Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1026/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia 20 lipca 2017 r. nr [...], znak sprawy [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 7 kwietnia 2017 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wobec M. Z. (dalej – "Skarżący").

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:

Skarżący złożył wniosek do ZUS Oddział w T. Inspektorat w B. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w T. wydał w dniu 7 kwietnia 2017 r. decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia powyższych należności z tytułu składek.

Skarżący za pośrednictwem ZUS Oddział w T. złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Podczas prowadzonego postepowania ustalono, że na koncie Skarżącego jako płatnika składek istnieje zadłużenie wynikłe z nieopłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Na dzień złożenia wniosku o umorzenie z tytułu składek zadłużenie to wynosiło: na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 62.516,03 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 15.651,47 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.644,03 zł.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej Skarżącego poczyniono następujące ustalenia. Na dzień złożenia wniosku o umorzenie Skarżący uzyskiwał dochody ze świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanego do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 997,81 zł brutto. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy zostało ustalone od 1 sierpnia 2013 r. Z tego świadczenia dokonywane były potrącenia przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w kwocie 249,45 zł miesięcznie. Kwota wypłacanego świadczenia po dokonaniu ww. potrącenia oraz pobraniu należnego podatku i składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosiła 602,56 zł miesięcznie. Na dzień złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wysokość świadczenia rentowego Skarżącego wynosiła 1.005,31 zł brutto, a po ww. potrąceniach wypłacane było świadczenie w kwocie 606,51 zł.

Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która jest zatrudniona na umowę o pracę w wymiarze ˝ etatu i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości 737,00 zł netto miesięcznie, oraz z teściową, która pobiera rentę rodzinną w wysokości 1.003,64 zł netto miesięcznie. Od dnia 1 marca 2017 r. świadczenie rentowe teściowej wynosiło 1.011,74 zł.

Trzyosobowa rodzina ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 2.318,06 zł miesięcznie, na które składają się opłaty za media, opał, środki czystości, dojazdy żony do pracy, koszty związane z leczeniem i wyżywieniem.

Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego posiada on zobowiązania pieniężne z tytułu podatków wobec Urzędu Skarbowego w wysokości około 20.000,00 zł oraz wobec firm windykacyjnych takich jak U. , B. S.A., I. w łącznej kwocie około 300.000,00 zł.

Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 60 m2 położonego w O. . Z majątku ruchomego Skarżący wskazał telewizor, pralkę, lodówkę oraz meble o bardzo niskiej wartości rynkowej.

Ponadto w wyniku podjętych czynności pozyskano dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej Skarżącego. Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w O. o powierzchni 0,11 ha oznaczonej jako "rola, zabudowane", stanowiącej wspólność ustawową małżeńską, na której ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne. Nieruchomość ta obciążona jest także ustanowionym zabezpieczeniem hipotecznym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B..

Skarżący nie figuruje w rejestrze świadczeniobiorców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B..

Skarżący składał zeznania podatkowe za lata 2012-2015 uzyskując dochód za 2012 r. w wysokości 6.672,08 zł, za 2013 r. – 16.478,06, za 2014 r. – 11.590,54 zł, za 2015 r. – 11.891,00 zł.

W dniu 24 września 2007 r. Skarżący zakupił samochód osoby Volkswagen Transporter 2.4D, rok produkcji 1994, a w dniu 12 listopada 2007 r. samochód osoby Volkswagen Transporter T-4, rok produkcji 1998. W dniu 29 marca 2010 r. sprzedał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszalnego w B. o powierzchni 28,20 m2.

Z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. wynika, że na dzień 26 czerwca 2017 r. Skarżący zalegał z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. na kwotę 4,00 zł. Informacja Skarżącego, jakoby jego zaległości w urzędzie skarbowym sięgały 20.000,00 zł nie znalazła potwierdzenia w informacji Urzędu Skarbowego w B..

W związku z powyższym organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że sytuacja ekonomiczna Skarżącego jest zdecydowanie lepsza od zadeklarowanej.

