Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1361/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach – dalej określany też DIAS lub organ nadzoru – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej określany też kpa) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt. 1 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1201 dalej określanej zamiennie "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") uchylił w całości postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...] i orzekł o określeniu Spółce A S.A. jako dłużnikowi zajętej wierzytelności B Sp. z o.o., wysokości nieprzekazanej wierzytelności w kwocie [...] zł.

Jak wskazał organ nadzoru, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec B Sp., z o.o. z/s w K., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. dokonał zajęć wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w A S.A. z/s, zawiadomieniami:

- z dnia [...] nr [...],

- z dnia [...] nr [...],

A SA. w dniu 18.04.2017 r.,

- z dnia [...] nr [...],

- z dnia [...] nr [...].

Pismami z dnia [...], [...], [...], [...] i [...], A S.A. uznała w/w zajęte wierzytelności, powołując się w tych pismach na zawarte z B Sp. z o.o. z/s w K. porozumienia z dnia [...] oraz z dnia [...], wraz z aneksami. Zgodnie w tymi porozumieniami A S.A. jest zobowiązana do przekazania miesięcznie na rzecz B Sp. z o.o. z/s w K., należności w kwotach nie wyższych niż [...] zł.

Ponadto do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w dniu [...], wpłynęły dalsze tytuły wykonawcze wystawione przez Dyrektora ZUS w C. nr [...] do [...] wraz z kopiami zawiadomień o zajęciu wierzytelności z dnia [...], nr [...] do znak [...], celem prowadzenia egzekucji łącznej do środka egzekucyjnego stanowiącego wierzytelność należną Spółce B Sp. z o.o. od Spółki A S.A. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.

W dniach [...] pracownicy organu egzekucyjnego przeprowadzili kontrole u dłużnika zajętej wierzytelności odnośnie realizacji zajęć przez dłużnika zajętej wierzytelności. Z przeprowadzonej kontroli został sporządzony protokół, który podpisany został przez osobę obecną podczas kontroli tj. A.N.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. określił wysokość nieprzekazanej przez A S.A. wierzytelności pieniężnej przysługującej B Sp. z o.o. w kwocie [...] zł, oraz dalsze odsetki podatkowe w wysokości 8% liczone od dnia [...] od kwoty [...] zł tj. sumy należności głównych wynikających z tytułów wykonawczych na podstawie których dokonano zajęć.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności tj. A S.A. zakończonej sporządzonym w dniu [...] protokołem ustalono, iż dłużnik posiada zobowiązania względem spółki B Sp. z o.o. wysokości [...] zł, które powstały po dniu [...], są wymagalne i nie zostały objęte układem ratalnym pomiędzy spółkami. Kwota ta nie obejmuje kwot objętych zajęciami wierzytelności dokonanymi przez organ egzekucyjny ZUS, oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. należnych B sp. z o.o. w ramach zawartych pomiędzy spółkami porozumień.

W zażaleniu zobowiązana Spółka podniosła, że wskazana przez organ wierzytelność jest w istocie kwotą kaucji zwrotnej, wynikającą z umowy gwarancyjnej zawartej pomiędzy Spółką A S.A., a Spółką B sp. z o.o. Umowy gwarancyjne określają zasady spłaty wierzytelności Spółki należnych jej od B sp. z o.o., powstałych w związku z płatnościami dokonywanymi w imieniu tego podmiotu przez Spółkę - przewidując między innymi, że w celu zabezpieczenia realizacji przedmiotu umowy, w tym zabezpieczenia spłaty zadłużenia B sp. z o.o. wobec Spółki A S.A., ustanowiona zostanie kaucja w wysokości [...] zł. Zgodnie ze stosunkiem prawnym łączącym strony umowy gwarancyjnej, zwrot kaucji nastąpić ma w momencie rozwiązania umowy gwarancyjnej, z równoczesnym uprawnieniem Spółki do wcześniejszego potrącenia z kwoty przedmiotowej kaucji wszelkich zabezpieczonych tą kaucją należności, które nie zostałyby uregulowane przez B sp. z o.o. przed dniem rozwiązania umowy gwarancyjnej. Ponadto Spółka wskazała, iż zgodnie z treścią stosunków prawnych łączących Spółkę A SA. z B z o.o., w tym porozumień dotyczących warunków na jakich następować ma spłata całości zadłużenia Spółki wobec B sp. z o.o. (tj. porozumień z [...] i porozumienia z [...], wraz z aneksami z [...] r.) odpowiedzialność Spółki do spłaty wierzytelności należnych B sp. z o.o. ograniczona jest do dokonywania spłat w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia [...] nr [...] zlecił organowi egzekucyjnemu uzupełnienie materiału dowodowego sprawy.

Odnosząc się do argumentów zażalenia DIAS wskazał, że zgodnie z art. 71 a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Przesłankami do wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty lub jej części jest fakt nieprzekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności lub jej części, oraz wykazanie bezpodstawnego charakteru uchylania się od tegoż przekazania.

Z kolei podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Użyte w spornym przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza zatem tyle, co "bez podstawy prawnej" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 28.12.2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1301/15). Środkiem ustalenia bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności mogą być ustalenia protokołu kontroli. Wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, w trybie art. 71 a § 9 ustawy egzekucyjnej, jest możliwe dopiero po przeprowadzeniu postępowania, w ramach którego ustalone zostaną okoliczności faktyczne potwierdzające istnienie wymagalnej tj. niespornej wierzytelności i tylko wówczas uzasadniona będzie konstatacja, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 535/11).

W ocenie organu nadzoru brak przesłanek do stwierdzenia, iż wskazana przez organ egzekucyjny wierzytelność jest w istocie kwotą kaucji zwrotnej, wynikającej z umowy gwarancyjnej zawartej pomiędzy Spółka A S.A., a Spółką B Sp. z o.o., w wysokości [...] zł.

Jak wynika bowiem z akt sprawy, jak również protokołu kontroli za okres od [...] do [...] A S.A. posiada wobec B Sp. z o.o. na dzień [...], wymagalne zobowiązania na łączną kwotę [...] zł wynikające z faktur VAT i noty odsetkowej. Zobowiązania te powstały po dniu [...], są wymagalne i nie objęte układem ratalnym. Ponadto – jak podniósł organ – do ustaleń wskazanych w protokole kontrolnym Spółka A S.A. nie wniosła w przepisowym terminie żadnych zastrzeżeń i wyjaśnień. Zatem ustalenia dokonanej kontroli nie budziły wątpliwości.

Organ wskazał nadto, że w umowie gwarancyjnej zawartej pomiędzy B Sp. z o.o. a A S.A. z dnia [...] - na którą powołuje się w zażaleniu Spółka- A S.A., wbrew jej twierdzeniom, nie ma mowy o ustanowieniu kaucji gwarancyjnej w wysokości [...] zł. Załączone zaś jako uzupełnienie porozumienia w sprawie spłaty zadłużenia z dnia [...] i [...] wraz z aneksem z dnia [...] dotyczą kwot wzajemnych rozliczeń pomiędzy Spółkami powstałymi do dnia [...] w kwocie łącznej [...] zł, które są przedmiotem egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. W konsekwencji organ nadzoru uznał, że kwota [...] zł stanowi sumę nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności kwot na dzień [...] wynikających z dokonanych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. oraz ZUS zajęć wierzytelności w w/w spółce za zaległości B Sp. z o.o.

Odnosząc się do podniesionej przez spółkę kwestii doręczenia dwóch sprzecznych ze sobą postanowień tj. postanowienia z dnia [...], którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty na [...] zł oraz postanowienia z dnia [...], którym wysokość nieprzekazanej kwoty z tytułu dokonanych w spółce zajęć wierzytelności została określona na [...] zł, organ nadzoru wskazał, że pierwszym z w/w postanowień określono nieprzekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności kwotę, wynikającą z zawartych między spółkami A S.A. oraz B sp. z o.o. porozumień z dnia [...] oraz [...], w których w/w podmioty określiły harmonogram spłaty istniejącego zadłużenia powstałego do dnia [...] w ten sposób, iż A S.A tytułem swoich zobowiązań (począwszy od miesiąca sierpnia) będzie do dnia 21-go każdego miesiąca przelewać kwotę [...] zł (z każdego porozumienia) co daje łącznie kwotę [...] zł. Zawartym w dniu [...] aneksem nr 1 do porozumień w sprawie spłaty zadłużenia z dnia [...] oraz z dnia [...] strony zgodnie ustaliły, że kwota [...] zł. wymagalna będzie z upływem ostatniego dnia każdego miesiąca ( § 2 pkt 1 przedmiotowego porozumienia). W związku z faktem, iż do dnia sporządzenia postanowienia nie odnotowano wpływu żadnej kwoty na rachunek organu z tytułu realizacji wierzytelności wynikających z zawartych porozumień pomiędzy spółkami tj. transzy za miesiąc czerwiec wydane zostało przedmiotowe postanowienie. Natomiast drugim postanowieniem określono wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty na podstawie sporządzonego protokołu kontroli z dnia [...], w którym ustalono zobowiązania A S.A. względem B sp. z o.o. powstałe po dniu [...] wymagalne i nie objęte układem ratalnym wynoszące [...] zł.

