Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1370/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4, art. 11, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. B. zasiłku celowego na pokrycie: opłat na rzecz Spółdzielni [...], kosztu przejazdów komunikacją miejską, zakup środków higieny osobistej i żywności, zakup środków chemicznych, artykułów biurowo-papierniczych, zdjęć do dokumentów (dowód osobisty, paszport, identyfikator, karty kontroli dostępu, legitymacja pracownicza), pokrycie kosztów energii elektrycznej i ogrzewania, kosztów pomocy prawnej oraz pomocy medycznej, zakup okularów.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia 16 lutego 2017 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej na wymienione powyżej potrzeby. Po jego rozpatrzeniu organ I instancji decyzją z [...] marca 2017 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 930) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 lutego 2017 r. oraz oświadczenia złożonego ustnie przed pracownikiem organu ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W okresie od dnia [...] listopada 2016 r. do dnia [...] lutego 2017 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę na okres próbny w Spółce "[...]" S.A. Ostatnie wynagrodzenie w kwocie [...] zł otrzymał w dniu [...] lutego 2017 r. W oświadczeniu z dnia 21 lutego 2017 r. skarżący podał, że nigdzie nie pracuje, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, ponieważ nie ma środków na zakup biletów na dojazd do urzędu oraz nie posiada aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ pismem z dnia 23 lutego 2017 r. wystąpił do skarżącego o uzupełnienie dokumentacji dotyczącej jego sytuacji zdrowotnej i bytowej poprzez nadesłanie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, ewentualnej niezdolności do pracy, dotyczącej schorzenia wzroku i zaopatrzenia w okulary, potwierdzenia rejestracji w Urzędzie Pracy oraz rachunków za energię elektryczną, centralne ogrzewanie, opłaty czynszowe. W odpowiedzi na powyższe skarżący wskazał, że nie posiada aktualnego (z 2017 r.) zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, gdyż Urząd Pracy odmawia dokonania takiej rejestracji, mimo uchylenia przez Wojewodę uprzedniej decyzji dotyczącej wykreślenia go z rejestru. Z kolei Urząd Pracy pismem z 15 marca 2017 r. podał, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych i poszukujących pracy i w bieżącym roku nie została wydana decyzja odmawiająca przyznania mu statusu osoby bezrobotnej. Organ przywołał treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że z akt sprawy wynika wprawdzie, że w marcu 2017 r. skarżący utracił dochód z wynagrodzenia za pracę, to jednak wobec niewykazania, że jest osobą bezrobotną lub długotrwale chorą czy też niezdolną do pracy z uwagi na występowanie drugiej dysfunkcji z katalogu zawartego w art. 7 ust. 2-15 powołanej ustawy, brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. W ocenie organu pomoc na takie cele jak zakup środków biurowo-papierniczych czy kosztów wykonania fotografii nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie stanowią one podstawowej potrzeby życiowej. Organ podał również, że skarżący jest właścicielem lokalu położonego w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej i zgodnie z obowiązującymi przepisami opłaty mieszkaniowe obciążają osoby w nim zamieszkujące. Ośrodek Pomocy Społecznej nie może przejąć obowiązku ponoszenia pełnych opłat z tytułu eksploatacji mieszkania. Skarżący od kilku lat nie wykorzystuje własnych możliwości majątkowych, będąc właścicielem działki [...] o powierzchni [...]-[...] m2. W tej sytuacji, z uwagi na dysproporcję między wysokością dochodu a sytuacją majątkową strony, w tym posiadane nieruchomości, odmowa przyznania pomocy jest zasadna.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, A. B. wniósł odwołanie. W jego uzasadnieniu zakwestionował ustalenia organu, że jest właścicielem lokalu, posiada możliwości majątkowe oraz że istnieje dysproporcja między wysokością dochodu a sytuacją majątkową, w tym że posiada nieruchomości.

Po jego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają dwa kryteria określone w ustawie o pomocy społecznej, tj. kryterium dysfunkcji i zdarzeń określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej (m.in. ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności) oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 powołanej ustawy (obecnie dla osoby samotnie gospodarującej jest to dochód nieprzekraczający 634 zł, zaś do 1 października 2015 r. była to kwota 542 zł). W niniejszej sprawie wniosek złożony został w miesiącu lutym 2017 r., zaś z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący do [...] lutego 2017 r. zatrudniony był na umowie o pracę, która nie została mu przedłużona. W dniu [...] lutego 2017 r. otrzymał ostatnie wynagrodzenie za styczeń 2017 r. w kwocie [...] zł, jednakże z karty wynagrodzeń pracownika wystawionej przez Spółkę "[...]" S.A. za okres 2016/11 i 2017/2 wynika, że za miesiąc luty 2017 r. skarżący uzyskiwał ekwiwalent za urlop, tj. dochód netto w wysokości [...] zł. Jak wynika z akt sprawy, skarżący, choć deklaruje, że jest bezrobotny, nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy, wskazując, że nie ma środków na dojazd do tego urzędu. Nie potwierdził również stosownymi dokumentami swojego stanu zdrowia, w tym wady wzroku, choć w październiku 2016 r. przeszedł badania lekarskie z zakresu medycyny pracy. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zaś ustalenia organu I instancji wskazują, że jest właścicielem działki nr [...] obręb [...], gm. [...]. Z powyższego, w ocenie organu odwoławczego wynika, że występuje dysproporcja pomiędzy deklarowanymi przez skarżącego informacjami a ustaleniami faktycznymi. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnych dowodów, aby ustalenia te podważyć. Wobec niewykazania, że spełnia on warunki ustawowe do udzielenia wsparcia ze środków pomocy społecznej, brak jest podstaw do przyznania środków na sfinansowanie potrzeb wskazanych we wniosku z dnia 16 lutego 2017 r.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. B. Zarzucił organowi naruszenie:

- art. 7, w związku z art. 8 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżący nie wykazał, że jest osobą bezrobotną lub długotrwale chorą czy niezdolną do pracy z uwagi na niewystąpienie dwóch dysfunkcji jednocześnie, podczas gdy z akt sprawy wynika, że jest on osobą bezrobotną, długotrwale chorą, a także niezdolną do pracy z uwagi na ograniczenia zdrowotne,

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i podlegała uchyleniu.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o: dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2017 r. na okoliczność oceny istnienia i stopnia niepełnosprawności, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że skarżący spełnił wszystkie kryteria do przyznania pomocy finansowej, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego należnego świadczenia, zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1769, ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tego świadczenia ma charakter uznaniowy. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w art. 8 powołanej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak bezrobocie, długotrwała choroba. W sytuacji, gdy dochód wnioskodawcy przekracza ustalone kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości. Decyzję administracyjną w sprawie zasiłku celowego organ wydaje po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4), który zgodnie z art. 107 ust. 1 ma na celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej potrzebujących pomocy.

Artykuł 4 omawianej ustawy stanowi, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której zależy udzielenie bądź nieudzielanie wnioskowanej pomocy. Decyzja o przyznaniu wnioskowanego przez skarżącego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się natomiast do zbadania zgodności z prawem takiej decyzji. Sąd nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola Sądu ma zatem jedynie ustalić, czy dopuszczalne było wydanie przedmiotowej decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący, choć deklaruje, że jest bezrobotny, nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy. W trakcie prowadzonego postępowania, mimo prośby organu z dnia 23 marca 2017 r., nie potwierdził stosownymi dokumentami swojego, jak twierdził, złego stanu zdrowia, chociaż w październiku 2016 r. przeszedł badania lekarskie z zakresu medycyny pracy. Na dzień wydania decyzji organu I instancji nie legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Załączone do skargi orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało dopiero w dniu [...] kwietnia 2017 r. i po jego uzyskaniu skarżący nie przedłożył go organowi odwoławczemu. Nadto z jego treści wynika, że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] kwietnia 2018 r., który datuje się od dnia [...] lutego 2017 r., może pracować z tym zastrzeżeniem, że stanowisko pracy musi być przystosowane do stwierdzonych niepełnosprawności dotyczących m.in. schorzeń [...]. Ponadto, jak ustalił organ I instancji, skarżący jest właścicielem dz. nr [...] obręb [...], gm. [...]. Jak wynika z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 27 lutego 2017 r. oraz znajdującej się w aktach sprawy potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 12 stycznia 2016 r., skarżący posiada własnościowe spółdzielcze prawo do dwupokojowego lokalu mieszkalnego wyposażonego w samodzielną kuchnię, łazienkę i WC. Z kserokopii kwestionariusza wywiadu środowiskowego z dnia 12 stycznia 2016 r. wynika także, że skarżący posiada liczne kwalifikacje i umiejętności, które w odpowiednich warunkach mógłby wykorzystać (np. posiada prawo jazdy kategorii [...], jest instruktorem [...], posiada licencję [...], posiada uprawnienia [...], jest [...], posiada kwalifikacje zawodowe w zawodzie [...], zaliczył kurs komputerowy stopnia podstawowego), jednak tego nie czyni. W tej sytuacji podkreślić należy, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający i pomocniczy. Egzekwowanie tego obowiązku jest niezwykle ważne. W przeciwnym bowiem przypadku pomoc społeczna ograniczałaby się prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł powstałych problemów społecznych.

Podsumowując, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dokonały również właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu decyzji wydanej w rozpatrywanej sprawie nie można określić jako dowolnej. Organy nie przekroczyły również granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś zarzuty sformułowane w skardze pozbawione są uzasadnionych podstaw.

Raz jeszcze podkreślić należy, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak odpowiedniej aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich podstaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Obowiązek współdziałania osób pobierających takie świadczenia z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest zatem niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W ocenie Sądu, pomoc społeczna Państwa nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i wykształcania nieprawidłowych nawyków.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Motywy, którymi kierowały się organy, mieszczą się natomiast w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków celowych, przewidzianych przez przepisy ustawy o pomocy społecznej (w tym ramach przysługującego organom uznania administracyjnego). Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego oraz powołanym w skardze przepisom prawa. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętych rozstrzygnięć.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji.