Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1030/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2022 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 1051), po rozpatrzeniu wniosku G. G. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") z dnia [...] marca 2022 r. o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - odmówił przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2022 r. skarżąca G. G. zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej wynika, że ukończyła 60 lat, urodziła jedno dziecko, a dla trojga dzieci została ustanowiona rodziną zastępczą po śmierci ich rodziców.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - powołując się na art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na brzmienie przepisu art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest możliwe, gdy matka spełnia następujące warunki:

1) urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci;

2) zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1128 ze zm.) przez okres co najmniej 10 lat;

3) jest obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającą prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelką państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemką legalnie przebywającą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

4) osiągnęła wiek 60 lat;

5) nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania;

6) nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że wszystkie wymienione w przywołanym przepisie przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Ponadto, organ dodał, że może odmówić przyznania świadczenia w razie pozbawienia wnioskodawcy przez sąd władzy rodzicielskiej lub ograniczenia władzy rodzicielskiej przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej, czy długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci.

Organ zauważył, że zgodnie z ustawą o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego wykonywania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

Prezes ZUS podkreślił jednocześnie, że proces wychowawczy obejmuje pieczę nad osobą dziecka, pieczę nad majątkiem dziecka oraz prawo do jego wychowania z poszanowaniem jego godności i praw.

Prezes ZUS wskazał ponadto, iż zasadą jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Z kolei, jak zauważył organ, długotrwałość wychowania należy rozumieć jako proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw przysługujących im względem dziecka.

Prezes ZUS wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca urodziła jedno dziecko, a ponadto - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1984 r., sygn. akt [...] - ustanowiono ją rodziną zastępczą dla trojga małoletnich dzieci: L. R. (ur. [...] grudnia 1972 r.), K. R. (ur. [...] maja 1974 r.) oraz M. R. (ur. [...] stycznia 1979 r.). Organ zauważył, że na dzień [...]kwietnia 1984 r. dzieci L., K. i M. miały ukończone odpowiednio: 11, 9 i 5 lat.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że nie można zatem uznać, iż został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności.

W konsekwencji, Prezes ZUS wskazał, że w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, brak jest podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżąca - działając za pośrednictwem organu - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na wstępie, że w świetle przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie wskazano ile czasu ma trwać wychowanie dziecka.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2289/19, strona skarżąca zauważyła, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego decydujący powinien być nie sam okres wychowywania dziecka, lecz jego systematyczność oraz wpływ na możliwość podjęcia, czy kontynuowania zatrudnienia przez danego rodzica w trakcie wychowywania dzieci.

Skarżąca podkreśliła, że z art. 1 ust. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wynika, że celem tego świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które nie podjęły zatrudnienia, czy też zrezygnowały z zatrudnienia lub z innej działalności zarobkowej ze względu na wychowywanie dzieci.

Ponadto, skarżąca podniosła, że w cyt. ustawie proces wychowania dziecka nie został ujęty w konkretne ramy czasowe, co oznacza, że nie można skarżącej pozbawiać spornego świadczenia tylko z tego powodu, że nie wychowywała ona L., K. i M. od ich urodzenia.

Skarżąca wskazała, że faktycznie zaczęła zajmować się wspomnianą trójką dzieci od dnia śmierci ich mamy, tj. od dnia [...] czerwca 1983 r., co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 1983 r., na mocy którego Sąd - działając w trybie zarządzenia tymczasowego - powierzył skarżącej opiekę nad tymi dziećmi.

Skarżąca stwierdziła zatem, iż nie zgadza się z wydaną przez Prezesa ZUS decyzją, albowiem jest ona dla niej krzywdząca z uwagi na fakt odmowy przyznania świadczenia z przyczyn, których ustawodawca nie brał pod uwagę. Skarżąca uznała bowiem, że ustawodawca nie wymaga, by dziecko wychowywać od urodzenia do pełnoletniości, ale po prostu, by je wychowywać, a więc przystosować do życia, a także nauczyć pewnych rzeczy.

Skarżąca zauważyła, że dzieci, dla których stała się ona rodziną zastępczą, straciły swoją matkę w nagłych i niespodziewanych okolicznościach i dlatego wymagały szczególnej opieki i pomocy, która nie zakończyła się z momentem osiągnięcia przez nie pełnoletniości, lecz trwała dużo dłużej. Ponadto, skarżąca podkreśliła, że dzieci z uwagi na przebytą traumę wymagały wsparcia oraz opieki psychologicznej i psychiatrycznej, którą skarżąca im zapewniła.

Skarżąca podkreśliła, że przyjęła na opiekę dzieci strasznie poranione przez życie. Jednocześnie, podniosła, że bardzo je kocha i traktuje tak, jakby sama je urodziła, a także wskazała, że do dziś pozostaje w serdecznym i rodzinnym kontakcie ze wszystkimi dziećmi, które także nawzajem bardzo się wspierają.

Skarżąca podniosła, że z uwagi na nieprzepracowanie odpowiedniej liczby lat otrzymuje obecnie emeryturę w wysokości 913,49 złotych netto. Ponadto, skarżąca podkreśliła, że mieszka i utrzymuje się sama, a ponadto zauważyła, że ma ukończone 68 lat oraz choruje, a więc nie może podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, Prezes ZUS wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, gdyż dokonanie prawidłowej wykładni przesłanki "wychowała", o której mowa w powyższych przepisach, wymaga zwrócenia uwagi na charakter rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego unormowanego omawianą ustawą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III OSK 4717/21 publ. https://cbos.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga G. G. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego narusza obowiązujące przepisy prawa.

Analizując niniejszą sprawę, Sąd doszedł bowiem do wniosku, że Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietna 2022 r., dopuścił się przede wszystkim - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: "k.p.a."), z uwagi na fakt, iż odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że nie można uznać, iż został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, poprzez "uczestniczenie w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletniości". Tym samym, w ocenie Sądu, organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji nie pozwoliło na ustalenie istotnych okoliczności dających podstawę do prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej z dnia [...] marca 2022 r.

Jednocześnie, Sąd uznał, że wydając sporną decyzję administracyjną, Prezes ZUS naruszył w sposób istotny przepisy prawa materialnego, dokonując błędnej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, która polegała na nieuprawnionym przyjęciu, że wychowanie czworga dzieci ogranicza się wyłącznie do "uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletniości".

Tym samym, Sąd uznał, że organ, wydając zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy przyznania stronie skarżącej wnioskowanego rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, bez jednoznacznego uzasadnienia przyjętej interpretacji ustalonego stanu faktycznego - dopuścił się istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji RP.

Przechodząc do oceny legalności spornej decyzji administracyjnej, na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy władzy publicznej zobowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa. Powtórzeniem zasady praworządności przyjętej w Konstytucji RP jest przepis art. 6 k.p.a., wedle którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji publicznej zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.

W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, iż Prezes ZUS, rozpoznając wniosek strony skarżącej z dnia [...] marca 2022 r. o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a następnie wydając sporną decyzję administracyjną, zobowiązany był w sposób dokładny i jednoznaczny wyjaśnić, dlaczego przyjmując ustalone okoliczności faktyczne sprawy - uznał, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wspomnianego świadczenia.

Obowiązek ten nie budzi wątpliwości, jeśli zważy się, iż w dotychczasowych poglądach zarówno nauki, jak i judykatury, zgodnie przyjmuje się, iż przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku następuje w postępowaniu administracyjnym, a więc prezes ZUS związany jest wszystkimi regułami tego postępowania dotyczącymi obowiązków w zakresie jego prowadzenia oraz orzekania (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. Beaty Gudowskiej i dr hab. Krzysztofa Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i powołane tam m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/WA 618/07, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt II SA/WA 149/07).

W tej sytuacji, uznać należy, iż Prezes ZUS, rozstrzygając sprawę zainicjowaną wnioskiem strony skarżącej, był zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji (tak również m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/WA 230/07).

W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS przyjął, że skarżąca, która urodziła jedno dziecko, a dla trojga dzieci została ustanowiona - na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1984 r., sygn. akt [...] - rodziną zastępczą po śmierci ich rodziców, nie spełnia przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, gdyż strona skarżąca sprawowała rodzicielstwo zastępcze nad trojgiem dzieci od momentu ukończenia przez nie odpowiednio: 11, 9 i 5 lat, a nie od ich urodzenia. Zdaniem Prezesa ZUS, w związku z powyższym nie można uznać, ze skarżąca uczestniczyła w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki nad tymi dziećmi, rozumianym jako okres liczony od ich urodzenia do osiągnięcia pełnoletności.

Sąd nie podziela tego stanowiska Prezesa ZUS, ponieważ nie znajduje ono jakiegokolwiek uzasadnienia w przepisach prawa będących podstawą wydania spornej decyzji.

Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym stanowi, że świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci.

W art. 2 pkt 9 cyt. ustawy zdefiniowano pojęcie wychowania, przyjmując, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.

W art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym użyto czasownika w formie dokonanej ("wychować"), definiując to pojęcie przez określenie, na czym wychowanie polega - na sprawowaniu osobistej opieki nad dziećmi.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1064/19, z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1032/19, z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1432/19, z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 840/19, a także z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1014/19 - dostępne na www.nsa.gov.pl), że formy dokonanej czasownika "wychowywać" użyto celowo. Warto zauważyć bowiem, że ustawodawca w innym miejscu cyt. ustawy - w art. 3 ust. 5 pkt 2 - posłużył się pojęciem "wychowywania". Jednocześnie, nie sposób pominąć tego, iż ustawodawca nie odwołał się ponadto do żadnych kryteriów pozwalających uznać, że proces wychowywania dziecka doprowadził do jego wychowania. Ponadto, co również bardzo istotne, ustawodawca nie wskazał też czasokresu wychowywania, który doprowadził do stanu wychowania.

Zdaniem Sądu, ze względu na tę niemożność określenia rezultatu w postaci wychowywania, konieczne jest poszukiwanie innych wskazówek, które mogłyby dać podstawę do przyjęcia, że matka wychowała dziecko, w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Należy sięgnąć więc do ustawowej definicji wychowania, zawartej w art. 2 pkt 9 cyt. ustawy, w której za wychowanie uznano stałe, bezpośrednie i ciągłe wykonywanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci.

Według Sądu, w świetle tej definicji, nieuprawnione jest stanowisko Prezesa ZUS wyrażone w zaskarżonej decyzji, że proces wychowania ma być procesem długotrwałym. Długotrwałość nie jest bowiem synonimem stałości, ani ciągłości. Pewien stan może mieć charakter stały, czyli nieulegający zmianom, albo trwający bez przerwy, nawet jeżeli zamknął się w niedługim okresie czasu. Ta sama uwaga dotyczy pojęcia "ciągłości". Ciągłość nie oznacza długotrwałości. Stanowisko to wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie we wskazanym wyżej wyroku z dnia 15 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1432/19, a skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni aprobuje, uznając za własny.

Skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozstrzygający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4874/21, zgodnie z którym czynności podejmowane w toku wychowania dziecka nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka. O świadczenie może bowiem - jak stwierdził NSA - ubiegać się również matka, która rozpoczęła wychowanie dziecka po osiągnięciu przez nie starszego wieku, np. wskutek jego przysposobienia, czy stania się dla niego rodziną zastępczą. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że w wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od opiekunów dziecka, władzę rodzicielską można zacząć sprawować nad dzieckiem po osiągnięciu przez niego starszego wieku, również nastoletniego. Dokonując wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych.

Jeżeli wychowanie dziecka, które rozpoczęło się i trwało przez określony czas, choć nie przerodziło się w proces długotrwały, ale obejmowało czas trwania władzy rodzicielskiej i spełniło wymagania stałości, bezpośredniości i ciągłości, należy uznać, że matka wychowała dziecko w rozumieniu, jakie ustawa nadała temu pojęciu. Dlatego też nie można wprowadzać konkretnych ram czasowych dla ustalenia przesłanki "wychowała", ale w każdym konkretnym przypadku należy ustalać, czy czynności podejmowane względem dziecka przez matkę doprowadziły do jego wychowania, czyli do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu.

Warto zauważyć, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (art. 95 § 1 i art. 96 § 1 k.r.i.o.). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej).

Zdaniem Sądu, tego rodzaju wyłączenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie dziecka rozpoczęło się później niż z dniem jego narodzin. Wskazane wyżej wyłączenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego byłyby bowiem zbędne, przy założeniu, że o wychowaniu, w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono od chwili urodzenia dziecka.

Sąd podkreśla ponadto, że z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 cyt. ustawy) wynika, że określone tam działania składające się na proces wychowania odnoszą się do dziecka w każdym wieku. Nie ma zatem przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy zaczęła je wychowywać później niż od chwili narodzin.

W tej sytuacji, wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka, pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest uprawione prezentowane przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci od chwili ich narodzin do osiągnięcia przez nie pełnoletniości. Takie stanowisko organu wskazuje na "uzupełnienie" w ten sposób definicji ustawowej wychowania, przez dodanie, że chodzi wyłącznie o długotrwałość wychowania. Tymczasem, w art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym mowa jest jedynie o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania. Wymagania te mogą być więc również spełnione, jeżeli wychowanie dziecka nie trwało od jego narodzin.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, uznać należy, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, jest spełniona również w sytuacji sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sposób wskazany w art. 2 pkt 9 tej ustawy przez okres przysługującej władzy rodzicielskiej po ustanowieniu rodzicielstwa zastępczego dla dziecka.

Wobec normatywnej niedoskonałości ustawowej definicji wychowania zawartej w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym należałoby mieć również na uwadze względy celowościowe. Warto zwrócić więc uwagę na fakt, iż w uzasadnianiu do projektu tej ustawy podniesiono na stronie 3, że "trudno określić ramy czasowe wychowania (...). Stąd też każdy wniosek o świadczenie będzie szczegółowo rozpatrywany indywidualnie". W uzasadnieniu tym, na stronie 1, przyjęto ponadto, że podstawowym celem tej regulacji jest "zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych".

W tej sytuacji, wzięcie pod rozwagę ww. sformułowań zawartych w uzasadnieniu projektu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym oraz definicji "wychowania" zawartej w tej ustawie, powoduje, że Prezes ZUS przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego powinien brać pod uwagę nie tylko okres wychowania dziecka (także ten krótkotrwały), lecz jego wpływ na możliwość podjęcia, czy też kontynuowania zatrudniania przez osobę wskazaną w art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Prezes ZUS powinien więc ocenić, czy wychowanie jednego dziecka od narodzin do osiągnięcia pełnoletniości oraz sprawowanie rodzicielstwa zastępczego przez skarżącą wobec trojga dzieci, w jakikolwiek sposób ograniczyło jej możliwości na rynku pracy. Nie da się bowiem wykluczyć, że wychowanie czworga dzieci, nawet jeśli nie trwało ono od momentu narodzin trojga z nich, mogło przeszkodzić skarżącej w wykonywaniu pracy zawodowej, czy też w ogóle w podjęciu zatrudnienia.

Skoro Prezes ZUS ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że wychowanie nie miało charakteru długotrwałego, gdyż nie trwało od narodzin dzieci, nie badając innych - zdaniem Sądu - istotnych okoliczności przy rozstrzyganiu rozpoznawanej sprawy, uznać należy, że w ten sposób doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Prezes ZUS w okolicznościach faktycznych sprawy nie dokonał jednocześnie prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Tym samym, Sąd uznał również, iż Prezes ZUS dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisów art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 9 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, nie wyjaśnił wszechstronnie wszelkich istotnych okoliczności dotyczących analizowanej sprawy, jak również nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu cyt. ustawy - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W konsekwencji, uznać należy także, iż Prezes ZUS, wydając w niniejszej sprawie sporną decyzję, dopuścił się - poza naruszeniem wskazanych wcześniej przepisów - istotnej obrazy zasady praworządności przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną Sądu, wydając należycie uzasadnioną decyzję administracyjną w przedmiocie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.