DIAS wskazał, że przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenia innej kwoty nieprzekazanej przez zobowiązaną wierzytelności była treść art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. W kwocie tej znajdują się łącznie należność główną, odsetki, koszty egzekucyjne i ewentualne koszty upomnienia. Natomiast z cytowanego powyżej przepisu nie wynika wprost, aby uprawniał on organ egzekucyjny do naliczania dalszych odsetek za zwłokę od kwoty nieprzekazanej wierzytelności czy też zaległości dochodzonej od zobowiązanego.

Ponadto – jak podniósł DIAS – zmniejszył wysokość zajętej a nieprzekazanej wierzytelności o kwotę tj. [...] zł ( łączną kwotę należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę tj. [...] zł + [...] zł ), która wynikała w podatku CIT za 2015 r., a objęta była tytułem wykonawczym nr [...] ( nr systemowy [...]), z uwagi na złożoną korektę zeznania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązana Spółka reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym zarzuciła organowi nadzoru naruszenie:

1. art. 71a § 9 u.p.e.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca Spółka uchyla się od przekazania organowi podatkowemu zajętej wierzytelności podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie istniała wierzytelność wymagalna ponad wysokość objętą porozumieniami pomiędzy dłużnikiem egzekwowanym a dłużnikiem zajętej wierzytelności, a skarżąca zobowiązana była jedynie w zakresie wymagalnych wierzytelności, określonych porozumieniami z dłużnikiem egzekwowanym i prawidłowo dokonywała wpłat z tytułu wierzytelności zajętych przez organ egzekucyjny;

2. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie tj. oparcie wszystkich ustaleń faktycznych wyłącznie na informacjach uzyskanych od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., działającego jako organ I instancji, pomijając przy tym okoliczności wskazywane przez skarżącą w zażaleniu i uniemożliwiając wzięcie czynnego udziału przez skarżącą w postępowaniu z uwagi na brak zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a ponadto dokonując ustaleń w oparciu o niekompletny materiał dowodowy i naruszając przy tym zasadę swobodnej oceny dowodów. Przedmiotowe naruszenia skutkowały dokonaniem przez organ błędnych ustaleń faktycznych dot. przede wszystkim zakresu zastosowania porozumień zawartych pomiędzy skarżącą a dłużnikiem zajętych wierzytelności oraz wymagalności wierzytelności objętych zaskarżonym postanowieniem, co doprowadziło do wydania postanowienia na niekorzyść skarżącej;

3. art. 71a § 7 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że brak terminowego skorzystania przez skarżącą z prawa do przedłożenia w formie pisemnej wyjaśnień lub zastrzeżeń do protokołu kontroli oznacza bezwarunkową akceptację wszystkich ustaleń dokonywanych przez kontrolujących i brak możliwości dowodzenia nieprawidłowości ustaleń dokonanych w oparciu o wyniki kontroli. Naruszenie to skutkowało błędnym przyjęciem przez organ, że prawdziwe są okoliczności faktyczne i ich interpretacja przedstawione przez organ I instancji, z równoczesnym pominięciem uwagi i wniosków dowodowych skarżącej.

Uzasadniając skargę, pełnomocnik w pierwszej kolejności odniósł się do instytucji samokontroli, następnie uzasadnił wniosek o wstrzymanie zaskarżonego postanowienia oraz przedstawił profil prowadzonej przez skarżącą Spółkę działalności oraz jej powiązania z kontrahentami.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 71 a § 9 ustawy egzekucyjnej pełnomocnik podniósł, że dla jego zastosowania niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. Obie te okoliczności - fakt uchylania się oraz bezpodstawność takiego działania - muszą być ocenione przez organy egzekucyjne obu instancji. Pełnomocnik uznał, że brak dokonywania płatności wierzytelności, które nie są wymagalne i do których przymusowego dochodzenia nie byłby uprawniony sam dłużnik egzekwowany, nie może być uznany za bezpodstawne uchylanie się przez skarżącą od przekazania zajętej wierzytelności, co stanowiłoby przesłankę wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

Autor skargi podniósł, że skarżąca nigdy nie uznała istnienia wymagalnych wierzytelności, z tytułu których zobowiązana miałaby być do dokonywania jakichkolwiek płatności na rzecz B Sp. z o.o. w kwotach większych, niż wynikające ze stosunków prawnych łączących Skarżącą z B Sp. z o.o. Zgodnie z przedmiotowymi stosunkami, uregulowanymi w ramach porozumień pomiędzy obiema spółkami - skarżąca nie była zobowiązana do dokonywania płatności z tytułu spłaty wierzytelności w wysokości wykraczającej ponad kwoty wprost wskazane w porozumieniach w sprawie spłaty zadłużenia- tj. kwoty [...] zł (porozumienie z dnia [...]) oraz [...] zł (porozumienie z dnia [...]), co pisemnie zostało potwierdzone wprost również w aneksie z [...], gdzie B Sp. z o.o. (jako wierzyciel) potwierdza wyrażenie zgody na dalszą spłatę zadłużenia dłużnika (tj. skarżącej) niezależnie od tytułu jego powstania, w równych miesięcznych ratach, wynoszących łącznie [...] zł miesięcznie.

Wbrew twierdzeniom organu, zawartym w zaskarżonym postanowieniu, w przedmiotowej sprawie nie występuje sytuacja, w której równocześnie istniałyby wymagalne wierzytelności pomiędzy Spółką a B Sp. z o.o., spłacane zgodnie z porozumieniami między tymi podmiotami, a oprócz takich wierzytelności istniałaby pula wierzytelności nieobjętych uzgodnionymi zasadami spłaty zadłużenia. Wszystkie wyjaśnienia, które kierowane były do organu egzekucyjnego w toku postępowania egzekucyjnego i w odpowiedzi na zajęcia dokonywane przez organ egzekucyjny, a dotyczące relacji gospodarczych pomiędzy spółkami, wskazywały jednoznacznie, że wierzytelności przysługujące B Sp. z o.o. od skarżącej są wymagalne w kwocie po [...] zł miesięcznie. Jakkolwiek w załączeniu do porozumień z [...] i [...] zostały wskazane każdorazowo wykazy wierzytelności, to porozumienia te stanowiły jedynie potwierdzenie stosunku prawnego istniejącego pomiędzy stronami i miały na celu praktyczne uregulowanie kwestii dokonywanych spłat. Uzgodnienia poczynione w trakcie negocjacji pomiędzy obiema spółkami dotyczyły mianowicie ustalenia ogólnych zasad spłaty posiadanego zadłużenia, a z uwagi na fakt, że uzgodnienia dotyczyły całości wierzytelności pieniężnych, niezależnie od tytułu i czasu ich powstania, ze względów praktycznych występowała potrzeba dokonania szczegółowych ustaleń w stosunku do pojedynczych wierzytelności, dokumentowanych każdorazowo wystawionymi fakturami VAT, tak aby działy księgowości obu spółek prawidłowo mogły zakwalifikować dokonywane miesięcznie wpłaty na pokrycie konkretnych wierzytelności. Cel taki zrealizowany został poprzez wyszczególnienie wszystkich wierzytelności już istniejących i wskazanie ich bezpośrednio w treści pisemnych porozumień częściowych, potwierdzających zarówno istnienie, jak również część z warunków stosunku prawnego pomiędzy spółkami - tym niemniej nie jest zasadne przyjęcie, że pisemne porozumienia wyczerpywały treść stosunku pomiędzy stronami. Z uwagi na dokonanie zajęć wierzytelności pieniężnych przysługujących B Sp. z o.o. od skarżącej, po otrzymaniu zawiadomień o zajęciach, płatność z tytułu zapłaty wierzytelności dokonywana była bezpośrednio na rachunek wskazany przez organ egzekucyjny, w kwotach w jakich istniejące wierzytelności stawały się wymagalne tj. w ratach łącznie po [...] zł miesięcznie.

