Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SAB/Op 73/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłość postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Zobowiązano organ do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 149
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. H. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Opolskiego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1) stwierdza przewlekłość postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązuje Wojewodę Opolskiego do załatwienia wniosku strony w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, 3) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz skarżącego J. H. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu J. H. zażądał stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przez Wojewodę Opolskiego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawienie przez A. i J. H. nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Nadto w skardze zawarto wniosek o stwierdzenie, że przewlekle prowadzone postępowanie organu miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a w przypadku spełnienia warunków: orzeczenie o istnieniu prawa skarżącego do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej; przyznanie na rzecz skarżącego od organu odpowiedniej sumy pieniężnej z tytułu przewlekłości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Formułując wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania, skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 35 § 1 K.p.a. oraz art. 36 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że w latach dziewięćdziesiątych XX wieku zostało wszczęte postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. i J. H. - rodziców skarżącego - nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Podniósł, że w dniu 27 maja 1991 r. pomiędzy skarżącym (następcą prawnym zmarłych A. i J. H.) a jego synem G. H. - nastąpiła cesja praw dotyczących otrzymania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami państwa po II wojnie światowej. Na tej podstawie G. H., aktem notarialnym sporządzonym w dniu 14 września 1993 r., objętym Repertorium A nr [...], nabył od Skarbu Państwa nieruchomość w [...]. Zaznaczył, że w przedmiotowej umowie sprzedaży nastąpiło zaliczenie na poczet ceny nabywanej nieruchomości - wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą przez A. i J. H. W ocenie skarżącego, w ten sposób nastąpiło jedynie częściowe zaspokojenie jego roszczeń jako osoby uprawnionej, bowiem kwota zaliczona na poczet sprzedaży nie wyczerpała całości przysługującej rekompensaty.

Skarżący wskazał, że obecnie sprawę w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. i J. H. w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] prowadzi Wojewoda Opolski. W przekonaniu skarżącego, w aktach sprawy prowadzonej przez organ znajdują się wszelkie niezbędne dokumenty i informacje potrzebne do podjęcia merytorycznej decyzji w sprawie. Zarzucił, że od czasu przekazania przez Starostę Opolskiego akt postępowania w przedmiotowej sprawie, Wojewoda Opolski nie podejmował żadnych czynności. Zaakcentował skarżący, że dopiero w październiku 2014 r. otrzymał pismo wzywające do nadesłania szeregu, znajdujących się już w posiadaniu organu, dokumentów.

Równocześnie skarżący podał, że w dniu 14 maja 2014 r. wezwał organ do zaprzestania naruszania prawa, a w dniu 25 maja 2014 r. złożył do Ministerstwa Skarbu zażalenie na przewlekle prowadzone postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Zaznaczył, że Minister Skarbu w stosunku do skarżącego wydał w dniu 7 lipca 2015 r., postanowienie (znak [...]), uwzględniające złożone zażalenie, uznając, że od dnia przekazania przez Starostę Brzeskiego akt postępowania w przedmiotowej sprawie, Wojewoda Opolski nie podejmował żadnych czynności aż do października 2014 r. Jednocześnie organ wyższego stopnia uznał, że została naruszona zasada informowania stron o stanie postępowania, ponieważ do dnia złożenia przez stronę zażalenia na bezczynność organu, skarżący nie był informowany o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminach określonych w art. 35 K.p.a.

Przedstawione okoliczności, w przekonaniu skarżącego, dowodzą o naruszeniu przez organ art. 12 § 1 oraz art. 35 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zawarte w skardze żądania znajdują oparcie w art. 149 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodatkowo skarżący nadmienił, że jego stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz judykaturze.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie.

Przypomniał stan faktyczny sprawy, w której wnioskiem z 22 sierpnia 1988 r. A. H., wnioskami z 19 grudnia 1989 r. i 3 grudnia 1990 r. J. H., wnioskami z 18 stycznia 1990 r. i 31 lipca 1991 r. G. H. wystąpili do Urzędu Miasta i Gminy Brzeg o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...].

Pismami z 18 marca 2004 r. nr [...] i nr [...] Starosta Brzeski poinformował G. H., iż zgodnie z wejściem w życie ustawy z 12 grudnia 2003 r. prawo do zaliczenia nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej potwierdza w drodze decyzji wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby. Równocześnie Starosta poinformował, iż do wniosku złożonego nie później niż do dnia 31 grudnia 2005 r. należy dołączyć wymienione w piśmie dokumenty, w tym m.in. dowody potwierdzające pozostawioną nieruchomość, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości. Poinformował również, że wskazanie osoby uprawnionej następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym.

Pismem z 6 lipca 2004 r. nr [...] Starosta Brzeski przekazał Wojewodzie Opolskiemu m.in. wnioski złożone przez A. H., J. H. i G. H. o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną przez J. i A. H. w miejscowości [...].

Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, że z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. [...], wynika, że J. H. zmarł 26 kwietnia 1970 r., a spadek po nim nabyli po 1/2 części: A. H. i J. H. Z tego samego postanowienia wynika, iż A. H. zmarła 14 maja 1989 r., a spadek po niej w całości nabył J. H. Dalej Wojewoda podał, że rozpatrując sprawy według kolejności, zgodnie z art. 6 ust. 6 ustawy "zabużańskiej", pismem z 20 października 2014 r. wezwał J. H. do uzupełnienia wymaganych brakujących dokumentów w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania przedmiotowego wezwania.

W odpowiedzi na powyższe J. H. pismem z 3 kwietnia 2015 r. wystąpił o przedłużenie terminu w celu "uzupełnienia materiału dowodowego". Pismem z 24 kwietnia 2015 r. tut. organ wyraził zgodę na przedłużenie terminu i przedłużył termin na uzupełnienie wniosku o kolejne 3 miesiące.

Natomiast, pismem z 14 maja 2015 r. J. H. podniósł, że "na chwilę obecną przyjąć należy, że organ od dłuższego czasu posiada wszelkie wymagane dokumenty i informacje konieczne do wydania decyzji i zakończenia sprawy."

W ocenie organu, stwierdzenie to nie miało swojego odzwierciedlenia w aktach sprawy, brak było bowiem dokumentów urzędowych potwierdzających repatriację małżonków J. i A. H., dowodów, potwierdzających wszystkie miejsca zamieszkania właścicieli nieruchomości oraz ich wszystkich spadkobierców na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uwierzytelnionej (notarialnie lub urzędowo) kserokopii dowodu osobistego J. H. oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz oryginałów lub uwierzytelnionych kserokopii: postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 10 kwietnia 1994 r., sygn. akt [...], o nabyciu spadku po J. H. i A. H. i wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 marca 1991 r., sygn. akt [...]

Jednocześnie organ podniósł, że J. H. nie wystąpił o pomoc w odnalezieniu oryginałów dokumentów dotyczących repatriacji, czy oryginałów postanowienia spadkowego i wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 marca 1991 r., sygn. akt [...]. Wskazał też, że J. H. dostarczył część dokumentów, o które został wezwany pismem z 20 października 2014 r. i wezwaniem z 24 kwietnia 2015 r. oraz nadmienił, że oczekiwał na odpowiedź z Archiwum Akt Nowych w Warszawie odnośnie dokumentów potwierdzających repatriację J. i A. H.

W dalszej kolejności Wojewoda, po ponownym przeanalizowaniu materiału dokumentacyjnego sprawy, wezwał J. H. o dołączenie do akt dokumentów urzędowych potwierdzających repatriację J. i A. H. w terminie 3 miesięcy od dnia dostarczenia przedmiotowego pisma. Jednocześnie Wojewoda Opolski, pismem z 17 września 2015 r. przesłanym do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Centralnego Archiwum Wojskowego, jak i Archiwum Państwowego w Opolu wystąpił o odszukanie dokumentów potwierdzających repatriację Państwa J. i A. H. Archiwum Państwowe w Opolu, wraz z pismem z dnia 1 października 2015 r., przesłało dokumenty potwierdzające repatriację J. i A. H. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając powyższe na uwadze, pismem z 27 października 2015 r., wystąpiono do Starosty Brzeskiego w celu zbadania dotychczasowego stanu realizacji prawa do rekompensaty.

W związku z potwierdzeniem przez Starostę Brzeskiego (pismo z dnia 30 października 2015 r. nr [...]) faktu częściowej realizacji prawa, Wojewoda Opolski w dniu 10 listopada 2015 r. poinformował J. H. o powyższych ustaleniach, jednocześnie wezwał do złożenia w terminie 7 dni ewentualnych wyjaśnień w tej sprawie.

Ponadto organ zauważył, że szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w dniu 30 stycznia 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U z 2004 r., nr 6, poz. 39). W związku z powyższym Wojewoda Opolski przejął od starostów (poprzedni organ I instancji) około 5.500 nierozpatrzonych wniosków. Nadto, do 31 grudnia 2008 r., do Wojewody Opolskiego wpłynęło 1.160 wniosków skierowanych na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioski pochodziły najczęściej z lat dziewięćdziesiątych i w chwili przekazania w tamtych organach nie toczyło się w tych sprawach postępowanie administracyjne. Ponadto w większości spraw, o ile do wniosku dołączone były jakiekolwiek dokumenty, to stanowiły one wyłącznie nieuwierzytelnione kserokopie, zatem nie mogły być przyjęte jako dowody w sprawie. Dodatkowo do chwili obecnej przekazywane są nierozpatrzone wnioski od pozostałych wojewodów na podstawie art. 5 ustawy "zabużańskiej".

Biorąc pod uwagę własne możliwości dotyczące załatwiania spraw, w tym charakter spraw z zakresu mienia zabużańskiego (liczne braki dokumentów we wnioskach, wyjaśnienia stron, obsługa licznych stron, jednoczesne prowadzenie postępowań, zapisy ustawy zabużańskiej dotyczące. terminu na uzupełnienie wymaganych dokumentów (art. 6 ust. 6) oraz fakt poszukiwania dokumentów w archiwach krajowych jak i zagranicznych), Wojewoda stwierdził, że nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przez skarżącego, wynikających z art. 35 K.p.a., tj. w terminie 1 miesiąca lub 2 miesięcy. Zaakcentował, że we wskazanym przez skarżącego okresie rozpatrywał sprawy według kolejności, wykazując się rzetelnością i starannością. Wywodził, że od chwili przekazania około 5.500 wniosków do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wydał 2.119 decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie dla 4.722 osób. W okresie od 2009 r. do sierpnia 2015 r. zostało przyjętych 10.489 klientów jako strony tych postępowań. Zadania te były wykonywane w ramach istniejących możliwości kadrowych przez 4 pracowników organu. Dlatego zdaniem organu, brak jest podstaw do uznania iż przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa.

W przekonaniu Wojewody Opolskiego, prawidłowo prowadził postępowanie administracyjne. W wyniku wystąpienia do archiwum krajowych udało się uzyskać dokumenty urzędowe potwierdzające repatriację J. i A. H., a w chwili obecnej postępowanie jest na etapie zbadania dotychczasowego stanu realizacji prawa do rekompensaty. Jednocześnie zaznaczył, iż nie podejmował czynności mających na celu jedynie charakter czynności pozornych czy też nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej nadal P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności. W myśl bowiem art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Odnotować w tym miejscu przyjdzie, że treść art. 149 P.p.s.a., od dnia 15 sierpnia 2015 r. uległa zmianie - na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Stosownie do art. 2 ustawy zmieniającej, przepisy art. 149 P.p.s.a. w nowym brzmieniu mają zastosowanie do postępowań wszczętych od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. od 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte skargą wniesioną po dniu 15 sierpnia 2015 r., dlatego omawiany przepis znajduje w rozpoznawanej sprawie w swym aktualnym brzmieniu.

Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi stwierdzić należy, że skarga do sądu administracyjnego została poprzedzona zażaleniem z dnia 7 września 2015 r., wniesionym przez skarżącego do Ministra Skarbu. Zażalenie to zostało rozpoznane wprawdzie na korzyść skarżącego przed wniesieniem skargi do Sądu (organ odwoławczy zobowiązał Starostę do załatwienia sprawy w terminie 6 miesięcy), ale nie stanowi to przeszkody do uznania skargi złożonej w tym samym przedmiocie za dopuszczalną, gdyż wystarczającą przesłanką było w tym przypadku poprzedzenia jej środkiem zaskarżenia wskazanym w art. 37 § 1 K.p.a.

Niewątpliwie też sprawa dotycząca realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej jest sprawą z zakresu administracji publicznej, podlegającą rozstrzygnięciu na podstawie przywołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1090).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi, wyjaśnić przyjdzie, że instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania została wprowadzona do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., nr 6, poz. 18, z późn. zm.). Pojęcie przewlekłego postępowania nie zostało zdefiniowane ustawowo. Dorobek orzecznictwa w tym zakresie wskazuje na różnice występujące między stanem bezczynności a przewlekłości organu. Pod pojęciem bezczynności należy rozumieć niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Przez sformułowanie "przewlekłe prowadzenie postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3097/12, opubl. w LEX nr 1624342). Środek prawny w przypadku bezczynności organu służyć ma usunięciu stanu niezgodnego z prawem i doprowadzenia do zakończenia postępowania administracyjnego. Natomiast przewlekłe prowadzenie postępowania jest okolicznością faktyczną, która wystąpiła lub nie na gruncie rozpoznania konkretnej sprawy, a której w przeciwieństwie do stanu bezczynności, nie da się usunąć. Przewlekłość postępowania stanowi kwalifikowaną formę sprzecznego z prawem zachowania organu administracji publicznej, polegającą na nieczynieniu tego, co jest jego obowiązkiem. W takim przypadku organ podejmuje czynności w toku postępowania, ale czyni to w sposób nieefektywny lub pozorny, nie przekraczając jednocześnie terminu załatwienia sprawy, ponieważ przykładowo korzysta w sposób nieuzasadniony z możliwości wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu, termin "przewlekłe prowadzenie postępowania" dotyczyć będzie okresu od upływu ustawowego terminu do załatwienia sprawy. Stosownie bowiem do treści art. 37 § 2 K.p.a., po bezskutecznym upływie terminu do załatwienia sprawy, określonym w art. 35 K.p.a., strona może podjąć przewidziane przez ustawę czynności zmierzające do usunięcia tego stanu, a następnie wnieść skargę na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania. Jak zostało to już wyżej zasygnalizowane, przejawem przewlekłego postępowania jest m.in. podejmowanie czynności zbędnych lub czynności pozornych, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu załatwienia sprawy, w ten sam sposób należy traktować powstrzymywanie się organu od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, jak również podejmowanie takich czynności w znacznych odstępach czasowych. Przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego w szczególności może polegać na niezałatwieniu sprawy w terminie ustawowym przewidzianym dla danego rodzaju sprawy, np. sprawa nie jest załatwiana bezzwłocznie (art. 35 § 2 K.p.a.), czy też niezałatwieniu w terminie jednego miesiąca, choć sprawa nie jest szczególnie skomplikowana, albo niezałatwieniu w terminie dwóch miesięcy w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej (naruszenie art. 35 § 3 K.p.a.).

Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie także opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, kiedy postępowanie trwa dłużej niż jest to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W takiej sytuacji, pomimo niezałatwiania sprawy w terminie, organ formalnie nie pozostaje w bezczynności, jednak nie podejmuje czynności procesowych zgodnie z wyrażoną w art. 12 § 1 K.p.a. zasadą szybkości postępowania.

Sytuacja taka miała miejsce w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Przede wszystkim zauważyć należy, że okres trwania postępowania administracyjnego wynosi już kilka lat. Bezczynność organu, a co za tym idzie także przewlekłość postępowania, co już wywiedziono wyżej, niewątpliwie miała miejsce z uwagi na wielokrotny upływ terminów do załatwienia sprawy administracyjnej wynikających z art. 35 § 3 P.p.s.a. Zasadniczo "załatwienie sprawy" w postępowaniu administracyjnym oznacza wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej (art. 104 § 1 w zw. z art. 138 K.p.a.). Jeśli zatem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w prawem przewidzianym terminie, a podejmuje czynności prawnie wadliwe lub nieskuteczne, uchylane następnie w postępowaniu instancyjnym czy przez sąd administracyjny, to świadczy to o tym, że przyczyną przewlekłości była wadliwa koncepcja rozstrzygnięcia i brak należytej koncentracji materiału dowodowego.

Zauważyć przyjdzie, że Wojewoda Opolski od dnia przekazania akt postępowania w przedmiotowej sprawie przez Starostę Brzeskiego (w dniu 6 lipca 2014 r.), nie podejmował żadnych czynności aż do października 2014 r., a kolejne dopiero w kwietniu 2015 r. Nie można nie dostrzec, że fakt przewlekłego prowadzenia postępowania potwierdził Minister Skarbu postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r.

W istocie rzeczy, postępowanie Wojewody Opolskiego w przedmiotowej sprawie właściwie rozpoczęto w październiku 2015 r., kiedy to wezwano J. H. do dołączenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających repatriację A. i J. H. mających zasadnicze znaczenie w sprawie. Również dopiero w październiku 2015 r. zwrócono się do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Centralnego Archiwum Wojskowego, Archiwum Państwowego w Opolu o odszukanie i nadesłanie dokumentów związanych z repatriacją rodziców skarżącego (jego poprzedników prawnych). Nadto należy podnieść, że organ nie zgromadził dotychczas dowodów pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie, skoro w odpowiedzi na skargę oświadczono, że skarżący zostanie wezwany do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz złożenia dwóch operatów szacunkowych określających: wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej; wartość nieruchomości nabytej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty.

Przystępując do oceny czy bezczynność miała charakter rażący należy w pierwszej kolejności podjąć próbę zdefiniowania pojęcia "rażącego naruszenia prawa". W orzecznictwie przyjmuje się, że kwalifikacja naruszenia prawa jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podnosi się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1 P.p.s.a. jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Rażące naruszenie prawa dotyczyć może w szczególności zawartych w K.p.a. przepisów o terminach załatwienia sprawy administracyjnej poprzez ich ewidentne (oczywiste) niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie. Przyjmuje się, że w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Innymi słowy, samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SAB/Gd 13/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Łd 124/14 - dostępne w CBOSA). W takim rozumieniu przywołane wyżej okoliczności, dotyczące niezbornego od samego początku sposobu procedowania w sprawie, świadczą o rażącym naruszeniu prawa przez organ w rozumieniu komentowanego przepisu. Oceny tej nie zmieniają okoliczności związane z dużą ilością spraw wpływających do organu i podane inne trudności organizacyjne związane z obowiązkami poszczególnych pracowników właściwej jednostki organizacyjnej urzędu.

Z treści art. 149 § 1 P.p.s.a. wynika, że instytucja skargi na przewlekłość postępowania, ma na celu przede wszystkim ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Badając zasadność skargi w tym zakresie, Sąd zobowiązany jest uwzględniać stan istniejący w dniu wniesienia skargi, jak i w dniu orzekania, tj. wydania orzeczenia sądowego. Dlatego w niniejszej sprawie przyjąć należało, że postępowanie mające na celu zgromadzenie i koncentrację materiału dowodowego rozpoczęto dopiero po rozpoznaniu przez Ministra Skarbu Państwa zażalenia na przewlekłe prowadzenie postępowania.

Konieczne stało się zatem stwierdzenie przewlekłości postępowania oraz rażącego charakteru tej przewlekłości na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a.

Sąd nie znalazł podstaw do przyznania na rzecz skarżącego określonej sumy pieniężnej na podstawie przepisu art. 149 § 2 P.p.s.a., gdyż pomimo upływu znacznego okresu czasu od daty złożenia wniosku o zwrot kosztów, nie wykazał on by z tego tytułu poniósł jakąkolwiek szkodę. Sąd nie znalazł również podstaw do orzeczenia w trybie art. 149 § 1b P.p.s.a. o istnieniu uprawnienia do rekompensaty za mienie pozostawione przez poprzedników prawnych skarżącego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej z uwagi na zasadnicze braki w materiale dokumentacyjnym sprawy.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 P.p.s.a.