Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1895/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 21 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska(Spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska, , Protokolant Referent-stażysta Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 r. na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi J. K. -wdowy po kombatancie M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu M. K. uprawnień kombatanckich.

Jak wynika z załączonych do akt administracyjnych dokumentów, M. K. nabył uprawnienia kombatanckie na mocy decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w W. z dnia [...] z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 20 stycznia 1945 r. do dnia 28 lutego 1947 r. M. K. w tym okresie pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż uzyskał on uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej". Wobec czego, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił M. K. uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. wskazał, iż w sierpniu 1939 roku został zmobilizowany do jednostki wojskowej w R. Od dnia 1 września 1939 r. został skierowany do obrony C., po czym cofnął się na wschód. Z armią gen. K. brał udział w walkach rosyjsko – polskich, w trakcie których został ranny. Po wyzwoleniu pełnił służbę w organach MO w W. Starając się o członkowstwo w ZBoWiD nie złożył dokumentów potwierdzających udział w walce z okupantem, ponieważ wówczas uprawnienia kombatanckie można było uzyskać wyłącznie z tytułu służby w MO.

Decyzją z dnia [...] organ utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. W jego uzasadnieniu podał, iż za jedyną udokumentowaną działalność uznał utrwalanie władzy ludowej w ramach MO w okresie od 20 stycznia 1945 r. do 28 lutego 1947 r. Zgodnie z unormowaniem art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach, termin składania nowych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich upłynął dnia 31 grudnia 1998 r. Wobec czego organ uznał, iż brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję M. K. wyjaśnił, iż starając się o przyznanie uprawnień powołał się jedynie na służbę w organach MO. O terminie określonym w przepisie art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach nie wiedział. Ma 87 lat i nie jest w stanie śledzić bieżących spraw i wydarzeń. Otrzymał medal Zwycięstwa i Wolności, odznakę Grunwaldu z Ministerstwa Obrony Narodowej, złotą odznakę "Zasłużony dla Dolnego Śląska".

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z dokumentów załączonych do akt sądowych wynika, iż skarżący M. K. zmarł w dniu 21 kwietnia 2002 r. Żona zmarłego – J. K. złożyła oświadczenie, iż wstępuje do sprawy i popiera wniesioną przez męża skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był zatem rozpoznać skargę w oparciu o przepisy nowej ustawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej . Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu administracji publicznej zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy ( art. 77 § 1 kpa ). Dowodem zaś może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy ( art. 75 § 1 zdanie pierwsze kpa ).

Zgodnie z powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz.950 ze zm. ) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie lub utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. , art. 2 oraz art. 4.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skarżący podniósł, iż brał udział w Wojnie Obronnej w 1939 r. a zatem wskazał okoliczność wymienioną w art. 1 ust. 2 pkt 1ustawy.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 4 marca 2002 r. – OPS 13/01 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prawny, zgodnie z którym wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. ), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich ( ONSA 2002/4/132 ).

Organ administracji winien zatem przeprowadzić postępowanie dowodowe mające na celu jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie, czy skarżący jako żołnierz powołany do służby wojskowej w sierpniu 1939 r. brał udział w walkach z wojskami niemieckimi i armią ZSRR, na co powoływał się już w deklaracji członkowskiej i życiorysie sporządzonym we wrześniu 1982 r. Ustalenie to ma bowiem istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego.

Organ administracji obowiązkowi pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy jednak uchybił ograniczając się do stwierdzenia, że termin do składania nowych wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1 - 4 ustawy upłynął w dniu 31.12.1998 r.

W tym miejscu należy wskazać, że po wydaniu zaskarżonej decyzji, w wyniku rozpoznania pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego Trybunał Konstytucyjny w punkcie 3 wyroku z dnia 15 kwietnia 2003 r. w sprawie SK 4/02 stwierdził, że art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950 ze zmianami ) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji i nie jest niezgodny z art.. 19 i 30 Konstytucji. ( OTK-A 2003/4/31 ).

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach został dodany nowelizacją z dnia 25 kwietnia 1997 r. i wprowadził - dotychczas tej ustawie nieznany - termin zamykający drogę uzyskania i potwierdzenia statusu kombatanta z upływem 1997 r. W ramach tej samej nowelizacji została rozszerzona lista tytułów uprawniających do uzyskania miana kombatanta. Spowodowało to konieczność ponownego przedłużenia terminu do końca 1998 r.

Wprowadzenie terminu ograniczającego możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich doprowadziło do sytuacji, w której osoby znajdujące się na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji ( będące kombatantami ) mogą być w różnej sytuacji, jeśli chodzi o oficjalne uznanie przez państwo ich statusu.

Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samo wprowadzenie terminu dotyczącego uzyskania uprawnień kombatanckich, przy zachowaniu odpowiedniego vacatio legis mogłoby nie mieć charakteru dyskryminacji kombatantów, gdyby ustawodawca nie zróżnicował tej grupy osób, wprowadzając nowe kategorie kombatanctwa, które nie zostały objęte jakimkolwiek terminem do dochodzenia uprawnień. Faktem jest, że już po wejściu w życie ustawy nowelizującej z 25 kwietnia 1997 r. status kombatanta mogły uzyskać osoby objęte dodatkowym przepisem art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 4 marca 1999 r., czyli po upływie terminu określonego w art. 22

ust. 3. Ustawodawca nie zdecydował się przy tym na wprowadzenie dla nowych kategorii kombatantów nowego terminu ograniczającego uzyskanie potwierdzenia tytułu kombatanckiego, co czyniło de iure nowe przepisy niewykonalnymi. Dopiero dokonana przez Kierownika Urzędu " wykładnia" art. 22 ust.3, w której uznał on, że skoro Sejm nie wskazał terminu składania wniosków w tych sprawach, to uczynił to świadomie i "tym samym żaden termin tu nie obowiązuje". Polski system prawa nie przewiduje dokonywania wykładni prawa polegającej na dorozumianym ograniczeniu obowiązywania przepisu, nawet w sytuacji, gdy "wykładnia" taka zostaje dokonana ze słuszną intencją, po to, aby nowa grupa osób mogła skorzystać z uprawnień kombatanckich. Taka sytuacja, która powstała po nowelizacji ustawy o kombatantach dokonanej ustawą z dnia 4 marca 1999r. narusza w sposób ewidentny zasadę demokratycznego państwa prawa oraz wykracza poza ramy zakreślone przez artykuł 7 Konstytucji.

Po zmianach ustawy o kombatantach, dokonanych w latach 1997 i 1999 doszło do podziału kombatantów na tych, którzy utracili termin do dochodzenia swych praw i takich, którzy- również w wyniku nieuprawnionej "wykładni"- żadnym terminem objęci nie są. W tym stanie rzeczy, w odniesieniu do osób objętych szczególną ochroną, wynikającą z artykułu 19 Konstytucji, wprowadzenie terminu różnicującego jest w powyższej sytuacji naruszeniem art. 2 i art. 32 Konstytucji.

Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskazane powyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem jego ogłoszenia, a w konsekwencji art. 22 ust. 3 utracił moc.

Mając na uwadze przytoczone powyżej argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c , art. 134 § 1 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie poniesionych przez skarżącego kosztów wpisu sądowego orzeczono zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm. ) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ).