Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 566/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art 83 f ust 1 pkt 3 a
journal: Dz.U. 2016 poz 2134
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Protokolant: starszy sekr. sądowy Beata Stefańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej za usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i umarza postępowanie administracyjne; II. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania .


UZASADNIENIE

W dniu 17 września 2014 r. do Wydziału Kształtowania Środowiska UMK wpłynęło pismo Straży Miejskiej Miasta K. w sprawie usunięcia bez zezwolenia drzewa z nieruchomości przy ul. [...]. Drzewo to było określane jako śliwa wiśniowa purpurowa.

Po zakończeniu postępowania Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 31 grudnia 2014 r. wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia.

W wyniku odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia 5 marca 2015 r., znak [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania Organowi I instancji, albowiem w ocenie organu odwoławczego sporną sprawą jest gatunek (rodzaj) wyciętego drzewa, wobec czego konieczne jest powołanie "zewnętrznego" specjalisty w osobie biegłego z zakresu dendrologii i dendrometrii.

Powołany biegły w obszernej opinii powołującej bogatą literaturę jednoznacznie ocenił, iż było to drzewo ozdobne ałycza Pissarda, którego nie można uznać za drzewo owocowe

W związku z powyższym Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 28 grudnia 2015 r. ponownie wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. administracyjną karę pieniężną za usunięcie 1 sztuki drzewa, gatunku ałycza "[...]" bez wymaganego zezwolenia w kwocie [...]zł.

Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia 25 kwietnia 2016 r. znak: [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 września 2016 r. sygn. akt: II SA/Kr 734/16 uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu badanie wieku usuniętego drzewa, co do zasady wymaga wiadomości specjalnych. W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu, rzeczą Organu II instancji będzie uzyskanie od biegłego opinii co do wieku wyciętego drzewa oraz rozważenia -jeżeli będzie to konieczne - potrzeby uzyskania wypowiedzi biegłego co do prawidłowości dokonanego w sprawie pomiaru najmniejszej średnicy pnia przedmiotowego drzewa.

Stosując się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu ww. wyroku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia 10 marca 2017 r. znak: [...] uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 28 grudnia 2015 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta K., decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r. znak: [...] na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2134 z późn. zm., dalej: "u.o.p."), § 1 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. poz. 1330) i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: "k.p.a.") wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia.

W uzasadnieniu organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

Organ I instancji stwierdził, iż przedmiotowe drzewo zostało usunięte przez pracowników podwykonawcy działających na zlecenie Spółdzielni Mieszkaniowej [...]" w K., która ponosi pełną odpowiedzialność za usunięcie tego drzewa. W dniu 5 września 2014 r. funkcjonariusz Straży Miejskiej odnalazł pniak po usuniętym drzewie, a pracownik Spółdzielni wyjaśniał, iż drzewo zostało usunięte na prośbę lokatorów, gdyż rosło przy samym chodniku, utrudniało dojście do altany śmietnikowej, oraz uszkadzało (poprzez spadające owoce) powłoki lakierów parkujących tam samochodów. Podczas oględzin w dniu 6 listopada 2014 r. pełnomocnik Spółdzielni wyjaśniał, że pracownik administracji był pewien, że jest to drzewo owocowe (śliwa wiśniowa purpurowa), gdyż ma dość spore owoce (które w przeszłości były konsumowane), a nawet dla specjalisty nie było by proste do stwierdzenia, czy jest to drzewo owocowe czy ozdobne, wobec czego nie występowano o zezwolenie na usunięcie. Nadto organ wskazał, że podczas oględzin w dniu 6 listopada 2014 r. nie odnaleziono kłody przedmiotowego drzewa, wobec czego przymiarem wstęgowym zmierzono najmniejszy promień pniaka tego drzewa. Albowiem zgodnie z obecnie obowiązującym art. 89 ust.4 u.o.p., jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Zgodnie z wytycznymi WSA w Krakowie przeprowadzono opinię biegłego specjalisty na okoliczność wieku drzewa oraz obwodów pnia usuniętego na wysokościach 5 cm oraz 1,3 m od gruntu. Jak wynika z jednoznacznej opinii biegłego, wiek przedmiotowego drzewa wynosił 17 lat, a obwód jego pnia na wysokości 5 cm wynosił 74,8 cm (opinia dendrologiczna k 128-132 akt sprawy), wobec czego nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż wiek tego drzewa przekraczał 10 lat (graniczny wiek obowiązujący w dacie czynu), a obwód pnia tego drzewa na wysokości 5 cm przekraczał 50 cm (obecny graniczny obwód drzewa), więc na usunięcie tego drzewa zgodnie z dotychczasowymi i obecnymi przepisami było wymagane zezwolenie. Powołany biegły zgodnie z obecnymi przepisami dokonał pomiaru najmniejszej średnicy pniaka tego drzewa i wynosiła ona 20,5 cm. Tak wyliczony obwód pnia wynosi zatem 3,1415 x 20,5 cm = 64,4 cm, a pomniejszony obwód o 10 % wynosi 57,9 cm.

W rozstrzygnięciu organ podał szczegółowo zasady wyliczenia kary.

Odwołanie od ww. decyzji w ustawowym terminie złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w K., zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie jej organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Spółdzielnia przede wszystkim podnosiła, że nie zastosowano art. 83 f § 1 pkt 3a u.o.p. w sytuacji, gdy z wyjaśnień Spółdzielni wynika, że usunięcie drzewa nastąpiło na wyraźny wniosek współwłaścicieli nieruchomości – osób fizycznych, na cele nie związane z działalnością gospodarczą. Zarzucano także błędne ustalenie obwodu pnia drzewa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia 20 lutego 2018 r. znak: [...] na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. art. 89 ust. 1 i 4 u.o.p., § 1 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, stwierdziło, iż ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji wydał prawidłową decyzję, a materiał dowodowy został uzupełniony zgodnie ze wskazówkami WSA w Krakowie i organu odwoławczego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. u.o.p. Zgodnie z treścią art. 88 ust. 1 Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia; usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości; zniszczenie drzewa lub krzewu; uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa.

Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, że dniem 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 grudnia 2016 roku o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz. U. z 30 grudnia 2016 roku, poz. 2249), zgodnie z którą poczyniono istotne zmiany w treści m.in. art. 83f ustawy o ochronie przyrody, który to przepis określa wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy.

Z uwagi na zmianę przepisów oraz wskazania sądu, organ I instancji zlecił biegłemu wykonanie pomiaru najmniejszej średnicy pnia usuniętego drzewa bez zezwolenia z terenu ulicy [...] w K.. Biegły we wnioskach opinii stwierdził, iż wiek nielegalnie usuniętego drzewa w roku jego usunięcia wynosił 17 lat, a dokonany pomiar najmniejszej średnicy pniaka drzewa wyniósł 20,5 cm, oszacowana wielkość obwodu pnia usuniętego drzewa na wysokości 5cm wynosi 74,8 cm, a oszacowana wielkość obwodu pnia na wysokości 1,3 m wynosi 66,9cm.

Z kolei karę wyliczono na podstawie art. 89 ust. 4 u.o.p. zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody (co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie), obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Wyliczenie kary podano w uzasadnieniu decyzji w zestawieniu - tabeli.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Spółdzielnia Mieszkaniowa [...]" w K. - dalej skarżąca, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w zw. a z art. 11 w zw. z art. 107 § k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze do zarzutów przedstawionych przez Spółdzielnię Mieszkaniową w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 21 grudnia 2017 r. i ograniczenie uzasadnienia wydanej decyzji jednie do chronologicznego przedstawienia i opisania dotychczasowego postępowania. W szczególności Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 83 f § 1 pkt 3 a) ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z wyjaśnień Spółdzielni wynika, iż usunięcie drzewa nastąpiło na wyraźny wniosek współwłaścicieli nieruchomości - osób fizycznych - położonej w K. przy ul. [...], działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy dla K. - P., Wydział IV Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę o numerze [...] a ich usunięcie nastąpiło na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą.

