Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 751/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4 i par 4, art. 64 par 6, art .18
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art, 8, art,. 77, art 124 oar 2, art. 138 par 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153, art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...]; [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego W. Z. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia

20 sierpnia 2018 r., nr: [...], [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 25 czerwca 2018 r., nr: [...], w sprawie obciążenia wierzyciela, tj. W. Z. (dalej: "Strona" lub "Skarżący"), kosztami postępowania egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] [...] ([...]) z dnia 14 listopada 2016 r. wobec zobowiązanego J. E. w łącznej kwocie [...]zł.

Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J. E. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 listopada 2016 r. nr jw. wystawionego przez Stronę będącą wierzycielem. Powyższy tytuł wykonawczy obejmował zaległość wynikającą z decyzji Zarządu W. Z. z dnia 26 lipca 2016 r., Nr [...] orzekającej

o solidarnej odpowiedzialności J. E. za zaległości "[...] z tytułu braku zwrotu środków otrzymanych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego W. Z. na lata 2007-2013 na realizację projektu pn.: "[...])" w kwocie [...]zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych.

W toku postępowania egzekucyjnego organ podjął następujące czynności egzekucyjne:

- pismem z dnia 22 listopada 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności dłużnika

z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]

w M. wskazując, że kwota dochodzonych należności wynosi [...] zł (odpowiedź z dnia 28 listopada 2016 r. o zajęciach komorniczych rachunku bankowego dłużnika wraz z wnioskiem o rozstrzygnięcie co do dalszego prowadzenia łącznej egzekucji);

- pismem z dnia 23 listopada 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności dłużnika

z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] wskazując, że kwota dochodzonych należności wynosi [...] zł (odpowiedź z dnia 13 grudnia 2016 r., iż dłużnik posiada rachunek bankowy,

na którym jednakże brak środków podlegających zajęciu);

- pismem z dnia 9 grudnia 2016 r. wystąpił do Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych o udostępnienie informacji ze zbioru danych osobowych Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych w W. w zakresie "posiadane przez dłużnika grunty i nieruchomości" (odpowiedź z dnia 21 grudnia 2016 r.,

iż dłużnika nie znaleziono w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych).

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. Nr [...] organ egzekucyjny, w związku ze złożeniem przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji, wstrzymał z urzędu przedmiotowe postępowanie egzekucyjne do czasu wydania przez Stronę (jako wierzyciela) ostatecznego postanowienia

w przedmiocie zarzutu dłużnika. W związku z powyższym pismami z dnia 4 stycznia 2017 r. zawiadomił ww. dwóch dłużników zajętej wierzytelności o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności.

Pismem z dnia 27 czerwca 2017 r., Strona wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie powołanego wyżej postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając swoje żądanie Strona jako wierzyciel wskazała, że wyrokiem z dnia 16 maja 2017 r., I SA/Sz [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił postanowienie Zarządu W. Z. z dnia 7 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 26 lipca 2016 r., orzekającą o solidarnej odpowiedzialności J. E. za zaległości [...] W..

Z uwagi na powyższe organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r. nr 3220- [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do J. E. na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Rozstrzygnięcie to nie zostało zaskarżone przez Stronę. Jednocześnie pismami z dnia 28 lipca 2017 r. organ zawiadomił ww. dwóch dłużników zajętej wierzytelności o uchyleniu zajęcia

Następnie zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2017 r., organ egzekucyjny poinformował Stronę o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2017 r. nr [...], obciążył Stronę kosztami ww. postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, na którą składały się kwoty: [...] zł opłaty manipulacyjnej ustalonej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.; [...] zł opłata egzekucyjna za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ustalona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a.; [...] zł opłata związana z zajęciem rachunku bankowego ustalona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia

3 października 2017 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji

zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi Strony, prawomocnym wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz 1024/17 uchylił

ww. postanowienie organu odwoławczego wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd odwołał się do twierdzeń zawartych

w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., 31/14

i wskazał, że uwagi Trybunału wyrażone w powyższym wyroku mają zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji, do których zalicza się opłaty egzekucyjne nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Skoro zostały podjęte czynności egzekucyjne, to nawet jeśli nie doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zobowiązany i tak będzie musiał je ponieść lub tak jak w niniejszej sprawie – wierzyciel.

Sąd podkreślił, że wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana

z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym

na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne,

a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, koszty egzekucyjne

nie mogą stać się "karą" dla wierzyciela, który je ponosi na podstawie

art. 64c § 4 u.p.e.a. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skoro, w rozpoznawanej sprawie koszty związane były z zajęciem rachunku w banku, organ egzekucyjny winien wysokość tej opłaty powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu przesyłką pocztową zawiadomienia z dnia 22 listopada 2016 r. o zajęciu prawa majątkowego dłużnika.

Sąd wskazał również, iż fakt, że ustawodawca nie wykonał ww. wyroku Trybunału nie może stać na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy przez organ egzekucyjny, który zobowiązany jest zastosować odpowiednie przepisy zgodnie

z ich wykładnią zaprezentowaną przez Trybunał.

Rozpoznając sprawę ponownie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., postanowieniem z dnia 25 czerwca 2018 r. nr jw., obciążył Stronę (wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego, powstałymi w ww. postępowaniu egzekucyjnym w kwocie [...]zł, na którą składały się kwoty: [...] zł tytułem opłaty za zajęcie rachunku bankowego ustalone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) w zw. pkt 6) u.p.e.a.; [...] zł tytułem opłaty manipulacyjnej ustalonej na podstawie art. 64 § 6 w zw. z art. 64 § 1 pkt 6) u.p.e.a.

Strona zaskarżyła postanowienie organu I instancji zażaleniem wnosząc

o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie analogii z ustawy i przyjęcie, że skoro art. 64 § 1 pkt 4) i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie określa maksymalnej wysokości opłaty to zasadnym jest zastosowanie art. 64 § 1 pkt 6) u.p.e.a. normującego opłatę za zajęcie nieruchomości, w którym ustawodawca określił górną jej wysokość, a także naruszenie art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, art. 124 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 153 P.p.s.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ww. postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2018 r., znak jw. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał,

że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r.,

SK 31/14 nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej

do orzekania o wysokości kosztów na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) i § 6 u.p.e.a.

z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania tych opłat; z uzasadnienia

ww. wyroku wynika, że mechanizm ustalenia opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem; wyrok Trybunału dotyczy

tzw. pominięcia prawodawczego - przy czym do dnia dzisiejszego ustawodawca

nie określił górnej granicy opłat za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej - zatem organ działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę.

Organ uznał, że zgodnie z art. 6 K.p.a. organy działają na podstawie przepisów prawa nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom.

Organ wskazał, że obowiązujące regulacje w zakresie kosztów za zajęcie innych wierzytelności określają jedynie minimalną wysokość opłaty. W ocenie organu

nie sposób pominąć tego, że odzwierciedleniem różnego stopnia skomplikowania czynności egzekucyjnych i nakładu pracy jest określenie różnych stawek procentowych w zależności od zastosowanego środka egzekucyjnego - 4% za zajecie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za zajęcie innych wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i najwyższej stawki 8% za zajęcie nieruchomości. Co istotne określając wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości ustawodawca określił jej górną granicę, nie więcej jednak niż [...] zł.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu zasadne było przyjęcie,

że wyrazem zachowania obowiązujących regulacji prawnych i w zgodzie z wzorcami konstytucyjnymi będzie taki mechanizm określania opłat za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, aby różnice wynikające z opłat stosunkowych, tj.: 1%, 4%, 5%, 6% i 8% zachować przy miarkowaniu górnego progu tych opłat, przyjmując za punkt odniesienia kwotę ograniczenia [...] zł dla najwyższej opłaty procentowej 8%. Wobec tego skoro ustawodawca uznał, że przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości oplata wynosi 8%, nie więcej niż [...] zł,

to uzasadnionym jest, w związku z brakiem ustawowych regulacji przyjęcie, że przy mniej skomplikowanej czynności dla stawki 5% z zachowaniem proporcji od tej maksymalnej stawki, ustalenie górnej granicy opłaty za zajęcie innej wierzytelności

na poziomie [...] zł. Analogicznie maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, której stawka wynosi 1% nie może przekraczać kwoty [...]zł.

Organ utożsamił się jednocześnie ze zdaniem odrębnym do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r.,

I SA/Sz 299/18 stwierdzającym, iż "Brak jest jakichkolwiek podstaw do ustalania jakości czynności podjętych przez organ oraz ich wyceniania. Jak wskazał zresztą Trybunał Konstytucyjny w omawianym wyroku, powołując się na doktrynę: "opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję (zob. S. Serafin, Koszty...,s. 300). Ustalane są one jednak w sposób niezwiązany z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Ich wysokość określona została stosunkowo, jako określony procent od kwoty egzekwowanej należności. Taki sposób ukształtowania wysokości analizowanych opłat z założenia powoduje, że mają one charakter opłaty ryczałtowej - ponoszonej "za" wskazane w nich czynności, ale niezależnie od ich intensywności, rezultatów czy innych czynników, które mogłyby wpływać na ich wysokość. Kryterium ustalania ich wysokości nie jest więc, co do zasady, wartość konkretnych czynności czy świadczeń, które podlegają opłacie ".

