Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1723/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 240 par. 1 pkt 4, art. 212, art. 128
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Teza: Określona w art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej przesłanka wznowienia postępowania, tj. okoliczność, że strona bez swojej winy nie brała udziału w

postępowaniu odnosi się np. do takich sytuacji, w których nieuczestnictwo strony jest skutkiem niezawiadomienia jej o przeprowadzeniu dowodów,

możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, możliwości wypowiedzenia się do co całości zebranego materiału dowodowego, lub

sytuacji gdy stronę co prawda zawiadomiono o terminie istotnej czynności procesowej, w której nie mogła jednak uczestniczyć z uwagi na niemożliwe do

przezwyciężenia przeszkody. Przesłanka ta nie może natomiast stanowić podstawy wznowienia w sytuacji, gdy dana decyzja nie została doręczona stronie,

będącej jej adresatem. W takiej bowiem sytuacji decyzja ta w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a co za tym idzie nie podlega weryfikacji w trybie

nadzwyczajnym.

TEZY

Określona w art. 240 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej przesłanka wznowienia postępowania, tj. okoliczność, że strona bez swojej winy nie brała udziału w

postępowaniu odnosi się np. do takich sytuacji, w których nieuczestnictwo strony jest skutkiem niezawiadomienia jej o przeprowadzeniu dowodów,

możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, możliwości wypowiedzenia się do co całości zebranego materiału dowodowego, lub

sytuacji gdy stronę co prawda zawiadomiono o terminie istotnej czynności procesowej, w której nie mogła jednak uczestniczyć z uwagi na niemożliwe do

przezwyciężenia przeszkody. Przesłanka ta nie może natomiast stanowić podstawy wznowienia w sytuacji, gdy dana decyzja nie została doręczona stronie,

będącej jej adresatem. W takiej bowiem sytuacji decyzja ta w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a co za tym idzie nie podlega weryfikacji w trybie

nadzwyczajnym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania w sprawie umorzenia podatku od środków transportowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], którą, po wznowieniu postępowania, odmówiono M. G. (zwanej dalej "Skarżącą") uchylenia decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie następującego stanu faktycznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej "Op"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2003 r. o umorzeniu odsetek od zaległości w podatku od środków transportowych za pojazdy o nr rej. [...] i [...] liczonych do dnia [...] lipca 2001 r. oraz o odmowie umorzenia odsetek od zaległości w podatku od środków transportowych za pojazdy o nr rej. [...] oraz [...] i [...] liczonych od dnia [...] lipca 2001 r. do dnia [...] maja 2003 r.

Pismem z dnia [...] marca 2005 r., skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2003 r., wskazując, że ww. decyzja została przesłana na adres stałego zameldowania, a nie – jak wnosiła – na adres do korespondencji. Tym samym, zdaniem Skarżącej, powoływana decyzja nie została jej doręczona, co spowodowało, że nie brała udziału w postępowaniu.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 343 § 1 w zw. z art. 244 § 1 i § 3 oraz art. 240 § 1 pkt 4 Op, wznowiło postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2003 r.

Decyzją z [...] lutego 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 Op w zw. z art. 245 § 2 i art. 70 § 4 Op, odmówiło uchylenia własnej decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. pomimo zaistnienia przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 4 Op, ponieważ w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że wznowienie postępowania następuje m.in. wtedy gdy – tak jak w rozpatrywanej sprawie - strona bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Jednocześnie organ zastrzegł, że z art. 245 Op wynika, że w toku wznowionego postępowania organ orzekający ma obowiązek przeprowadzenia postępowania ze szczególnym uwzględnieniem dwóch aspektów, tj. co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., w niniejszej sprawie istniała przyczyna wznowienia postępowania, bowiem Skarżąca została pominięta w postępowaniu poprzez przesłanie decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2003 r. na niewłaściwy adres. Tym niemniej powołując się na art. 245 § 1 pkt 3 w zw. z art. 243 § 2 Op, organ stwierdził, że organ po przeprowadzeniu postępowania odmawia się uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi istnienie występowanie przesłanek wznowienia, lecz w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa. Jego zdaniem, taka sytuacja ma właśnie miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ decyzja ostateczna dotyczyła umorzenia zaległości podatkowych.

Organ argumentował, że wszystkie decyzje organów podatkowych dotyczące umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek są decyzjami o charakterze uznaniowym. W sprawie Skarżącej organ I instancji przeprowadził prawidłowo postępowanie, w szczególności, przed wydaniem decyzji zgodnie z art. 200 O.p. wezwał Skarżącą do zapoznania się z całością zebranego materiału, a dopiero potem wydał decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że zarówno na rozprawie, jak i w piśmie wysłanym w trybie art. 200 O.p. Skarżąca była wzywana do odniesienia się do jej sytuacji materialnej.

Niezależnie od powyższego, odnosząc się merytorycznej podstawy rozstrzygnięcia, organ wyjaśnił, ze niewątpliwie pomiędzy [...] maja 1995 r. a [...] lipca 2001 r. w stosunku do pojazdów o nr rej. [...] oraz [...] obowiązywała decyzja o przeznaczeniu do wykonywania świadczeń na rzecz obrony kraju. Wskazał także na poglądy wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego co do obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych zajętych na cele mobilizacyjne (wyrok NSA z 26 czerwca 1997 r., I SA/Po 1571/96).

Pismem z [...] marca 2007 r. Skarżąca zażądała ponownego rozpoznania sprawy, wskazując, że decyzja organu z dnia [...] lutego 2007 r. nie uwzględnia odpowiedzi na pismo z dnia [...] grudnia 2006 r., w którym zaznaczyła, że właścicielem samochodu o nr rej. [...] oraz przyczepy o nr rej. [...] jest spółka. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że przyczyną przerejestrowania pojazdów do B., gdzie jest oddział firmy, była niekompetencja urzędników Wydziału Komunikacji na U., którzy nie chcieli dokonać zmian w dowodzie rejestracyjnym.

Pismem z [...] czerwca 2007 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem pisma z dnia [...] marca 2007 r. oraz jego załączników.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. W punkcie wyjścia organ zaznaczył, że przedmiotem niniejszego postępowania nie było ustalenie prawidłowości rejestracji pojazdów samochodowych, lecz "ustalenie prawidłowości rozpoznania wniosku w sprawie umorzenia odsetek od zaległości podatkowej". Jego zdaniem, organ podatkowy nie jest uprawniony do badania prawidłowości rejestracji pojazdów samochodowych, ponieważ zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tj. Dz. U. Nr 121 z 2006 r., poz. 844 ze zm.), obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych, przy czym jak właścicieli traktuje się również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany.

Jednocześnie organ podkreślił, że podstawą prowadzenia wznowionego postępowania był wniosek Skarżącej, wskazujący, że bez własnej winy nie brała ona udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2003 r., a nie wniosek o dokonanie zmian w dowodach rejestracyjnych pojazdów o nr rej. [...] i [...]. Przedmiotem wznowionego postępowania nie było również ustalenie wysokości podatku od środków transportowych.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu ponownie wskazała na błędy organów zarówno w zakresie rejestracji pojazdów, jak również w aspekcie informacji co do istnienia obowiązku podatkowego. Skarżąca podkreśliła, że we wszystkich decyzjach organów zignorowano fakt, że jako osoba fizyczna nigdy nie posiadała ww. pojazdów, były one własnością spółki cywilnej (przekształconej następnie w spółkę jawną). Ponadto Skarżąca wskazała, że wszystkie pojazdy zostały przerejestrowane do B.

Wskazując na niekompetencję urzędników organów Skarżąca zwróciła się o zapoznanie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i wydanie stosowanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało w całości stanowisko prezentowane we własnych decyzjach i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na innych argumentach niż w niej podniesione. Działanie takie umożliwia Sądowi art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest więc zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej, w granicach danej sprawy.

Przedmiotem analizy Sądu w niniejszej sprawie była decyzja SKO w W. z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] lutego 2007 r. odmawiającą uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległości w podatku od środków transportowych. Zaskarżona decyzja została więc wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania, tj. trybie wznowienia postępowania podatkowego. Podstawą wznowienia było uznanie przez organ administracji, iż Skarżąca bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.). Była to też podstawa powoływana przez stronę we wniosku o wznowienie postępowania. Powodem natomiast odmowy uchylenia decyzji SKO z dnia [...] listopada 2003 r. było przyjęcie przez organ podatkowy, iż w wyniku uchylenia tej decyzji dojdzie do wydania decyzji o dokładnie tej samej treści.

Analizując niniejszą sprawę, Sąd zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy w ogóle zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania, a następnie czy merytoryczna argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa.

Zgodnie z art. 240 § 1 O.p. postępowanie wznawia się w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, z powodów wymienionych w poszczególnych punktach tego przepisu. W myśl art. 240 § 1 pkt 4 O.p. przyczyną wznowienia postępowania może być okoliczność, iż strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Aby wznowić postępowanie konieczne jest zatem istnienie podstawy wznowienia (konkretnej okoliczności uzasadniającej wznowienie) ale przede wszystkim powinna istnieć (funkcjonować w obrocie prawnym) decyzja ostateczna, w stosunku do której żąda się wznowienia postępowania.

Decyzją ostateczną jest taka decyzja, od której nie przysługuje stronie żaden środek odwoławczy w administracyjnym toku instancji. Są nimi zatem zarówno decyzje wydane przez organ drugiej instancji, jak też decyzje pierwszoinstancyjne, w stosunku do których nie wniesiono odwołania. Aby mówić jednakże o jakiejkolwiek decyzji (w tym również ostatecznej) konieczne jest jej prawidłowe wprowadzenie do obrotu prawnego.

Podstawową przesłanką uznania, iż dana decyzja funkcjonuje w obrocie prawnym jest jej prawidłowe doręczenie stronie postępowania, ewentualnie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi. W myśl art. 212 O.p. organ podatkowy, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia (z zastrzeżeniem nie mającym znaczenia dla niniejszej sprawy). Przepis ten określa więc moment, w którym decyzja podatkowa wchodzi do obrotu prawnego. Momentem tym jest chwila doręczenia decyzji stronie. Od tego momentu decyzja wiąże organ podatkowy, który ją wydał. Doręczenie decyzji powoduje również, iż jakakolwiek jej zmiana w zakresie formy lub treści może nastąpić wyłącznie na zasadach i w trybie określonym przepisami postępowania podatkowego. W przypadku decyzji ostatecznych może to nastąpić wyłącznie w jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji administracyjnych, tj. w trybie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, zmiany lub uchylenia decyzji (art. 128 O.p.).

Brak prawidłowego doręczenia decyzji stronie skutkuje tym, iż decyzja ta nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Nie rozpoczynają więc biegu terminy do wniesienia odwołania, skargi do sądu administracyjnego, nie jest również możliwe złożenie wniosku o wznowienie postępowania czy też stwierdzenie jej nieważności. Do momentu doręczenia stronie decyzja bowiem w sensie prawnym po prostu nie istnieje.

Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie decyzja SKO w W. z dnia [...] listopada 2003 r. nie została w sposób prawidłowy doręczona stronie skarżącej. Okoliczność tę podnosiła zarówno Skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania, przyznały ją też organy podatkowe, niesłusznie jednakże uznając, iż okoliczność ta stanowi przesłankę do wznowienia postępowania.

Skoro decyzja SKO z dnia [...] listopada 2003 r. nie została prawidłowo doręczona stronie postępowania, nie funkcjonuje ona w obrocie prawnym. Jedną z konsekwencji tego faktu jest natomiast to, że w stosunku do takiej decyzji nie jest możliwe złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Dopiero bowiem prawidłowe doręczenie decyzji stronie skutkować będzie możliwością uznania ją za decyzję ostateczną, w stosunku do której taki wniosek przysługuje.

Sąd zauważa również, iż powoływana zarówno przez organy podatkowe, jak też Skarżącą podstawa wznowienia, tj. okoliczność, że strona bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu odnosi się np. do takich sytuacji, w których nieuczestnictwo strony jest skutkiem niezawiadomienia jej o przeprowadzeniu dowodów, możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, możliwości wypowiedzenia się do co całości zebranego materiału dowodowego, lub sytuacji gdy stronę co prawda zawiadomiono o terminie istotnej czynności procesowej, w której nie mogła jednak uczestniczyć z uwagi na niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody (zob. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa – Komentarz, LexisNexis 2004 r., s. 614). Przesłanka ta nie może natomiast stanowić podstawy wznowienia w sytuacji, gdy dana decyzja nie została doręczona stronie, będącej jej adresatem. W takiej bowiem sytuacji decyzja ta w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a co za tym idzie nie podlega weryfikacji w trybie nadzwyczajnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie nie było podstaw do wznowienia postępowania. Decyzja, do której odnosił się wniosek Skarżącej nie funkcjonowała bowiem w obrocie prawnym na skutek braku prawidłowego doręczenia stronie postępowania. Stwierdzając tę okoliczność SKO w W. winno było więc dokonać prawidłowego doręczenia tejże decyzji, a nie wznawiać postępowanie w sprawie. Wznawiając postępowanie pomimo braku podstaw do takiego działania SKO w W. naruszyło więc przepisy art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 212 O.p.

Stwierdzić ponadto należy, iż w ramach niniejszego postępowania nie mogły podlegać ocenie Sądu powoływane przez Skarżącą okoliczności związane z rejestracją pojazdów, w związku z którymi określono zobowiązanie w podatku od środków transportowych. Rozpatrywana sprawa nie dotyczyła bowiem prawidłowości określenia Skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych, lecz prawidłowości działań organów podatkowych podjętych w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od środków transportowych.

W tym stanie rzeczy, uznając, iż zarówno zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia 21 lutego 2007 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 240 § 1 pkt 4 w zw. z art. 212 § 1 O.p., Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił obie powyższe decyzje.

O zakresie w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.