Równocześnie skarżąca regulowała również niektóre z zobowiązań B Sp. z o.o., dokonując płatności w imieniu tego podmiotu, na zasadach opisanych w umowie gwarancyjnej. Trudna sytuacja finansowa B Sp. z o.o. uległa dalszemu pogorszeniu w związku z podejmowanymi wobec niej czynnościami egzekucyjnymi, dlatego też dokonywanie takich płatności było konieczne w celu wypłaty wynagrodzeń pracownikom tego podmiotu i zachowania jego zdolności do dalszego działania. Z uwagi na dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności, nie wszystkie z uzgodnionych pomiędzy spółkami warunków spłaty wierzytelności mogły zostać zrealizowane, przy dotyczyło to możliwości skutecznego potrącenia części z wzajemnych wierzytelności (tj. potrącenia powstałych później wierzytelności skarżącej z tytułu płatności dokonywanych w imieniu B Sp. z o.o. z powstałymi po zajęciach wierzytelnościami B Sp. z o.o.), przy czym brak skuteczności takich wcześniejszych uzgodnień nastąpił na niekorzyść skarżącej i nie powodował zmniejszenia wpłat, do których dokonania skarżąca byłaby zobowiązana wobec dłużnika egzekwowanego i do których dochodzenia od skarżącej byłaby sama B Sp. z o.o.

Dalej pełnomocnik podniósł, że B Sp. z o.o. nie byłaby uprawniona do dochodzenia od skarżącej wskazywanych przez organ egzekucyjny kwot wierzytelności. Po pierwsze, uzgadniając warunki spłaty wierzytelności Spółki należnych jej od B Sp. z o.o., powstałych w związku z płatnościami dokonywanymi w imieniu tego podmiotu przez Spółkę - w celu zabezpieczenia realizacji przedmiotu umowy, w tym zabezpieczenia spłaty zadłużenia B Sp. z o.o. wobec Spółki, ustanowiona została kaucja w wysokości [...] zł. Zwrot kaucji nastąpić ma w momencie rozwiązania umowy gwarancyjnej, z równoczesnym uprawnieniem Spółki do wcześniejszego potrącenia z kwoty przedmiotowej kaucji wszelkich zabezpieczonych tą kaucją należności, które nie zostałyby uregulowane przez B Sp. z o.o. przed dniem rozwiązania umowy gwarancyjnej. Warunki te potwierdzone zostały w deklaracji wekslowej, będącej częścią umowy gwarancyjnej i określającej warunki uzupełnienia weksla wystawionego przez B Sp. z o.o. w celu zabezpieczenia spłaty roszczeń skarżącej

W ocenie pełnomocnika z uwagi na treść stosunku prawnego łączącego strony i fakt dalszego obowiązywania wskazanej umowy gwarancyjnej, nawet w przypadku braku oddzielnego ustalenia warunków spłaty zadłużenia wobec B Sp. z o.o., gdzie maksymalna wysokość spłat określona została na kwotę maksymalnie [...] zł, Spółka uprawniona byłaby do zatrzymania środków w wysokości odpowiadającej zastrzeżonej kaucji i do wysokości zastrzeżonej kaucji jakakolwiek wierzytelność w żadnym wypadku nie może być rozpatrywana jako wymagalna wierzytelność pieniężna podlegająca zajęciu - taki charakter uzyskać mogłaby dopiero ewentualna wierzytelność powstała po rozwiązaniu umowy gwarancyjnej, w związku ze zgłoszeniem przez B Sp. z o.o. roszczenia o zwrot kwoty, pozostałej po potrąceniu z kwoty kaucji wszelkich należności Spółki z tytułu płatności, dokonywanych w imieniu B Sp. z o.o. na podstawie umowy gwarancyjnej, o ile takie płatności do dnia rozwiązania umowy gwarancyjnej nie zostałyby już spłacone Spółce.

Za niezasadne uznał pełnomocnik twierdzenie organu, że wysokość nieprzekazanych wierzytelności, wynika z faktur VAT i noty odsetkowej w takim rozumieniu, że to faktura lub nota odsetkowa stanowić miałaby samodzielną podstawę naliczania kwot wymagalnych wierzytelności. W rozważanym przypadku płatność należności Spółki w stosunku do B Sp. z o.o. wynika bezpośrednio z tytułu zapłaty wynagrodzenia za usługi świadczone przez B Sp. z o.o. i następuje na warunkach i w terminach uzgodnionych z tym podmiotem, same faktury, czy też noty odsetkowe są jedynie dokumentami rachunkowymi, których wystawienie i informacje w nich zawarte określone są przepisami prawa podatkowego. Zgodnie z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia - organ traktuje natomiast faktury VAT jako samodzielną podstawę określenia nieprzekazanych wierzytelności nie usiłując nawet ustalić treści stosunku pomiędzy skarżącą, a dłużnikiem egzekwowanym, a tym samym błędnie wskazuje kwoty, do których zapłaty skarżąca rzeczywiście jest zobowiązana. Okoliczność ta jest o tyle istotna w sprawie, że nie tylko doprowadziła do przyjęcia błędnych założeń o wymagalności wierzytelności i bezzasadnego orzeczenia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanych wierzytelności, ale równocześnie prowadzi do zawyżenia ogółu wierzytelności z uwagi na brak uwzględnienia trwającego pomiędzy Skarżącą a B Sp. z o.o. sporu dot. jakości części ze świadczonych usług.

W zaistniałym stanie faktycznym wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. było wynikiem dokonania przez organ błędnych ustaleń w zakresie stosunków występujących pomiędzy Spółką a dłużnikiem egzekwowanym, co skutkowało bezpodstawnym przyjęciem, że istniejące wierzytelności są wymagalne, a skarżąca uchyla się od ich przekazywania, mimo że w rzeczywistości skarżąca wywiązuje się prawidłowo z ciążących na niej zobowiązań i dokonuje spłaty na warunkach, na jakich spłaty wierzytelności mógłby dochodzić od niej sam dłużnik egzekwowany.

Z zarzutem naruszenia przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. pełnomocnik powiązał także zarzuty w kwestii ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Jego zdaniem organ naruszył art. 7 w związku z art. 10 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, poprzez nieuwzględnienie pism kierowanych do organu egzekucyjnego, w których Spółka informowała organ I instancji o treści stosunku łączącego ją z B Sp. z o.o., a wpływającego na maksymalną wysokość miesięcznych spłat, do których jest zobowiązana z tytułu zapłaty wierzytelności dłużnika egzekwowanego. Pełny dostęp do informacji o wskazywanych okolicznościach i do dokumentów ich dotyczących, organ I instancji posiadał również w trakcie kontroli przeprowadzonej w Spółce, zakończonej protokołem, sporządzonym w dniu [...].

Organ, odnosząc się do zarzutów zgłaszanych przez skarżącą w zakresie stanu faktycznego i dokonując ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę wydania zaskarżonego postanowienia, zobowiązany był z urzędu do podjęcia działań mających na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, w tym do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Jakkolwiek organ w trakcie toczącego się postępowania zlecił Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. uzupełnienie materiału dowodowego sprawy, to jednak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest jakichkolwiek informacji o tym, w jakim zakresie materiał dowodowy został uzupełniony, jak również brak jest wskazania dlaczego organ zdecydował się na zignorowanie okoliczności podnoszonych przez skarżącą, opierając się wyłącznie na ustaleniach zawartych w protokole pokontrolnym z dnia [...]. Pełnomocnik zarzucił organowi zignorowanie faktu, że zarówno skarżąca jaki i B Sp. z o.o. pozostają w trudnej sytuacji gospodarczej, gdzie biorąc pod uwagę ich skomplikowane i długotrwałe relacje gospodarcze, konieczny jest stały kontakt i negocjacje zmierzające do ustalania na bieżąco takich warunków współpracy, które umożliwić mogą dalsze funkcjonowanie obu podmiotów. W takim stanie faktycznym pisemne umowy i porozumienia stanowią jedynie potwierdzenie najważniejszych z poszczególnych warunków uzgodnionej współpracy, lecz sprowadzenie stosunków prawnych pomiędzy tymi podmiotami jedynie do informacji przedstawionych organowi przez organ I instancji, a wynikających z protokołu kontroli, stanowi znaczne uproszczenie i z pewnością nie zapewnia pełnego obrazu stanu faktycznego.