- prawa materialnego tj art. 89 u.o.p. poprzez ustalenie obwodu pnia na podstawie wymiarów innego drzewa rosnącego w pobliżu wyciętego drzewa w sytuacji gdy dokonanie pomiaru obwodu pnia winno być dokonane na podstawie pozostałego na nieruchomości pnia wyciętego drzewa

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu

dokonania ustaleń faktycznych (przeprowadzenia dowodów) w przedmiocie odpowiedzialności Spółdzielni za wycięcie drzewa, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika (w szczególności z wyjaśnień skarżącej złożonych w dniu 5 września 2014 r. i 2 października 2014 r.), iż wycięcia drzewa dokonano za wiedzą i na wniosek współwłaścicieli nieruchomości, którzy zlecili Spółdzielni usunięcie drzewa a zatem nie można przypisać Spółdzielni, iż posiadała interes prawny w usunięciu drzewa z nieruchomości;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a poprzez błędne przyjęcie, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej, jako działka [...]

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca wskazała, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ drugiej instancji powinien rozpoznać sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji przytoczył jedynie przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 tego aktu prawnego. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest stosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie bieżącego postępowania. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub czyni to ogólnikowo, uchybia swym obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a. w sposób, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż sprawa nie zostaje załatwiona zgodnie z wynikającymi z tych przepisów zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu II instancji narusza opisane wyżej zasady postępowania, określone w art. 11 i 107 § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się przez organ odwoławczy do wszystkich podnoszonych przez stronę skarżącą zarzutów w odwołaniu o decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta K. z dnia 21 grudnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa - gatunek śliwa wiśniowa "[...]" bez wymaganego zezwolenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z punktu widzenia powyższego stwierdzić należy, że skarga okazała się być zasadna.

Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tak więc ocena prawna wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 734/16 o tyle była by wiążąca, o ile przepisy prawa nie uległy zmianie.

Tymczasem tak właśnie się stało, albowiem po dacie orzeczenia WSA w Krakowie, to jest po dniu 28 września 2016r. nastąpiła zmiana stanu prawnego, o czym niżej. Tym samym ani organy, ani sąd administracyjny orzekający obecnie, nie były już związane wytycznymi wydanymi w sprawie II SA/Kr 734/16, która to okoliczność jest zasadnicza dla obecnego rozstrzygnięcia. Z tego też powodu zasadnie zarzuca skarga, iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów odwołania. Tymczasem zmiana stanu prawnego ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co sąd szczegółowo niżej wyjaśni.

Organy wyjaśniły, że z dniem 1 stycznia 2017 roku weszła w życie ustawa z dnia 16 grudnia 2016 roku o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz. U. z 30 grudnia 2016 roku, poz. 2249), zgodnie z którą poczyniono istotne zmiany w treści m.in. art. 83f ustawy o ochronie przyrody, który to przepis określa wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji przeanalizował sprawę pod kątem nowych przepisów i ustalił ponad wszelką wątpliwość, że usunięcie drzewa nastąpiło bez zezwolenia, które było wymagane. Wobec niekwestionowanego ( poza obwodem pnia) stanu faktycznego sprawy SKO stwierdziło, iż decyzja organu I instancji jest prawidłowa, gdyż kara za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia ma charakter obiektywnej odpowiedzialności administracyjnej, gdzie wyłączną i wystarczającą podstawą jej nałożenia jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew.

W odniesieniu do powyższych konkluzji powiedzieć trzeba, że gdyby poprzestać na tym etapie badania sprawy, można poniekąd zgodzić się z twierdzeniami organów. W każdym bądź razie na pewno z tymi, które dotyczą ustalonego stanu faktycznego, a to parametrów ściętego drzewa oraz okoliczności, że nastąpiło to bez wymaganego zezwolenia. Jednak Sąd Administracyjny nie może na tym poprzestać, z uwagi na okoliczność, że, jak słusznie wskazał w swej decyzji organ I instancji, nastąpiła zmiana stanu prawnego. Organ I instancji konkludował, że co do zasady obowiązkiem organów administracji jest rozstrzyganie indywidualnej sprawy administracyjnej w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dacie orzekania przez te organy. Obowiązek ten wynika z wyrażonej w art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Regułę tę mogą modyfikować przepisy intertemporalne, które wskazują sposób rozstrzygania sytuacji międzyczasowych poprzez pozostawienie w mocy przepisów zmienianych do spraw wszczętych, a niezakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów, bądź też zastosowanie zasady bezpośredniego działania przepisów zmienionych. Jak stanowi art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy nowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, byłaby względniejsza.

Zgodnie z art. 83f. ust. 1 pkt 3a znowelizowanej ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2017 r., określającego wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, "przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do: drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej". Art. 83 ust. 1 u.o.p. formułuje obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Zatem należy zauważyć, że zgodnie z nowelizacją ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - nie było wymagane, na dzień orzekania przez organy, zezwolenie na wycięcie drzewa w okolicznościach wskazanych w art. 83 ust. 1 u.o.p., tak więc w takiej sytuacji nie ma podstaw prawnych do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. W przekonaniu Sądu, jeżeli postępowanie w sprawie nałożenia kary administracyjnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia przez właściciela nieruchomości - osobę fizyczną zostało wszczęte przed dniem 1 stycznia 2017 r. i niezakończone do tego dnia, to po dniu 1 stycznia 2017 r. organ powinien postępowanie umorzyć w trybie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Artykuł 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz. U. 2016.2249 z dnia 2016.12.30, , dalej u.z.u.o.p.), nakazuje do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie u.z.u.o.p. stosować nowe przepisy: "Do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy nowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, byłaby względniejsza". Z kolei ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U.2017.1074), która wprowadziła w niektórych sytuacjach dla wspomnianego w art. 83f ust. 3a właściciela obowiązek zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa, nie zawiera przepisów przejściowych, a w myśl art. 3 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. 1 pkt 3 lit. c w zakresie art. 83f ust.14 pkt 2, który wchodzi w życie z dniem wejścia w życie rozporządzenia, o którym mowa w art. 40 ust. 3 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wynika z tego, że obowiązek zgłoszenia realizuje się jedynie do stanów faktycznych zaistniałych po dniu jej wejścia w życie, tj. po dniu 17 czerwca 2017r.

Z art. 83f ust. 1 pkt 3a znowelizowanej u.o.p. bezsprzecznie wynika, że po dniu 1 stycznia 2017r. zezwolenie na usunięcie drzew z nieruchomości stanowiących własność osoby fizycznej nie jest wymagane, jeśli wycinka nie ma związku z działalnością gospodarczą. A skoro tak, to prowadzone postępowanie w sprawie ukarania właściciela nieruchomości z tego tytułu stałoby się bezprzedmiotowe po wejściu w życie u.z.u.o.p.

Jeśliby zatem wycięcie drzewa w okolicznościach istniejących w kontrolowanej sprawie odpowiadało dyspozycji art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p., a zatem zezwolenie nie byłoby na dzień orzekania przez organy wymagane ustawą, uzasadnione byłoby zastosowanie w sprawie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., jak również art. 145 § 3 p.p.s.a. W demokratycznym państwie prawa, w myśl zasady nullum crimen sine lege i zasady stosowania przepisów względniejszych, (w tym, w przedmiocie kary administracyjnej), w sytuacji zmiany stanu prawnego w czasie, nie ma podstaw prawnych, zdaniem Sądu, aby karać w trybie administracyjnym za czyny, które w przeszłości pod rządami uprzednio obowiązującego prawa stanowiły tzw. delikty administracyjne a obecnie nimi, w myśl ustawy, nie są. Nie można bowiem prowadzić w demokratycznym państwie prawnym postępowania administracyjnego w sprawie ukarania za popełnienie deliktu administracyjnego, kiedy w czasie prowadzenia tego postępowania, dany czyn - w świetle powszechnie obowiązującego prawa - nie stanowi już deliktu administracyjnego. Nie można, w myśl poprzednio obowiązujących zakazów, ukarać kogoś, kto w świetle obowiązującej na dzień wydania wyroku u.o.p. nie dopuszcza się deliktu, bo takiego deliktu powszechnie obowiązujące prawo nie przewiduje. Ocena prawna dokonana przez Sąd w tym zakresie jest zarazem spójna z treścią przepisów międzyczasowych ustaw nowelizujących u.o.p. Przepisy te nakazują kierunkowo bowiem stosowanie kary względniejszej w przypadku, gdy dany czyn jest nadal ustawowo penalizowany. W związku z tym, w przypadku braku ustawowej penalizacji za uprzednio penalizowany czyn, nie powinno stosować się obecnie kary administracyjnej przystającej/przypisanej uprzednio już nieobowiązującą normą do czynów penalizowanych w przeszłości, a obecnie ustawowo nie penalizowanych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 marca 2017 r.II SA/Kr 1175/16, publ. Lex/el.). Wobec bowiem faktu, że obowiązek zgłoszenia w odniesieniu do właściciela, o którym mowa w art. 83f ust.1 pkt 3a istnieje dopiero od dnia 17 czerwca 2017r., siłą rzeczy nie może być odnoszony do usunięcia drzewa sprzed tej daty.

Powstaje zatem kluczowe pytanie, czy ten przepis ( art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.) miałby jakiekolwiek zastosowanie w sprawie niniejszej.

Jak stanowi art. 83f ust. 1 pkt 3a- przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się (m.in.) do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że drzewo zostało wycięte przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...] "na prośbę lokatorów", w związku z tym, że rosło przy samym chodniku utrudniając dojście do altany śmietnikowej, oraz poprzez spadające owoce uszkadzało powłokę parkujących samochodów. Powyższe wynika z notatki urzędowej poczynionej przez Policję z dnia 8 września 2014r. opartej na oświadczeniu administratora, w związku z którą wszczęto postępowanie w niniejszej sprawie /k.2 akt adm./ i zostało potwierdzone wyjaśnieniami Spółdzielni z dnia 2.10.2014r. /k.8 akt adm./, które nie zostały zakwestionowane i w związku z tym są wiarygodne. Okoliczności wskazane powyżej, a zatem fakt, że administracja Spółdzielni działała na żądanie "lokatorów" w związku z utrudnieniami, jakie stwarzało drzewo, nie były istotne w poprzednim stanie prawnym. Było tak, bowiem zwolnienie z uzyskania zezwolenia wiązało się z określonymi parametrami drzewa, w związku z czym postępowanie dowodowe było skoncentrowane wokół ustalenia rodzaju drzewa, jego wymiarów w określonych miejscach oraz jego wieku, które to dane ustalono w oparciu o dwie opinie biegłych specjalistów. Jednak po dniu 1 stycznia 2017r., kiedy stan prawny uległ zmianie, w świetle przytoczonych wyjaśnień Spółdzielni można było także dokonać oceny, czy zachodzi przypadek z art. 83 f ust. 1 pkt 3a. Jak już wskazano, organ odwoławczy uchylił się od tej oceny, gdyż nie ustosunkował się do zarzutów odwołania. Natomiast Sąd Administracyjny dostrzega potrzebę sięgnięcia do tego przepisu. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" nie jest wprawdzie osobą fizyczną, ale jej niekwestionowane wyjaśnienia wskazują, że usunięcie drzewa nastąpiło na żądanie mieszkańców nieruchomości administrowanej przez Spółdzielnię, w celu usunięcia utrudnień stwarzanych przez drzewo w codziennym funkcjonowaniu tychże mieszkańców ( utrudniony dostęp do śmietnika, uszkadzanie parkujących samochodów przez spadające owoce). Nie ulega więc wątpliwości, że usunięcie drzewa nastąpiło na cele nie związane z działalnością gospodarczą. Pozostało jedynie wyjaśnić, czy drzewo rosło na nieruchomości będącej własnością osób fizycznych. Ustalenie tej okoliczności nie napotyka na trudności, albowiem w aktach sprawy znajduje się sporządzony dla potrzeb organu ( bez waloru prawnego) wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość, a to działka nr [...], jest współwłasnością osób fizycznych oraz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K., co przeczy stwierdzeniom organu I instancji, że nieruchomość pozostaje we współużytkowaniu wieczystym Spółdzielni. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Spółdzielnia podała ponadto numer księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, a to [...], w oparciu o który Sąd ustalił stan własności w dostępnych zbiorach elektronicznej księgi wieczystej. W wyniku tego należy wskazać, że w pełni potwierdzono okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość, na której rosło drzewo, jest współwłasnością osób fizycznych, będących także właścicielami wyodrębnionych lokali mieszkalnych w budynku położonym na działce nr [...], oraz Spółdzielni. Pozostaje więc tylko zapytać, czy fakt, że nieruchomość jest współwłasnością osób fizycznych, można subsumować pod normę prawną wymagającą, aby drzewo rosło "na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych" (art. 83 f ust. 1 pkt 3a u.o.p.). W ocenie Sądu jest to dopuszczalne, zwłaszcza w sytuacji jak w niniejszej sprawie, gdzie współwłasność Spółdzielni Mieszkaniowej wiąże się ze służebną rolą tej osoby prawnej wobec współwłaścicieli nieruchomości ( na ogół członków Spółdzielni ) dla zaspokajania ich potrzeb mieszkaniowych. Wobec tego należy uznać, że drzewo rosło na nieruchomości stanowiącej własność ( współwłasność) osób fizycznych i że usunięto je dla celów nie związanych z działalnością gospodarczą, że zatem spełnione są warunki z art. 83 f ust. 1 pkt 3a u.o.p. Po zmianie stanu prawnego powoduje to konieczność uznania zwolnienia Spółdzielni od obowiązku uzyskania zezwolenia, co Sąd uprzednio uzasadnił.

Z tych względów, przy odpowiednim zastosowaniu przepisu art. 83 f ust. 1 pkt 3a u.o.p., w świetle artykułu 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. u.z.u.o.p., nakazującego do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie u.z.u.o.p. stosować nowe przepisy – należało uznać, że brak podstaw prawnych do nałożenia kary administracyjnej, skoro w nowym stanie prawnym można było przyjąć brak konieczności wystąpienia o zezwolenie na wycięcie drzewa.

Z uwagi na powyższe, na zas. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., jak również art. 145 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 206 p.p.s.a. Sąd uznał bowiem, mając na uwadze treść art. 206 p.p.s.a., że w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek przemawiający za odstąpieniem od zasądzenia od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Analiza cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, iż na jego podstawie sąd administracyjny działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie, wzorowane na art. 102 k.p.c., określane jest jako zasada słuszności (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie..., 2004, s. 383-384). Stosując powołany przepis sąd powinien uwzględnić całokształt okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę zarówno fakty związane z przebiegiem postępowania, jak i fakty spoza postępowania, w szczególności odnoszące się do stanu majątkowego oraz specyfiki i statusu prawnego organu.

Stosując powołany przepis, sąd musi zatem dokonać oceny, która jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. dotyczące analogicznego przepisu art. 102 k.p.c. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. I PZ 2/10, LexPolonica nr 3027650, OSNP 2011, nr 23-24, poz. 297, i z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. III CZ 10/02, Biul. SN 2012, nr 4, s. 7).

W niniejszej sprawie organy wykonały dokładnie zalecenia Sądu wydane przy poprzednim rozpoznaniu sprawy. Decyzja organu I instancji jest obszerna, dobrze uzasadniona, zaś decyzja organu odwoławczego posiada jedynie braki w zakresie ustosunkowania się do zarzutów odwołania. Jednak ta ostatnia kwestia nie wpływa na treść rozstrzygnięcia w taki sposób, jak kwestia zmiany stanu prawnego, co jest elementem obiektywnym, niezależnym tak od organów, jaki i Sądu. Ponadto, jak to wynika z przedstawionej wyżej argumentacji prawnej, wobec labilności stanowiska ustawodawcy oraz braku perspektywicznego przewidzenia wszystkich skutków zmiany stanu prawnego, w poszczególnych sprawach ocena prawna dokonywana jest z uwzględnieniem trudnej i skomplikowanej wykładni systemowej, co jest domeną przede wszystkim sądu administracyjnego a nie organu, dokonującego najczęściej we własnym zakresie wykładni literalnej. Tak więc zaprezentowane przez Sąd stanowisko będące wynikiem takiej wykładni skłania do konkluzji, że nie sposób przypisać organowi zasadniczych błędów prawnych, skoro nawet wzięcie pod uwagę zarzutów odwołania niekoniecznie doprowadziłoby organ do rezultatu zbieżnego ze stanowiskiem sądu ( przy literalnej wykładni). Powoduje to w ocenie Sądu konieczność odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącego w oparciu o wymieniony przepis.