Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 189/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 3, art. 39, art. 104 ust. 4-5
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 117, art. 118
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta L. ustalił M. K. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku okresowego za okres od dnia 1 września 2012 r. do 31 marca 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz wskazał terminu zwrotu świadczenia. Organ wyjaśnił, że po rozpoznaniu wniosku strony z 2 sierpnia 2012r. i na podstawie złożonych przez nią dokumentacji ustalono dochód rodziny wnioskodawczyni i decyzją z dnia [...]. przyznano jej pomoc w formie zasiłku okresowego na okres od 1 sierpnia 2012r. do dnia 30 września 2012r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku z dnia 2 października 2012r. decyzją z dnia [...]. przyznano jej zasiłek okresowy na październik w wysokości [...] zł, a następnie decyzją z dnia [...]. zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2012r. do 31 marca 2013r. Każda z decyzji zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego informowania organu który przyznał świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, stanowiącej podstawę do przyznania świadczenia. W toku podjętych czynności okazało się jednak, że oprócz udokumentowanych i ujawnionych dochodów od 1 sierpnia 2012 r. M. K. jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci P. K., W. K. i W. K. pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie, przyznane decyzją z dnia [...] r. Podczas przeprowadzonych w dniach 6 sierpnia 2012r., 2 października 2012r. i 20 grudnia 2012r. rodzinnych wywiadów środowiskowych wnioskodawczyni nie poinformowała organu o uzyskiwanych dochodach z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po zweryfikowaniu dochodu rodziny organ ponownie wyliczył wysokość należnego zasiłku okresowego, wskazując, że po uwzględnieniu dochodu z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dochód rodziny w miesiącu sierpniu 2012r. r. wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U z 2009r. Nr 127. poz. 1055 ) [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie. Wypłacony zasiłek za miesiąc wrzesień w wysokości [...] zł organ uznał zatem za świadczenie nienależnie pobrane. Za takie stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej rozumie się bowiem świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Dokonując weryfikacji dochodu za wrzesień 2012 r. w związku z wnioskiem z 2 października 2012r. ustalono, że wyniósł on [...] zł. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U z 2012r. poz. 823) obowiązującym od 1 października 2012r. do 30 września 2015r. kryterium dochodowe rodziny strony wynosiło [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie. W związku z tym wysokość zasiłku okresowego przyznanego w październiku 2012 r. winna wynosić [...] zł, a nie [...] zł jak uprzednio ustalił organ ([...] zł - [...] zł x 50 %). Różnica pomiędzy wypłaconą wysokością zasiłku okresowego w październiku 2012 r., a obecnie ustaloną stanowi świadczenie nienależnie pobrane w kwocie [...]zł ([...] zł - [...] zł). Z kolei zweryfikowany dochód rodziny w oparciu o który przyznano zasiłek okresowy od dnia 1 grudnia 2012 r. do 31 marca 2013r. po uwzględnieniu kwoty [...]zł świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniósł [...] zł. Ustalona wysokość zasiłku okresowego winna wynosić [...] zł, a nie [...] zł. Również w tym przypadku różnicę wynikającą z wypłaconej, a obecnie ustalonej wysokości zasiłku okresowego od 1 grudnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. w wysokości [...] zł ([...] zł - [...] zł x 4 miesiące) uznano za świadczenie nienależnie pobrane. Łącznie w okresie od września 2012 r. do 31 marca 2013r. za nienależnie pobrane świadczenie organ uznał kwotę [...]zł ( [...] zł +[...] zł + [...] zł ). Organ wyjaśnił ponadto, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, według którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Na podstawie przeprowadzonej w dniu 16 października 2018 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, dorosłym synem, który kontynuuje naukę na studiach oraz dwójką młodszych dzieci. Rodzina zajmuje trzypokojowe, lokatorskie mieszkanie spółdzielcze. Zarówno ona jak i mąż nie pracują. Od 2016r. zawiesiła działalność gospodarczą, nie podejmuje innych działań w kierunku zmiany sytuacji dochodowej. A. K. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, leczy się psychiatrycznie. Wnioskodawczyni ponosi opłaty za mieszkanie, pomaga mężowi, zawozi go do lekarza. Dochód rodziny stanowi zasiłek stały w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w kwocie [...]zł, świadczenia alimentacyjne w kwocie [...]zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł , dodatek energetyczny w wysokości [...] zł i świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł , nie wliczane do dochodu. Łącznie jest to kwota [...]zł, a zatem na osobę w rodzinie [...] zł. Zdaniem organu nie występują zatem przesłanki szczególne uzasadniające odstąpienie od zadania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Organ zaznaczył, że każda rodzina ma swój indywidualny swoisty dla siebie styl, sposób życia wewnątrzrodzinnego, sposób wyrażania uczuć , wyobrażeń, okazywanie sobie wzajemnego zrozumienia i zaangażowanie w sprawy jej członków. Jest więc rzeczą naturalną, aby członkowie rodziny wzajemnie się wspierali w celu przezwyciężenia trudności życiowych. Zaznaczył, że nie ujawnienie w trakcie korzystania z pomocy ważnych i istotnych informacji na temat sytuacji rodzinnej i dochodowej było działaniem ukierunkowanym na osiągnięcie korzyści finansowych. Na stronie ciążył obowiązek ujawnienia wszystkich źródeł dochodu i poinformowania o zmianach w sytuacji dochodowej rodziny, o czym traktowały pouczenia zawarte w decyzjach.

Po rozpoznaniu odwołania M. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Także organ odwoławczy uznał, że wnosząc o ustalenie prawa do zasiłku okresowego wnioskodawczyni nie poinformowała pracownika socjalnego o rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny, zatajając fakt osiągania dochodu z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji zasadnie zakwalifikowano świadczenia wypłacone w okresie od 1 września 2012 r. do 31 marca 2013 r. jako nienależnie pobrane w rozumieniu w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podzieliło także stanowisko co do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy, wskazując, że nie zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony" uzasadniający odstąpienie lub zastosowanie inne formy ulgi przy dochodzeniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ zaznaczył, że rodzina utrzymuje się ze świadczeń finansowanych z budżetu państwa. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Źródło dochodu rodziny stanowią świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł oraz świadczenia rodzinne przyznane na dzieci, dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Dodatkowym wsparciem dla rodziny nie wliczanym do dochodu stosownie do art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej są świadczenia wychowawcze wypłacane na dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. zarzuciła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego naruszenie art.7 kpa art. 77 i 80 kpa w zw. z art. 7 kpa, art. 8 kpa i 9 kpa oraz przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Jej zdaniem organ wydał decyzję bez należytego rozpatrzenia całości zebranego materiału dowodowego. Nie uwzględniono składanych w sprawie oświadczeń, według których wskazywała, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego oraz informowała o zawieszeniu działalności gospodarczej z powodu sprawowania nad nim opieki. Jest bowiem inwalidą I grupy, całkowicie niezdolnym do pracy i wymagającym opieki. Zdaniem skarżącej pozbawiono ją czynnego udziału w sprawie, informując wprawdzie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, ale ich nie udostępniając. Skarżąca przekonywała również, że wydanie decyzji powinno zostać poprzedzone wywiadem środowiskowym, w tym przypadku zrobiono to zaocznie, nie uwzględniając stanu faktycznego, a materiał dowodowy w sprawie gromadzono wybiórczo ( zsumowano wszystkie rodzaje zasiłków) z pominięciem oświadczeń i innych istotnych dla sprawy dowodów. Zwróciła także uwagę, że organ uprzednio rozpoznając sprawą był informowany o Funduszu Alimentacyjnym, a dodatkowo w tym zakresie od początku posiadał wiedzę z urzędu, gdyż jest to ta sama instytucja. Ponadto składając wniosek o pomoc w dniu 2 sierpnia 2012r. , a także podczas wywiadu środowiskowego w dniu 6 sierpnia 2012r. nie miała jeszcze wiedzy na temat świadczeń z Funduszu, które zostały przyznane decyzją z dnia [...]. Decyzja dotycząca Funduszu została wydana po fakcie ubiegania się o pomoc w zakresie zasiłku, także nie jest prawdą, że ten fakt zataiła. Zaprzeczyła ponadto, aby 2 października 2012r. złożyła wniosek o zapomogę. Podpisała jedynie dokumenty podsunięte jej przez pracownika socjalnego. W mniemaniu skarżącej organ nie zastosował się także do art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej. Podała, że mąż jest całkowicie niezdolny do pracy i wymaga stałej opieki innych osób, o czym organ wiedział, dysponując jego dokumentacją medyczną. Sama zawiesiła działalność gospodarczą, aby sprawować nad nim opiekę, nie pobiera żadnych świadczeń z tytułu sprawowanej nad nim opieki, nie żyją także rodzice. Stwierdziła, że jest po wypadku w którym doznała urazu głowy i złamania kości łokciowej przedramienia, czeka ją długa rehabilitacja. Obecnie rodzina utrzymuje się ze świadczeń Funduszu Alimentacyjnego w wysokości [...] zł, świadczeń wychowawczych w kwocie [...]zł i zasiłków rodzinnych w wysokości [...] zł. Mąż pozbawiony został zasiłku stałego, natomiast syn jeszcze studiuje. Zwróciła uwagę, że zadłużenie czynszowe sięga ok. [...] zł i nadal nie może otrzymać wsparcia na jego pokrycie. W mniemaniu skarżącej organ powinien pouczyć ją o możliwości złożenia wniosku w trybie wspomnianego przepisu, zaś jego brak świadczy o naruszeniu zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Organy wydały decyzję arbitralnie i całkowicie dowolnie, mimo, że powinny z poszanowaniem odnieść się do indywidualnego interesu strony i zawsze szczegółowo wskazać, dlaczego nie może zostać uwzględniony. W jej ocenie nie uwzględniono także przedawnienia świadczeń z pomocy społecznej, co ma miejsce po upływie 10 lat ( po nowelizacji przepisu z 2018r - 6 lat ) od ich uzyskania, za wyjątkiem świadczeń o charakterze okresowym, przedawniających się po 3 latach. Oznacza to, że wystawiając tytuł wykonawczy nie powinno się obejmować okresów, które zakończyły się przed trzema laty.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawie nie podlega dyskusji, co potwierdza również treść skargi, że podczas przeprowadzanych w dniach 6 sierpnia 2012 r., 2 października 2012r. i 20 grudnia 2012r. skarżąca nie poinformowała o uzyskiwaniu przez rodzinę dochodu w postaci świadczeń alimentacyjnych na rzecz trojga dzieci P. K., W. K. i W. K. w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie przyznanych decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. na okres od 1 sierpnia 2012r. do 30 września 2012r. i kolejną decyzją z tej samej daty na okres od 1 października 2012r. do dnia 30 września 2013r. W konsekwencji organ przyznając pomoc finansową nie dysponował wszystkimi danymi pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego dochodu rodziny, od którego w świetle art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2018r. poz. 1508 ) uzależniona była także wysokość świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Skutkiem ujawnienia tej informacji było ponowne przeliczenie dochodu rodziny i prawidłowe wskazanie kwot samego zasiłku. Nie budzi przy tym wątpliwości, że kwoty uzyskiwanych alimentów należało wliczyć do dochodu. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy nakazuje uwzględnić wszystkie dochody strony z wyjątkiem świadczeń enumeratywnie wskazanych w przepisie art. 8 ust. 4, wśród których nie zostały wymienione uzyskiwane alimenty. W orzecznictwie podkreśla się, że składniki wymienione w tym przepisie są wymienione enumeratywnie i nie ma możliwości jego rozszerzającej interpretacji (wyrok z dnia 1572/15 i 687/12 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Słusznie w tej sytuacji organ uznał, że wypłacone świadczenie w części przekraczającej kwotę wyliczoną ponownie, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt. 16 ustawy, przez które należy rozumieć świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Rację ma oczywiście skarżąca, że w dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego 6 sierpnia 2012r. nie wiedziała jeszcze o przyznaniu świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, co miało miejsce 13 września 2012r. Jest jednak równie oczywiste, że powyższe miał na uwadze również organ, który świadczenia wypłaconego za sierpień nie uznał za nienależnie pobranego. Uczynił tak w stosunku świadczenia za miesiąc wrzesień, co uzasadnienie znajduje w art. 109 ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Zapis tej samej treści znalazł się także w decyzji z [...]., został jednak zignorowany przez skarżącą.

Bez żadnego znaczenia dla tej oceny pozostaje podnoszona przez skarżącą okoliczność posiadania przez organ wiedzy o przyznanym świadczeniu alimentacyjnym, skoro wcześniej o nim orzekał. Definicja świadczenia nienależnie pobranego w żaden sposób nie odnosi się do jakiejkolwiek wiedzy organu, jednoznacznie ograniczając jej zakres do informacji przedstawianych przez wnioskodawcę. Organ nie ma obowiązku poszukiwania informacji dotyczących ustalenia dochodów stanowiących podstawę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Żaden przepis ustawy nie wskazuje na możliwość zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku wskazania wszystkich dochodów z tego tylko powodu, że inne świadczenie pieniężne jest już wypłacane przez ten sam organ.

Co do wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z mężem i dziećmi kwestia ta była już przedmiotem rozważań WSA w Lublinie w wyroku z dnia 19 grudnia 2017r. ( II OSK 779/16 ) , w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu mężowi skarżącej zasiłku stałego, gdzie jednoznacznie uznano za trafną ocenę organów, w której wskazano na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd poza powołaniem sytuacji zdrowotnej i materialnej męża skarżącej zwrócił również uwagę, że zarówno on jak i sama skarżąca w ramach odrębnych postępowań dotyczących przyznania innych świadczeń rodzinnych, inicjowanych w okresie od 2014 r. do 2016 r., każdorazowo wskazywali na pięcioosobowy skład ich rodziny, co przesądza o słuszności stanowiska, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i z dziećmi. Stan powyższy potwierdził pracownik socjalny w wywiadzie z dnia 16 października 2018r., a poczynione tam uwagi uzasadniające odrzucenie odmiennej wersji forsowanej przez skarżącą uznać należy za przekonujące. Podobne wnioski pozwalają wysunąć także kolejno przeprowadzane wywiady środowiskowe, każdorazowo bez zastrzeżeń podpisywane przez skarżącą, gdzie przy ocenie stanu rodzinnego wskazywano " środowisko 5 - osobowe, petentka, mąż i troje dzieci". Warto zwrócić uwagę, że pozostawanie skarżącej we wspólnym gospodarstwie domowym zostało opisane także we wspomnianej decyzji z dnia [...]. , co wówczas nie budziło jakichkolwiek zastrzeżeń jej męża.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 9 kpa. Skarżąca sama przyznała, że została zawiadomiona o prawie do przeglądania akt, lecz ich nie udostępniono. Nie wiadomo o jaki zarzut chodzi, skoro nawet nie zjawiła się w organie, a ten nie ma obowiązku dostarczenia ich do miejsca zamieszkania skarżącej. Nie wiadomo też, jakie jej oświadczenia zostały pominięte i jakie zasiłki zsumowano. Decyzja jasno stanowi, że chodzi o zasiłki okresowe za okres od 1 września 2012r. do dnia 31 marca 2013r. wypłacone na podstawie decyzji szczegółowo określonych w jej uzasadnieniu. Zarzuty w tym zakresie są niezrozumiałe i nie mają żadnego znaczenia dla sprawy.

Niezrozumiały jest także zarzut skupiający się na wytknięciu organom zaniechania przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji o ustaleniu wysokości świadczenia nienależnie pobranego i jego zwrocie. Żaden przepis ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje takiego obowiązku, co jest oczywiste, skoro dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie ma znaczenia sytuacja zdrowotna , materialna, czy bytowa podmiotu, któremu zostały pobrane, a ustaleniu tych okoliczności służy właśnie wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 106 ust. 4 ustawy, według którego określa się zarówno rodzaj pomocy jak i jej wysokość. Z pewnością natomiast przeprowadzenie wywiadu ma znaczenie w kontekście art. 104 ust. 4 ustawy, który organ ma obowiązek rozważyć w razie orzekania o zwrocie nienależnego świadczenia (wyroki NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. (I OSK 517/07, 19 listopada 2008 r. I OSK 1894/07 opubl. w CBOSA ). Zgodnie z tym przepisem w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu wskazanych należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Jest jasne, że zastosowanie któregokolwiek z tych rozwiązań musi być poprzedzone ustaleniem sytuacji w której znajduje się rodzina lub osoba, zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co może nastąpić na podstawie wywiadu. W istocie w dniu 16 października 2018r. organ przeprowadził aktualizację wywiadu, a udzielone wówczas informacje zostały wykorzystane przy rozstrzyganiu sprawy. Rację ma jednak skarżąca zarzucając organowi, że nie została poinformowana o możliwości złożenia wniosku w tym trybie. Wspomniany przepis nie daje podstaw do działania z urzędu, wymaga natomiast wniosku pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Organ nie wskazał, aby taki wniosek miał złożyć pracownik socjalny, był zatem zobowiązany zawiadomić skarżącą o takiej możliwości.

Bez wątpienia natomiast decyzja podejmowana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy jest decyzją uznaniową. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że kontrola sądowa w przypadku rozstrzygnięć organów w ramach uznania ogranicza się do zbadanie, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonująco i logicznie uzasadnione, nie można mu zarzucić cech dowolności. W sytuacji, w której organy wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem wymogów ustawowych i w sposób przekonywujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10 i z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12, CBOSA). Skarżąca trafnie jednak wskazuje, że organy nie dość starannie rozważyły wszystkie okoliczności. Chodzi zwłaszcza o stan jej zdrowia oraz zdrowia małżonka i możliwości zarobkowania. Z uzasadnienia wynika, że jest zdrowa, w wieku produkcyjnym i może podjąć zatrudnienie. Jednak już w oświadczeniu z 11 grudnia 2018r. stwierdziła, że z uwagi na złamaną rękę i uraz głowy nie jest w stanie podjąć pracy. W notatce sporządzonej 18 grudnia 2018r. przez pracownika organu zapisano, że podczas rozmowy telefonicznej skarżąca poinformowała o wypadku jaki miał miejsce 7 grudnia 2018r. w którym doznała urazu kończyny górnej. W toku postępowania administracyjnego nie przedstawiono żadnej dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby powyższą okoliczność, a tym bardziej ze wymagana byłaby dłuższa rehabilitacja, jak twierdzi skarżąca. Dopiero przy piśmie z dnia 29 kwietnia 2019r. złożono dwie karty informacyjne Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z [...]. potwierdzające pobyt skarżącej. Wynika z nich podejrzenia złamania w obrębie szyjki głowy kości promieniowej lewej, nie stwierdzono natomiast jakiegokolwiek urazu głowy. Z kolei mąż skarżącej, według organu, leczy się psychiatrycznie, został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Według jednak znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w L. z [...]. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z całkowitą niezdolnością do pracy. Z orzeczenia wynika także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z tego tytułu pobiera zasiłek stały. Organ nie wskazał z jakiej daty pochodzi orzeczenie kwalifikujące go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z treści wywiadu sporządzonego 16 października 2018r. sądzić należy, że toczy się postępowanie w sprawie "utrzymania w mocy decyzji Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności". Organ nie wyjaśnił o jakie postępowanie chodzi i jakiego orzeczenia dotyczy. Jako załącznik do wspomnianego pisma z dnia 29 kwietnia 2019r. skarżąca przedstawiła natomiast Orzeczenie [...] z dnia [...] lipca 2014r. w którym wskazano jego całkowitą niezdolność do pracy do 31 października 2016r. oraz orzeczenie z dnia [...] maja 2018r. z którego wynika całkowita niezdolność do pracy do dnia 31 maja 2021r. Powyższe okoliczności powinny zostać zweryfikowane pod kątem omawianego art. 104 ust. 4 ustawy. Jest to o tyle istotne, że decyzjami z 12 lutego 2019r., a więc jeszcze przed rozpoznaniem odwołania przez Kolegium, właśnie z uwagi na trudną sytuację życiową męża skarżącej Prezydent Miasta L. z powołaniem się na ten przepis na wniosek pracownika socjalnego odstąpił od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od 1 stycznia 2019r. do 31 stycznia 2019r., zasiłku celowego i pomocy rzeczowej. W decyzjach wskazano na informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym sporządzonym, jak wynika z decyzji dotyczącej zasiłku stałego, [...]. Organ ustalił, że mimo uzyskiwanego przez rodzinę dochodu w kwocie [...]zł miesięcznie odstąpienie od zadania zwrotu nienależnie pobrano świadczenia uzasadnione jest jego ciężką i długotrwałą niepełnosprawnością. W jego ocenie żądanie zwrotu świadczenia w kwocie [...]zł jest dla skarżącego nadmiernym obciążeniem finansowym. Jak już wskazano decyzja w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty ma charakter uznaniowy, jednak poważne zastrzeżenia musi budzić ocena, według której tak mała kwota stanowi dla męża skarżącej, a więc także całej rodziny, nadmierne obciążenie finansowe, podczas, gdy zwrot kwoty [...]zł takim obciążeniem już nie jest. Tym bardziej, że w decyzji z [...]. wskazano na dochody o których nie wspomniano w zaskarżonej decyzji takich jak zasiłek energetyczny, dodatek mieszkaniowy i stypendium socjalne P. K. w wysokości [...] zł przyznane decyzją z dnia [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni powyższe okoliczności pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku, po uprzednim uzyskaniu stosownego wniosku. Bez wątpienia bowiem zastosowanie dyspozycji art. 104 ust. 4 ustawy jest wyjątkiem od zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i w taki sposób powinno być rozumiane. Uzasadnione jest przekonanie, że przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Bezpodstawne jest natomiast przekonanie skarżącego co do przedawnienia wspomnianego świadczenia. Należy zwrócić uwagę, że wbrew temu co sądzi skarżący przedawnienie świadczeń z pomocy społecznej nie następuje na zasadach ogólnych określonych w art. 117 i 118 kc. Wynika to stąd, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, co jest zasadą w wprawie cywilnym. Przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Trafnie zatem uznały organy, że 3 – letni termin przedawnienia ustalony przepisem art. 104 ust. 5 ustawy biegnie od dnia, w którym decyzja ustalająca należności nienależnie pobrane stała się ostateczna. Decyzja ustalająca należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń i nakazująca ich zwrot w rozpoznawanej sprawie została wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]., dopiero zatem od tej daty biegnie wskazany termin.. Nie ma też mowy o zastosowaniu w sprawie art. 104 ust. 7 ustawy, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Pierwsza decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego została wydana [...]., co jasno wskazuje na bezzasadność oceny skarżącej.

Z tych względów na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302 ) uchylono zaskarżoną decyzję.