Organ z pogwałceniem zasady wyrażonej w art. 10 § 1 kpa uniemożliwił Spółce czynny udział w postępowaniu, przede wszystkim poprzez nie poinformowanie Spółki, przed wydaniem postanowienia, o możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z uwagi na wskazane naruszenie Spółka nie posiadała możliwości zweryfikowania, czy organ dysponuje wszystkimi ważnymi w sprawie informacjami, pozwalającymi na dokonanie prawdziwych ustaleń w zakresie stanu faktycznego natomiast przedstawione uzasadnienie sugeruje, że ustalenia dokonywane były z pominięciem informacji istotnych dla sprawy i nawet w zakresie dokumentów, które przekazane zostały organowi, ich postanowienia rozpatrywane w całości.

Za błędne uznał pełnomocnik ustalenia organu w zakresie możliwości zatrzymania przez Spółkę środków kaucji ustanowionej w celu zabezpieczenia roszczeń związanych z umową gwarancyjną z dnia [...]. Umowa jasno wskazuje między innymi w § 7 pkt 4, że B Sp. z o.o. wystawia w celu zabezpieczenia weksel własny in blanco, którego wypełnienie następuje na zasadach określonych w sporządzonej deklaracji wekslowej.

Uzasadniając naruszenie art. 71 a § 7 u.p.e.a. pełnomocnik zakwestionował pogląd organu, że nie zgłoszenie zastrzeżeń do protokołu kontroli oznacza akceptację ustaleń dokonanych przez kontrolujących. W tym przedmiocie wskazał na rolę postępowania przed organami akcentując rolę organu odwoławczego w weryfikacji rozstrzygnięć pierwszo - instancyjnych.

Pełnomocnik wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia w części, w której organ orzekł o określeniu skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności Spółki B Sp. z o.o., wysokości nieprzekazanej wierzytelności w kwocie [...] zł.,

- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych,

- uwzględnienie skargi w trybie autokontroli,

- wstrzymanie w całości przez organ podatkowy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Katowicach z dnia [...] o nr [...]; a w przypadku braku wstrzymania przez organ zaskarżonego postanowienia, wstrzymanie go przez Sąd ze względu na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. - dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] określające wobec skarżącej Spółki wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności środków pieniężnych z tytułu zajęcia prawa majątkowego.

Bezsporne jest, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny do majątku B Sp. z o.o. organ egzekucyjny wystawił na rzecz skarżącej Spółki w dniach [...] i [...], oraz w dniach [...] i [...] zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności. Pismami z dnia [...] i [...], oraz [...], [...] i [...] skarżąca Spółka uznała w/w zajęcia oraz powołała się na porozumienia zawarte z B Sp. z o.o. z dnia [...] oraz z dnia [...]. Poza sporem jest także, że organ egzekucyjny w dniach [...], przeprowadził kontrolę w skarżącej Spółce, stwierdzając w protokole, że dłużnik posiada zobowiązania względem B Sp. z o.o. w kwocie [...] zł., które powstałe po dniu [...].

Spór koncentruje się zatem wokół dopuszczalności wydania w opisanym wyżej stanie faktycznym postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

Stosownie do art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wraz z ww. zawiadomieniem organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wymogi wskazane powyżej zostały w realiach rozpoznawanej sprawy spełnione bowiem bezspornie strona skarżąca w pismach z dnia [...] i [...] oraz w dniach [...], [...] i [...] poinformowała organ egzekucyjny o istnieniu wierzytelności na rzecz podmiotu zobowiązanego, przy czym powołując się na zawarte porozumienia wskazała, że zobowiązana jest do przekazywania na rzecz zobowiązanej kwot nie przekraczających [...] zł. miesięcznie.

Jak stanowi z kolei art. 91 ww. ustawy, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl tego uregulowania, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, wierzytelność ta może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności - zajęcia wierzytelności.

Zgodnie z art. 71a § 9 (zdanie pierwsze) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak z tego wynika, przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są:

- fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie);

- bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że w niniejszej sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącej spółki, jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę.

W odniesieniu do drugiej przesłanki wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do rozważenia pozostaje kwestia "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.

Negując zasadność zastosowania w niniejszej sprawie zacytowanej regulacji pełnomocnik strony skarżącej wskazywał, z jednej strony, że strona skarżąca nie uznała istnienia wymagalnych wierzytelności, z drugiej, że porozumienia z [...] i [...] obejmowały także przyszłe zobowiązania wobec B Sp. z o.o., po trzecie zaś, że dokonywała spłaty za B niektórych zobowiązań, co zabezpieczała umowa gwarancyjna z ustanowioną kaucją w kwocie [...] zł. Spółka wskazywała zatem na różne okoliczności, które nie były spójne i wykluczały się wzajemnie.