Reasumując organ odwoławczy uznał, że po zakreśleniu górnego progu opłaty manipulacyjnej na poziomie [...] zł, a za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej

na poziomie [...] zł - w odniesieniu do jednego tytułu wykonawczego - określenie opłaty manipulacyjnej w wysokości odpowiadającej kwocie górnego progu jest wykonaniem ww. wyroku WSA w Szczecinie, I SA/Sz 1024/17, co czyni nieuzasadnionym zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. Tak ustalone opłaty

nie przekraczają bowiem wyznaczonego rozsądnie pułapu poszczególnych opłat,

nie powodują zatem zerwania związku miedzy świadczeniem organu, a wysokością ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności. Tym samym nie dochodzi

do naruszenia wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego

a w konsekwencji pozbawione podstaw jest ich miarkowanie.

Strona zaskarżyła rozstrzygnięcie organu odwoławczego skargą wniesioną

do tutejszego Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia

oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie:

a) art. 6 K.p.a w zw. z art. 18, art. 64 § 1 pkt 4) oraz art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 1

i § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez Organ, że zastosowanie przez organ

I instancji analogii z ustawy i w konsekwencji przyjęcie, że skoro art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. nie określa maksymalnej wysokości opłaty,

to zasadnym jest zastosowanie w niniejszej sprawie art. 64 § 1 pkt 6) u.p.e.a., normującego kwestię wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości, w którym ustawodawca określił górną jej wysokość jest prawidłowe, w sytuacji gdy przepisy prawa nie przewidują możliwości stosowania analogii w takich przypadkach;

b) art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w związku z art. 153 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji uznanie przez Organ, że uzależnienie przez organ I instancji wysokości opłaty egzekucyjnej

i manipulacyjnej od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami

z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przy jednoczesnym

nie uwzględnieniu wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego i rzeczywiście poniesionych kosztów było prawidłowe, pomimo wyraźnego wskazania zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz 1024/17 co do dalszego postępowania w sprawie;

c) art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie

i nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącego, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy i rzeczywistych kosztów poniesionych w sprawie przez organ egzekucyjny;

d) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie

w mocy postanowienia organu I instancji z uwagi na błędne przyjęcie,

że postanowienie to odpowiada prawu, oraz art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 25 stycznia

2018 r., I SA/Sz 1024/17;

e) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nie uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. i nie orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie postanowienia organu I instancji

i brak przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu jeżeli w ocenie Organu zachodziła potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia faktycznego zakresu sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądu administracyjnego ogranicza się zatem do zbadania,

czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem postępowania w sprawie jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, utrzymującego w mocy orzeczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 25 czerwca 2018 r. określającego Skarżącemu jako wierzycielowi wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego z dnia 14 listopada 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Wskazać należy, iż Sąd rozpoznając przedmiotowy spór jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w zapadłym uprzednio w niniejszej sprawie, prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz [...], którym uchylono postanowienie z dnia 3 października 2017 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 17 sierpnia 2017 r. określające Skarżącemu wysokość kosztów egzekucyjnych ww. kwocie [...]zł.

Zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast zgodnie z art.170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Jak podkreśla się w literaturze (por. Bogusław Dauter, Komentarz do art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. WK,

publ. w systemie informacji prawnej LEX) "Ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku (...)) oraz w wypadku wzruszenia

we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy,

że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim

nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2014 r., III SA/Gl 889/14)."

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani Sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu Sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej, stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji, zaś nieprzestrzeganie tego przepisu podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. (por. wyroki NSA: z dnia 11.05.2017 r., I FSK 1705/15; z dnia 25.04.2017 r., II FSK 864/15; z dnia 01.06.2017, II OSK 2479/15; z dnia 20.06.2012 r., I OSK 953/11; z dnia 1.09. 2016 r., II FSK 2029/14).

W przedmiotowym sporze, zdaniem Sądu, rację ma Skarżący, gdyż postępowanie organów egzekucyjnych narusza art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1

pkt 4) i § 6 u.p.e.a.

Wobec powyższego zauważyć należy, że w wiążącym w rozpoznawanej sprawie prawomocnym wyroku I SA/Sz 1024/17, Sąd udzielił organom jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania. Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r., SK 31/14, który przepisy art. 64 § 1 pkt 4) oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznał za niekonstytucyjne oraz zaniechanie wyjaśnienia czy określone koszty wynikające z postępowania egzekucyjnego pozostają w związku z nakładem pracy organu egzekucyjnego, tj. Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie koszty związane były z zajęciem rachunku w banku i organ egzekucyjny winien wysokość spornych opłat powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu przesyłką pocztową zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego dłużnika.

Podkreślił, że w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał stwierdził, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednakże swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Ponadto Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają

się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

W wyroku Sąd zwrócił uwagę, iż TK wyjaśniając skutki orzeczenia wskazał,

że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Konkludując WSA w Szczecinie w wyroku I SA/Sz 1024/17 wskazał,

że w jego ocenie, koszty egzekucyjne nie mogą stać się "karą" dla wierzyciela, który

je ponosi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać

w racjonalnej zależności. Skoro ww. koszty w rozpoznawanej sprawie związane były

z zajęciem rachunku w banku, organ egzekucyjny winien wysokość tej opłaty powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu przesyłką pocztową zawiadomienia z dnia 22 listopada 2016 r. o zajęciu prawa majątkowego dłużnika.

Sąd poprzednio rozpoznając sprawę dostrzegł, iż organu I instancji wskazał,

że na koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł, składały się kwoty: [...] zł opłaty manipulacyjnej ustalonej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.; [...] zł opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ustalonej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a.; [...] zł opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego ustalonej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4) u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5 % egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1 % egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej.

Należy wskazać ponownie, że WSA w ww. wyroku I SA/Sz 1024/17 jednoznacznie nakazał organowi aby stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych

za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności – wskazał także, że skoro ww. koszty w rozpoznawanej sprawie związane były z zajęciem rachunku w banku, organ egzekucyjny winien wysokość tej opłaty powiązać z ww. czynnością, polegającą na przesłaniu przesyłką pocztową zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego dłużnika.

Zatem wytyczne co do dalszego postępowania organów były jasne i konkretne. Z wytycznymi tymi na obecnym etapie, zarówno organ, który wyroku nie zaskarżył, jak i Sąd rozpoznający sprawę nie mogą polemizować, co w istocie, w ocenie Sądu, organ czyni powołując się m.in. na zdanie odrębne do wyroku WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., I SA/Sz 299/18 (Sąd zauważa, że NSA wyrokiem z dnia 6 lutego 2019 r., I GSK 2863/18 oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od ww. wyroku tym samym nie podzielając zdania odrębnego, na które w zaskarżonym rozstrzygnięciu powołuje się organ) czy też odnosząc wysokość spornych kosztów do innego aniżeli wskazany przez Sąd miernika.

Jak wynika z treści wydanych przez organy egzekucyjne rozstrzygnięć zdają

się one rozumieć ww. zasadę i wskazania Sądu, jednakże sposób ich realizacji przekreślają twierdzenia powołane w uzasadnieniach organów obu instancji. Jakkolwiek bowiem organy egzekucyjne odwołują się do konieczności powiązania kosztów postępowania egzekucyjnego z nakładem pracy organu egzekucyjnego, to przyjmują jej wysokość bez wskazania czy próby wyjaśnienia tej zależności, co stoi

w sprzeczności ze wskazaniami zawartymi w powołanym orzeczeniu WSA.

Wobec tego, zaistniała podstawa do uznania, że organ odwoławczy nie wykonał zaleceń Sądu, nadal bowiem nie powiązał wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż w dalszym ciągu nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu, w tym w szczególności nie powiązał tych kosztów ze wskazaną przez Sąd w ww. wyroku czynnością egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego polegającą na przesłaniu przesyłką pocztową zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego dłużnika.

Zwrócić przy tym należy uwagę, że wysokość opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem społecznym (tutaj bowiem postępowanie egzekucyjne prowadził państwowy organ egzekucyjny) polegającym na odzyskaniu wydatków poniesionych na prowadzenie postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania wymagalnych obowiązków, a ochroną drugiej strony tego postępowania (zobowiązanej) przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, powinien pozostawać w racjonalnej zależności.

W rozpoznawanej sprawie ta okoliczność nie poddawała się sądowej kontroli

co do jej zgodności z prawem.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela w związku z tym przedstawioną w orzeczeniu o sygn. akt I SA/Sz 1024/17 argumentację i wskazuje kolejny raz

na ww. wyrok TK, w którym wskazano, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej

z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają

się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Trybunał jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat, co miało dotychczas miejsce w razie dochodzenia należności o znacznej wartości.

Ponadto okoliczność, że ustawodawca nadal nie wykonał wyroku TK

z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, nie może stanowić podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania ich rzeczywistego poniesienia.

