Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 561/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart ( spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. N., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] listopada 2018 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lutego 2017 r. T. N. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna P. N.

Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy B. decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...], przyznał skarżącej od dnia [...] lipca 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych na syna P. N., urodzonego [...] czerwca 1997 r.

Wobec ustalenia, że decyzją z [...] września 2016 r. przyznano skarżącej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. świadczenie rentowe od 19 lipca 2016 r. do 31 sierpnia 2018 r. - Wójt Gminy B. wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń.

Następnie Wójty Gminy B. ostatecznymi decyzjami:

1) z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] - uchylił własną decyzję z [...] marca 2017 r., nr [...], przyznającą od dnia [...] lipca 2016 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna P. N.,

2) z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] - uznał, że kwota przyznania decyzją własną z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], i wypłacona w okresie od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w wysokości [...] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem pielęgnacyjnym,

3) z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją własną z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] . w kwocie [...] zł, wraz z ustawowymi odsetkami – na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł.

Skarżąca wnioskiem z [...] stycznia 2018 r. wystąpiła do Wójta Gminy B. o umorzenie w całości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł wraz z odsetkami - podnosząc, że składając wniosek działała w dużym stresie, zdenerwowaniu i nie była świadoma, co podpisuje we wniosku. Jej stan był spowodowany chorobą syna. Skarżąca podniosła również, iż nie była poinformowana, że jeżeli otrzymuje rentę chorobową, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała także, iż nie ma już środków, które zostały jej przyznane - bowiem przeznaczyła je na leczenie oraz na polepszenie sytuacji życiowej niepełnosprawnego syna. W motywach swojego wniosku skarżąca podniosła też, że ma bardzo ciężką sytuacją życiową i majątkową, która powoduje, iż nie stać jej na spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Dodatkowo ma kredyty, których miesięczna rata wynosi [...] zł. W spłacie tych zobowiązań finansowych pomagają jej dzieci dzierżawiące gospodarstwo.

Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy B. decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Decyzja ta uchylona została decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [....].

Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy B. decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...], ponownie odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Rozpatrując po raz kolejny sprawę Wójt Gminy B. decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], po raz trzeci odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] października 2018 r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawię Wójt Gminy B. decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...], odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ przedstawił przebieg postępowania administracyjnego, wskazał również, że w dniu [...] listopada 2018 r. pracownik GOPS w B. ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy T. i R. małżonków N.

Organ ustalił, że rodzina składa się z trzech osób: 1) skarżącej, która pobiera

z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w P. emeryturę w wys. [...] zł miesięcznie, 2) męża skarżącej – R. N., który pobiera emeryturę

w wys. [...] zł miesięcznie, oraz ich syna – P. N., który otrzymuje rentę socjalną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł oraz z GOPS w B. zasiłek pielęgnacyjny w wys. [...] zł miesięcznie. Dochód miesięczny rodziny w październiku 2018 r. wyniósł [...] zł. T. i R. N. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego, które wydzierżawili swoim dzieciom R. N. i A. N. w zamian za wcześniejszą emeryturę.

Skarżąca podała, że sytuacja zmusiła ją do zaciągnięcia kredytu, którego miesięczna rata wynosi [...] zł - w spłacie tego kredytu pomagają dzieci. Wskazała także swoje comiesięczne wydatki: na leczenie ok. [...] zł, opłata za energię elektryczną ok. [...] zł, gaz – [...] zł, dojazdy do lekarzy – [...] zł. Dodała, iż leczy się z powodu schorzeń [...] i zaburzeń [...], zaś jej mąż R. N. leczy się z powodu [...] i schorzeń [...]. Z kolei syn P. jest po odrzucie przeszczepu [...] i obecnie jest [...] trzy razy w tygodniu.

Skarżąca i jej mąż R. N. nie przedstawili orzeczeń o niezdolności do pracy.

W konkluzji organ stwierdził - po ponownym zapoznaniu się z całością akt sprawy i przeanalizowaniu sytuacji rodzinnej skarżącej - że nie zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które przyczyniłyby się do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami. Wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca ma prawo do ubiegania się o rozłożenie nienależnie pobranych świadczeń na raty, podnosząc, że do tej prośby organ ustosunkowałby się pozytywnie ustalając wysokość raty zgodnie z możliwościami wnioskodawcy.

Na decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] listopada 2018 r. odwołanie złożyła skarżąca podnosząc, iż organ nie uzasadnił, dlaczego odmówił umorzenia świadczenia, niedokładnie przeprowadził postępowanie dowodowe i błędnie ocenił zebrane dowody, nie uwzględnił też wszystkich kosztów leczenia jej niepełnosprawnego syna.

W efekcie rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w P. decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - wyjaśniając, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako "ustawa" i przytoczyło treści art. 30 ust. 9 tej ustawy.

Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2108 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem P. Rodzina skarżącej posiada stały dochód, na który składa się: emerytura skarżącej w wysokości [...] zł, emerytura jej męża w kwocie [...] zł, renta socjalna syna P. w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, zaś od 1 listopada 2018 r. - [...] zł. Z wywiadu wynika również, że skarżąca leczy się z powodu schorzeń [...], [...] oraz że ma problemy z [...], zaś jej mąż leczy się z powodu [...] oraz schorzeń [...]. Natomiast syn skarżącej oczekuje na kolejny przeszczep [...], od około roku jest systematycznie [...], 3 razy w tygodniu. Do ośrodka [...] dojeżdża transportem sanitarnym. Ponadto syn P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunki mieszkaniowe rodziny skarżącej są dobre. Skarżąca wraz z mężem i synem P. zajmują połowę domu, tj. pokój z kuchnią z dostępem do łazienki. Pozostała część domu pozostaje w dyspozycji dzieci skarżącej R. i A. N., prowadzących odrębne gospodarstwa domowe. Dom wyposażony jest w centralne ogrzewanie oraz kanalizację. Rodzina skarżącej partycypuje w kosztach utrzymania domu w wysokości około 1/3 ponoszonych wydatków. Ostatni rachunek za energię elektryczną wyniósł [...] zł, jednak rodzina skarżącej poniosła koszty w wysokości [...] zł, zaś pozostałą kwotę [...] zł uiścili dzierżawcy. Ponadto rodzina skarżącej ponosi koszty zakupu 2 butli gazu miesięcznie, co stanowi kwotę [...] zł (2 butle x [...] zł), opału - [...] tony węgla w sezonie grzewczym, żywności w granicach [...] zł - [...] zł oraz spłaca zaciągnięty kredyt - miesięczna rata wynosi [...] zł. Miesięczny koszt zakupu leków dla jej męża wynosi około [...] zł, zaś dla skarżącej około [...] zł. Natomiast syn P. obecnie przyjmuje tylko witaminy i wapno, a także jest rehabilitowany "na nogi". W październiku 2018 r. koszt rehabilitacji wyniósł [...] zł. Skarżąca podała, że pozostałych wydatków nie jest w stanie oszacować. Stwierdziła, iż odzież zakupują niezbyt często, w ostatniej kolejności, zaś środki czystości tylko podstawowe, ponadto syn P. wymaga specjalnej diety.

Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu [...] listopada 2018 r. przez specjalistę medycyny ogólnej - lek. K. P. wynika, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż leczeni są z powodu przewlekłych schorzeń. Stwierdzono też, iż skarżąca wymaga systematycznego stosowania leków, zaś jej mąż systematycznego leczenia.

Z przedłożonych przez skarżącą faktur za zakup leków wynika, że koszt zakupu leków dla jej męża wyniósł: w sierpniu 2018 r. - [...] zł (faktura VAT nr 206 z dnia 24.08.2018 r. - [...] zł; faktura VAT nr [...] z dnia [...].08.2018 r. - [...] w październiku 2018 r. - [...] zł (faktura VAT nr [...] z dnia [...].10.2018 r. - [...] zł; faktura VAT nr [...] z dnia [...].10.2018 r. - [...] zł); w listopadzie 2018 r. - [...] zł (faktura VAT nr [...] z dnia [...].11.2018 r.). Zatem średni miesięczny koszt zakupu leków za okres od sierpnia 2018 r. do listopada 2018 r. wyniósł [...] zł [[...] zł ([...]zł + [...]zł + [...]zł) : 4 m-ce], a nie jak podała skarżąca [...] zł. Natomiast przedłożona do akt sprawy faktura VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. wystawiona na nazwisko skarżącej na kwotę [...] zł - jak wynika z adnotacji sporządzonej na tej fakturze - dotyczy recepty dla P. N., który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną skarżącej - a nie skarżącej.

Z powyższego – zdaniem SKO – wynika, że skarżąca nie udokumentowała, iż ponosi koszty zakupu leków dla siebie w wysokości około [...] zł miesięcznie.

Natomiast z faktury z [...] października 2018 r. nr [...] wystawionej na P. N. przez Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "K." Spółka z o.o. w P. wynika, że koszt wykonania usługi masażu leczniczego w październiku 2018 r. wyniósł [...] zł.

Poza tym z załączonej kserokopii faktury VAT [...] z [...] sierpnia 2018 r. wynika, że wskazana przez skarżąca kwota za zużycie energii elektrycznej dotyczy dwóch miesięcy. Zatem miesięczna opłata za energię elektryczną poniesiona przez rodzinę odwołującej wyniosła [...] zł ([...] zł: 2 m-ce).

Kolegium wskazało, iż podczas wywiadu skarżąca podała także, że częściowo partycypuje w kosztach zakupu opału, tj. 2 tony węgla w sezonie grzewczym, lecz nie udokumentowała ponoszonych wydatków na ten cel. Kolegium wiadomo z doświadczenia życiowego, że w obecnym czasie przeciętnie koszt zakupu 1 tony węgla kształtuje się na poziomie [...] zł. Zatem koszt zakupu 2 ton węgla stanowi kwotę około [...] zł, a więc miesięcznie wynosi około [...] zł ([...] zł: 12 m-cy).

Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego P. N. prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w N. O/S. za okres od [...] listopada 2018 r. do [...] listopada 2018 r. wynika, że w listopadzie 2018 r. świadczenie ZUS wyniosło [...] zł, zaś z przedłożonych odcinków emerytur za listopad 2018 r. wynika, iż wysokość świadczenia emerytalnego skarżącej wynosi [...] zł, zaś jej męża [...] zł.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, że skarżąca nie przedłożyła umowy kredytowej. Natomiast ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Banku [...] S.A. wynika, iż Bank udzielił kredytu gotówkowego w wysokości [...] zł - którego miesięczna rata wynosi [...] zł, a jego spłata - jak podała skarżąca podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] maja 2018 r. oraz w dniu [...] sierpnia 2018 r. - potrwa do [...] marca 2019 r.

Z zaświadczenia Sekretarza Gminy B. z [...] listopada 2018 r., nr [...], wynika, że skarżąca posiada na terenie gminy B. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Grunty te skarżąca przekazała w dzierżawę - na podstawie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - dzieciom A. i R. N. W oświadczeniu z [...] maja 2018 r. skarżąca oraz jej mąż oświadczyli: "gospodarstwo rolne wydzierżawiliśmy [...] czerwca 2016 synowi A. N. i córce R. N. w całości wraz ze sprzętem i inwentarzem. Nadmieniam, iż nie mamy zapisanego żadnego czynszu dzierżawnego, gdyż gospodarstwo rolne było wydzierżawione za wcześniejszą emeryturę".

W ocenie Kolegium, w świetle powyższych okoliczności, organ I instancji - odmawiając umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. - nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

SKO ustaliło, że trzyosobowa rodzina skarżącej posiada stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Na dochód ten składają się: emerytura skarżącej - [...] zł; emerytura jej męża - [...] zł, renta syna skarżącej - [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł miesięcznie.

Stałe miesięczne wydatki to: energia elektryczna - [...] zł, gaz - [...]zł, rehabilitacja syna - [...] zł, wydatki na leki męża odwołującej - [...]zł, opał - [...] zł oraz wyżywienie około [...] zł miesięcznie. Łącznie daje to kwotę około [...] zł miesięcznie.

SKO nie uwzględniło faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. za zakup leków, bowiem dotyczy ona recepty dla P. N.

Skarżąca wśród stałych wydatków wskazała także ratę kredytu. W ocenie organu raty tej nie można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych, bowiem umowa kredytowa jest umową dwustronną zawartą na wniosek pożyczkobiorcy i na jego odpowiedzialność. Pożyczkobiorca dobrowolnie obciąża swój budżet. Całkowity koszt zaciągniętego zobowiązania wynosi [...] zł. Twierdzenie skarżącej, że zaciągnęła kredyt na leczenie dzieci nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, brak jest bowiem dokumentów wskazujących na ponoszenie kosztów leczenia syna w wysokości odpowiadającej kwocie kredytu. Po odjęciu wydatków wskazanych przez skarżącą podczas wywiadu w dniu [...] listopada 2018 r., rodzinie pozostaje do dyspozycji dochód w wysokości [...] zł ([...]zł - [...] zł) miesięcznie.

Kolegium podkreśliło, że wprawdzie sytuacja rodziny skarżącej nie należy do łatwych - nie jest to jednak okoliczność uzasadniająca umorzenie zobowiązań z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Okoliczności, na które wskazuje skarżąca - ograniczone możliwości zarobkowania z uwagi na stan zdrowia jej i męża, ponoszenie wydatków na leki dla niej i męża oraz ponoszenie wydatków na leczenie syna P. - istniały także w czasie nienależnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i dochodzenia jego zwrotu - zatem nie można uznać je za "szczególne" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy, gdyż nie spowodowały powstania zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego ani nie zmieniły sytuacji bytowej rodziny w toku postępowania o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Wskazało też, iż ustawodawca przyjął jako zasadę zwrot nienależnie pobranych świadczeń, natomiast wyjątek stanowi umorzenie tych należności. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy pozwala na uznanie, że istnieje trwała niemożność wywiązania się przez osobę zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Następnie stwierdziło, iż materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że istnieje trwała niemożność wywiązania się przez rodzinę skarżącej z ciążącego na niej obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Skarżąca podczas wywiadu - przeprowadzonego w dniu [...] maja 2018 r. oraz w dniu [...] sierpnia 2018 r. - podała, iż spłata zaciągniętego kredytu potrwa do [...] marca 2019 r. Zatem po tym czasie zmniejszą się wydatki budżetu domowego jej rodziny o kwotę raty kredytu, tj. [...] zł. Ponadto, skarżąca oddając w dzierżawę gospodarstwo rolne - grunty rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych za wydzierżawienie których nie pobiera czynszu - pozbawiła swoją rodzinę znacznego dochodu na okres 10 lat.

W związku z tym Kolegium podniosło, że jeżeli w rodzinie osoby starającej się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych istnieje realny potencjał dochodowy, który nie jest wykorzystany, to niewykorzystanie tego potencjału nie może być premiowane stosowaniem ulg w spłacie zobowiązań, które stanowią wyjątek od zasady regulowania tych zobowiązań. Nie można także pominąć faktu, iż skarżąca jest w dalszym ciągu właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych - a więc dysponuje majątkiem o znacznej wartości. Średnia cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w II kwartale 2018 r. wg GUS, opublikowana przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w województwie [...] wynosi ogółem [...] zł za hektar. Okoliczność ta przekonuje, że skarżąca nie należy do osób najuboższych, którym przysługuje pomoc ze strony Państwa.

Organ wskazał także, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, w której dochód na osobę w rodzinie - zgodnie z przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - nie przekracza kwoty [...] zł na osobę. Natomiast kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych wynosi [...] zł na osobę w rodzinie w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynoszący obecnie [...] zł miesięcznie przekracza zarówno kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej jak i z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem organu, przeciwko uwzględnieniu wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń przemawia także fakt, że jej rodzina zaciągnęła kredyt na kwotę [...] zł i zobowiązała się go spłacać w ratach po [...] zł, co wiąże się ze zdolnością finansową do zaciągnięcia zobowiązania w takiej wysokości. Skoro zatem stać rodzinę skarżącej na spłatę oprocentowanego kredytu (dobrowolnego zobowiązania) w takiej kwocie, bezspornie powinna spłacić należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wynika, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa. Budżet Państwa jest ograniczony, a to z niego przecież jest finansowana pomoc dla wielu potrzebujących.

Ponadto Kolegium miało na względzie, iż w przepisie art. 30 ust. 9 ustawy

o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przewidział trzy rozwiązania, które winny przyczynić się do poprawy sytuacji osoby, która nienależnie pobrała świadczenia, tj. umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty w sytuacji, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wymienione możliwości powinny być stosowane od najmniej dającej po wywołującą najdalej idący skutek. Z tego powodu strona powinna, w pierwszej kolejności, wykorzystać przysługującą jej możliwość wnoszenia o odroczenia terminu spłaty zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty.

Brak jest zatem obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącej z odpowiedzialności za zadłużenie, którego się dopuściła w wyniku nienależnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo niewątpliwych trudności finansowych rodziny skarżącej, to wobec posiadania stałych źródeł dochodu i wywiązywania się ze zobowiązań cywilnoprawnych, położenia skarżącej nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy w postaci umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetek.

Ponadto powodem złej sytuacji majątkowej rodziny skarżącej są ciążące na niej zobowiązania cywilnoprawne, egzekwowane w sposób przymusowy, a także dobrowolne pozbawienie się możliwości zarobkowania z uwagi na oddanie w dzierżawę gospodarstwa rolnego bez ustalenia czynszu dzierżawnego. Wobec powyższego zadłużenie rodziny skarżącej, a tym samym jej trudna sytuacja materialna, nie jest spowodowane czynnikami niezawinionymi i niezależnymi od niej, nie wynika też ze zdarzeń nagłych, losowych, całkowicie niezależnych od zachowań i działań przez nią podejmowanych.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego opłacania przez córkę i syna odwołującej podarku rolnego, SKO wyjaśniło, iż zgodnie z ustawą o podatku rolnym, jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca. Umowa dzierżawy przenosi zatem obowiązek podatkowy w podatku rolnym z właściciela na dzierżawcę gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie umowę dzierżawy zawarto w związku z nabyciem przez skarżącą - właściciela gruntów prawa do renty, a następnie tzw. wcześniejszej emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników, dlatego też dzieci odwołującej - dzierżawcy gospodarstwa rolnego skarżącej, są z mocy prawa (art. 3 ust. 3 ustawy o podatku rolnym) podatnikami podatku rolnego.

Kolegium wskazało również, że organ I instancji w żadnym miejscu uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie kwestionuje tego, iż syn skarżącej wymaga całodobowej opieki. Natomiast skarżąca nie wykazała, że z tego tytułu ponosi dodatkowe koszty, np. zatrudnia osobę do sprawowania opieki nad synem.

T. N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] stycznia 2019 r., nr [...] - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wskutek braku wszechstronnego i wnikliwego rozważenia zebranego materiału i dokonania całkowicie dowolnej, bez kierowania się obiektywnymi przesłankami, oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, a w konsekwencji bezzasadnego uznania, iż nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poprawcie zarzutów skargi.

Skarżąca wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lipca 2016 r. do [...] października 2017 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] stycznia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] listopada 2018 r. w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 9 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), dalej jako "ustawa", zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika, że decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych nienależnie świadczeń rodzinnych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady statuującej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Stosownie bowiem do art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Zawarty w powołanym przepisie zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy rozumieć jako całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia, mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Natomiast sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie obiektywnie "szczególna" i to szczególna na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych. Instytucja umorzenia należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji życiowej osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Stan taki powinien być bowiem efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Za szczególnie trudną sytuacją osoby bądź rodziny muszą przemawiać względy społeczne, m.in. zdarzenie losowe, niepełnosprawność powodująca niezdolność do pracy czy wielodzietność. Stan ten powinien mieć charakter trwały

i nieprzemijający, gdyż tymczasowe okoliczności powodujące trudną sytuację nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia powstałych należności (wyrok NSA z 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1382/15, wyrok WSA w Warszawie z 22 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1641/18).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji

z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.

Zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika, że organy powinnościom tym nie uchybiły.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca składając wniosek o umorzenie w całości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego podniosła, iż ma bardzo ciężką sytuacją życiową i majątkową, która powoduje, że nie stać jej na spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Dodatkowo ma kredyty, których miesięczna rata wynosi

[...] zł. W spłacie tych zobowiązań finansowych pomagają jej dzieci dzierżawiące gospodarstwo.

Organy orzekające w sprawie ustaliły, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób (skarżącej, jej męża i syna) i osiada stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Na dochód ten składają się: emerytura skarżącej - [...] zł; emerytura jej męża - [...] zł, renta syna skarżącej - [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł miesięcznie.

Miesięczne stałe obciążenia rodziny skarżącej, na które składają się: energia elektryczna, wydatki na leki męża skarżącej, opał i wyżywienie wynoszą [...] zł. Wydatki te nie zawierają kosztów zakupu odzieży, środków czystości oraz produktów spożywczych dla syna P. - bowiem skarżąca nie była w stanie oszacować ich wysokości. Skarżąca wskazała również, że obciążeniem budżetu rodziny jest również rata spłaty kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie.

Z powyższego wynika, że sytuacja skarżącej i jej rodziny jest niewątpliwie trudna.

Jednak biorąc pod uwagę całokształt sytuacji życiowej skarżącej nie można uznać, że jej sytuacja jest "szczególna" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - co uzasadniałoby umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Nie można pominąć faktu, iż rodzina skarżącej zaciągnęła w Banku [...] S.A. kredyt gotówkowy w wysokości [...] zł, który wypłacony został w dniu [...] marca 2016 r. Rata kredytu wynosi [...] zł. Przy czym skarżąca oświadczyła, że przy spłacie kredytu gotówkowego pomagają jej dzieci.

Zatem, jeżeli dzieci skarżącej pomagają przy spłacie kredytu gotówkowego udzielonego przez prywatną instytucję finansową, to można przyjąć, że nie istnieją przeszkody, aby mogły pomóc skarżącej przy spłacie wierzytelności Skarbu Państwa w postaci nienależnie pobranego świadczenie, uwalniając skarżącą od ciążącego na niej zobowiązania, zwłaszcza w sytuacji, gdy z tytułu dzierżawy gospodarstwa rolnego należącego do skarżącej, nie opłacają jej czynszu dzierżawnego.

Dodatkowo wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się dokument, nie dostrzeżony przez SKO, zatytułowany Harmonogram spłat - koszty kredytu, stanowiący załącznik do umowy [...]z dnia [...] lipca 2011 r. pożyczka hipoteczna WIBOR do 20 lat nieruchomość mieszk., wystawiony na R. N., z którego wynika, że rata stała wynosi [...] zł, a odsetki są zmienne. Z harmonogramu tego wynika, że w roku 2019 koszt kredytu (rata + odsetki) oscyluje między kwotą [...] a [...] zł miesięcznie. W latach wcześniejszych koszt tego kredytu był jeszcze wyższy.

Zdaniem Sądu, skoro rodzinę skarżącej stać na spłatę zaciągniętych

w prywatnych instytucjach finansowych dobrowolnych zobowiązań jakimi są kredyt gotówkowy oraz pożyczka hipoteczna (udzielona na 20 lat R. N.), to oznacza to, że skarżąca, jak również jej rodzina, jest w stanie i powinna spłacić należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie wskazuje się bowiem, iż nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa.

Dodatkowo wskazać należy, że z oświadczenia skarżącej złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, iż spłata zaciągniętego kredytu potrwa do [...] marca 2019 r. Zatem po tej dacie w budżecie domowym rodziny skarżącej pojawią się dodatkowe środki finansowe, które skarżąca będzie mogła przeznaczyć na spłatę należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy również podnieść, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, tj. [...] ha przeliczeniowych, które umową z dnia [...] czerwca 2016 r. wydzierżawiła w całości nieodpłatnie dzieciom A. i R. N. wraz ze sprzętem i inwentarzem na okres 10 lat.

Niewątpliwie nieodpłatne wydzierżawienie gospodarstwa rolnego spowodowało uszczuplenie dochodów skarżącej i jej rodziny. Dochód z czynszu dzierżawnego przyczyniałby się do powiększenia budżetu domowego rodziny skarżącej i mógłby zostać przeznaczony na spłatę nienależnie pobranego świadczenia.

Jak słusznie wskazało Kolegium przepisy prawa nie uzależniają przeniesienia posiadania gruntów na mocy zawartej umowy dzierżawy w celu uzyskania prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy czy tzw. wcześniejszej emerytury od rezygnacji z pobierania czynszu dzierżawnego.

Ponadto skarżąca ma możliwość poprawienia swojej sytuacji materialnej pobierając dopłaty z Unii Europejskiej do posiadanego gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie ujawniła tych dochodów - co może oznaczać, że ich nie pobiera, natomiast dopłaty te pobierają inne osoby np. dzieci jako dzierżawcy uprawiający to gospodarstwo rolne.

W tej sytuacji należy uznać, że skarżąca - jako właścicielka gospodarstwa rolnego, które oddała w nieodpłatną dzierżawę i na które nie pobiera dopłat z Unii - nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości finansowych, które umożliwiłyby jej spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Podkreślenia wymaga, że na gruncie rozpoznawanej sprawy umorzenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości byłoby działaniem wbrew interesowi społecznemu. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której strona pobiera i wykorzystuje środki publiczne na własne cele, które na skutek nieprawdziwego oświadczenia strony zostały przyznane jej wbrew przepisom ustawy. Natomiast później nie chce zwrócić tych środków - zasłaniając się trudną sytuacją finansową, która to sytuacja jednocześnie nie przeszkadza jej

w zaciągnięciu zobowiązań cywilnoprawnych i w dokonywaniu spłat rat kredytu na rzecz prywatnych instytucji finansowych.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej przysługuje uprawnienie do złożenia do organu właściwego, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wniosku

o rozłożenia nienależnie pobranego świadczenia na raty. Wniosek taki podlega rozpatrzeniu przez organ w odrębnym postępowaniu.

Jak wynika z treści decyzji organu I instancji z [...] listopada 2019 r. Wójt Gminy B. wychodząc naprzeciw sytuacji skarżącej wskazał, że do takiego wniosku organ ustosunkowałby się pozytywnie, ustalając wysokość rat zgodnie z możliwościami skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że skoro skarżąca w trakcie wywiadów środowiskowych nie oszacowała kosztów zakupów odzieży, środków czystości i innych oraz produktów spożywczych dla syna, to organ nie mógł uwzględnić ich wysokości przy ustalaniu wydatków rodziny skarżącej. Kolegium nie mogło domniemywać ich wysokości. Ponadto, skoro skarżąca w trakcie wywiadu wskazała, że koszt wyżywienia wynosi ok [...] zł, to Kolegium nie miało podstaw do kwestionowania zebranych w ten sposób danych. Bowiem - jak słusznie wskazało w odpowiedzi na skargę - skarżąca wszystkie kwestionariusze wywiadu podpisywała, potwierdzając tym samym prawdziwość podanych informacji.

Odnosząc się do kwestii faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. na kwotę [...] zł, wskazać należy, że skorygowanie powyższej faktury przez pracownika apteki nastąpiło w dniu [...] lutego 2019 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem ta okoliczność nie mogła zostać uwzględniona przez Kolegium , które orzeka na podstawie stanu prawnego i faktycznego występującego w dacie orzekania.

W ocenie Sądu, prawidłowo organy obu instancji odmówiły skarżącej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, gdyż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, sytuacji materialno-rodzinno-bytowej skarżącej nie można zakwalifikować jako "szczególnej", uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranych świadczeń

w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podsumowując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organy rozpoznające sprawę - nie przekraczając granic uznania administracyjnego - wnikliwie

i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.