Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1117/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2008 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.G. Kancelaria Adwokacka, ul. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z [...] marca 2008 r., wniesionej przez K.Z. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2008 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] grudnia 2004 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – [...] Oddział w W. Inspektorat w L., wniosek K. Z. o umorzenie należności wraz z odsetkami z tytułu zaległości na rzecz ZUS, dotyczących okresu [...]. W uzasadnieniu wniosku K. Z. wskazał na trudną sytuację finansową swojej rodziny. Podał, iż oboje z żoną są zarejestrowani w Ośrodku Pomocy Społecznej. Utrzymują się z dwojgiem dzieci z dorywczych prac podejmowanych przez zainteresowanego, z których dochód nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

W dołączonym do wniosku kwestionariuszu o możliwościach płatniczych K. Z. podał, iż w okresie [...] prowadził działalność gospodarczą – [...]. Obecnie razem z żoną nie pracują, nie mają też żadnych oszczędności ani majątku ruchomego, czy też nieruchomości. Zamieszkują w domu należącym do ojca wnioskodawcy.

Po wymianie korespondencji organu ze stroną co do wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, w dniu [...] marca 2005 r. wpłynęło do ZUS pismo K.Z., w którym rozszerzył on zakres swojego wniosku, prosząc o umorzenie należności wobec ZUS również za okres [...].

Następnie, z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] kwietnia 2005 r. ZUS wystąpił do Wydziału Geodezji i Ewidencji Gruntów Urzędu Miasta i Gminy w S. o informację, czy w ewidencji gruntów K. Z. figuruje jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości. W odpowiedzi, w piśmie z [...] kwietnia 2005 r. Inspektor ds. ewidencji gruntów w Urzędzie Miasta i Gminy w S. – A. Z. podała, że małżeństwo K. i M.Z. są właścicielami nieruchomości położonej [...] o pow. [...] ha, częściowo przeznaczonej -jak ustalono- pod zabudowę mieszkaniową lub letniskową, a w części stanowiącej działką rolną.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] maja 2005 r. wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek. W sentencji decyzji organ wskazał na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a, i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu podał, iż w toku postępowania ustalono, że sytuacja życiowa i rodzinna płatnika, jakkolwiek trudna, nie miała bezpośredniego wpływu na powstanie zadłużenia. Obecny stan majątkowy dłużnika pozwala na dochodzenie należności po dokonaniu zabezpieczenia na nieruchomości stanowiącej jego własność.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K.Z. raz jeszcze zwrócił się o przeanalizowanie jego dramatycznej sytuacji rodzinnej. Podał, iż nie ma możliwości godziwego zarobku i życia. Wraz z żoną pozostają bez pracy.

Decyzją z [...] czerwca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż brak stałego miejsca zatrudnienia oraz konieczność ponoszenia kosztów utrzymania własnej rodziny nie stanowią wystarczających przesłanek dających podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Od niniejszej decyzji Prezesa ZUS K. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której przyznał, że jest właścicielem niewielkiej działki ze starym domkiem, w którym to wraz z rodziną zamieszkuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 stycznia 2006 r., wydanym w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Tym samym Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję Zakładu z [...] maja 2005 r., naruszył przepisy określające właściwość organu odwoławczego w tychże sprawach.

Dalej, postanowieniem z [...] kwietnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek K. Z.. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. Z., w dniu [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] maja 2005 r. W podstawie prawnej orzeczenia powołał przepis art. 28 ust. 1 i ust. 3a, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W uzasadnieniu organ wskazał, iż w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały zawarte żadne nowe istotne fakty, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji. Podnoszone zaś argumenty nie stanowią wystarczających podstaw do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji, tym bardziej, że aktualna sytuacja finansowa strony nie ma charakteru wyjątkowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z [...] czerwca 2006 r. K. Z. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie skargi poprzez umorzenie należności wobec ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 marca 2007 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż decyzja ta jako wydana z naruszeniem art. 10, art. 11, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. Z., w dniu [...] lutego 2008 r. Prezes Zakładu wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] maja 2005 r. W podstawie prawnej orzeczenia powołał przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 – z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a i 3b , art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po uzyskaniu wyroku WSA z 12 marca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 183/07 zostało wdrożone postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Korespondencją z 6 czerwca 2007 r. strona została poinformowana o prowadzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności składkowych. Pismo zawierało szczegółowe wyjaśnienie przesłanek prawnych dotyczących umarzania należności z tytułu składek a także wezwanie strony do przedłożenia dokumentów pozwalających na dokonanie oceny aktualnej sytuacji strony, która potwierdzałaby okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Zawierało ono również pouczenie o prawach strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz do składania dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.

Organ orzekający podkreślił, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie zostały złożone żadne dokumenty o które strona była dwukrotnie proszona korespondencją z dnia 6 czerwca 2007 r. oraz z 25 września 2007 r. odebraną przez stronę osobiście. Podkreślił również, że strona została, pismami z 17 lipca 2007 r. oraz z 6 sierpnia 2007 r. wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności oraz złożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Pomimo odbioru powyższej korespondencji strona nie stawiła się i nie przedłożyła żadnych dokumentów. Wobec powyższego organ uwzględnił dokumenty uzyskane we własnym zakresie i wymienił je. Zauważył, że strona pismem z 15 listopada 2007 r. poinformowana została o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i przysługujących jej prawach do wglądu w akta sprawy oraz do złożenia dodatkowej dokumentacji potwierdzającej sytuacje materialną i zdrowotną, która miałby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przypomniał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) to na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia oraz, że podjęcie decyzji w tej sprawie ma charakter uznaniowy.

