Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 993/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Dekret PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 3 poz. 13 ze zm.) nie mógł stanowić podstawy do przejęcia na cele reformy rolnej lasów.

TEZY

Dekret PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 3 poz. 13 ze zm.) nie mógł stanowić podstawy do przejęcia na cele reformy rolnej lasów.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2011 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego C. D. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało na wniosek M. Z. oraz K. Z. z dnia 15 lutego 2005 r. o stwierdzenie w trybie §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz.51 z późn.zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", iż kompleks lasu o powierzchni 22 ha wchodzący w skład majątku "P." nie podlegał pod działanie przepisów dekretu.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2006 r., Wojewoda [...] zwrócił wnioskodawcom - na podstawie art.66§3 k.p.a. - wniosek z dnia 15 lutego 2005 r., wskazując, iż właściwym do rozstrzygnięcia objętej nim sprawy jest sąd powszechny. Oba wskazane wyżej postanowienia zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1288/06. Wyrokiem tym przesądzono, iż §5 rozporządzenia upoważnia organy administracji do orzekania o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art.2 ust.l lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz.13 z późn. zm. zwanego dalej "dekretem").

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] Wojewoda [...] orzekł, że część majątku P. stanowiąca lasy o pow. 20 ha, bez numeru działki, oznaczone aktualnie w ewidencji gruntów i budynków jako części działek nr [...] oraz działki nr [...] podlega pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit.e dekretu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. Z., reprezentowany przez pełnomocnika.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister wskazał, iż stanowiąca byłą własność E. Z. nieruchomość ziemska "P." o powierzchni 269,33 ha została przejęta na rzecz Państwa na podstawie art.2 ust. 1 lit.e dekretu, zgodnie z którym na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Ze złożonego w przedmiotowej sprawie wniosku strony wynika, iż żąda jedynie stwierdzenia, że część przejętej na rzecz Państwa nieruchomości ziemskiej "P.", tj. kompleks lasu o powierzchni 22 ha położony na jej terenie nie podlegał działaniu art.2 ust.l lit. e dekretu. Z protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej sporządzonego w dniu 17 lutego 1945 r. wynika, iż na podstawie dekretu przejęto majątek o łącznej powierzchni 252,72 ha, z czego 22 ha zajmowały lasy. Według szkicu projektowanego podziału majątku sporządzonego w dniu 9 marca 1945 r. wynika, iż łączna powierzchnia majątku wynosiła 269, 33 ha, z czego 20 ha stanowiły lasy (dane są zgodne z zaświadczeniem z dnia 18 kwietnia 2005 r. Sądu Rejonowego w S. Wydział Ksiąg Wieczystych).

Powyższe dokumenty jednoznacznie wskazują, że przedmiotowa nieruchomość przekraczała wskazane normy obszarowe warunkujące jej przejście na rzecz Skarbu Państwa, a co za tym idzie spełniała wymogi wynikające z art.2 ust.l lit.e dekretu.

Podniesiona przez odwołującego się kwestia, iż organ pierwszej instancji błędnie przyjął powierzchnię lasu, gdyż z protokołu w sprawie przejścia na cele reformy rolnej wynika, iż las miał powierzchnię 22 ha, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie bowiem od tego, czy las posiadał 20 ha, czy też 22 ha jego powierzchnia nie przekraczała 25 ha, z czego wynika, iż las ten podlegał przejęciu w trybie reformy rolnej. Lasy o powierzchni przekraczającej 25 ha przechodziły z mocy prawa na własność Państwa na podstawie art.1 ust.1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. nr 15, poz.82 z późn.zm.). Z dokumentów, które należy uznać za miarodajne w przedmiotowej sprawie, tzn. rejestru pomiarowego z dnia 9 marca 1945 r., złożonego do zbioru dowodów księgi wynika, iż las bez numeru działki zajmował powierzchnię 20 ha. Znajduje to również potwierdzenie w zaświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2005 r. Sądu Rejonowego w S. Wydział Ksiąg Wieczystych.

Podkreślenia wymaga, iż przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały nie nieruchomości rolne, lecz nieruchomości ziemskie, co było pojęciem zdecydowanie szerszym. Nieruchomość ziemska, dla oceny stosowania dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być utożsamiana tylko z użytkami rolnymi, lecz musi być rozumiana jako obejmująca także pozostałe części, które, jak w rozpatrywanej sprawie, były położone w ramach zwartego prawnie

i obszarowo majątku. Z akt sprawy nie wynika, aby kompleks lasu stanowił osobne przedsiębiorstwo służące działalności produkcyjnej lub handlowej, która nie byłaby działalnością rolniczą. Ponadto z ustaleń w sprawie nie wynika, aby działka, na której znajdował się las była prawnie wyodrębniona z nieruchomości, dla której prowadzono jedną księgę wieczystą. Uwzględniając właściwe rozumienie użytego w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej pojęcia nieruchomość ziemska, wnioskowany kompleks lasu wchodzący w skład majątku "P." stanowił integralną część majątku, określonego w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej mianem nieruchomości ziemskiej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. wniósł K. Z., podnosząc:

1. naruszenie art.15 i art.138 k.p.a. w związku z art.78 Konstytucji RP poprzez zaniechanie przez organ II instancji obowiązku ponownego całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności rozpatrzenia podniesionych w odwołaniu zarzutów, a tym samym ograniczenie się wyłącznie do powtórzenia uzasadnienia decyzji organu I instancji,

2. naruszenie art. 7, 10§1, 80, 77 oraz art.l07§3 k.p.a. w związku z art.140 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nieustalenie okoliczności dla niej istotnych, tj: tego jakie oznaczenie geodezyjne nosiła część majątku P. stanowiąca las w chwili nacjonalizacji (numery konkretnych parcel), czy granice lasu były uwidocznione w terenie, jaka konkretnie powierzchnia znacjonalizowanego lasu wchodzi obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...],[...],[...], czy las będący przedmiotem niniejszego postępowania mógł być wykorzystywany lub został wykorzystany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej zwierzęcej łub sadowniczej, czy las ten mógł być wykorzystany na inne cele reformy rolnej, na które powołuje się Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, tj,:

a) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

(b) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji,

3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez:

- naruszenie art.2 ust.l lit.e dekretu poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do nieruchomości będących przedmiotem postępowania, podczas gdy wobec tychże nieruchomości dekret nie mógł znaleźć zastosowania, gdyż lasy nie nadawały się do spełnienia jakichkolwiek celów reformy rolnej, o których mowa w art. 1 ust.2 dekretu, zatem do przejmowania terenów leśnych zastosowanie mógł znaleźć co najwyżej dekret o lasach,

- błędne zastosowanie w niniejszej sprawie niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i zastosowaniu dekretu wobec nieruchomości obejmujących lasy, a to wbrew jednolitemu i utrwalonemu w orzecznictwie stanowisku, zgodnie z którym przepisy pozbawiające prawa własności nie podlegają wykładni rozszerzającej,

- naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. polegające na całkowitym pominięciu powszechnie obowiązującego stanowiska wyrażonego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., stwierdzając, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez inne podmioty, zatem objęte działaniem dekretu o reformie rolnej nie mogły być lasy,

- naruszenie art.1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 26, poz.175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz.284) poprzez pozbawienie skarżącego decyzją Wojewody [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości (prawa własności nieruchomości) objętej wnioskiem,

- naruszenie art.99 Konstytucji z dnia 21 marca 1921 r. poprzez pozbawienie skarżącego własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania i nie na cel publicznie użyteczny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2008r. Sygn. akt IV SA/Wa 1692/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, iż nieruchomości leśne należące do poprzednika prawnego skarżącego podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Od powyższego wyroku K. Z. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010r. sygn. akt I OSK 436/09 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd.

W uzasadnieniu wskazano, iż podstawą uchylenia wyroku jest naruszenie art. 183 § 2 pkt. 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. pominięcie w toku postępowania sądowego uczestnika postępowania, Skarbu Państwa, obecnego właściciela spornych nieruchomości leśnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę ponownie, wyrokiem z dnia 24 marca 2010r. Sygn. akt IV SA/Wa 186/10, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż wyrok został wydany w wyniku analizy postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010r. Sygn. akt P 107/08. W postanowieniu tym Trybunał stwierdził, że §5 rozporządzenia z 1945r. nie może być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej, bowiem nie obowiązuje on w systemie prawnym. Dochodzenie praw dotyczących tych nieruchomości w obecnym porządku prawnym jest zatem dopuszczalne jedynie w postępowaniu cywilnym. Konsekwencją wydania w/w postanowienia przez Trybunał było zatem, stwierdzenie przez Sąd nieważności zaskarżonych decyzji.

Skargę kasacyjną do powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. Z.

W wyniku rozpoznania przedmiotowej skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 maja 201lr. sygn. akt I OSK 1069/10 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010r. sygn. akt P 107/08, nie prowadzi do konieczności odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r., a także nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej w trybie określonym w tym przepisie. Postanowienie to nie jest bowiem "orzeczeniem" Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji, a zatem nie posiada mocy powszechnie obowiązującej. Trybunał, nie posiadał przy tym kompetencji do wiążącego stwierdzenia nieobowiązywania § 5 rozporządzenia. Oznacza to, że pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą nie wiąże sądów administracyjnych.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej w dalszej części P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ma usprawiedliwione podstawy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych przez Sąd decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 3, poz. 13 ze zm.), który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność, czy współwłasność osób

fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Nieruchomości te przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia. Właściciele ziemscy zostali zatem pozbawieni własności przedmiotowego majątku z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu, bez jakiegokolwiek odszkodowania.

Z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art.1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Niedopuszczalna jest natomiast taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 1992, nr 5, poz. 72). Aktualny jest ponadto pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993, nr 3, poz.47), że przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności nie można wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu konkretnych norm prawnych. Podobne zapatrywania prezentuje również Naczelny Sąd Administracyjny. Dodatkowo godzi się wskazać, że wykładnia oraz stosowanie przepisów omawianego dekretu winny odpowiadać wartościom przyjętym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. zw. dalej "dekretem" ) oraz wartościom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 3, poz. 175 ze zm.) "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz

zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej już w preambule stanowi o poszanowaniu sprawiedliwości, a w art. 2 ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej dla naprawienia szkody jednostce jest stosowanie do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e cytowanego dekretu zasad okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, iż dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995r sygn. USA 1499/94, Wokanda 1996, z.3str.32).

Wskazać należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz. U. R.P. Nr 4, poz.17) odwoływało się bezspornie do " nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 -zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 13 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości, a nie

jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu.

Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu".

W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. Sygn. akt W 3/89 (OTK 1990r, poz. 26, str.174), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN mogły być zatem przyjęte na cele reformy rolnej tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy orzekające w niniejszej sprawie, wbrew zasadom przyjętym w dotychczasowym orzecznictwie, błędnie zinterpretowały zapisy dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania Dekretu PKWN (Dz.U. Nr 10, poz.5 1). Skoro bowiem na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które były lub mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Oznacza to, że przy orzekaniu na podstawie §5 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. IV SA 2585/98). Wskazana ocena powinna być wynikiem wnikliwej analizy przeznaczenia konkretnych działek i uwzględniać ich faktyczne wykorzystanie.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w skład majątku P. o powierzchni ogólnej 269,33 ha wchodziły: m.in. oprócz gruntów rolnych lasy, które co do zasady nie mają charakteru użytku rolnego i nie służą do prowadzenia działalności rolniczej.

W świetle przedstawionych powyżej rozważań Sąd uznał- wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organy, że dekret nie mógł stanowić podstawy do przejęcia tychże lasów na własność Państwa. Podkreślić bowiem należy, iż dnia 12 grudnia 1944r. wydany został dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U Nr 15, poz. 82), który przewidywał przejście z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych. Istniał zatem odrębny akt prawny przewidujący możliwość nacjonalizacji lasów. Wobec powyższego przejęcie lasów na własność Skarbu Państwa mogło nastąpić jedynie na zasadach i warunkach określonych w /w dekrecie. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył innym celom i dotyczył innego rodzaju nieruchomości.

Orzekające w sprawie organy, nie odniosły się jednak do powyższych kwestii. Wbrew stanowisku strony skarżącej, która nie kwestionuje co do zasady areału użytków rolnych, natomiast za bezzasadne uważa objęcie dekretem lasów, organy nie przeprowadziły należytego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie możliwości przejęcia na cele reformy rolnej lasów, nie będących użytkami rolnymi. Nie biorąc pod uwagę aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie, przyjęły zaś, iż przy przejmowaniu majątków ziemskich decydujące znaczenia miały normy obszarowe wskazane w dekrecie, a dla oceny jego stosowania pojęcie "nieruchomość ziemska" nie może być utożsamiana tylko z użytkami rolnymi lecz musi być rozumiana, jako obejmująca także pozostałe części wchodzące w skład zwartego prawnie i obszarowo majątku.

Sąd uznał więc, iż decyzje organów obu instancji w tym zakresie nie odpowiadają warunkom określonym w art. 7, 77 i 107 §3 kpa, bowiem organy orzekające w sprawie pominęły całkowicie fakt, że dekret przewidywał możliwość przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko takich gruntów dotyczył.

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny również ostatecznie wyjaśnić, jaką faktycznie powierzchnię przyjętego majątku w chwili nacjonalizacji stanowiły lasy (22 ha, jak przyjmuje strona skarżąca, czy 20 ha jak przyjął organ I instancji). W tym celu należy dokonać właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ewentualnie poczynić kroki w celu pozyskania nowych dowodów, które mogą wpłynąć na rzetelne wyjaśnienie spornej kwestii. Ponadto z uwagi na okoliczność, że postępowania w sprawie toczy się w trybie §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz.51 z późn. zm.), w sytuacji kwestionowania przez skarżącego powierzchni lasów również i on winien

przedstawić posiadane przez siebie dokumenty, które będą wskazywać, na zasadność żądania i przyczynią się do właściwego wyjaśnienia przedmiotowej sprawy przez organ.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego wydano w oparciu o art. 200 w/w ustawy.

Rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, organ uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną.