Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1225/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 9 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1037/19 o odrzuceniu skargi M. M. na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1) sprostować z urzędu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1037/19 w ten sposób, że w jego komparycji w oznaczeniu rodzaju zaskarżonego rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu w miejsce: "postanowienie" wpisać: "pismo"; 2) oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1037/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżonym rozstrzygnięciem organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. nr [...] w przedmiocie oddania na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. gruntów w użytkowanie wieczyste.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] już raz rozstrzygnięto w sposób ostateczny w kwestii stwierdzenia nieważności ww. decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. Ponadto sprawa ta była przedmiotem oceny przez sądy administracyjne bowiem skarga M. M. na ww. rozstrzygnięcie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 369/14, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3192/14, oddalił skargę kasacyjną skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia. Tym samym w rozpatrywanym przypadku występuje powaga rzeczy osądzonej, co oznacza, że nie można ponownie orzekać w tej samej sprawie.

Ponadto Kolegium wskazało, że obecnie skarżący wystąpił o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ponieważ żaden przepis K.p.a. nie nakłada na organ administracji publicznej obowiązku wszczynania postępowań nadzorczych z urzędu i brak jest również środków procesowych pozwalających komukolwiek na zmuszenie organu do podjęcia takich działań, gdyż kwestia ta pozostawiona jest wyłącznie legitymowanemu organowi, niniejsze żądanie należy potraktować jako wniosek o wszczęcie postępowania, który aby mógł odnieść zamierzony skutek powinien pochodzić od strony postępowania, a tego przymiotu wnioskodawca nie posiada.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2019 r., domagając się:

1) uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego "postanowienia" jako wydanego z naruszeniem:

a) prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w okolicznościach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Wskazane naruszenie prawa procesowego dotyczy art. 7, 156, 157 § 2 i 158 § 2 K.p.a.;

b) a także prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. w okolicznościach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 ust. 1 i 5 oraz art. 147 K.p.a.

c) interesu prawnego skarżącego.

2) stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. wobec zajścia przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. albo w zw. z art. 158 § 2 K.p.a. stwierdzenie, że wydanie tej decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa, tj. w okolicznościach art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucając skargę wyjaśnił, że skarżący kwestionuje decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. w przedmiocie oddania na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. gruntów w użytkowanie wieczyste, oczekując stwierdzenia jej nieważności. Rozstrzygając wniosek skarżącego w tym przedmiocie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówiło wszczęcia postępowania, powołując się na brak po stronie skarżącego przymiotu strony postępowania, a następnie, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Wniesiona przez skarżącego skarga została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 369/14. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3192/14, oddalił skargę kasacyjną skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia.

Sąd zwrócił uwagę, że zaskarżone w rozpoznawanej sprawie "postanowienie" zostało natomiast wydane na skutek wniosku skarżącego z dnia 8 lipca 2019 r., w którym wyraźnie wskazuje, że "wnosi o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie co do takiego wniosku, w którym skarżący domaga się wszczęcia danego postępowania "z urzędu", nie podlega zaskarżeniu. Sąd wskazał, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje formy postanowienia dla informacji, że nie będzie wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Brak jest również środków procesowych pozwalających na zmuszenie organu administracji do podjęcia takich działań (por. R. Kędziora (w:) Komentarz K.p.a., 2014, s. 1085). Również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 1998 r. sygn. akt III SA 408/97 zwrócono uwagę, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje formy postanowienia dla informacji, iż nie będzie wszczęte z urzędu postępowanie w trybie tzw. nadzoru. Brak jest również środków procesowych pozwalających stronie na zmuszenie organu administracji do podjęcia takich działań.

Skoro więc skarżący, który w sposób jednoznaczny oczekiwał wszczęcia postępowania z urzędu, nie dysponuje środkami procesowymi by skutecznie domagać się odpowiedniej reakcji organu na jego wniosek, nie przysługuje mu również skarga na rozstrzygnięcie sprzeczne z jego żądaniem. Wniosku powyższego nie zmienia fakt błędnego nadania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu swojemu pismu z dnia [...] września 2019 r. tytułu – postanowienie i opatrzenie go pouczeniem o możliwości zaskarżenia. Okoliczności powyższe nie mogą bowiem uzasadniać rozpoznania sprawy nieobjętej przepisem art. 3 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie złożył M. M., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 § 1 i 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu nie podlega zaskarżeniu, a w konsekwencji niezgodność rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z art. 2, art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

