Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1145/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Piotr Borowiecki Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r., utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich D. S. (dalej także jako skarżący).

Niniejsza decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zw. z art. 79 ust. 3 w związku z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1068 ze zm.) oraz w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy — Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228).

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą z dnia [...] października 2007 r. podjętą na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2005 r. skreśliła skarżącego z listy aplikantów adwokackich tej Izby z dniem [...] października 2007 r. Podstawą faktyczną podjętej uchwały było otrzymanie przez skarżącego dwukrotnie w dniach [...] czerwca i [...] września 2007 r. negatywnych ocen z kolokwium rocznego (w "podstawowym" i poprawkowym terminie).

Następnie skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał naruszenie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, w zw. z § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że niezaliczone przez niego kolokwium było kolokwium rocznym, a nie częściowym oraz naruszenie zasady proporcjonalności wynikającej z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu niniejszego odwołania, uchwałą z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania skarżący ponowił swoje wcześniejsze stanowisko w tej sprawie, które było zawarte w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W wyniku rozpoznania niniejszego odwołania Minister Sprawiedliwości wydał decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., w której uchylił w całości zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu niniejszej decyzji organ stwierdził, że przy wydawaniu zaskarżonej uchwały naruszone zostały podstawowe zasady postępowania administracyjnego, bowiem przy podejmowaniu uchwał przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie niniejszej brała udział ta sama osoba — adwokat M. K. Nadto organ II instancji ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia uchwały. Tym samym został naruszony przepis art. 77 § 1 k.p.a. Jednocześnie organ stwierdził, że skarżący nie został wezwany do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, czym naruszono art. 10 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze podjętą przez Ministra Sprawiedliwości decyzję, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ponownie rozpoznało odwołanie skarżącego od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Wynikiem podjętych przez organ czynności było utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało za niezasadne podniesione przez skarżącego zarzuty, przedstawiając argumentację, jak w podjętej uprzednio uchwale z dnia [...] lutego 2008 r. Organ ten uznał za wystarczające wyjaśnienia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] co do formy stwierdzenia niezaliczenia kolokwium i wskazało, że na podstawie załączonych do akt testów kolokwiów wraz z zaznaczoną na nich punktacją, należy uznać za udowodnione, że skarżący otrzymał ocenę negatywną. Prezydium podniosło ponadto, że z Regulaminu aplikacji adwokackiej nie wynika, by przeprowadzenie kolokwium pisemnego wymagało sporządzenia odrębnego protokołu, zaś wynik testu odzwierciedlony jest zapisem ustalającym ilość uzyskanych punktów i podpisanym przez 2 członków Komisji Egzaminacyjnej. Uzyskanie zaś danej ilości punktów determinuje zdanie lub niezaliczenie kolokwium według jego regulaminu i obowiązującej punktacji, podanej do wiadomości wszystkich aplikantów przed rozpoczęciem kolokwium. W ocenie organu, z § 18 ust. 5 Regulaminu nr 22/2005 wynika, że negatywna ocena z któregokolwiek z przedmiotów w ramach kolokwium rocznego oznacza negatywny wynik całego kolokwium. Organ podkreślił, że przesłanka negatywnego wyniku kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do zawodu.

Prezydium nie znalazło również podstaw do uznania zarzutu naruszenia Konstytucji RP, w szczególności zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu. W ocenie organu, wolność wyboru zawodu nie oznacza, że zawód adwokata może wykonywać każdy, bez względu na zdobyte uprawnienia, posiadane kwalifikacje i wiedzę. Wolność ta doznaje ustawowych ograniczeń, które - w przypadku skarżącego - mają charakter proporcjonalny wobec potrzeby ochrony innych dóbr np. interesu społecznego rozumianego jako interes osób, którym adwokat udziela pomocy prawnej. Dla oceny stopnia predyspozycji danej osoby do wykonywania zawodu adwokata konieczne jest przyjęcie pewnej jednoznacznej granicy. W przypadku testu granicę tę stanowi wymóg wykazania się znajomością tematu na poziomie 60% i stąd Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło poglądu skarżącego uznania za wystarczające uzyskanie wyniku zbliżonego do tej granicy (tj. 59%).

Następnie na powyższą uchwałę, skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł o jej uchylenie w całości, podnosząc te same, co uprzednio zarzuty. Skarżący m. in. wskazał, że ww. uchwały naruszają przepisy obowiązującego prawa. W szczególności zarzucił Naczelnej Radzie Adwokackiej przekroczenie ram delegacji zawartej w ustawie - Prawo o adwokaturze wskazując, że art. 58 pkt 12 lit. b tej ustawy upoważnia Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, co nie oznacza upoważnienia do regulowania innych okoliczności, w tym przesłanek skreślenia z listy aplikantów. Zdaniem skarżącego, z uwagi na wagę zagadnienia, kwestia wpisu na listę aplikantów, bądź skreślenia z niej, nie może być dokonana aktem niższego rzędu, niż ustawa.

Zarzucił również, że zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w [...], jak i Naczelna Rada Adwokacka odniosły się wyłącznie do kwestii uzyskania przez niego negatywnego wyniku kolokwium częściowego (semestralnego) niesłusznie określanego rocznym, a całkowicie pominęły fakt, że zaliczył on pierwsze kolokwium częściowe, uzyskał pozytywną opinie patrona z przebiegu odbywanej aplikacji, a także pozytywne opinie (w sumie 7) z praktyk, na jakie był kierowany przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] w trakcie aplikacji. Podniósł też, że fakt uzyskania negatywnego wyniku z kolokwium częściowego (semestralnego) nie może stanowić wyłącznej (jedynej) podstawy do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata.

W wyniku rozpoznania odwołania, Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Organ odwoławczy wskazał na zapis art. 79 ustawy Prawo o adwokaturze oraz wydany na podstawie tej ustawy Regulamin aplikacji adwokackiej (uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2005 r.). Organ odwoławczy wskazał na brzmienie § 19, który stanowi, że negatywny wynik kolokwium, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, chybiony jest zarzut skarżącego w ocenie, którego podstawą skreślenia z listy aplikantów jest Regulamin, albowiem zagadnienie to jest uregulowane w art. 79 ust. 2 ustawy Prawa o adwokaturze. Regulamin aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata. W ocenie organu odwoławczego, negatywny wynik kolokwium rocznego jest samodzielną przesłanką stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącego dotyczącego przekroczenia przez Naczelną Radę Adwokacką ram delegacji ustawowej, zawartej w art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze, organ odwoławczy wskazał, że regulamin aplikacji adwokackiej został uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w tym przepisie. Jest on obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, co nie narusza porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornie też aplikanci adwokaccy — jako członkowie adwokatury - podlegają wewnętrznym regulacjom, które podjęte zostały przez organy do tego uprawnione, są zatem zobowiązani do przestrzegania przepisów Regulaminu aplikacji adwokackiej.

W ocenie organu odwoławczego, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, zebrało w sprawie wystarczający materiał dowodowy, na podstawie którego można było ustalić, czy spełnione zostały przesłanki z art. 79 ust. 2 ustawy — Prawo o adwokaturze, t.j. czy w ustalonym stanie faktycznym można było stwierdzić nieprzydatność skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej trafnie wskazało, że kwestię nieprzydatności aplikanta do zawodu rozstrzygnął negatywny wynik rocznego kolokwium.

Organ odwoławczy podzielił również dokonaną przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ocenę zebranego materiału dowodowego, w szczególności testów, w oparciu o które przeprowadzone zostały kolokwia z zaznaczoną na nich punktacją oraz dołączonego regulaminu kolokwium (podawanym do wiadomości aplikantom przed przystąpieniem do niego), które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego.

Co do zarzutów skarżącego, że kolokwium, którego nie zdał nie było w istocie kolokwium rocznym, ale jedynie częściowym (semestralnym), organ odwoławczy uznał, że są one gołosłowne i nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Podkreślił, że rodzaj kolokwium w sposób nie budzący wątpliwości określony został w podjętej na posiedzeniu w dniu [...] czerwca 2007 r. uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], na podstawie której skarżący i inni aplikanci z jego rocznika dopuszczeni zostali do kolokwium rocznego, wyznaczonego na [...] czerwca 2007 r.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. na skutek rażącego naruszenia prawa i poprzedzających ją uchwał Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. i Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. względnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzucił:

1) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie błędnej wykładni art. 79 ust. 2 ustawy Prawa o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2005 r. z późn. zm.;

2) niewłaściwą subsumpcję przepisów prawa związaną z błędami w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, która mogła mieć istotny wpływ na jej treść, a polegającą na przyjęciu, iż będąc aplikantem adwokackim nie zaliczył (uzyskał wynik niedostateczny) w rocznym kolokwium przeprowadzonym w dniu [...] czerwca 2007 r. oraz w poprawkowym terminie w dniu [...] września 2007 r., gdy w rzeczywistości było to kolokwium częściowe (semestralne);

3) naruszenie art. 58 pkt 12) lit. b) ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie, że regulamin aplikacji adwokackiej może swym zakresem regulować skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich;

4) naruszenie zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

5) Rażące naruszenie prawa przez nieuwzględnienie faktu, że:

a) Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podjęło ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2008 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego się z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], przez brak jej podjęcia przez kolegialny organ samorządu zawodowego. W komparycji tej uchwały ujęty jest skład organu kolegialnego Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, który rzekomo podjął tę uchwałę w składzie 5 członków, gdy pod tą uchwałą widnieje jedynie kserograficzna faksymile podpisu jednego członka Prezydium adwokata K. B.;

b) Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podjęło ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2008 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], przez brak jej wydania i brak doręczenia skarżącemu decyzji kolegialnego organu samorządu zawodowego. Uchwała została wydana i doręczona w kserokopii, jedynie na pierwszej stronie kserokopii uchwały nad komparycją, umieszczono pieczęć " ODPIS", pieczęć "za zgodność z oryginałem" i pieczęć "Zastępca Sekretarza Naczelnej Rady Adwokackiej adw. A. S." wraz z podpisem w/w, gdy do wydawania odpisów z mocą prawną oryginału musi istnieć szczególne upoważnienie ustawowe, a potwierdzić pismo za zgodność z oryginałem adwokat może w sprawie, w której jest pełnomocnikiem bądź obrońcą odpowiednio strony lub oskarżonego;

c) Okręgowa Rada Adwokacka w [...] nie podjęła ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2007 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] przez brak jej podjęcia przez kolegialny organ samorządu zawodowego. W komparycji tej uchwały ujęty jest skład organu kolegialnego Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], który rzekomo podjął tą uchwałę w składzie 15 członków, gdy pod tą uchwałą widnieje jedynie kserograficzna faksymile podpisu dwóch członków ORA, a to: Sekretarza adwokata J. K. i Dziekana adwokata M. S.;

d) Okręgowa Rada Adwokacka w [...] nie podjęła ważnej (istniejącej) uchwały z dnia [...] października 2007 r. o sygn. sprawy [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w [...], przez brak jej wydania i brak doręczenia skarżącemu decyzji kolegialnego organu samorządu zawodowego. Uchwała została wydana i doręczona w kserokopii, jedynie na pierwszej stronie kserokopii uchwały nad komparycją, umieszczono pieczęć "OKRĘGOWA RADA ADWOKACKA w [...] oraz dane adresowe;

6) przeprowadzenie dowodu w niedopuszczalnej formie bez udziału skarżącego co w efekcie doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych przez:

a) rażące naruszenie podstawowych przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 6-10, art. 75 § 2, w zw. z art. 82 i 83 § 1 i § 3, 77 § 1, 79, 80, 81, 86 i 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wadliwy (nie bezpośredni) bez zawiadomienia i udziału skarżącego, gdyż ewentualne zapytania i "wyjaśnienia" (odpowiedź) Dziekana ORA winny znaleźć miejsce w protokole przesłuchania świadka (a nie w formie enigmatycznych "wyjaśnień" nieznanych w k.p.a.), a skarżący winien być zawiadomiony o dacie i miejscu przeprowadzenia takiego dowodu, by móc aktywnie uczestniczyć w jego przeprowadzeniu;

b) niezgodne ze stanem faktycznym i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy, twierdzenia zawarte w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r., sygn. sprawy [...] (str. 2) jakoby udowodniono na podstawie "wyjaśnień" (bez podania ich formy i trybu) Dziekana ORA, iż skarżący uzyskał z kolokwium ocenę negatywną, wobec okoliczności, iż ilości uzyskanych przez skarżącego punktów podczas Kolokwium nie stwierdziła stosownym protokołem Komisja Egzaminacyjna jako organ kolegialny powołany uchwałą ORA w [...], a jedynie rzekomo jej dwóch członków na podstawie nieznanych skarżącemu procedur i kryteriów (brak uchwały ORA z 2007 r. o uchwaleniu regulaminu kolokwium i na tej podstawie powołaniu Komisji Egzaminacyjnej, co uczyniono dopiero w 2008 r.;

c) brak doręczenia skarżącemu, ani w inny sposób nie zawiadomiono skarżącego, nie podano też do wiadomości wszystkich aplikantów (bez podania rzekomego sposobu, czasu, okoliczności i formy tego zawiadomienia) istnienia, jakiegokolwiek regulaminu kolokwium zawierającego wiążące zasady przeprowadzenia kolokwium po I roku aplikacji w 2007 r. uchwalonego, podpisanego i ogłoszonego przez jakikolwiek organ ORA w [...].

7) naruszenie przepisu art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez oparcie zaskarżonej decyzji na uchwale Prezydium NRA w Warszawie oraz poprzedzającej ją uchwale ORA w [...], o § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2005 r. z późn. zm.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, podniesionych na etapie skargi, organ wskazał, iż przy podjęciu uchwał przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie doszło do naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. Do akt sprawy załączona została lista obecności z posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. podpisana przez osoby uczestniczące w posiedzeniu. Istota podpisu pod treścią decyzji administracyjnej sprowadza się do utożsamienia się organu administracyjnego z treścią danej decyzji oraz do zidentyfikowania osoby w celu sprawdzenia, czy decyzję wydała osoba do tego uprawniona. Podejmowane na posiedzeniu organu kolegialnego rozstrzygnięcie, mające znamiona prawne "decyzji administracyjnej" są uwidocznione w formie stosownego zapisu w protokole posiedzenia tego organu. Integralną część tego protokołu stanowi lista obecności członków tego organu (pozwalająca na jednoznaczne ustalenie imion i nazwisk oraz stanowisk osób uczestniczących w tym posiedzeniu i pracach tego organu). W sensie formalnym oznacza to, że osoby podpisane na liście obecności uczestniczyły także w podjęciu tego konkretnego rozstrzygnięcia – decyzji administracyjnej.

Powyższe potwierdza doktryna (patrz Małgorzata Jaśkowska, Wróbel Andrzej Komentarz Zakamycze 2005 Komentarz do art. 107 k.p.a.) oraz orzecznictwo (wyrok z dnia 12 grudnia 2003 r. Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 135/03).

Podobnie w przypadku uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, lista obecności członków Prezydium wraz z odręcznymi podpisami stanowi integralną część protokołu posiedzenia a następnie rozstrzygnięcie to – w formie uwierzytelnionego "wyciągu z tego protokołu", podpisanego przez przewodniczącego (Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej) oraz przez sporządzającego protokół Sekretarza Naczelnej Rady Adwokackiej (§ 15 ust. 2 w zw. z § 11 ust. 2 i ust. 3, § 17 ust. 1 pkt 4 Regulaminu działania organów adwokatury i organów izb adwokackich) czyni zadość prawnym wymaganiom decyzji administracyjnej, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, chybiony jest również zarzut, że "decyzją" nie jest odpis decyzji wysłany stronie. Jak wynika ze wskazanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego "decyzja administracyjna", której oryginał w każdym wypadku pozostaje w aktach sprawy, powinna być ogłoszona lub doręczona stronie. Jednakże obowiązek "doręczenia decyzji stronie", o którym mowa w art. 109 § 1 k.p.a. w żadnym razie nie może być rozumiany jako obowiązek doręczenia stronie "oryginału decyzji".

Zdaniem organu niezasadny jest również zarzut skarżącego dotyczący rażącego naruszenia zasad postępowania administracyjnego poprzez naruszenie art. 6-10, art. 75 § 2 w zw. z art. 8 i 83 § 1 i § 3, 77 § 1, 70, 80, 81, 86, 107 § 1 i 3 k.p.a. Według Ministra Sprawiedliwości w niniejszej sprawie zebrany został komplet materiału dowodowego. Organ dokonał oceny wszystkich okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji odniesiono się do wszystkich sformułowanych w odwołaniu zarzutów.

