na określone cele" od "wykorzystywania na te cele" i "zrealizowania określonego celu". Samo zajęcie nieruchomości na określony cel nie oznaczało, że już w chwili wywłaszczenia była ona faktycznie wykorzystywana na ten cel, a w konsekwencji, że cel ten został zrealizowany. Zajęcie na określony cel stanowi przejaw zamiaru określonego korzystania z nieruchomości, natomiast wykorzystywanie zgodne z zamierzonym celem jest faktyczną realizacją uprzednio podjętego zamiaru". Analogiczny pogląd zaprezentowany został w wyroku NSA z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 1670/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Podzielając powyższą interpretację przywołanych przepisów dekretu z 1948r., stwierdzić należy, iż organ prawidłowo uznał, że niezbędnym jest w sprawie zbadanie przesłanek art. 137 u.g.n.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy i odwołując się do dowodów zgromadzonych w ramach postępowania prowadzonego z wniosku M. M., organ ustalił, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot zarówno przed wywłaszczeniem, jak i po wywłaszczeniu wykorzystywana była na garaże dla samochodów kolei i pomieszczenie naprawy taboru kolejowego. Funkcja ta po dacie uwłaszczenia [...] została jedynie częściowo ograniczona, ponieważ wydzielone spółki w niewielkim zakresie zapewniły sobie pomieszczenia garażowe dla samochodów będących w ich posiadaniu. Do momentu utworzenia spółki [...] S.A., tj. do [...] października 2000 r., wszystkie samochody będące własnością przedsiębiorstwa państwowego [...] umieszczane były w garażach znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości. Ta zaś okoliczność, jak podkreślił organ, świadczy o tym, że nieruchomość była wykorzystana na cele, które legły u podstaw wywłaszczenia, zatem nie stała się ona zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. W myśl wskazanych przepisów, niezbędnym jest ustalenie, czy nieruchomość (w całości lub w części) stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w terminach i warunkach przewidzianych w art. 137 u.g.n.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z 1948r. dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939r. do 9 maja 1945r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Zaś w myśl art. 2 dekretu z 1948r. wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które:

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej;

2) były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych, bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Z treści orzeczenia z dnia [...] czerwca 1950 r. oraz wniosku Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych z dnia [...] października 1949 r. o przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego dla potrzeb [...] w kontekście wskazanych przepisów, stanowiących jego podstawę wynika, że według stanu prawnego i faktycznego na dzień wydania orzeczenia, wywłaszczone tym orzeczeniem nieruchomości zajęte zostały przed dniem 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej i znajdują się one we władaniu organów administracji publicznej, a nadto zostały zagospodarowane z funduszy publicznych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że art. 2 pkt 1f dekretu z 1948 r. przewiduje samodzielną podstawę - cele użyteczności publicznej - w sytuacji, gdy pozostałe cele szczegółowe wymienione w art. 2 pkt 1 a-e, z uwagi na brzmienie dekretu (tytuł, art.1, art. 2), z istoty swej stanowią również cele użyteczności publicznej. Tym samym, zdaniem sądu, cel wywłaszczenia wskazany w orzeczeniu nie może być interpretowany jako nieprecyzyjny, w oderwaniu od w/w zapisów dekretu i ówczesnego stanu faktycznego. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu zwrotowym nie ocenia się celu wywłaszczenia z punktu widzenia jego słuszności, czy też celowości a jedynie, czy cel wskazany w rozstrzygnięciu wywłaszczeniowym został zrealizowany w warunkach i terminach przewidzianych w art. 137 u.g.n., czy też nie. Z akt sprawy wynika również, iż na cel wskazany w orzeczeniu nieruchomość ta była wykorzystywana po jej zajęciu, bezpośrednio przed wywłaszczeniem, a następnie po jej wywłaszczeniu, które nastąpiło na mocy powołanego wyżej orzeczenia. Dowody w postaci dokumentów przekazanych organom administracji przez [...].A. w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. świadczą o tym, że budynki posadowione na przedmiotowej nieruchomości wznoszone były w latach od 1942 r. do 1977 r. Potwierdzeniem uprzednio prowadzonej działalności na nieruchomościach objętych wywłaszczeniem, jest stan tychże nieruchomości (obecnej działki nr [...]), stwierdzony protokołem oględzin, z którego wynika, że działka jest ogrodzona, utwardzona trylinką i znajduje się tam budynek hali napraw, budynek magazynowy i zakład naprawy samochodów osobowych.

