Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 897/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151 par. 1 pkt 1, art. 150 par. 1 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 21 i art. 25
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Po 416/11 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.G. (dalej jako "skarżący") na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1, art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 23 lipca 2009 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił w uzasadnieniu, że wobec skarżącego zostało wszczęte postępowanie weryfikacyjne z art. 21 i art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17 poz. 75 – dalej jako "ustawa o kombatantach"). Jak ustalono, nabył on uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Poznaniu z dnia 8 lutego 1977 r. z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej od dnia 4 czerwca 1945 r. do dnia 1 października 1947 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2001 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 19 listopada 2001 r., organ zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 1 ustawy o kombatantach pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich.

Skarżący złożył następnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując jako podstawę przywrócenia uprawnień kombatanckich pracę na lotnisku polowym Armii Czerwonej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwalifikował powyższe pismo jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej i decyzją z dnia [...] października 2003 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] listopada 2001 r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] lipca 2001 r.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie oddalono wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt IV SA/Po 953/04.

Pismem z dnia 3 października 2008 r. skarżący zwrócił się do organu o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy na lotnisku wojsk radzieckich w okresie od lutego do kwietnia 1945 r.

Organ zakwalifikował powyższe podanie jako wniosek o wydanie decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich w postępowaniu zwyczajnym, z pominięciem zapadłej w sprawie decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Organ odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2009 r.

Skargę na powyższą decyzję oddalono wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 705/09.

W grudniu 2010 r. skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Organ ustalił, że wniosek ten opiera się na podstawie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. organ wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2009 r. Organ przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy nowy dowód – pismo Starosty Nowotomyskiego z dnia 26 stycznia 2011 r. – zmienia ustalony w czasie poprzednich postępowań stan faktyczny. Starosta zaświadczył bowiem, że skarżący był skierowany do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej. Organ wyjaśnił jednak, że okoliczność ta nie jest przesłanką do przyznania uprawnień kombatanckich. Nie mieści się ona w zakresie art. 1-4 ustawy o kombatantach. Przymusowa praca może być przesłanką przyznania świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 87 poz. 395). Wniosek skarżącego dotyczył jedynie przyznania uprawnień kombatanckich. Starosta Nowotomyski potwierdził też służbę skarżącego w czasie wojny na lotnisku sowieckim. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaznaczył jednak, że to nie organ samorządu wystawia zaświadczenie niezbędne przy składaniu wniosku o uprawnienia kombatanckie. Okoliczność pracy skarżącego na lotnisku sowieckim była przedmiotem rozważań organu w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanej w postępowaniu wznowieniowym decyzji z dnia 23 lipca 2009 r.

Pismem z dnia 18 marca 2011 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...] marca 2011 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżący nie wykazał, aby w niniejszej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub prawne uzasadniające uchylenie kwestionowanej decyzji ostatecznej z dnia [...] lipca 2009 r. W ocenie organu, nowy dowód przedłożony przez skarżącego w postaci opinii Starosty Nowotomyskiego nie stanowi podstawy do zmiany decyzji z dnie [...] lipca 2009 r. Podnoszona przez skarżącego okoliczność wykonywania pracy na lotnisku wojskowym wojsk radzieckich od lutego do kwietnia 1945 r. nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Nie można więc, zdaniem organu, kwalifikować jej jako działalności kombatanckiej ani jako działalności równorzędnej z działalnością kombatancką.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Oddalając skargę Sąd I instancji uznał stanowisko organu administracji publicznej za prawidłowe. Z treści pisma Starosty Nowotomyskiego z dnia 26 stycznia 2011 r. wynika bowiem tylko, że skarżący został skierowany przez okupacyjne władze niemieckie do pracy w gospodarstwie rolnym Bobulczyn-Oporowo, gdzie pracował ponad siły i możliwości. W tym czasie stał się inwalidą w następstwie poważnego wypadku przy pracy. Ponadto pełnił on w okresie okupacji służbę na lotnisku sowieckim, co mogą także potwierdzić świadkowie oraz dokumenty. Okoliczności te nie są jednak okolicznościami nowymi, ponieważ były już wcześniej podnoszone przez skarżącego wielokrotnie w trakcie różnych postępowań administracyjnych przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Okoliczności te nie były kwestionowane przez organ, który zwracał wyłącznie uwagę, iż mogą one w rzeczywistości stanowić ewentualną podstawę do uzyskania świadczeń innych niż świadczenia kombatanckie.

