Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 923/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4, art. 98
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...]; II. przyznaje [...] P. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. F. N. 2 z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] r. nr [...] w ten sposób, że odroczono termin zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z tytułu wypłaty zasiłku okresowego w wysokości [...] zł - do dnia [...] r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że wskazaną decyzją z dnia [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie orzekł o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł tytułem wypłaconego zasiłku okresowego, a decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy tej decyzji.

Podaniem z dnia [...] r. strona zwróciła się o częściowe umorzenie świadczeń nienależnie pobranych w wysokości około [...] zł oraz o rozłożenie na raty pozostałej kwoty. Jednocześnie w dniu [...] r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie od decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Po analizie przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego oraz posiadanej dokumentacji, wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odroczył termin zwrotu świadczeń nienależnie pobranych do dnia [...] r.

Od decyzji tej M. K. wniósł odwołanie, kwestionując jej zasadność i domagając się jednocześnie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń ze względu na trudną sytuację finansową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania, podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji.

Odnosząc się natomiast do wniosku o umorzenie Kolegium wskazało, że żądanie to winno być rozpatrzone przez organ I instancji w odrębnym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, M. K. zakwestionował ogólnie powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy zauważyć, że prawomocnym wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2017 r. (sygn. akt II SA/Lu 351/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] na mocy której, orzeczono o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń przez M. K..

W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, która wszczynana jest z urzędu, organ administracji – w toku tego postępowania – obowiązany jest, w myśl art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) - dalej jako "u.p.s.", ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczenia i odstąpienia od żądania zwrotu jest bowiem jednym postępowaniem, a nie dwoma odrębnymi postępowaniami, a zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest ustalenie, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby, która pobrała nienależne świadczenie. Jeżeli zaś chodzi o ustawowy wymóg złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu (przez pracownika socjalnego lub przez stronę), uznać należy, że jeśli wniosek taki nie zostanie złożony przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości. Sąd stwierdził, że w jego ocenie, w ramach postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją powyższy obowiązek nie został przez organy administracji spełniony. Wprawdzie w uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia przytoczono treść art. 104 ust. 4 u.p.s., jednak w tym kontekście wskazano wyłącznie na możliwość rozłożenia żądanych do zwrotu należności na "dogodne raty", pod warunkiem złożenia przez stronę wniosku w tym przedmiocie. Kontrolowane decyzje nie zawierają też stosownych rozważań odnośnie możliwości odstąpienia od nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ze względu na jego sytuację życiową. Wskazać należy, że zgodnie z art. 98 zd. 1 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Ze zdania drugiego cyt. przepisu wynika natomiast, że organy administracji, orzekając o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, mają obowiązek odpowiedniego stosowania przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu wskazanych należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Rozpatrując obecnie wniosek skarżącego o odroczenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, organ powinien mieć na uwadze wydanie i treść przytoczonego wyroku. Wobec bowiem uchylenia tym wyrokiem decyzji o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych, brak było podstaw do orzekania o odroczeniu terminu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Rozpatrzenie wniosku o odroczenie było więc przedwczesne. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty konieczne jest bowiem uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W świetle powyższego, dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co nie miało miejsca w dacie wydania zaskarżonej decyzji, możliwe będzie rozstrzyganie o odroczeniu terminu jego zwrotu.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).