Nie można też podzielić stanowiska skarżącego o braku postępowania dowodowego, gdyż w przedmiocie wnioskowanych dowodów zajęto stanowisko w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. uchylającej uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2008 r. i po uzupełnieniu materiału dowodowego w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. W tym stanie rzeczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa, zatem skarga D. S. winna zostać oddalona.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył dwa pisma: z dnia [...] sierpnia 2009 r. i z dnia [...] września 2009 r., stanowiące uzupełnienie skargi, w których wywodził, że w związku z nowelizacją Prawa o adwokaturze, która weszła w życie z dniem 25 marca 2009 r. w dacie wydania zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości nie był organem właściwym rzeczowo do jej wydania co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wobec rażącego naruszenia prawa oraz, że o wadliwości uchwał organów samorządu adwokackiego świadczy to, że posiedzenie Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w dniu [...] października 2007 r. odbyło się z naruszeniem zasady tajności głosowania w sprawach osobowych z udziałem osoby nieupoważnionej do udziału w posiedzeniu ORA tj. adwokatem J. D., będącym członkiem organu odwoławczego, biorącym też udział w podejmowaniu uchwały w dniu [...] października 2008 r. przez Naczelną Radę Adwokacką w Warszawie. Ten mankament przy podjęciu uchwał rzutuje na wadliwość decyzji Ministra Sprawiedliwości i dodatkowo przemawia za stwierdzeniem jej nieważności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga D. S. nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Ustosunkowując się do zarzutu pierwszego skargi należy podnieść, iż zgodnie z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Powyższy przepis znalazł również odwzorowanie w § 8 regulaminu aplikacji adwokackiej. Natomiast w myśl § 19 ust. 1 ww. regulaminu "negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że użycie w § 19 ust. 1 regulaminu spójnika "lub" oznacza, że nie jest wymagane kumulatywne spełnienie wszystkich zawartych tam przesłanek a wystarczy zaistnienie jednej z nich, aby stwierdzić nieprzydatność aplikanta do wykonywania zawodu. A zatem negatywny wynik kolokwium rocznego wystarczy do skreślenia aplikanta z listy na podstawie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w zw. z § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej. W tym stanie rzeczy Minister Sprawiedliwości nie dopuścił się obrazy przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię ww. przepisu ustawy i ww. przepisów regulaminu.

W ocenie Sądu zarzut drugi skargi również nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do § 20 regulaminu, termin kolokwium rocznego wyznacza Okręgowa Rada Adwokacka w drodze uchwały. W niniejszej sprawie uchwałą z dnia [...] czerwca 2007 r. ORA w [...] dopuściła skarżącego do kolokwium rocznego, wyznaczonego na [...] czerwca 2007 r. Był on więc w pełni świadomy, że przystępuje do kolokwium rocznego a nie częściowego. Zgodnie z § 18 regulaminu aplikacji adwokackiej kolokwium roczne składa się z przedmiotów objętych szkoleniem. Nadmienić przy tym należy, iż uregulowania Rozdziału IV regulaminu aplikacji adwokackiej nie wprowadzają wymogu objęcia egzaminem rocznym wszystkich przedmiotów objętych szkoleniem.

Wbrew twierdzeniom skargi nie doszło do naruszenia art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze poprzez przyjęcie, że regulamin aplikacji adwokackiej może swym zakresem regulować skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich. W myśl bowiem ww. przepisu uchwalanie regulaminów, dotyczących odbywania aplikacji adwokackiej należy do Naczelnej Rady Adwokackiej. Korzystając z tego przepisu NRA uchwałą z [...] września 2005 r. uchwaliła taki regulamin, który w § 19 ust. 1 określa przesłanki uznania aplikanta adwokackiego za nieprzydatnego do wykonywania zawodu. Samo zaś skreślenie z listy aplikantów nie następuje na podstawie regulaminu tylko w oparciu o przepis ustawowy tj. art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze.

W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości dysponował materiałem dowodowym na podstawie którego prawidłowo uznał, że obie uchwały organów samorządu adwokackiego podjęte zostały zgodnie z przepisami prawa. Znajdujące się w aktach sprawy testy z zaznaczoną punktacją w powiązaniu z regulaminem kolokwium potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego a zatem zaistniały przesłanki z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w zw. z § 19 § 1 regulaminu.