W ocenie składu orzekającego argumentacja strony skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Po pierwsze wskazać należy, że – wbrew twierdzeniom zawartym w skardze – w umowie z dnia [...] nazwanej umową gwarancyjną – brakuje regulacji, która wskazywałaby na ustalenie kaucji gwarancyjnej. Co prawda wystawiony została deklaracja wekslowa na kwotę [...] zł. to jednak wystawienie to zdaniem Sądu, nie przeciwstawiało się zastosowaniu art. 71 a § 9 u.p.e.a. Po drugie, że w trakcie czynności kontrolnych stwierdzono istnienie wymagalnych zobowiązań za okres od [...] do [...] w łącznej wysokości [...] wynikających z faktur VAT i noty odsetkowej B Sp. z o.o.

Opisane przez stronę skarżącą zasady współpracy z B Sp. z o.o., zwłaszcza zaś regulowanie przez skarżącą Spółkę określonych zobowiązań za B Sp. z o.o. nie miało – zdaniem Sądu – znaczenia dla sprawy, gdyż działania organów w tym zakresie należało ocenić wyłącznie w oparciu o art. 71 a § 9 ustawy egzekucyjnej.

Niezależnie od powyższego przyjdzie zauważyć, że strona skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jej twierdzenie, że nie uznała wierzytelności wynikających z faktur opisanych w protokole kontroli. To twierdzenie pozostaje zatem gołosłowne – a biorąc pod uwagę fakt – że to pracownicy B Sp. z o.o. – byli głównymi wykonawcami na rzecz skarżącej, oczywiste jest, że z tego tytułu skarżąca była dłużnikiem B Sp. z o.o.

Należy (za wyrokiem NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10, LEX nr 1137880) zauważyć, że art. 71a § 9 u.p.e.a. zawiera w swej treści elementy, które powinny zostać ustalone w wyniku kontroli aby organ egzekucyjny uzyskał uzasadnienie do wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie prawa. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 ustawy została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Celem tego postępowania jest ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia.

W badanej sprawie takie postępowanie kontrolne zostało przeprowadzone. W jego wyniku stwierdzono istnienie faktur i noty odsetkowej od B Sp. z o.o., a więc wymagalnych zobowiązań na rzecz w/w Spółki. Strona skarżąca nie zgłosiła do protokołu kontroli żadnych zastrzeżeń i wyjaśnień, co uzasadnia wniosek, że ustalenie kontroli nie budziły zastrzeżeń. Rację ma pełnomocnik, że powyższy fakt nie pozbawia zobowiązanej Spółki do kwestionowania zasadności wydania postanowienia o określeniu wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności, jednakże – co nie budzi wątpliwości Sądu – okoliczność ta podlega ocenie organu z uwzględnieniem pozostałego materiału dowodowego.

Niezasadne są również podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. nieuwzględnienie pism kierowanych do organu, w których Spółka informowała o łączących ją stosunkach z B Sp. z o.o. W tym zakresie przyjdzie wskazać, że organ szczegółowo odniósł się do porozumień z dnia [...] i z dnia [...], przyjmując wyjaśnienia strony skarżącej, że maksymalna miesięczna spłata wobec B wynosi [...] zł. miesięcznie w odniesieniu do zobowiązań, które powstały przed dniem podpisania w/w porozumień. Organ przyjął jednakże – na podstawie wyniku kontroli – że skarżąca Spółka posiada wobec B Sp. z o.o. dług powstały po tych datach tj. w okresie od [...] do [...]. Skarżąca Spółka nie kwestionowała ustalenia organu o otrzymaniu w tym okresie od B Sp. z o.o. faktur VAT i noty odsetkowej na kwotę [...] zł. W ocenie Sądu organy obu instancji podjęły wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddały go wnikliwej i prawidłowej ocenie. Strona skarżąca miała też zapewnioną możliwość czynnego udziału w toku postępowania, z czego wielokrotnie korzystała. Sąd zauważa, że jakkolwiek w skardze zarzucono pozbawienie strony skarżącej prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem postanowienia przez organ pierwszej instancji, to jednak nie wskazano jakie to okoliczności chciała wtedy podnieść, a których pominięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skoro zatem skarżąca Spółka - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny środków, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p. przez organ egzekucyjny Sąd uznaje za zasadne.