Następnie organ stwierdził, że wnioskodawca ani jego małżonek nie posiadają tytułu do ubezpieczeń. Z ustaleń Zakładu wynika, że wnioskodawca w okresie [...] r. a jego małżonek w okresie [...] r. byli zatrudnieni na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu osiągali comiesięczny dochód. Obecny brak tytułu do ubezpieczeń nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że w przyszłości strona nie będzie uzyskiwać dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, tym bardziej, że strona nie przedłożyła dokumentacji z której wynikałoby, że stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Dalej organ zauważył, że rodzina nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Podał nadto, że strona jest współwłaścicielem na zasadach wspólności majątkowej nieruchomości, która jest przedmiotem zabezpieczenia spłaty zadłużenia z tytułu składek. Zdaniem organu w świetle istniejących przepisów prawa okoliczności wskazane przez Stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji. Końcowo organ zauważył, że składki za okres [...] nie zostały uwzględnione w sentencji decyzji ze względu na ich przedawnienie.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o uchylenie decyzji, unieważnienie błędnie złożonych w 2004 r. deklaracji zgłoszenia do ubezpieczeń i wyrejestrowania z nich a także o umorzenie faktycznych zaległości. W motywach skargi podał, że wykaz należności z tytułu składek nie pokrywa się ze stanem faktycznym oraz, że ZUS objął też przedawnieniem składki za [...], które faktycznie zapłacone zostały w terminie. Stwierdził, że [...] działalność gospodarcza nie była już prowadzona, a zaległość dotyczy okresu [...] ZUS wydał [...] grudnia 2002 r. decyzję o warunkach restrukturyzacji błędnie naliczając okres ubezpieczenia i nieistniejące należności od [...]. Dopiero po upływie 2 lat od wydania decyzji restrukturyzacyjnej ZUS niejako przymusił Skarżącego do złożenia deklaracji rejestrujących na długo po zaprzestaniu działalności. Działanie takie nie powinno być w ogóle wymagane przez ZUS, który naliczył nie należące się pieniądze. Dodatkowo Skarżący wraz z rodzina znoszą biedę z powodu długiego bezrobocia, braku wykształcenia i zawodu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Pismem procesowym z 15 października 2008 r. Skarżący uzupełnił skargę oraz wniósł o przesłuchanie w charakterze świadków wskazanych w piśmie osób. W uzasadnieniu stwierdził, że prowadząc działalność gospodarczą został okradziony [...]. Powtórzył, że został wprowadzony w błąd przez ZUS gdyż nakazano mu złożyć deklaracje za rok [...] r. w czasie kiedy był już wykreślony z urzędu. Podkreślił, że taka czynność pod wpływem błędu powinna być nieważna i uchylona. Wskazał, że faktyczna zaległość dotyczy okresu [...] r., tj. [...]. Skarżący powołał się na informację zamieszczoną w Gazecie Prawnej nr 178/2007 r. zgodnie z którą o podleganiu ubezpieczeniu decyduje faktyczne prowadzeni działalności. Nie jest więc istotne kiedy dokonano formalnego zgłoszenia lub wyrejestrowania działalności gospodarczej, lecz kiedy rzeczywiście rozpoczęto lub zaprzestano jej wykonywania. Skarżący wyjaśnił, że rodzina otrzymuje [...] zł. miesięcznie na 4 osoby czyli dużo mniej poniżej średniej krajowej, w tym dwoje szkolnych dzieci, utrzymanie mieszkania, domu, szkoły, jedzenia, ubrania prądu, dowożenia dzieci do szkoły oddalonej o 4 km (bez możliwości dojazdu PKS-em) co nie ma dla organu trwałego wyjątkowego charakteru. Dowody były dostarczane organowi [...] r. o zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, o korzystaniu przez dzieci z darmowych obiadów w szkole, o otrzymywaniu środków pieniężnych dla dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] lutego 2008 r., w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć należności z tytułu składek zgodnie z wnioskami zawartym w skardze. Przedmiotem skargi rozpoznawanej przez Sąd jest decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Przedmiot zaskarżonej decyzji zakreśla granice sprawy administracyjnej, a więc także, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., granice rozstrzygnięcia Sądu. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie Sąd będąc związanym granicami sprawy nie jest władny do oceny trafności zarzutów Skarżącego, dotyczących zaprzeczania w ogóle podleganiu ubezpieczeniu po 1 stycznia 1999 r. - z uwagi na zaprzestanie w tym okresie prowadzenia działalności gospodarczej - jak również zarzutów co do błędnego rozliczenia przez ZUS wpłat Skarżącego na poczet składek. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w sytuacji kwestionowania okresu ubezpieczeniowego – tak jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie - strona może zwrócić się do organu rentowego o wydanie decyzji ustalającej taki okres, od której stosownie do art. 83 ust. 2 u.s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Zatem decyzje rozstrzygające powyższe kwestie nie należą w ogóle do kognicji sądów administracyjnych co wyklucza jakąkolwiek ich merytoryczną ocenę przez Sąd w przedmiotowym postępowaniu.