Sąd podziela w całości argumenty organu, iż wbrew twierdzeniom skarżącego (zarzut 4 skargi) w sprawie nie doszło do naruszenia zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada wolności wyboru i wykonywania zawodu adwokata nie może być rozumiana w sposób absolutny. Do wykonywania tego zawodu potrzebna jest odpowiednia wiedza i kwalifikacje, dlatego też wolność ta doznaje ustawowych ograniczeń ze względu na ochronę interesu osób, którym adwokat świadczy pomoc prawną.

W niniejszej sprawie dla oceny przydatności danej osoby do wykonywania zawodu adwokata przyjęto wymóg wykazania się wiedzą na poziomie 60 % prawidłowo udzielonych odpowiedzi na pytania z testu. Tego wymogu skarżący bezsprzecznie nie spełnił. Przechodząc do zarzutów formalnych skargi należy stwierdzić, iż rozstrzygnięcia organów samorządu adwokackiego obu instancji jako organów kolegialnych zapadają w formie uchwał. W doktrynie i orzecznictwie (cytowany przez organ wyrok z dnia 12 grudnia 2003 r. Sądu Najwyższego III RN 135/03) utrwalony został pogląd, iż decyzja administracyjna organu kolegialnego jest "opatrywana podpisami" osób uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego dokumentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku głosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy, ORA i NRA skorzystały z drugiego ze wskazanych sposobów podpisania uchwały i to ich działanie nie narusza art. 107 § 1 k.p.a.

Należy podkreślić, iż Minister Sprawiedliwości wnikliwie zbadał kwestię prawidłowości podjęcia uchwały przez organy samorządu, adwokackiego i słusznie nie dopatrzył się żadnych naruszeń z punktu widzenia art. 107 § 1 k.p.a.

Chybiony jest również zarzut skarżącego, że "decyzją" nie jest odpis decyzji wysłany stronie.

Z powoływanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego wynika, że obowiązek "doręczenia decyzji stronie", o którym mowa w art. 109 § 1 k.p.a. w żadnym razie nie może być rozumiany jako obowiązek doręczenia stronie "oryginału decyzji", która pozostaje przecież w aktach sprawy.

Badając słuszność pozostałych zarzutów naruszeń przepisów k.p.a., podnoszonych w skardze Sąd uznał, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji toczyło się prawidłowo, również w zakresie postępowania dowodowego. Organy samorządu adwokackiego obu instancji wyczerpująco zebrały i oceniły materiał dowodowy niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zajęte stanowisko w sprawie należycie uzasadniły. Te same uwagi dotyczą zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, który również wnikliwie zbadał sprawę i w uzasadnieniu rozstrzygnięcia ustosunkował się obszernie do każdego z zarzutów podnoszonych w odwołaniu.

W tym miejscu należy podnieść, iż wydane w oparciu o art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze ma charakter uznaniowy.

Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32, podobnie wyrok NSA z 19 lipca 1982 r. II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czy nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, p. 83). Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, nie można postawić zarówno organom samorządu adwokackiego, jak i Ministrowi Sprawiedliwości zarzutu dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Jak to zostało wyżej zaznaczone dokonały one oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i na jego podstawie właściwie ustaliły stan faktyczny sprawy pozwalający na stwierdzenie, że zaistniały okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o stwierdzeniu nieprzydatności skarżącego do wykazywania zawodu adwokata.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. należy dodatkowo stwierdzić, że skarżący nie wykazał dostatecznie jaki wpływ to mogło mieć na wynik sprawy.

Zarzuty podnoszone przez skarżącego w uzupełnieniach do skargi nie zasługują na uwzględnienie z przyczyn następujących.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., a więc wydana już po wejściu w życie nowelizacji Prawa o adwokaturze jako jedną z podstaw jej wydania wskazuje art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228). Jest to przepis przejściowy, wskazujący na to, że do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji stosuje się dotychczasowe przepisy. Tak więc decyzja Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie nie narusza prawa.

Odnośnie zarzutu uczestniczenia adw. J. D. w posiedzeniu ORA w [...] w dniu [...] października 2007 r. należy stwierdzić, iż nie brał udziału w głosowaniu, tylko był zaproszony jako gość na to posiedzenie. Brak jest natomiast przekonywujących dowodów, aby zostały naruszone zasady tajności głosowania w sprawach osobowych.

Z tych wszystkich względów nie znając podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.