Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1711/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2018 poz 2067
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , Protokolant sekr. sąd. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. Z. i B.W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2019 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących A. Z. i B. W. solidarnie kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2019 r., znak [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 2067) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu wniosku A. Z. i B. W. (dalej: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2019 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy skreślenia kamienicy z rejestru zabytków.

Decyzja organu odwoławczego zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] kwietnia 1988 r. wpisał do rejestru zabytków (pod numerem [...]) kamienicę przy ul. [...] w K.. W uzasadnieniu tej decyzji organ konserwatorski wskazał: "Kamienica - usytuowana narożnikowo przy ul. [...] zbudowana w 1852 roku - stanowi własność zasłużonej dla m. K.- rodziny E.. Ze względu na duże wartości historyczne i zabytkowe - budynek podlega ochronie konserwatorskiej".

Ponadto ww. kamienica znajduje się w granicach założenia urbanistycznego miasta K., wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z [...] kwietnia 1956 r.

Pismem z [...] lipca 2016 r. A. Z. i B. W. - właściciele ww. nieruchomości, ujawnieni w księdze wieczystej nr [...], wystąpili z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków kamienicy. Przedmiotowy wniosek został uzupełniony o "Ekspertyzę budowlaną określającą stan techniczny budynku zlokalizowanego u zbiegu ulic [...], [...] i [...] w K.", opracowaną przez mgr. inż. G. F. w sierpniu 2016 r. Zgodnie z opinią, "ogólny stan techniczny budynku określa się na awaryjny", a "stan techniczny stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego". Zatem "z uwagi na specyfikę konstrukcji nośnej budynku, sposób przenoszenia obciążeń użytkowych i własnych oraz występujące na chwilę obecną odkształcenia ścian zewnętrznych i przemieszczenia klatek schodowych i belek stropowych bezzwłocznie należy przystąpić do prac rozbiórkowych całego budynku. Odtworzenie wszystkich elementów nośnych w technologii zapewniającej bezpieczeństwo użytkowania, parametry akustyczne i przeciwpożarowe jest niemożliwe do zrealizowania na istniejących ścianach nośnych, które nie będą w stanie przenieść występujących obciążeń".

Po rozpatrzeniu wniosku skarżących, Minister ww. decyzją z [...] marca 2019 r., odmówił skreślenia kamienicy przy ul. [...] w K. z rejestru zabytków. Rozstrzygnięcie to zostało podjęte po rozpatrzeniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na który składają się m.in.:

1) decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 1988 r., wpisująca przedmiotową kamienicę do rejestru zabytków;

2) protokół oględzin ww. kamienicy przeprowadzonych w dniu [...] lipca 2016 r.;

3) decyzja Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. z [...] lipca 2016 r., pozwalająca na prowadzenie prac zabezpieczających przy budynku kamienicy oraz pismo ww. organu z [...] sierpnia 2016 r. zawierające zalecenia pokontrolne;

4) opinia Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. z [...] sierpnia 2016 r. w sprawie skreślenia przedmiotowej kamienicy z rejestru zabytków, w której organ negatywnie odniósł się do wniosku wniesionego w tej sprawie;

5) ww. "Ekspertyza budowlana określająca stan techniczny budynku zlokalizowanego u zbiegu ulic [...], [...] i [...] w K.", wykonana w sierpniu 2016 r., przez inż. G. F., na zlecenie właścicieli zabytku; konkluzją tej ekspertyzy było stwierdzenie awaryjnego stanu technicznego budynku i zalecenie jego rozbiórki;

6) opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w P. z [...] marca 2017 r. wraz z protokołem oględzin ww. obiektu, przeprowadzonych w dniu [...] lutego 2017 r. oraz dokumentacją fotograficzną, wykonana na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego; we wnioskach końcowych tej opinii wskazano, iż pomimo katastrofalnego stanu technicznego budynek nie utracił wartości zabytkowych;

7) protokoły oględzin zabytku przeprowadzonych w dniu [...] kwietnia 2018 r. oraz [...] sierpnia 2018 r.;

8) "Ekspertyza techniczna zabytkowej kamienicy przy ul. [...] w K.", wykonana [...] września 2018 r. przez dr. inż. S. N., na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego; konkluzją tej ekspertyzy było stwierdzenie, że obiekt w obecnym stanie technicznym stwarza ryzyko wystąpienie katastrofy budowlanej, jednak możliwe jest przeprowadzenie prac remontowo-konserwatorskich, w tym częściowej rekonstrukcji elementów w stanie awaryjnym;

9) "Ekspertyza budowlana określająca stan techniczny budynku zlokalizowanego u zbiegu ulic [...],[...] i [...] w K.", wykonana w grudniu 2018 r. jako aktualizacja ekspertyzy z sierpnia 2016 r., przez inż. G. F., na zlecenie właścicieli zabytku; w treści tej ekspertyzy uwzględniono fakt, zawalenia się w dniu [...] lipca 2018 r. części stropów wewnątrz budynku. Na tej podstawie, z uwagi na zagrożenie niekontrolowanym zawaleniem ścian zewnętrznych budynku, zalecono jego natychmiastową rozbiórkę;

10) pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego miasta K. z [...] sierpnia 2018 r., skierowane do Kierownika Delegatury w K. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P., w którym Inspektor odnosząc się do faktu zaistniałej katastrofy budowlanej, wskazał na trudności zabezpieczenia ścian zewnętrznych kamienicy i konieczność wyłączenia ruchu na odcinku ul. [...];

11) pismo Prezydenta Miasta K. z [...] grudnia 2018 r. skierowane do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w którym Prezydent po przedstawieniu ogólnej sytuacji związanej ze stanem omawianej kamienicy oraz okolicznością katastrofy budowlanej, zwrócił się do Ministra z prośbą o osobistą interwencję w przedmiotowej sprawie;

12) pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego miasta K. z [...] lutego 2019 r., skierowane do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zawierające prośbę o niezwłoczne podjęcie działań w odniesieniu do kamienicy ze względu na możliwość niekontrolowanego zawalenia się ścian zewnętrznych budynku. Do pisma załączono kopie ww. ekspertyzy inż. G. F. z grudnia 2018 r.

W decyzji z [...] marca 2019 r. Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą ustawowe przesłanki do skreślenia z rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w K.. W jego ocenie, obiekt ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości, jak również jego wartość nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. Minister wskazał, że przedmiotowy zabytek zachował swoją wartość historyczną zarówno jako pozostałość dawnej zabudowy K., jak i poprzez związek z osobą znanej [...] nauczycielki oraz działaczki społecznej S. E. Budynek zachował także wartość artystyczną jako obiekt o czytelnej bryle i częściowo zachowanym detalu, stanowiący dominujący element zabudowy ul. [...] oraz wartość naukową jako przykład wyjątkowej w K. formy architektonicznej kamienicy ze skrzydłami tworzącymi czworoboczny dziedziniec wewnętrzny, z obiegającymi z trzech stron gankami, z uwagi na którą został nazwany "[...]".

Minister podkreślił, że fakt widocznej degradacji struktury budowlanej, nie prowadzi wprost do stwierdzenia, że przedmiotowa kamienica utraciła w sposób trwały i nieodwracalny wszystkie swoje wartości zabytkowe. Jednocześnie odwołując się do materiału dowodowego Minister uznał, że istniejący stan zachowania konstrukcji i materiału budowlanego ww. obiektu, nadal umożliwia przeprowadzenie remontu kapitalnego, choć jego wykonanie będzie wiązało się z koniecznością częściowego odtworzenia struktury budowlanej zabytku.

Pismem z [...] kwietnia 2019 r., w ustawowym terminie, skarżący wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku załączono ekspertyzę określającą stan techniczny, która została opracowana przez mgr inż. A. L. w marcu 2019 r. Ponadto załączono kopię postanowienia wydanego przez Komendę Miejską Policji w K. z [...] sierpnia 2018 r. z odmową wszczęcia śledztwa w sprawie katastrofy budowlanej omawianej kamienicy oraz kopię decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. K. z [...] lipca 2018 r., nakazującą właścicielom ww. kamienicy zabezpieczenie miejsce katastrofy budowlanej poprzez wyłączenie z ruchu samochodowego i pieszego ulic i chodników znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie tego budynku. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdzili, że omawiany budynek został wpisany do rejestru zabytków w stanie gdy "nie nadawał się on do jakiejkolwiek eksploatacji, ponieważ był zdewastowany, zniszczony i częściowo spalony". Obecnie jest to obiekt zrujnowany i całkowicie grożący zawaleniem. Zdaniem wnioskodawców rzeczywisty stan techniczny kamienicy przedstawia w sposób rzetelny i bezstronny ekspertyza wykonana w grudniu 2018 przez eksperta G. F. oraz dodatkowa ekspertyza z marca 2019 r. dołączona do wniosku. Ekspertyzę dr. inż. S. N., wykonaną na zlecenie Ministra, strony uznały za "tendencyjną". Ponadto stwierdzili, że przedmiotowy budynek "nie przenosi żadnych wartości architektonicznych, artystycznych, wizualnych i naukowych", nie ma na nim "żadnych fasad, ozdób, rzeźb czy ornamentów".

Po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (decyzja z [...] maja 2019 r.) Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne, które przemawiałyby za skreśleniem z rejestru zabytków kamienicy położonej przy ul. [...] w K.. W jego ocenie, argumenty przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków tego obiektu zostały wyczerpująco wyjaśnione w decyzji Ministra z [...] marca 2019 r. i zachowały swoją aktualność. Organ odwoławczy wskazał, że składając wniosek z [...] kwietnia 2019 r. skarżący nie wykazali, aby zaszły jakiekolwiek okoliczności dotychczas nieznane Ministrowi, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy zgodnie z ich żądaniem. Wyjaśnił, że ekspertyza mgr inż. A. L. nie wnosi do sprawy nowych informacji.

Następnie organ wyjaśnił, że w przypadku wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, przepisy szczególne nie stanowią o obowiązku jej przeprowadzenia. Podkreślił, że czynności wyjaśniające mogą odbywać się w formie tzw. postępowania gabinetowego, a w postępowaniu tym mogą być przeprowadzone te same czynności dowodowe co na rozprawie.

Dalej Minister stwierdził, że niekwestionowanym faktem jest katastrofalny stan techniczny ww. kamienicy. Stan ten opisany jest we wszystkich ekspertyzach znajdujących się w aktach sprawy. Wskazał jednocześnie, że w świetle całokształtu materiału dowodowego, ustalony stan techniczny budynku nie stanowi decydującej okoliczności przesądzającej, iż w niniejszej sprawie zachodzą ustawowe przesłanki pozwalające na skreślenie ww. kamienicy z rejestru zabytków. Ponadto wskazał, że omawiany budynek już w momencie wpisania do rejestru zabytków znajdował się w złym stanie technicznym, a zatem działanie to miało charakter interwencyjny, którego celem było stworzenie warunków prawnych do utrzymania tego obiektu w historycznej części K., jako przykładu architektury o samoistnych wartościach artystycznych, historycznych i naukowych. Podniósł także, że w prowadzonym przez Ministra postępowaniu administracyjnym żaden z dowodów nie wskazuje, aby kamienica przy ul. [...] w K., utraciła status zabytku, jako ważnego nośnika ww. wartości zabytkowych. Wyjaśnił ponadto, że w obecnym stanie zachowania przedmiotowy budynek nadal reprezentuje autentyczną zabudowę K., o wyjątkowej - w skali tego miasta - bryle i formie oraz konotacjach historycznych. Wskazał również, że ustalony zakres zniszczenia materiału budowlanego pozostaje bez istotnego wpływu na ww. wartości, które legły u podstaw decyzji z [...] kwietnia 1988 r., wpisującej przedmiotowy budynek do rejestru zabytków. Substancja budowlana obiektu jest w postępującym stopniu degradacji, niemniej jednak na tym etapie możliwe jest przeprowadzenie najpilniejszych prac budowlanych, likwidujących bezpośrednie zagrożenie wystąpienia katastrofy budowlanej, a następnie zmierzających do remontu kapitalnego obiektu, w toku którego, według rzeczoznawcy MKiDN dr. inż. S. N., należy przewidywać częściową wymianę materiałową. Wymiana ta prawdopodobnie będzie prowadziła do częściowej utraty autentyczności obiektu, jednak nie spowoduje trwałej utraty wartości zabytkowej budynku, ponieważ te dwa pojęcia - jakkolwiek pozostające w ścisłym związku - nie są tożsame.

Minister dodał również, że wnioski ekspertyz inż. G. F. i mgr inż. A. L. zalecające rozbiórkę budynku zostały sformułowane z punktu widzenia użytkowego, technicznego i inwestycyjnego, niemniej jednak nie dowodzą, aby istniejący stopień destrukcji obiektu był równoznaczny z utratą posiadanej przez kamienicę wartości zabytkowej. Minister uznał, że przedmiotowy budynek niezmiennie posiada przynależne mu wartości zabytkowe, dopóki istnieje w swojej pierwotnej bryle i formie architektonicznej. Organ odwoławczy wskazał, że w związku z tym, w omawianej sprawie nie zachodzą przesłanki, upoważniające organ odwoławczy do skreślenia tego obiektu z rejestru zabytków.

Natomiast co do obaw potencjalnego zagrożenia tworzonego przez obiekt, Minister podniósł, że obowiązek zabezpieczenia obiektu spoczywa na właścicielu nieruchomości, zarówno w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i przepisów ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Wskazał, że art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4) przewidując w rozdz. 10a (art. 107a-107i) możliwość stosowania kar administracyjnych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w art. 110 również sankcje karne w przypadku zaniechania opieki nad zabytkiem przez jego właściciela. Oznacza to, że pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie ww. przepisów jest niedopuszczalne w świetle prawa.

Pismem z 1 lipca 2019 r., skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z [...] maja 2019 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra z [...] marca 2019 r., ewentualnie o uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wnieśli również o skreślenie z rejestru zabytków kamienicy położonej przy ul. [...] w K., wpisanej do rejestru zabytków.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że osoba sporządzająca opinię dla Ministra w niniejszej sprawie, jest osoba nieobiektywną, zaś jej opinia nacechowana jest brakiem wiarygodności. W ocenie skarżących rzeczywisty stan techniczny budynku jest dalece odmienny o prezentowanego przez eksperta. Wyjaśnili, że budynek jest zrujnowany, zniszczony, całkowicie grożący zawaleniem i niebezpieczny dla otoczenia. Wielokrotnie dochodziło w nim do pożarów. Już przed wpisaniem budynku do rejestru zabytków nie nadawał się on do jakiejkolwiek eksploatacji, ponieważ był zdewastowany, zniszczony i częściowo spalony.

Wskazali, że takie stanowisko wyraźnie i jednoznacznie zaprezentował Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta K. w swoim piśmie z [...] sierpnia 2018 r., kierowanym do Kierownika Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w K..

Jednocześnie wskazali, że budynek przy tym nie przenosi żadnych wartości architektonicznych, artystycznych, wizualnych czy naukowych. Podnieśli, że gdyby powstał w tym miejscu nowy budynek, możliwe byłoby zamontowanie tablicy informacyjnej o historii tego miejsca. Taka praktyka stosowana jest w innych miastach nie tylko w Polsce ale i za granicą. Na budynku nie ma żadnych fasad, ozdób, rzeźb, czy ornamentów. Pozostałości budynku to zwykła, jednolita bryła, a w zasadzie ruina budynku, który do takiego stanu doprowadziło miasto K., mający go wcześniej we władaniu, a co zostało potwierdzone w zaskarżonej decyzji.

Wyjaśnili również, że rzeczywisty stan techniczny budynku przedstawia w sposób rzetelny i bezstronny sporządzona na zlecenie ekspertyza z grudnia 2018 r., która jest w aktach sprawy jak i dodatkowa ekspertyza z marca 2019 r. (w aktach sprawy). Ekspertyzy te są diametralnie odmienne od tendencyjnej ekspertyzy Ministerstwa oraz rzeczowo i obiektywnie wskazują na stan techniczny budynku, wskazując na konieczność jego natychmiastowej rozbiórki.

Ponadto podnieśli, że w samej zaskarżonej decyzji organ przyznaje, że budynek jest w stanie katastrofalnym i zagraża bezpieczeństwu zarówno ludzi jak i mienia. W ocenie skarżących niezrozumiałym jest więc dalsza część uzasadnienia, w której to organ pomimo wiedzy o stanie nieruchomości nakazuje podjęcie prac naprawczych, godząc się jednocześnie na narażanie ludzi wykonujących roboty budowlane na utratę zdrowia lub życia.

Wskazali ponadto, że w swojej decyzji z [...] października 2018 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z [...] lipca 2018 r. stwierdzając wyraźnie, że "nie ma możliwości zabezpieczenia uszkodzonych ścian budynku z uwagi na bardzo duże niebezpieczeństwo dla wykonujących je osób. Ponadto nie ma możliwości zamocowania w ścianie elementów ją podtrzymujących z uwagi na duży stopień zużycia cegieł. Skarżący wyjaśnili, że niezależnie od powyższego, nikt, a zwłaszcza ministerialny ekspert, nie opisał, a nawet nie zastanowił się nad kosztami realizacji jego propozycji w wydanej opinii. Skarżący podkreślili, że są to koszty niewyobrażalne, nawet dla Ministerstwa i niewątpliwie wielokrotnie przekraczać będą koszty wybudowania nowego budynku.

Na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Warszawie postanowił oddalić wniosek złożony w skardze, co do wezwania na rozprawę rzeczoznawców w osobach G. F. i A.L., celem ich przesłuchania. Skarżący A. Z poparł skargę oraz złożył do akt pismo mieszkańców K. z [...] grudnia 2019 r. oraz ostatnią stronę protokołu oględzin z 2016 r. Skarżący oświadczył, że w momencie zakupu nie znał stanu budynku.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] maja 2019 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] marca 2019 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w K. wpisanej do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 1988 r., pod nr [...].

Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji stanowi m.in. art. 13 ust. 1 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z tym przepisem "Zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru (ust. 1). Skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (ust. 5)."

Organy obu instancji przyjęły, że nie wystąpiła w sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 13 ust. 1 ww. ustawy a wobec tego - nie jest możliwym uwzględnienie wniosku skarżących (właścicieli wskazanej nieruchomości) o skreślenie zabytkowego budynku z rejestru.

Zdaniem Sądu, decyzja ta jest przedwczesna.

Przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami jednoznacznie stanowi, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności: układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi (pkt 1 lit. b), dziełami architektury i budownictwa (lit. c). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dotyczącego skreślenia z rejestru zabytków), podkreśla się, że zły stan techniczny obiektu, który stanowić może uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy ustawy - Prawo budowlane, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki do wykreślenia zabytku (części zabytku) z rejestru zabytków. Stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków wyłącznie w kontekście jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Stopień zniszczenia zabytku nie ma natomiast znaczenia w kontekście ekonomicznym, gdyż przepis art. 13 ust. 1 ustawy nie wiąże wykreślenia zabytku z rejestru z możliwością jego naprawy, usunięcia powstałych zniszczeń i opłacalnością tych prac. Z tych względów bez znaczenia w postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru jest okoliczność, czy zabytek wymaga wykonania prac remontowych lub robót rekonstrukcyjnych. Dopóki stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków (por. wyroki NSA: z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 234/07; z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2514 - publik. CBOSA). Wskazuje się także, że "jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków". To zaś oznacza, że skreślenie z rejestru zbytków powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

W niniejszej sprawie szczególne znaczenie należało przypisać pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków (...), w myśl której skreślenie zabytku z rejestru ma miejsce w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, tj. wartości prawnie chronionych.

Jak wynika z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w P. z [...] marca 2017 r. (wykonanej na zlecenie Ministra), pomimo katastrofalnego stanu technicznego, budynek nie utracił wartości zabytkowych. Z kolei w opinii - "Ekspertyza techniczna zabytkowej kamienicy przy ul. [...] w K." z [...] września 2018 r. dr. inż. S. N. (sporządzonej także na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) - we wnioskach końcowych (pkt 10) stwierdzono, że "Z przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2018 r. wizji lokalnej wynika, że przedmiotowy budynek znajduje się w awaryjnym stanie technicznym, istnieje duże ryzyko katastrofy budowlanej. Stan techniczny budynku stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia w bezpośrednim sąsiedztwie budynku." Dalej: "Niekontrolowane zawalenie kolejnych fragmentów – stropów, schodów, więźby dachowej – będących w stanie awarii (np. w wyniku gwałtownych zjawisk atmosferycznych (...)) może spowodować dalsze uszkodzenie ścian (w tym zewnętrznych i tym samym katastrofę budowlaną o trudnym do przewidzenia przebiegu (pkt 10.3). Poważnym zagrożeniem jest komin (...), który stwarza realne zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia w bezpośrednim sąsiedztwie budynku (pkt 10.4). Biorąc pod uwagę stwierdzony podczas oględzin w dniu [...] sierpnia 2018 r. stan techniczny, postuluje się utrzymać wyłączenie z ruchu samochodowego i pieszego ulic i chodników znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowego budynku (pkt 10.6). Oryginalna substancja zabytkowa stanowiąca wartość autentyczności substancji i kształtu architektonicznego zabudowy występuje w zakresie ograniczonym do części konstrukcji budynku (pkt 10.9). Jedyną możliwą metodą zachowania tego obiektu byłaby rekonstrukcja będących w stanie awarii elementów (w tym dachu, stropów, klatki schodowej, instalacji), wzmocnienie i naprawa (w tym fundamentów, ścian nośnych) oraz doprowadzenie do stanu pozwalającego na jego użytkowanie. Działanie takie spowodowałoby jednak znaczącą utratę wartości zabytkowych i waloru autentyzmu. Natomiast zachowanie kamienicy w obecnym stanie stwarza duże ryzyko wystąpienia katastrofy budowlanej i bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia w bezpośrednim sąsiedztwie budynku (pkt 10.10)."