Wskazać należy, iż skutkiem orzeczenia Trybunału z 28 czerwca 2016 r. było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty

za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica nadal obowiązuje. W takiej sytuacji organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do nie budzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego, na co jednoznacznie wskazywał WSA w ww. wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz 1024/17. Wprawdzie odbywałoby się to prawdopodobnie kosztem budżetu Państwa, ale skoro do tej pory nie wprowadzono zgodnych z Konstytucją RP przepisów w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by Skarżący ponosił tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, opłatę stosunkową dotyczącą zajęcia nieruchomości) tym bardziej w sytuacji, gdy wskazania zawarte w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz 1024/17 były jednoznaczne i nakazywały powiązanie spornych opłat z dokonaną

w sprawie czynnością egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i związanych z nią kosztów.

Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je aktu organy egzekucyjne nie przyjęły wskazanego przez WSA zalecenia w zakresie ustalenia przedmiotowych opłat poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy, z uwzględnieniem wykładni zawartej w orzeczeniu TK z 28 czerwca 2016 r.

i nie powiązały ich z ww. zajęciem wierzytelności dłużnika z rachunku bankowego.

Tymczasem organ odwoławczy wskazał, że obowiązujące regulacje w zakresie kosztów za zajęcie innych wierzytelności określają jedynie minimalną wysokość opłaty. Podkreślił, że w jego ocenie wyrazem przestrzegania obowiązujących regulacji prawnych i w zgodzie z wzorcami konstytucyjnymi będzie taki mechanizm określania opłat za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, aby różnice wynikające z opłat stosunkowych, tj: 1 %, 4%, 5%, 6% i 8% zachować przy miarkowaniu górnego progu tych opłat, przyjmując za punkt odniesienia kwotę ograniczenia [...] zł

dla najwyższej opłaty procentowej 8%. Wobec tego skoro ustawodawca uznał, że przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej

niż [...] zł, to uzasadnionym jest przyjęcie, w związku z brakiem ustawowych regulacji przy mniej skomplikowanej czynności dla stawki 5% z zachowaniem proporcji od tej maksymalnej stawki i ustalenie górnej granicy opłaty za zajęcie innej wierzytelności na poziomie [...] zł. Analogicznie maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, której stawka wynosi 1% nie może przekraczać kwoty [...]zł.

Organ odwoławczy uznał, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania, bowiem równoważy interes fiskalny, zapewniając finansowanie organu egzekucyjnego (przynajmniej częściowo) i daje podmiotom ochronę przed nadmiernym fiskalizmem, tak aby opłaty

te nie sprowadzały się do swoistej kary. Zdaniem organu za takim stanowiskiem przemawia stanowisko Trybunału, zgodnie z którym stosunkowo naliczona opłata może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego, ale uznał,

że jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Tym samym, w ocenie organu,

po zakreśleniu górnego progu opłaty manipulacyjnej na poziomie [...] zł, a za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej na poziomie [...] zł - w odniesieniu do jednego tytułu wykonawczego, pozwala stwierdzić, że sporne w rozpoznawanej sprawie opłaty określone na poziomie ww. górnego progu określone zostały zgodnie z ww. wyrokiem WSA I SA/Sz 1024/17. Tak ustalone opłaty nie przekraczają bowiem wyznaczonego rozsądnie pułapu poszczególnych opłat, nie powodują zatem zerwania związku między świadczeniem organu, a wysokością ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności opłat. Tym samym nie dochodzi do naruszenia wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, określonych w omawianym wyroku TK, a w konsekwencji pozbawione podstaw jest ich miarkowanie. Dopiero bowiem przekroczenie pułapu poszczególnych opłat, wyznaczonego w wyżej podany sposób, nakładałoby obowiązek miarkowania, na podstawie poniesionych wydatków w powiązaniu z dokonanymi czynnościami.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę. Organ stosując prawo powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości, w ww. okolicznościach wyroku TK, nie może być uznane

za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. Sąd podkreśla, że w rozpoznawanej sprawie jedyne czynności organu w postępowaniu egzekucyjnym sprowadzały się de facto do zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych dłużnika w dwóch bankach.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznając zarzuty skargi w części dotyczącej naruszenia art. 153 P.p.s.a. jak i uzasadnienia ustalenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł za zasadne, uchylił zaskarżone postanowienie

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zrealizuje zalecenia zawarte w wyroku

z 25 stycznia 2018 r., I SA/Sz [...], tj. dokona powiązania spornych opłat

z dokonaną w sprawie czynnością egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności

z rachunku bankowego i związanych z nią kosztów. W nowo wydanym orzeczeniu, sporządzonym zgodnie z wymogami płynącymi z art. 7, 7a, 8, 9, 18 i art. 107 § 3 K.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania sądowego składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł, koszty zastępstwa procesowego [...] zł, ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265).

Wszystkie przywoływane wyroki opublikowane są w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl