Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 519/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 84
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 188 w zw.z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 203 pkt 1, art. 205 par. 2, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant sekretarz sądowy Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. P. i J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 928/15 w sprawie ze skargi K. P. i J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] oraz decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2014 r. znak: [...]; 2. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz K. P. i J. P. kwotę 1300 zł (tysiąc trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 928/15 oddalił skargę K. P. i J. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r., znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków.

Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu wniosku K. P. i J. P. decyzją z dnia [...] października 2014 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości C., gm. J.

Organ uznał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w C. decyzją z dnia [...] grudnia 1989 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] dwór w C. W decyzji tej wskazano, że budynek dworu pochodzi z końca XIX w. Zbudowany na planie prostokąta, murowany z cegły i kamienia wapiennego, podpiwniczony. Od zachodu portyk arkadowy z dwoma kolumnami i trójkątnym szczytem oddzielonym profilowanym gzymsem z wklęsło-wypukłymi krawędziami. Od południa niższa prostokątna przybudówka ze szkarpami w narożnikach. Szczyt oddzielony gzymsem z owalnym okienkiem i wklęsło-wypukłymi krawędziami. Pod całym budynkiem jednokomorowa, sklepiona piwnica z ceglaną posadzką. Dach dwuspadowy, kryty eternitem. Natomiast wnioskodawcy pismem z dnia 15 stycznia 2014 r. wystąpili o skreślenie z rejestru zabytków części parterowej dworu podnosząc, że ta część dworu ze strychem nieużytkowym jest w bardzo złym stanie technicznym. We wniosku podkreślono, że posadowienie murów zewnętrznych parteru poza obrysem ścian piwnic i jednocześnie brak ich powiązania ze ścianami wewnętrznymi posadowionymi na sklepieniu piwnic powoduje nierównomierne osiadanie, które ma charakter postępujący, co obrazuje się powstawaniem i powiększaniem kolejnych pęknięć. Spękania ścian parteru występują praktycznie w całym obiekcie, ze szczególnym nasileniem w ścianie szczytowej północnej. Wnioskodawcy stwierdzili więc, że ratowanie zniszczonej substancji murowej parterowej części obiektu, drewnianego stropu i jego więźby, pod kątem remontu odtworzeniowego dla przywrócenia budynkowi funkcji użytkowych - nie jest możliwe, dlatego też niezbędna jest rozbiórka części naziemnej omawianego budynku. W celu potwierdzenia przedstawionych wywodów do wniosku załączono opracowanie "Ekspertyza techniczna. Dwór w C., gm. J., działka 388 km 6. Wieś C. ", wykonane w grudniu 2013 r. przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. W opracowaniu tym autor wskazał, że z uwagi na stan techniczny obiektu zasadnym wydaje się podjęcie decyzji o rozbiórce parterowej części budynku z odtworzeniem jej istotnych detali dla zachowania charakteru obiektu.

W celu weryfikacji twierdzeń wnioskodawców organ zlecił wykonanie opinii Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa - Oddział Terenowy w K. Jednostka ta po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku w dniu 19 maja 2014 r., sporządziła opinię z dnia 26 maja 2014 r. W opinii tej wskazano, że pomimo stwierdzonych problemów konstrukcyjnych oraz zaistniałych zniszczeń substancji, nadal kompletnie zachowana pozostaje bryła obiektu z charakterystycznymi dla architektury dwudziestolecia stylizowanymi elementami architektonicznymi (portyk oraz szczyt południowy), rzut oraz rozplanowanie wnętrza wraz z oryginalnymi elementami wyposażenia. Uznano zatem, że wobec zachowania wartości zabytkowych przedmiotowego obiektu nie zachodzą okoliczności określone w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. 1446, ze zm.) pozwalające na jego skreślenie z rejestru zabytków.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że budynek dworu w miejscowości C. pomimo znaczącej degradacji materiału budowlanego, nie uległ trwałemu i nieodwracalnemu zniszczeniu w sposób przesądzający o pełnej utracie wartości zabytkowych. Podniósł, że z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w K. wynika, iż budynek zachował się w niezmienionej formie, a ponadto posiada wszystkie elementy charakteryzujące obiekt, wymienione w decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r. Odnosząc się natomiast do ustaleń zawartych w "Ekspertyzie technicznej", organ zauważył, że opracowanie to opisuje jedynie zaobserwowany stan techniczny omawianego budynku. Nie znajduje się w nim analiza możliwości zastosowania rozwiązań ratujących substancję zabytkową. Nie rozważano żadnej formy wzmocnienia i ustabilizowania, ani też zaizolowania ww. fundamentów, a także spięcia ścian, co mogłoby zahamować pozostałe negatywne zjawiska związane m.in. z powstawaniem szczelin między ścianami zewnętrznymi i wewnętrznymi oraz ich pękania. W ocenie organu z powyższej ekspertyzy wynika zatem, że partie murowane znajdują się w stanie poprawnym i dobrym, natomiast elementy drewniane są w całości w stanie złym, lecz one ze swojej natury stanowią części podlegające wymianie z toku użytkowania budynku. Wymianie takiej podlegają również pozostałe elementy tj. tynki wewnętrzne, tynki zewnętrzne, stolarka, podłogi, schody strychowe, malowanie czy instalacje. Tym samym organ wskazał, że nawet 100% stopień ich zniszczenia nie przesądza o znaczącym zniszczeniu przedmiotowego budynku, powodującym utratę wartości zabytkowych. Organ podkreślił również, że wspomniane wyżej nietypowe rozwiązania konstrukcyjne obiektu oraz postępująca degradacja substancji budowlanej, tworzą wprawdzie problemy w utrzymaniu i ewentualnym użytkowaniu budynku dworu, nie uzasadniają jednak konieczności jego planowanej rozbiórki.

Minister za bezzasadny uznał także wniosek stron o powołanie rzeczoznawcy budowlanego, podnosząc, że stan faktyczny w zakresie potrzebnym do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, został dostatecznie ustalony innymi dowodami, zachowującymi aktualność. Wskazał też, że podnoszone kwestie utrzymania oraz ewentualne trudności i kosztowność prac remontowych, koniecznych do wykonania przy przedmiotowym zabytku nie mogą być decydujące w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła K. P. podnosząc, że organ błędnie uznał, iż obiekt pozostający w złym stanie technicznym powodującym konieczność w przypadku remontu w zasadzie całkowitej jego odbudowy, posiada w dalszym ciągu wartość będącą podstawą do wpisu do rejestru zabytków.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z tego rejestru. Mając na uwadze powyższy przepis Minister stwierdził, że po ponownej analizie materiału dowodowego w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie części parterowej (naziemnej) dworu położonego w miejscowości C., gm. J. z rejestru zabytków. Organ podniósł, że ustalone znaczne zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu, nie przesadzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości artystycznej, jak i historycznej oraz naukowej. Budynek zachował bowiem czytelną bryłę, formę i wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny, które wprost definiują ww. obiekt jako dokument historii architektury stylu dworkowego oraz jako materialnego świadka historii folwarku w C. W ocenie organu w obecnym stanie zachowania konstrukcji i materiału budowlanego ww. obiektu, nadal możliwe jest przeprowadzenie remontu kapitalnego całego budynku dworu, z uwzględnieniem ewentualnej konieczności odtworzenia drewnianych elementów konstrukcyjnych w nowym materiale, które ze swej natury podlegają wymianie w trakcie normalnego użytkowania. Taka wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej budynku, szczególnie jeśli zachowana zostaje technika budowlana, w tym np. sposób obróbki i gatunek drewna. Również okoliczność postępującej degradacji technicznej nie decyduje o trwałej utracie wartości zabytkowych całości obiektu.

A zatem zdaniem Ministra, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, stan zachowania całości budynku nie uzasadnia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzenia o utracie wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Jak zauważył organ niezwykle istotny pozostaje fakt, że budynek dworu położony w C. od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako świadectwo istnienia folwarku w C. Przy czym wartości te do chwili obecnej zostały zachowane.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. P. i J. P. Wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji zarzucili organowi błędną wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez przyjęcie, że przedmiotowy dworek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a także art. 100 ust. 2 ww. ustawy w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez nie zlecenie wykonania opinii niezależnemu rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej stanu technicznego budynku, a co za tym idzie naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 § 1 K.p.a. przez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2015 r. oddalił skargę uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają przepisom prawa.

Sąd stwierdził, że w świetle zebranego przez organ materiału dowodowego i jego wyczerpującej analizy podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisowi art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd podzielił więc argumentację organu, że objęta wnioskiem część zabytku, choć znajdująca się bezsprzecznie w złym stanie technicznym, nie spełniała ustawowych kryteriów wykreślenia zabytku z rejestru. Zdaniem Sądu stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów.

Tymczasem, jak wskazał Sąd, organ prawidłowo ustalił, że obiekt w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne i naukowe. Sąd zauważył, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadząc postępowanie miał za zadanie ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu, jak i jego walorów. W tym celu wykorzystał nie tylko dokumenty pochodzące od wnioskodawcy, ale też zlecił wykonanie specjalistycznej opinii, jednostce wyspecjalizowanej (podlegającej Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym przypadku Oddział Terenowy w K. W efekcie do akt włączono opinię, która przygotowana została nie tylko w oparciu o akta sprawy, ale również w oparciu o protokół oraz dokumentację fotograficzną z wizji lokalnej przeprowadzonej na terenie przedmiotowego obiektu. Przy czym w opinii tej oprócz opisu budynku i stanu jego zachowania jednoznacznie stwierdzono i uzasadniono, że obiekt nie utracił wartości naukowej ani historycznej.

Sąd stwierdził także, że organ zasadnie nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego przez pełnomocnika wnioskodawców słusznie oceniając, że okoliczności istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia zostały ustalone na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ zgromadził wystarczające dowody, w tym złożone przez wnioskodawców, dokonał ich oceny, na ich podstawie (z uwzględnieniem art. 80 K.p.a.) ustalił okoliczności faktyczne, dając temu wyraz w wydanych w sprawie orzeczeniach i stosując się tym samym do dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a. Za niezasadne uznał zatem Sąd zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Ponadto za nieuzasadniony, w świetle materiału dowodowego dopuszczonego w sprawie, uznał także Sąd zarzut naruszenia art. 84 § 1 K.p.a., art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez niezlecenie wykonania opinii niezależnemu rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej stanu technicznego budynku. Zdaniem Sądu organ dysponował bowiem dowodem z opinii złożonej przez stronę oraz dowodem wyspecjalizowanej jednostki jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym wypadku Oddział Terenowy w K.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący – K. P. i J. P. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili mu naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 5 w zw. z art. 82 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zasady zrównoważonego rozwoju i dobra wspólnego, nakazujących ochronę dziedzictwa kulturowego narodu, a nie poszczególnych elementów starego i zniszczonego budynku;

- art. 13 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że elementy przedmiotowego dworku nie uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, co de facto prowadzi do uniemożliwienia organowi administracji publicznej zapewnienia kompleksowej restytucji rewitalizacyjnej przedmiotowego budynku, a tym samym spełnienia zapisu art. 4 ww. ustawy poprzez funkcjonalną i teleologiczną wykładnię tejże normy;

- art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organ nie miał konieczności zlecenia wykonania opinii niezależnemu rzeczoznawcy z listy rzeczoznawców Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącej stanu technicznego budynku;

2) przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organ nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu wnioskowanego przez stronę, zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

- art. 84 § 1 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że organ nie ma obowiązku zlecenia wykonania opinii biegłemu w sprawie, w której wymagane są wiadomości specjalne.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a w obu przypadkach o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej - art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej jako podstawę wskazano zarzuty wymienione w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. to jest naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia: art. 5 w zw. z art. 82 Konstytucji RP, art. 13 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 100 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie rzeczoznawców Ministra Kultury w zakresie opieki nad zabytkami, jak też naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia: art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 84 § 1 K.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. należy wyjaśnić, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie są stosowane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem z tego powodu sąd administracyjny nie mógł również ich naruszyć. Mając jednak na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09), a sprowadzający się do stanowiska, że w przypadku braku powiązania przez autora skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa przez organ administracji z zarzutem naruszenia prawa przez sąd wojewódzki, Naczelny Sąd Administracyjny może, po przeanalizowaniu uzasadnienia skargi kasacyjnej, samodzielnie zidentyfikować zarzut naruszenia prawa przez sąd pierwszej instancji. A zatem zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. należy potraktować jako zarzuty polegające na niestwierdzeniu przez Sąd Wojewódzki naruszenia przez organ administracji przepisów procedury administracyjnej, które to naruszenie uzasadniało - w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. - uchylenie decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. jak też poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] października 2014 r.

Pomimo wskazanych uchybień Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną i uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania przyjmując, że organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Wyjaśnić należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji publicznej obowiązek m. in. podejmowania wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym również przeprowadzenia na żądanie strony dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a także oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić również należy, że w sytuacji gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej powinien zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii (art. 84 § 1 K.p.a.).

Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone orzeczenie miał dokonać kontroli rozstrzygnięć wydanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z wnioskiem skarżących o wykreślenie z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w miejscowości C., gm. J.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, podlega skreśleniu z tego rejestru. W przypadku obiektu budowlanego istotnego znaczenia w kontekście wskazanej przesłanki nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Przy czym stopień zniszczenia zabytku nie może być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów użytkowych. W tym kontekście techniczna możliwość zachowania obiektu budowlanego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie dotyczącej skreślenia zabytku z rejestru zabytków.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a następnie Sąd pierwszej instancji badając dopuszczalność wniosku skarżących powinni ocenić na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego czy istnieje techniczna możliwość zachowania obiektu w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych. Skarżący do wniosku o skreślenie z rejestru zabytków części parterowej dworu w miejscowości C., gm. J. dołączyli ekspertyzę techniczną dotyczącą "stanu technicznego Dworu w C. położonego na działce nr 388 km 6, we wsi C. pod kątem możliwości wykonania jego remontu odtworzeniowego dla przywrócenia funkcji użytkowych" sporządzoną w grudniu 2013 r. przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. W ekspertyzie tej zawierającej inwentaryzację obiektu oraz szczegółową dokumentację zdjęciową autor stwierdził, że analiza techniczna wykazała bardzo wysoki stopień zużycia budynku (w części parterowej), który oszacowano na około 82,5%. Autor ekspertyzy stwierdził, że po przekroczeniu zużycia ponad 75 % budynki nie kwalifikują się do kapitalnego remontu. Część parterowa charakteryzuje się silnym stopniem zużycia budynku, który praktycznie nie pozwala na zachowanie jej walorów historycznych pod kątem przywrócenia funkcji użytkowych. Taki stan zagraża dalszej destrukcji i zagraża bezpieczeństwu. Zachowanie walorów architektonicznych obiektu jest możliwe i zasadne tylko poprzez całkowita wymianę dachu, stropów i substancji murowych, co praktycznie wymaga rozbiórki obiektu w części parterowej. Wykonanie zatem remontu odtworzeniowego parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych rzeczoznawca budowlany sporządzający ekspertyzę uznał za niemożliwe.

Dążąc zatem do weryfikacji tak jednoznacznie brzmiących wniosków organ powinien powołać biegłego (posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej) w celu ustalenia, czy przy tak stwierdzonych zniszczeniach konstrukcyjnych budynku jest możliwy jego remont. Wprawdzie ekspertyza przedstawiona przez skarżących stanowi dowód prywatny i nie można jej uznać za przesądzającą w sprawie, niemniej jednak obalić ją można tylko inną ekspertyzą sporządzoną przez biegłego posiadającego wymaganą w tym zakresie wiedzę specjalistyczną. Takiej ekspertyzy nie może natomiast zastąpić opinia z dnia 26 maja 2014 r. sporządzona na zlecenie organu przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Odział Terenowy w K. opracowana przez starszego specjalistę Instytutu. Opinia ta dotycząca skreślenia z rejestru zabytków części parterowej (naziemnej) dworu w C. zawiera w swojej znacznej części opis historyczny, zwięzłą charakterystykę budynku, oddającą wygląd i poszczególne elementy obiektu, jednak w najmniejszym stopniu nie odnosi się do stanu technicznego budynku i możliwości jego remontu w celu przywrócenia funkcji użytkowych. Opinia Instytutu sporządzona przez osobę bez uprawnień budowlanych zawiera jedynie opis obiektu i nie odnosi się do kwestii stopnia jego zniszczenia w kontekście możliwości przeprowadzenia remontu przywracającego funkcje użytkowe budynku. Pozwala to na przyjęcie, że organ nie dysponował materiałem dowodowym podważającym ustalenia ekspertyzy technicznej przedstawionej przez skarżących. W ekspertyzie tej stan techniczny obiektu został ponadto udokumentowany szczegółową dokumentacją fotograficzno-budowlaną, z której jednoznacznie wynika istotne naruszenie konstrukcji budynku (zdjęcia str. 27, 43–51). Stwierdzenie w ekspertyzie sporządzonej przez rzeczoznawcę budowlanego, że wykonanie remontu odtworzeniowego parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych jest niemożliwe, czyni bezpodstawnym twierdzenie przez organ, że w ekspertyzie tej brak jest odniesienia się do możliwości zastosowania rozwiązań ratujących substancję zabytkową.

Zaakceptowanie natomiast przez Sąd pierwszej instancji braku dokonania przez Ministra weryfikacji opinii sporządzonej przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Odział Terenowy w K. w zestawieniu z wnioskami ekspertyzy technicznej przedłożonej przez skarżących powoduje, że Sąd ten naruszył przepisy procedury w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 K.p.a. Powyższe spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i wydanych w sprawie decyzji.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając ponownie sprawę jest obowiązany zwrócić się do biegłego posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej o wydanie opinii w celu ustalenia czy z uwagi na stopień zniszczenia budynku możliwe jest wykonanie remontu parterowej części obiektu dla przywrócenia jego funkcji użytkowych, przy jednoczesnym zachowaniu wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Z uwagi na konieczność przeprowadzenia przez Ministra uzupełniającego postępowania dowodowego i dokonania ponownej oceny wniosku skarżących na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów materialnoprawnych jest przedwczesna.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 200 P.p.s.a.