Organ orzekając w oparciu o taki materiał dowodowy w uzasadnieniu decyzji, wskazał, że wnioskodawcy (po przedłożeniu stosownych opinii) nie dowiedli aby istniejący stopień destrukcji obiektu był równoznaczny z utratą posiadanej przez kamienicę wartości zabytkowej. Minister uznał, że przedmiotowy budynek niezmiennie posiada przynależne mu wartości zabytkowe, dopóki istnieje w swojej pierwotnej bryle i formie architektonicznej. W związku z tym, w omawianej sprawie, nie zachodzą przesłanki upoważniające organ odwoławczy do skreślenia tego obiektu z rejestru zabytków.

Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Sądu, Minister nie dokonał kompleksowo oceny opinii autorstwa eksperta S. N..

Po pierwsze - organ powinien wypowiedzieć się jasno (z uwzględnieniem opinii i odwołaniem się do jej konkretnych stron, wniosków) czy kamienica pomimo jej katastrofalnego stanu istnieje w swojej pierwotnej bryle i formie architektonicznej oraz nadal posiada wartości zabytkowe prawnie chronione. Jest to o tyle istotne, że ekspert stwierdził, iż "oryginalna substancja zabytkowa stanowiąca wartość autentyczności substancji i kształtu architektonicznego zabudowy występuje tylko w zakresie ograniczonym do części konstrukcji budynku."

Po drugie - wobec stwierdzenia eksperta, że jedyną możliwą metodą zachowania kamienicy jest rekonstrukcja będących w stanie awarii elementów, wzmocnienie i naprawa, skutkująca jednak znaczną utratą wartości zabytkowych i waloru autentyzmu, Minister powinien zająć stanowisko czy przy takim stanie faktycznym (stanie zachowania zabytku) wartości będące podstawą wpisu nadal istnieją i czy po rekonstrukcji rozmiar utraty wartości prawnie chronionych (to przewiduje ekspert) nie spowoduje, iż obiekt nie będzie przedstawiał już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych.

Po trzecie – w kontekście wypowiedzi eksperta, że zachowanie kamienicy w obecnym stanie stwarza duże ryzyko wystąpienia katastrofy budowlanej i bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia w bezpośrednim sąsiedztwie budynku, Minister powinien wypowiedzieć się czy istnieje inna techniczna możliwość zachowania obiektu w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych w sytuacji gdy rekonstrukcja, o której mowa wyżej, nie dojdzie do skutki z uwagi na znaczną utratą wartości zabytkowych i waloru autentyzmu.

W konsekwencji, zdaniem składu orzekającego, Minister nie przeanalizował szczegółowo ekspertyzy biegłego S. N. i nie przedstawił własnego jednoznacznego stanowiska w zaskarżonej decyzji. Brak takiej oceny uzasadnia zaś istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Naruszenie tych reguł procesowych doprowadziło -w ocenie Sądu- do wydania przedwczesnej a tym samym wadliwej decyzji. Nie sposób bowiem jednoznacznie stwierdzić w oparciu o które twierdzenia z opinii, Minister przyjął, że w sprawie nie ma miejsca pierwsza z przesłanek uregulowanych art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, związana z utratą wartości zabytkowych na skutek zniszczenia zabytku.

Zdaniem Sądu, sprawa powinna być ponownie rozpoznana przez organ z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego i rozważeniem konieczności jego uzupełnienia. Ponowna ocena, z odniesieniem się do wszystkich dowodów, winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego następnie rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych też przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.

Z uwagi na charakter stwierdzonego w sprawie naruszenia, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie przywołanego w skardze art. 145a ww. ustawy.