W tych okolicznościach za prawidłowe uznać należy stwierdzenie organu o braku przesłanek do zwrotu nieruchomości w przedmiotowej sprawie w myśl art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. wobec zrealizowania celu wywłaszczenia i wykorzystania nieruchomości objętej wnioskiem na cele wskazane w orzeczeniu wywłaszczeniowym.

W ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie organ wyjaśnił wszelkie okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia, a przewidziane przywołanymi przepisami, co znajduje wyraz w treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów procesowych - postępowania dowodowego, sąd nie podzielił stanowiska, że mogły mieć one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Dodatkowo wskazać należy, że obecnie wnioskowana do zwrotu nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...].A. z siedzibą w W. wraz z prawem własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość : halą napraw, magazynu, portierni, garażu blaszanego oraz ogrodzenia.

Zarzut dotyczący nie przeprowadzenia z urzędu dowodów w postaci zażądania od [...] dokumentów obejmujących umowy najmu poszczególnych pomieszczeń zlokalizowanych na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania celem ustalenia od kiedy na tej nieruchomości istnieje stan sprzeczny z potrzebami ruchu kolejowego tj. wykorzystywana jest ona na wynajem, a nie na potrzeby napraw taboru kolejowego – nie zasługuje na uwzględnienie.

Z materiału dowodowego wynika bowiem, że cel wywłaszczenia, którym były "pomieszczenia garaży dla samochodów kolejowych" (niezależnie od tego czy budynek ten - wybudowany w 1942 r. - w ewidencji nazwany został garażem czy też halą czy magazynem) został zrealizowany, bowiem samochody były tam faktycznie garażowane. Zmiana sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości po zrealizowaniu celu wywłaszczenia nie może stanowić przesłanki uzasadniającej żądanie zwrotu tej nieruchomości. Również okoliczność, że na przedmiotowej działce wybudowano także budynek magazynowy, budynek portierni, garaż blaszany oraz przyłącza nie może świadczyć o tym, że nieruchomość zagospodarowano niezgodnie z celem wywłaszczenia. Była ona nadal wykorzystywana w związku z działalnością [...] (garażowanie samochodów i naprawa taboru kolejowego, którą należałoby uznać jako działalność stanowiącą modyfikację celu wywłaszczenia).

Już w uchwale 7 sędziów z dnia 27 stycznia 1988 r. o sygn. III AZP 11/87- OSNC 11/88/149, Sąd Najwyższy wskazał, że należy odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu; zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam. W doktrynie wskazuje się, że wywody zawarte w uzasadnieniu tej uchwały, zachowały aktualność pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami (T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości" LexisNexis 2007 s. 264-265).

W związku tym, że w sprawie niniejszej nie występuje przesłanka zbędności na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu, za bezzasadne należało uznać zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia art. 33 u.g.n. i art. 240 k.c. oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Odnosząc się do zarzutu powołania się przez organ na oświadczenie pełnomocnika [...] co do sposobu wykorzystania przedmiotowej nieruchomości, wskazać należy, że zostało ono przytoczone w uzasadnieniu decyzji jako stanowisko przedstawione w toku rozprawy administracyjnej. Swoje stanowisko podczas tej rozprawy przedstawił także pełnomocnik skarżącej. Natomiast rozstrzygnięcie w tej sprawie organy wydały w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dowody z dokumentów.

Mając powyższe na uwadze i uznając, że kwestionowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.