2) art. 58 § 1 i § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędne i nieuzasadnione zastosowanie w wyniku przyjęcia, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, pomimo że w sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonego postanowienia w całości;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie ze względów formalnych postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, wobec stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje formy postanowienia dla informacji, że nie będzie wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. oraz art. 158 § 1 i 2, a także w zw. z art. 233 zdanie 2 K.p.a. oraz art. 235 § 1 K.p.a. i art. 222 K.p.a. poprzez nieuchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu mimo jego wadliwości, ze względu na pojawienie się przesłanek za stwierdzeniem, że zaskarżona do SKO decyzja Burmistrza Miasta i Gminy Śrem wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, jak również przesłanek wskazanych przez wnioskującego, argumentujących stwierdzenie nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, co obliguje organ, co najmniej do ich zbadania;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 i 5 oraz art. 147 K.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w zakresie, w jakim skarżący podniósł, że w sprawie zaszła podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. gdy w zakresie zaistnienia nowych okoliczności, które przemawiają za tym, że jednak ma on interes prawny w sprawie o stwierdzenie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Śrem za nieważną, a w konsekwencji, że została ona wydana z naruszeniem prawa;

6) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu lub;

2) zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi.

Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 P.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 P.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 P.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 P.p.s.a.

Przechodząc natomiast do oceny podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc po uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają zatem zawarte w niej podstawy. Związanie podstawami kasacyjnymi polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten jest uprawniony jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego w rzeczywistości istniały. Zakres kontroli wyznacza zatem autor skargi kasacyjnej, wskazując które normy prawa zostały naruszone. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia podstaw kasacyjnych, co zgodnie z art. 176 P.p.s.a. oznacza obowiązek powołania przez skarżącego konkretnych przepisów prawa, którym jego zdaniem, uchybił Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienie ich naruszenia.

W rozpoznawanej sprawie skarżący zarzucił Sądowi I instancji w pkt 4 skargi kasacyjnej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. oraz art. 158 § 1 i 2, a także w zw. z art. 233 zdanie 2 K.p.a. oraz art. 235 § 1 K.p.a. i art. 222 K.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołany zarzut jest niezasadny.

Przede wszystkim wskazać należy, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji nie oceniał czy zachodziły okoliczności przemawiające za stwierdzeniem, że zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu decyzja Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, jak również nie badał czy zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest jakiejkolwiek rozważań dotyczących powołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż Sąd nie badał merytorycznie skargi lecz poddał ją ocenie formalnej, tzn. wypowiedział się jedynie czy skarga na pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu była dopuszczalna i czy sprawie można było nadać dalszy bieg. Wobec powyższego zarzucanie w ramach podstawy kasacyjnej Sądowi I instancji naruszenia ww. przepisów K.p.a. w związku z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozbawia ten zarzut skuteczności i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne odniesienie się do niego.

Z powyższych względów zaskarżonemu orzeczeniu nie nożna także skutecznie zarzucić naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Podkreślić należy, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia mogłaby stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdyby uzasadnienie zostało sporządzone w taki sposób, że niemożliwa byłaby kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie postanowienia Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny przyjęty za podstawę orzeczenia, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów odrzucono skargę, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń w tym zakresie. Wskazać także należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucając skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie miał obowiązku ustosunkowywać się do wszystkich zarzutów skargi, w tym rozpoznać sprawę w zakresie, w jakim skarżący podniósł, że w sprawie zaszła podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego. Stąd też nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., a także podnoszonego w pkt 5 skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 i 5 oraz art. 147 K.p.a.

Sąd I instancji nie naruszył również art. 3 § 1 i 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 i 3 P.p.s.a.

Podstawowym kryterium, które określa i statuuje kognicję sądów administracyjnych do kontroli rozstrzygnięć administracyjnych jest rodzaj i charakter prawnej formy działania administracji publicznej, wyznaczony przez art. 3 § 2 P.p.s.a. Przepis ten enumeratywnie wymienia akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2019 r. (błędnie zatytułowane "postanowienie"), nie znajduje się w tym katalogu. W szczególności nie jest postanowieniem wydanym w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącym postępowanie, a także postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, że nie mogło ono stanowić przedmiotu kontroli sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., tj. żądanie wszczęcia postępowania zainicjowane przez stronę, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61a K.p.a. ma zatem zastosowanie w postępowaniach wszczynanych na wniosek. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja jednakże nie miała miejsca. M. M. w złożonym piśmie z dnia 8 lipca 2019 r. nie zawarł żądania wszczęcia postępowania administracyjnego wyrażonego przez stronę postępowania, a jedynie wniosek o to, by organ wszczął postępowanie administracyjne z urzędu. Wynika to jednoznacznie z treści tego pisma, które nosi tytuł: "Wniosek o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r. nr [...]".

W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym organ administracji, jeśli uznaje, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu nie ma obowiązku wydawania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z urzędu bądź też wszczęcia takiego postępowania, a następnie jego umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2487/14; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Właściwie przy tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje formy postanowienia dla informacji, że nie będzie wszczęte z urzędu postępowanie w trybie tzw. nadzoru. Brak jest również środków procesowych pozwalających stronie na zmuszenie organu administracji do podjęcia takich działań (por. M. Jaśkowska "Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego" LEX/el oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt II OSK 2352/15). Zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Obowiązkiem organu nadzoru jest więc w pierwszej kolejności zbadanie, czy wniosek pochodzi od podmiotu mającego przymiot strony. W ogóle nie podlega zaś sądowej kontroli brak wszczęcia postępowania nadzorczego z urzędu. Stwierdzenie przez organ braku podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania nadzorczego nie następuje w formie postanowienia, a składającemu takie żądanie nie przysługują również żadne środki procesowe zmierzające do zmuszenia organu do podjęcia żądanych przez niego działań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2019 r. sygn. akt II OSK 2265/17).

Wystarczającym jest w takiej sytuacji pisemne poinformowanie osoby, która żąda wszczęcia przez organ administracji postępowania z urzędu, że brak jest podstaw do jego wszczęcia, co też w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu uczyniło szczegółowo przedstawiając swoje argumenty w piśmie z dnia [...] września 2019 r.

Z tych względów prawidłowo Sąd I instancji uznał, że M. M. nie może skutecznie domagać się wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wszczęcie postępowania w trybie nadzwyczajnym z urzędu jest prawem organu, co oznacza, że nie ma on obowiązku wszczynania postępowania w każdej zakończonej sprawie w celu sprawdzenia, czy nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności zapadłego rozstrzygnięcia.

Wniosek o wszczęcie przez organ administracji postępowania administracyjnego z urzędu należy natomiast traktować jako skargę, o której mowa w art. 227 K.p.a., przy czym nawet w razie gdy sposób jej załatwienia nie satysfakcjonuje skarżącego nie przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego. W sprawach dotyczących postępowania skargowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, ponieważ działania podejmowane przez organ w trybie postępowania w zakresie skarg i wniosków, normowanym przepisami Działu VIII k.p.a., nie mają formy aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2692/11, z dnia 12 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 318/13 oraz z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 960/13). Skoro zatem skarga na załatwienie sprawy w trybie skarg i wniosków nie należy do właściwości sądów administracyjnych podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze pismo skarżącego z dnia 8 lipca 2019 r. należało zakwalifikować jako skargę w rozumieniu art. 227 K.p.a. Jak stanowi art. 233 K.p.a., skarga w sprawie indywidualnej, która nie była i nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego, powoduje wszczęcie postępowania, jeżeli została złożona przez stronę. Jeżeli natomiast skarga taka pochodzi od innej osoby, może spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego z urzędu, chyba że przepisy wymagają do wszczęcia postępowania żądania strony. Organ administracji może więc, ale nie musi wszcząć postępowanie z urzędu na skutek skargi. Skargę w sprawie, w której wydano decyzję ostateczną, uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany, które może być uwzględnione, z zastrzeżeniem art. 16 § 1 zdanie drugie (art. 235 § 1 K.p.a.).

Pismo organu stanowiące odpowiedź na pismo z dnia 8 lipca 2019 r. było zatem przejawem działań faktycznych administracji publicznej o charakterze informacyjnym, w którym podano powody odstąpienia przez organ od czynności, które mogą być podejmowane z urzędu. O ile rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego przybiera formę decyzji lub postanowienia, to przepisy postępowania, jak wskazano powyżej, nie przewidują żadnej z tych form w przypadku, gdy organ nie zamierza podjąć żadnych działań z urzędu, w sprawie która może być zainicjowana przez złożenie wniosku.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2, art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócić należy uwagę, że skarżący nie był pozbawiony możliwości obrony swych praw przed sądem bowiem kontrola postanowienia, którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu odmówiło, na wniosek M. M. z dnia 11 kwietnia 2013 r., wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Śrem z dnia [...] października 1992 r., miało miejsce w odrębnym postępowaniu zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt I OSK 3192/14. W wyroku tym wyrażono pogląd, że skarżącemu kasacyjnie nie przysługiwał status strony postępowania administracyjnego w sprawie zakończoną ww. decyzją z dnia [...] października 1992 r. w przedmiocie oddania na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Ś. gruntów w użytkowanie wieczyste. Jak wyjaśniono we wskazanym orzeczeniu skarżący kasacyjnie nie był stroną postępowania zwykłego zakończonego kwestionowaną decyzją. Strona skarżąca nie posiada i nie posiadała także żadnego tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a co za tym idzie nie może wykazać istnienia interesu prawnego. Strona skarżąca nie legitymowała się ani w dacie wydania kwestionowanej decyzji, ani w dacie wyrokowania jakimkolwiek tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że skarżący nie posiada żadnego interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 K.p.a., który warunkuje możliwość wszczęcia postępowania nadzorczego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 166 P.p.s.a. sprostowano oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego postanowienia, polegającą na błędnym określeniu rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu.