Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1815/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3"a"
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1815/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r., sprawy ze skargi J. Ś., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 września 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 lipca 2012 r. znak: [....] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. Ś. umorzenia należności z tytułu składek:

1) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: od 09/2005 r. do 04/2009 r. w łącznej kwocie 16.542,22 zł;

2) na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: od 09/2005 r. do 04/2009 r. w łącznej kwocie 12. 960,60 zł i

3) na Fundusz Pracy za okres: od 10/2007 r. do 04/2009 r. w łącznej kwocie 1.121,19 zł.

Organ w uzasadnieniu uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki zezwalające na umorzenie należności. W szczególności organ wskazał, że sytuacja zdrowotna wnioskodawcy może mieć niekorzystny wpływ na sytuację finansową rodziny, jednak nie można uznać, iż choroba pozbawia zobowiązanego możliwości zarobkowania. Nadal prowadzi on bowiem dochodowe gospodarstwo rolne i otrzymuje dopłaty z ARiMR. Nikt z członków rodziny nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy też innego zaświadczenia o przeciwwskazaniach do zatrudnienia. Pomimo braku dochodu dnia 23.11.2011r. zobowiązany dokonał jednorazowej wpłaty do KRUS w wysokości 3878,00 zł oraz dnia 30.04.2012r. na kwotę 366,00 zł, co pozwala domniemywać, że uzyskuje dochody o których nie poinformował w kwestionariuszu. Ponadto porównanie kwoty stanowiącej dochód rodziny stanowiący około 700,00 zł do kwoty wydatków z tytułu ponoszonych opłat związanych z miesięcznym utrzymaniem wynoszącym około 2220,00 zł budzi poważne wątpliwości co do prawidłowości składanych oświadczeń. Również zawarta przez B.J. umowa kredytowa nie może stanowić podstawy do podjęcia decyzji o pozytywnym rozstrzygnięciu w zakresie umorzenia, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, winny być regulowane w pierwszej kolejności. Ponadto zabezpieczeniem spłaty kredytu miały być dochody osiągane przez B.J. z tytułu umowy na czas nieokreślony. Zakład podjął również czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego w zakresie sytuacji w jakiej się znajduje rodzina zobowiązanego, o czym świadczy przeprowadzenie badania sytuacji majątkowej przez uprawnionego pracownika GOPS. W jego trakcie ustalono, iż rodzina objęta jest pomocą finansową oraz rzeczową (zasiłek rodzinny na dwójkę dzieci, pomoc z zakresu dożywiania dziecka w szkole, pomoc finansowa na zakup żywności).

Z powyższą decyzją nie zgodził się J. Ś. składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przedstawiając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, oświadczenie o aktualności dokumentów, dołączonych do wniosku z dnia 17.05.2012r., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z dnia 2.12.2011 r. oraz oświadczenie o sytuacji materialno - rodzinnej.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 września 2012r. nr [...], w oparciu o art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 3 i 3a, art. 31, 32 i 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dostarczone dokumenty nie ujawniają okoliczności dotąd nieznanych Zakładowi, a tym samym nie dają podstaw do zmiany okoliczności przyjętych do rozstrzygnięcia w kwestionowanej decyzji. Nie stwierdzono spełniania jakiejkolwiek przesłanki z wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiących podstawę do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że nie można stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a wobec zobowiązanego takie postępowanie nie zostało dotychczas wszczęte. Posiada on majątek, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia wierzytelności ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako organ egzekucyjny może wszcząć skuteczne postępowanie egzekucyjne i dokonać zabezpieczenia swoich wierzytelności na wszystkich nieruchomościach należących do dłużnika. Zobowiązany nie wykazał również okoliczności, o których stanowi § 3 rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Nie udowodnił poniesienia kosztów, o których wzmiankuje we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. Ś. zarzucił :

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia 31 lipca 2003r. oraz

- naruszenie przepisów proceduralnych, tj. art. 7, 8, 11, 77, 80 i 107 kpa.

Uzasadniając zarzuty podniesiono, że różnica pomiędzy kwotą wydatków a dochodami rodziny, nie wynika z nieujawnienia rzeczywistych dochodów, lecz z postępującego zadłużenia. Skarżący obecnie nie jest w stanie spłacać zaistniałego zadłużenia, m. in. wobec dostawców mediów. Skarżący nie jest w stanie swoich wydatków regulować na bieżąco, pozostaje bez pracy - nie może się przy tym zarejestrować jako osoba bezrobotna, a to z uwagi na fakt posiadania przez niego gospodarstwa rolnego, które jest małe - ok. 1,7 ha przeliczeniowych i nie przynosi realnych dochodów. Skarżący zakwestionował ustalenie organu o dochodowości gospodarstwa w kontekście przeprowadzenia postępowania dowodowego co do rzeczywistych korzyści, jakie daje przedmiotowe gospodarstwo, naruszając tym samym reguły postępowania dowodowego i przepisy o uzasadnieniu decyzji. Skarżący od dłuższego czasu cierpi na przewlekłą chorobę i zamierza wystąpić o orzeczenie o niepełnosprawności. Również bezrobotna jest małżonka skarżącego. Nadto w ocenie skarżącego wartość minimum egzystencji ustalona przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla czteroosobowej rodziny, składającej się rodziców i dwójki dzieci, w tym jednego dziecka w wieku 4-6 lat oraz drugiego w wieku 13-15 lat wynosiła w 2011 r. - 1702,96 zł. Zupełnie nieadekwatne do sytuacji jest zatem ustalenie, że skarżący i jego rodzina w wyniku opłacenia składek nie zostaną pozbawieni możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro rodzina już w takiej sytuacji się znajduje. Organ wydający decyzję w ogóle nie podjął się zbadania hipotetycznej sytuacji jaka pojawiłaby się w rodzinie wyniku spłaty należności. Zła sytuacja skarżącego i jego rodziny nie ma charakteru przejściowego. Kontynuowanie ściągania należności wobec skarżącego jeszcze bardziej pogorszyłoby sytuację jego i rodziny, skutkując utratą gospodarstwa, w którym zamieszkuje nie tylko skarżący, ale i jego rodzina. Skarżący podniósł, że organ dwukrotnie wydając decyzję nie odniósł się należycie do treści § 3 w/w. rozporządzenia. Przepis ten bowiem wyraźnie obliguje Zakład nie tylko do oceny bieżącej sytuacji, ale też do rozważenia skutków, jakie pociągnęłoby za sobą opłacenie należności - wynika to wprost z treści tego przepisu.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wniósł też o przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3. W przepisie tym ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie tam zawarte jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, co skutkować musi odmową udzielenia tej ulgi. W ocenie sądu taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania istnienia całkowitej nieściągalności. Organy prawidłowo kwestie tą zbadały i ustaliły, że skarżący dysponuje majątkiem z którego możliwe jest chociażby częściowe zaspokojenie. Powyższe wynika już chociażby z faktu, iż podatnik jest właścicielem gospodarstwa rolnego , a zatem niewątpliwie istnieje majątek , z którego może być przeprowadzona egzekucja.

Dodatkowo w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Natomiast przy braku wykazania przez zobowiązanego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-3 w/w rozporządzenia organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, co skutkować musi odmową udzielenia tej ulgi. W ocenie sądu taka sytuacja miała również miejsce w niniejszej sprawie, albowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie wykazał zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w przepisach rozporządzenia. Skarżący wciąż prowadzi gospodarstwo rolne, istnieją widoki na uzyskanie stosownych dopłat, a schorzenie które leczy nie zostało jak dotychczas zdiagnozowane jako trwałe. W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie danin publicznych , nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07). Umorzenie zaległości pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całej społeczności. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano stosowne organy oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Każdy podatnik powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi podatkowej nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych podatnika, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie podatnicy, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań podatkowych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji. Wedle sądu, ocena organów istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje istotnie na aktualnie trudną sytuację materialną, a także zdrowotną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Zważyć należy, iż ograniczone możliwości płatnicze skarżącego , podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). Należy wskazać w tym miejscu również, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99). Wobec tego, w ocenie sądu, decyzja organów o odmowie umorzenia zaległości, nie nosi znamion dowolności , a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń prawa podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.