Sąd I instancji doszedł więc do przekonania, że wydana przez Starostę Nowotomyskiego opinia z dnia 26 stycznia 2011 r. nie stanowi przesłanki do zastosowania w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.

Zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się przyjęciem przez Sąd I instancji, że okoliczności wskazane w zaświadczeniu Starosty Nowotomyskiego nie stanowią okoliczności nowych, uzasadniających zastosowanie w tej sprawie powołanego przepisu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w poczwórnej wysokości przewidzianej przepisami prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Dla zastosowania cytowanego przepisu i uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy są nowe – a więc zarówno nowo odkryte, jak i pierwszy raz odkryte przez stronę. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej. Po trzecie wreszcie, nowe dowody bądź okoliczności nie mogły być znane organowi w chwili wydawania decyzji ostatecznej.

Po pierwsze, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Okoliczności stwierdzone przez Starostę Nowotomyskiego w piśmie z dnia 26 stycznia 2011 r. nie było okolicznościami nowymi i nieznanymi organowi w dacie wydawania ostatecznej decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. Przeciwnie, okoliczności te były wielokrotnie przedmiotem rozważań organu na różnych etapach postępowania, a jedyną nowość w tym przypadku stanowi stwierdzenie ich w formie zaświadczenia Starosty. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia, skoro okoliczności te nie były kwestionowane dotychczas przez organ, natomiast w decyzji ostatecznej z dnia [...] lipca 2009 r. stwierdzono, że nie mogą one stanowić przesłanki przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Z tych też przyczyn brak było podstaw do zastosowania przez organ administracji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nie można więc skutecznie zarzucić Sądowi I instancji błędnego zastosowania ani też błędnej wykładni tego przepisu, nawet pominąwszy okoliczność, że Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie stosował, a jedynie dokonywał kontroli, w granicach swoich uprawnień, zastosowania tej normy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zarzut skargi kasacyjnej nie znajduje więc uzasadnienia.

Po drugie, należy mieć na uwadze, że instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od określonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Argumenty skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania, że w sprawie zaistniały podstawy do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Skoro jednak argumentacja ta opiera się na okolicznościach rozpoznawanych już na etapie wydawania decyzji ostatecznej z dnia [...] lipca 2009 r., to zmierza ona w istocie do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej tą decyzją ostateczną, co w przypadku braku podstaw wznowieniowych, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, jest niedopuszczalne. Wbrew uzasadnieniu skargi kasacyjnej, brak było więc podstaw do dokonywania przez organ "interpretacji definicji działalności kombatanckiej", bowiem okoliczności, na które powołał się skarżący nie dawały podstaw do zastosowania art. 151 § 1 pkt 2 w związku art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Oznacza to, że nie dawały również podstaw do ewentualnego podważenia dokonanej przez organ subsumcji ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego do przepisów ustawy o kombatantach.

Po trzecie, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, akceptując w tym zakresie stanowisko organu, podnoszone przez stronę okoliczności mogą być rozpatrywane w kontekście uprawnienia strony do uzyskania świadczenia określonego w przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Postępowanie w przedmiocie świadczenia pieniężnego jest jednak postępowaniem odrębnym i wymaga wystąpienia przez stronę ze stosownym wnioskiem do właściwego organu.

Po czwarte, należy zwrócić uwagę, że organy i Sąd I instancji dość niekonsekwentnie określają pracę skarżącego na lotnisku Armii Czerwonej, zamiennie posługując się sformułowanie "praca“ i "służba“. Nie ulega jednak wątpliwości, co znajduje uzasadnienie w aktach sprawy, że skarżący pracował na lotnisku radzieckim, o czym świadczy chociażby fakt, że skarżący przed podjęciem zatrudnienia stał sie inwalidą na skutek wypadku przy pracy.

Z powyższych względów i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.

-----------------------

6

5