ZUS przyjął do wiadomości informację Skarżącego o stanie zadłużenia wobec firm windykacyjnych, stwierdzając jednocześnie, że ze względu na brak przedstawienia dokumentacji uznano ten stan za nieudowodniony. Podkreślono przy tym, że należności z tytuły składek mają uprzywilejowaną pozycję zaspokojenia w stosunku do innych należności cywilnoprawnych.

Starostwo Powiatowe w B. poinformowało, że posiadane przez Skarżącego samochody Volkswagen Transporter 2.4D oraz Volkswagen Transporter T-4 zostały sprzedane w dniu 17 marca 2008 r. Data ta zbliżona jest z okresem powstania zadłużenia od kwietnia 2008 r., co dodatkowo pozytywnie powinno wpłynąć w tamtym czasie na płynność finansową Skarżącego. Ustalono, że Skarżący był również właścicielem pojazdów Ford Transit rok produkcji 1999, który sprzedał w dniu 11 kwietnia 2008 r. oraz Fiat 126 650 SX, który został wyrejestrowany w dniu 3 października 2011 r. z uwagi na demontaż. Ponadto w dniu 29 marca 2010 r. Skarżący sprzedał mieszkanie oraz, jak podano we wniosku o umorzenie, przeznaczył uzyskane środki finansowe na pokrycie długu. Jednak pomimo posiadania środków finansowych ze sprzedaży mieszkania Skarżący nie dokonał żadnych znaczących wpłat na poczet posiadanych zaległości z tytułu składek pomimo figurującego i narastającego na jego koncie płatnika składek zadłużenia.

Sytuacja Skarżącego została przeanalizowana i oceniona w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm., dalej – "u.s.u.s.").

Organ II instancji uznał za prawidłowe stwierdzenie Organu I instancji, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Za prawidłową uznano również ocenę przesłanek wskazanych w pkt 3, 5 i 6 powołanego przepisu. Odnośnie przesłanek zawartych w tych punktach Organ II instancji wskazał, że zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który wobec Skarżącego, na wniosek ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne. Ponadto część tytułów wykonawczych została przekazana do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., który także prowadzi swoje postępowanie egzekucyjne. Dotychczas żadne z ww. postępowań nie zostało umorzone.

Organ II instancji stwierdził, że nie można uznać, że w sprawie występuje brak majątku dający podstawę do uznania całkowitej nieściągalności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący zarzucił Organowi I instancji uznanie, że w jego przypadku całkowita nieściągalność nie zachodzi, pomimo wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. postanowień z dnia 29 grudnia 2016 r. o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na brak możliwości uzyskania sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

Organ II instancji dokonując analizy skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego podkreślił, że to organ egzekucyjny dysponuje uznaniem, czy przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanek bezskuteczności egzekucji może umorzyć prowadzone postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania przez organ wymaga stwierdzenia m.in. że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne, oraz że ten stan ma charakter definitywny. Zasadniczo organ egzekucyjny nie jest w tym zakresie ograniczony terminem. Faktem jest, że w sprawie doszło do umorzenia prowadzonych na rzecz innych niż ZUS wierzycieli postępowań egzekucyjnych, ale postępowanie egzekucyjne prowadzone do należności z tytułu składek trwa nadal. Ponadto istnieje majątek, z którego możliwe jest odzyskanie należności – Skarżący pobiera świadczenie rentowe, z którego Komornik Sądowy prowadzi skuteczną egzekucję.

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. zawiadomił, że poza wierzytelnościami dotyczącymi ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne z tytułu niepokrytych kosztów postępowania, ustalonych prawomocnym postanowieniem w sprawie [...]. Wysokość roszczenia na dzień 30 czerwca 2017 r. wynosiła 5.404,01 zł i stanowiła jedyne należności wyprzedzające ZUS w kategorii zaspokajania. Pozwala to na stwierdzenie, że należności z tytułu nieopłaconych składek będą przez Komornika egzekwowane.

Rozpatrując argument dotyczący wskazania prawa do udziału w nieruchomości jako ewentualnego źródła prowadzonej w przyszłości egzekucji, mimo że nieruchomość jest niewielka, objęta wspólnością ustawową małżeńską, a w księdze wieczystej ujawnione jest prawo dożywocia, służebność przejazdu, przechodu i przegonu oraz dożywotnia służebność osobista, podkreślono, że ograniczone prawa rzeczowe mogą wpłynąć na wartość nieruchomości, natomiast nie wyłączają jej z obrotu prawnego i nie stanowią przesłanki do wyeliminowania jej z próby zbycia w drodze egzekucji.

Zabezpieczenie w postaci hipoteki może pozostać jako funkcjonujące w oderwaniu od osoby samego dłużnika, co wydaje się stawiać ZUS w uprzywilejowanej sytuacji w zakresie zaspokojenia jego przyszłych roszczeń, nawet w długiej perspektywie czasowej.

W związku z powyższym uznano za prawidłową ocenę dokonaną przez Organ I instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a co za tym idzie, nie można podjąć rozważenia umorzenia należności w drodze uznania administracyjnego w oparciu o ww. przepisy.

W decyzji Organu I instancji powołano przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odsyłając do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej – "rozporządzenie").

Rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego Organ II instancji dokonując oceny ustalonych w sprawie okoliczności na dzień wydania decyzji stwierdził, że Skarżący spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tzn. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz teściową. Na dzień złożenia wniosku o umorzenie ich łączne dochody po uwzględnieniu potrąceń komornika sądowego z tytułu prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego wynosiły 2.343,20 zł netto miesięcznie. Z tego zgodnie ze złożonym oświadczeniem Skarżący wraz z żoną i teściową ponoszą wydatki na opłaty eksploatacyjne, żywność, środki czystości oraz leki w łącznej kwocie 2.318,06 zł. Ustalono, że w prowadzonym trzyosobowym wspólnym gospodarstwie domowym rodzina Skarżącego nie osiąga minimum socjalnego wynoszącego zgodnie z obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych średniorocznych za 2016 r. – 2.862,03 zł. Zdaniem Organu II instancji można więc uznać, że osiągane dochody nie pozwalają Skarżącemu na pełne zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a zatem należy uznać, że nie dysponuje on środkami, które mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika jednak, że Skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

Skarżący nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności, tym bardziej, że obecnie Skarżący działalności już nie prowadzi. W ocenie Organu II instancji Skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Organ II instancji analizując spełnienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, stwierdził, że sytuacja zdrowotna Skarżącego ma negatywny wpływ na sytuację materialną rodziny i dodatkowo obciąża jej budżet domowy. Na potwierdzenie tego faktu Skarżący przedkłada liczną dokumentację medyczną, rachunku za leki oraz wyniki badań. ZUS uznał za wystarczająco udokumentowany i niebudzący wątpliwości stan zdrowia Skarżącego, mający negatywny wpływ na możliwości zarobkowania, jednak Skarżący nie jest takiej możliwości pozbawiony, gdyż nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Organ II instancji nie przychylił się również do przesłanki, jakoby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiała Skarżącego całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu. Zaznaczono, że Skarżący uzyskuje dochód w postaci świadczenia rentowego, a opiekę nad teściową sprawuje żona Skarżącego, która również osiąga stały miesięcznych dochód. W ocenie Organu II instancji Skarżący nie spełnia wspomnianej przesłanki.

Uznając, że w przypadku Skarżącego występuje jedna przesłanka przemawiająca za umorzeniem, Organ II instancji rozpatrzył wniosek Skarżącego na etapie uznania administracyjnego, wskazując na konieczność wyważenia słusznego interesu strony i interesu publicznego.

Podkreślono, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności. Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywna rezygnację z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc natomiast pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są przeznaczane, ZUS zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, co tyczy się także podejmowanych decyzji w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W rozpatrywanej sprawie odmówiono w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego umorzenia zaległych należności z tytułu składek. Podkreślono, że z uwagi na postawę Skarżącego, w sytuacji gdy sprzedawał majątek ruchomy w postaci samochodów oraz nieruchomość w postaci mieszkania w B. i nie dokonał żadnych dodatkowych wpłat na poczet spłaty zadłużenia z tytułu składek, mimo iż takie wówczas istniało, a ponadto występujące w sprawie wątpliwości, o których mowa powyżej oraz argumenty przedstawione w decyzji Organu I instancji – niesprawiedliwym wobec innych uczestników powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych byłoby podjęcie pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia. Podkreślono również, że otrzymując świadczenie rentowe Skarżący jest beneficjentem systemu ubezpieczeń społecznych.

Zaznaczono, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Wobec powyższego na etapie podejmowania w sprawie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne, rozważając przedstawione wyżej argumenty dotyczące słusznego interesu Skarżącego jako strony postępowania i interesu publicznego, pierwszeństwo dano interesowi publicznemu.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez:

- brak wnikliwego i wszechstronnego rozważenia sprawy poprzez pominięcie okoliczności, że Skarżący zobowiązany jest do spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, a także składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, co było wiadomym organowi z urzędu,

- brak rozważenia materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przez przyjęcie, ze Skarżący nie posiada żadnych zaległości w urzędzie skarbowym, podczas gdy z uwagi na to, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. zostało umorzone, co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.,

- brak rozważenia materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że stan zadłużenia Skarżącego wobec firm windykacyjnych na kwotę 300.000,00 zł nie został udowodniony podczas gdy spirala zadłużenia w którą popadł Skarżący i kolejne zobowiązania wynikały z konieczności spłaty należności składkowych wobec ZUS i innych zobowiązań,

- brak rozważenia materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że środki ze sprzedaży ruchomości w postaci samochodów i sprzedaż spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego poprawiły kondycję finansową Skarżącego i powinny zostać wpłacone na poczet posiadanych zaległości z tytułu składek, podczas gdy środki uzyskane ze sprzedaży zostały wydatkowane przez Skarżącego na spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, a także składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek oraz spłatę należności wobec Urzędu Skarbowego oraz wynagrodzeń dla pracowników,

- brak rozważenia materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że w długiej perspektywie czasowej możliwe będzie zaspokojenie się przez organ z potencjalnych źródeł egzekucji w postaci pobieranego przez Skarżącego świadczenia rentowego, prawa do udziału w nieruchomości, podczas gdy aktualnie prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. egzekucja ze świadczenia rentowego Skarżącego potrwa kilka lat, a nieruchomość, do której prawo własności przysługuje Skarżącemu jest niewielka, objęta wspólnością ustawową małżeńską i ciążą na niej: prawo dożywocia, służebność przejazdu, przechodu i przegonu oraz dożywotnia służebność osobista polegająca na prawie korzystania z całego budynku mieszkalnego, a także zabezpieczenia hipoteczne, co oznacza, że nie znajdzie się nawet w długiej perspektywie czasowej potencjalny jej nabywca, co w konsekwencji spowodowało uznanie przez organ, że nie można stwierdzić, że występuje brak majątku dający podstawę do uznania całkowitej nieściągalności,

- dokonanie dowolnej oceny dowodów przez przyznanie waloru większej wiarygodności okoliczności niekorzystania przez Skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej mimo uznania, że gospodarstwo domowe prowadzone przez Skarżącego, jego żonę i teściową nie osiąga minimum socjalnego, a osiągane dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i że Skarżący nie dysponuje środkami na spłatę zadłużenia,

- brak rozważenia niniejszej sprawy zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przez uznanie, że Skarżący nie jest pozbawiony możliwości zarobkowania, podczas gdy jednocześnie organ uznał, że z dokumentacji medycznej wynika, że sytuacja zdrowotna Skarżącego ma wpływ na sytuację materialną rodziny i obciążą budżet domowy, co zostało udokumentowane i nie budzi wątpliwości,

- brak rozważenia niniejszej sprawy zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przez uznanie, że konieczność opieki nad przewlekle chorą teściową nie rzutuje na możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy okoliczność ta implikuje konieczność ograniczenia przez żonę Skarżącego zatrudnienia do pół etatu oraz konieczność opieki przez Skarżącego nad teściową, gdy jego żona przebywa w pracy.

Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędne zinterpretowanie przesłanek całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu skargi powołano orzecznictwo sądów administracyjnych, rozwijając ww. zarzuty. Wobec zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o ewentualne uchylenie w całości decyzji Organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 cytowanego przepisu zdefiniowano warunki zachodzenia wspomnianej w ust. 2 całkowitej nieściągalności. W myśl cytowanego przepisu całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b cytowanego przepisu ma miejsce delegacja ustawowa: regulacja ta stanowi bowiem, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Rozporządzeniem, o którym mowa powyżej, jest rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § 3 ust.1 rozporządzenie to stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie natomiast z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Powołane przepisy wyraźnie stanowią, że należności "mogą" być umarzane przez organ, co oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on – ale nie musi – umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek do umorzenia nie obliguje organu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz organ, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć, ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji wnioskodawcy oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu podlega zatem sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Ocena, czy istnieją przesłanki udzielenia ulgi w konkretnej sprawie, może być więc dokonana przez organ tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 345/17).

Sytuację uznania administracyjnego poprzedza zawsze kwestia ustalenia zachodzenia w danej sprawie przesłanek do zaistnienia takiej sytuacji. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy dokonać w oparciu o wszelkie dostępne dowody pozwalające stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie rokuje spłatę w przyszłości swoich zobowiązań, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2524/15). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ zebrał wystarczający do podjęcia decyzji materiał dowodowy i dokonał prawidłowej jego analizy, zarówno mając na uwadze regulację art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia.

W szczególności w prawidłowy sposób stwierdzono niezachodzenie przesłanek stanowiących o całkowitej nieściągalności należności. Za słuszne należy uznać stwierdzenie organu, iż w przedmiotowej sprawie taka całkowita nieściągalność nie zachodzi. Należy przychylić się do rezultatów przeprowadzonej przez organ analizy, stwierdzającej istnienie potencjału dla skutecznej egzekucji należności w przyszłości. Wbrew bowiem stwierdzeniu przedstawionemu w uzasadnieniu skargi, nie są to jedynie przypuszczenia na przyszłość, a organ nie wskazuje, że sytuacja Skarżącego może się zmienić – ustalenia organu bazują bowiem na stanie faktycznym zachodzącym w chwili wydawania rozstrzygnięcia, który istotnie pozwalają na przyjęcie, iż w przyszłości możliwa będzie skuteczna egzekucja. Jak słusznie podnosi organ, wskazują na to skuteczność obecnie prowadzonej wobec Skarżącego egzekucji (mającej pierwszeństwo wobec należności ZUS) oraz posiadanie przez Skarżącego nieruchomości.

Za prawidłowe należy również uznać ustalenia dotyczące przesłanek z § 3 ust.1 rozporządzenia. Stwierdzić należy, iż organ w sposób uprawniony stwierdził zachodzenie jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek, wskazując przy tym na niezachodzenie pozostałych. W tym miejscu wskazać należy na wspomniane wyżej rozważania dotyczące sytuacji uznania administracyjnego. Organ w sposób dostateczny i logiczny uargumentował decyzję odmowną, którą podjął pomimo zachodzenia jednej z przesłanek umorzenia, w należyty sposób konfrontując interes publiczny z indywidualnym interesem Skarżącego.

Również nie można zgodzić się z zarzutem , iż przy podejmowaniu decyzji nie uwzględniono choroby skarżącego . Kwestia ta była przedmiotem analizy , organu który uwzględnił te okoliczność rozważając zarówno sytuację majątkową zobowiązanego jak i jego możliwości zarobkowe. Organ zauważył , że co prawda stan zdrowia Skarżącego, ma negatywny wpływ na możliwości zarobkowania, jednak Skarżący nie jest takiej możliwości pozbawiony, gdyż nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Konstatacji takiej nie można zatem odmówić logiki. Niewątpliwie sygnalizowane problemy zdrowotne mogą mieć niekorzystny wpływ na obecną sytuację finansową rodziny. Jednak zły stan zdrowia nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności w oparciu o w/wym. przepisy.

Istotną okolicznością w zakresie odmowy umorzenia zaległości był fakt posiadania przez Skarżącego nieruchomości oraz skuteczna egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w kwocie 249,45 zł miesięcznie. Skarżący nie wykazał natomiast aby aktualnie prowadzona egzekucja zagrażała egzystencji jego lub jego rodziny. Wykazany przez Skarżącego bilans dochodów i wydatków jest dodatni a dokonane ustalenia wykazały , że nie korzysta On pomocy społecznej. Natomiast prowadzona przez Komornika Sądowego, egzekucja jest jedyna , która korzysta z pierwszeństwa przed należnościami ZUSu. Mając na uwadze stosunkowo niewielką kwotę egzekucji komorniczej, ZUS realnie może liczyć na egzekucję swojej należności.

Ponadto okoliczność , że udział we własności nieruchomości Skarżącego może być trudno zbywalny nie ma znaczenia w tym kontekście że jest to majątek Skarżącego o określonej wartości , który może podlegać egzekucji .

Z pola widzenia nie może umknąć fakt, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ponadto, jak podnosi się w orzecznictwie ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (tak: wyrok NSA z 26 stycznia 2011r., sygn. akt: II GSK 125/10).

Dodatkowo podkreślić należy , że wprawdzie postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych toczy się zgodnie z zasadami ogólnego postępowania administracyjnego - to jednak z uwagi na specyfikę żądania strony oraz przedmiot dowodu ciężar udowodnienia faktu w znacznej mierze przenosi się tu na osobę, która z przedmiotowych faktów wywodzi skutki prawne.

Natomiast wbrew sugestiom Skarżącego nie udowodnił on okoliczności , że posiada wskazywane dodatkowe zobowiązania cywilnoprawne. Niemniej jednak wyjaśnić należy , że posiadanie do spłaty innych zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi również w świetle obowiązujących przepisów podstawy do uwzględnienia żądania, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie.

Ponadto organ słusznie zauważył, że Skarżący osiągał przychody w latach poprzednich ze sprzedaży samochodów a jednak nie wpłynęło to na jego zobowiązania względem ZUS . Jego sytuacja obecnie faktycznie jest trudna, niemniej jednak w podobnej sytuacji znajduje się wiele rodzin, które nie mają nawet stałych miesięcznych dochodów. Gdyby przyjąć argumentację Skarżącego, że każdej osobie znajdującej się w trudnym położeniu finansowym należy umarzać zaległości, wówczas rozstrzygnięcia takie byłyby regułą, zaś odmowa umorzenia stanowiłaby wyjątek. Tymczasem to właśnie umorzenie zaległości zostało potraktowane jako wyjątek od reguły.

W ocenie Sądu Organ należycie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie i podał wyczerpująco przyczyny, które jego zdaniem przemawiają za odmową umorzenia zaległości. Sąd administracyjny jedynie kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zapadłych rozstrzygnięć. Nie może przy tym zastąpić takiego organu w rozstrzygnięciu sprawy, czy też nakazać mu w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym, aby wydał decyzję określonej treści. W przypadku takich decyzji Sąd jedynie bada, czy rozstrzygnięcie nie było dowolne. Jeżeli natomiast organ należycie uzasadni swoją decyzję i nie można stwierdzić błędów w przeprowadzonym postępowaniu, Sąd nie może jej uchylić. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu nie nosiło cech dowolności, lecz zostało należycie uzasadnione.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że organ rentowy ustalił stan faktyczny sprawy oraz dokonał jego oceny w poszanowaniu wszelkich zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, a także właściwie zastosował przepisy prawa materialnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem.

W związku z powyższym, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalono skargę.