Odnosząc się do wniosku Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, Sąd wyjasnia, że p.p.s.a. nie przewiduje przeprowadzenia takich dowodów w postępowaniu sądowym. Z tych względów Sąd nie mógł uwzglednić wniosku Skarżącego.

Sąd był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z [...] grudnia 2004 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Mając na względzie powyższe oraz treść wniosku Skarżącego sprawę należało rozpoznać w oparciu o przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Organ orzekający w sprawie powinien uwzględnić zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 183/07, którym uchylona została wcześniejsza decyzja Prezesa Zakładu z [...] czerwca 2006 r. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Mając na względzie okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd podziela stanowisko organu orzekającego co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Bezspornym w sprawie jest to, że Skarżący wraz z żoną na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej są właścicielami działki zabudowanej w miejscowości S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w L. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] (vide: odpis zupełny księgi wieczystej, k- 18, 19, 20 akt administracyjnych). Na nieruchomości tej zabezpieczona została wierzytelność z tytułu składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, [...] Oddziału w W. (vide: zawiadomienia z Sądu Rejonowego w L., k- 81-86 akt administracyjnych). W tej sytuacji istnieje możliwość skutecznego egzekwowania należności z tytułu składek z majątku Skarżącego.

W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Kierując się powyższymi wymogami prawnymi jak również zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 183/07, organ orzekający podął niezbędne kroki do wyjaśnienia aktualnego stanu faktycznego sprawy, na gruncie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wydanego do niej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pismem z 6 czerwca 2007 r. poinformował Skarżącego o przepisach regulujących instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Wymienił w nim szczegółowo przesłanki (okoliczności), przewidziane w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, których zaistnienie umożliwia umorzenie zadłużenia. Przypomniał, że zgodnie z treścią wskazanego przepisu wykazanie okoliczności uzasadniających umorzenie należy do Skarżącego. Przedstawiając powyższe organ wezwał Skarżącego do przedłożenia aktualnych dokumentów, które potwierdzają takie okoliczności w tym: dotyczących stanu zdrowia, ponoszonych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem rodziny, uzyskanej pomocy w innych instytucjach oraz zadłużenia wobec innych niż Zakład wierzycieli. Pismo informowało o uprawnieniach przysługujących Skarżącemu jako stronie postępowania administracyjnego - wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. – w zakresie czynnego udziału w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Do pisma załączony został formularz oświadczenia, którego wypełnienie mogłoby zobrazować aktualna sytuację Skarżącego, istotną z punktu widzenia jej oceny na gruncie powyższych przepisów. Skarżący nie odpowiedział na przedmiotowe pismo, nie przedłożył żadnych dokumentów pomimo, że odebrał pismo osobiście w dniu 8 czerwca 2007 r. (vide: pismo organu wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, k- 1-2 akt administracyjnych). Zawartość akt administracyjnych potwierdza dalsze wielokrotne wystąpienia organu do Skarżącego o przedłożenie dokumentów prezentujących sytuację Skarżącego oraz jego rodziny a także o osobiste złożenie wyjaśnień w siedzibie Inspektoratu ZUS w L. wraz ze stosownymi dokumentami (vide: k- 33, 39, 40, 41 i 42 akt administracyjnych). Wszystkie te pisma zostały skutecznie doręczone Skarżącemu, który nie widomo dlaczego nie zareagował na wystąpienia. Również bez zainteresowania ze strony Skarżącego pozostało ostatnie – przed wydaniem zaskarżonej decyzji – pismo organu informujące o zakończeniu postępowania i możliwości wglądu do zebranego materiału dowodowego oraz złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień (vide: k.- 35 kt administracyjnych). O determinacji organu w zakresie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego jak również wykonania zaleceń Sądu z wyroku z 12 marca 2007 r. świadczy notatka urzędowa upoważnionego pracownika organu – Z. J. z dnia 14 sierpnia 2007 r., który po wysyłaniu wezwań podjął próbę nawiązania kontaktu ze Skarżącym za pośrednictwem listonoszy z Poczty w S. Autor notatki stwierdził, że bierna postawa Skarżącego wobec ZUS uniemożliwiła wykonanie zleconych czynności (vide: k.- 43 akt administracyjnych).

Reasumując, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., z brzmienia zaś § 3 wyraźnie wynika, iż to na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia i wykazania zaistnienia wymienionych w nim przesłanek. Natomiast bierna postawa Skarżącego, na etapie postępowania administracyjnego, który świadomie w ogóle nie odpowiadał na liczne wystąpienia organu może wskazywać, że nie jest on zainteresowany umorzeniem posiadanego zadłużenia względem ZUS.

W związku z powyższym w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej Skarżącej. Organy orzekające wzięły pod uwagę okoliczności ustalone z urzędu i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.