Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 591/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 § 1 pkt 5, art. 145 § 1 pkt 3, art. 7, 77, 80 i 107 § 3, art. 11, art. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2014 roku do III kwartału 2016 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego radcy prawnemu R.K. – Kancelaria Radcy Prawnego w K. wynagrodzenie w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. K. była decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] czerwca 2019 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z [...] czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie umorzenia:

1) należności z tytułu składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu wypadkowo-chorobowo-macierzyńskim za okres od III kwartału 2013 r. do III kwartału 2016 r. w kwocie 2061 zł,

2) należności z tytułu składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników na funduszu emerytalno-rentowym za okres od III kwartału 2013 r. do III kwartału 2016 r. w kwocie 4233 zł,

3) z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł

przy czym utrzymanie ww. decyzji nastąpiło w zakresie dotyczącym okresu od III kwartału 2014 r., ponieważ należności za wcześniejsze kwartały uległy w toku postępowania odwoławczego przedawnieniu.

W przekonaniu Prezesa Kasy względem wnioskodawcy nie zachodziły przesłanki i okoliczności określone w przepisach art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 299) oraz rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu UE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, tj. nie stwierdzono przesłanki uzasadnionego interesu w ubieganiu się o umorzenie zaległości składkowych oraz przesłanki przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej. Uzasadniony interes zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych.

Organ zaznaczył, że rozpoznanie wniosku odbyło się zgodnie ze wskazaniem Sądu Okręgowego w [...] z wyroku z 31 marca 2017 r. Wniosek rozpoznano odnośnie należności za okres od III kwartału 2013 r., ponieważ za wcześniejsze okresy zaległości uległy przedawnieniu. Objęte postępowaniem wierzytelności zostały zabezpieczone wpisem w księdze wieczystej. Zaległości powstały wskutek niewywiązania się rolnika z obowiązku opłacania składek z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego.

Z poczynionych ustaleń wynikało, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości (gruntów rolnych, domu i zabudowań gospodarczych), a jego dochód z gospodarstwa o pow. 3,2596 ha (4,4303 ha przeliczeniowych) oszacowano (w toku postępowania odwoławczego prowadzonego w 2019 r.) na 1254,88 zł miesięcznie. Szacunkową wartość gospodarstwa określono na około 86000 zł. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ujawnione wydatki obejmują energię elektryczną (ok. 50 zł co 2 m-ce), wodę (ok. 40 zł kwartalnie), opłatę za utrzymanie rowów melioracyjnych (30 zł rocznie), podatek rolny (581 zł rocznie), przy czym rachunki z tytułu podatku rolnego, opłat za wodę i zobowiązań wobec spółki wodnej obciążone są długiem. Posiada też zadłużenie z innych tytułów, zaciągał niewielkie pożyczki na wysokie oprocentowanie. Utrzymuje się z pożytków naturalnych (płodów rolnych) oraz pożytków cywilnych (dopłat obszarowych do gruntów rolnych – około 2600 zł rocznie i dochodów ze sprzedaży płodów rolnych - około 4000 zł w 2017 r.). Ponadto w 2018 r. otrzymał z dopłat na rozwój gospodarstwa rolnego łącznie 49723,97 zł. Okoliczności te wskazują, że wnioskodawca posiada potencjalne możliwości płatnicze pozwalające na spłatę zadłużenia w ramach układu ratalnego, bez uszczerbku w zakresie zaspakajania podstawowych potrzeb bytowych. Użytkując zaś tylko część posiadanego gospodarstwa pozbawia się możliwości zwiększenia dochodu, przez co pogarsza swoje możliwości płatnicze. Wnioskodawca nie przedstawił natomiast i nie udokumentował żadnych zdarzeń losowych, które mogłyby mieć wpływ na powstawanie zadłużenia. To zaś nie było wynikiem zdarzeń losowych o nagłym charakterze, a powstało poprzez nie wywiązywanie się z obowiązku określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników związanego z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. Ustalone okoliczności nie dały podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu zadłużenia.

Organ zaznaczył, że decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy i jest wydawana w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uwzględnia się przy tym m.in. okoliczności, które spowodowały powstanie zadłużenia, w tym czy były one niezależnie od rolnika, a także sytuację materialną gospodarstwa. Poza regulacjami krajowymi konieczne było uwzględnienie również unormowań prawa unijnego, a kluczowe dla rozpoznania wniosku były regulacje ww. rozporządzenia Komisji (UE). Wymagają one przed podjęciem decyzji ustalenia przesłanki przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej oraz pozytywnej prognozy co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych. Posiadając zaś regularnie zadłużenie w KRUS od 1993 r. oraz zadłużenie z innego tytułu wnioskodawca nie spełnia przesłanki trudnej sytuacji ekonomicznej, która miałaby charakter przejściowy. Ma ona charakter stały.

Powyższa decyzja z [...] czerwca 2019 r. została zaskarżona przez J. K..

W piśmie z 21 stycznia 2020 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony na zasadzie prawa pomocy, uzupełniając skargę zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, a to art. 7, 77, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych, w szczególności odnoszących się do stanu majątkowego i zdrowotnego skarżącego, pominięcie okoliczności wskazujących na bezskuteczność dotychczasowych egzekucji, w tym wynikających z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 28 grudnia 2018 r., a także prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów państwa. Naruszenia art. 36 ust. 1 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pełnomocnik upatruje w ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu skutkującym odmową umorzenia należności pomimo istnienia ustawowych przesłanek w postaci ważnego interesu strony, a to z uwagi na brak zdolności płatniczych rolnika w ostatnich kilku latach. Pełnomocnik zauważył też, że pomoc z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa miała charakter celowy, otrzymane środki mogły być wydane tylko na określony cel.

Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, ponieważ zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2019 r. wydano z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) dalej powoływanej skrótem "p.p.s.a.". To zaś obligowało Sąd do jej uchylenia.

Na wstępie zauważyć należy, że w sprawie wniosku J. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 21 marca 2019 r. I SA/Rz 1014/18 stwierdził nieważność dwóch decyzji Prezesa Kasy, a to z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] oraz z [...] lipca 2018 r. nr [...]. W orzeczeniu tym nie dokonano merytorycznej kontroli wydanych decyzji, ponieważ stwierdzone wady kontrolowanych wówczas decyzji wymagały podjęcia rozstrzygnięcia innego rodzaju, zasadniczo natury proceduralnej. Przeprowadzona aktualnie kontrola wykazała, że zaskarżoną decyzję także wydano z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) dalej określanej skrótem "K.p.a.". Została ona bowiem wydana (podpisana) przez pracownika organu podlegającego z mocy prawa wyłączeniu od rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a to zastępcę dyrektora ds. ubezpieczeń A. M., której nazwisko widnieje również pod decyzją z [...] czerwca 2018 r. Jak zaś stanowi art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Osoba te nie mogła zatem brać udziału w wydaniu decyzji z [...] czerwca 2019 r., tj. rozpoznać wniosku rolnika (strony) o ponowne rozpatrzenie sprawy i podpisać tej decyzji.

Postępowanie przed Prezesem Kasy prowadzone było na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, która w art. 52 ust. 1 odwołuje się – w zakresie w niej nieuregulowanym – do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 300). Jak wynika z art. 83 ust. 4 ustawy systemowej, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek odwołanie nie przysługuje, ale stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a., a zatem w szczególności art. 127 i n. tej ustawy. W art. 127 § 3 K.p.a. postanowiono zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z powyższego wynika, że w postępowaniu odwoławczym decyzja nie może być wydana (podpisana) przez pracownika, który wydał ją (podpisał) w I instancji. Odmiennie taką sytuację można ocenić wyłącznie w przypadku, gdyby czynił to piastun organu - osobiście Prezes Kasy (w kwestii instytucji wyłączenia pracownika organu por. argumentację uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. II GSK 4/12, z 20 maja 2010 r. sygn. I OPS 13/09, z 22 lutego 2007 r. sygn. II GPS 2/06 (opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. sygn. P.57/07). Stwierdzone przez Sąd uchybienie stanowi podstawę do wznowienia postępowania, przez co samodzielnie rodzi konieczność uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził też, że dotychczasowe postępowanie w sprawie przeprowadzono z naruszeniem przepisów, bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, a wyciągnięte – jak dotychczas – wnioski co do losów wniosku rolnika okazały się przedwczesne. Zasadnie pełnomocnik skarżącego sformułował przeciwko decyzji zarzuty naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Skarżący ubiegał się o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, do opłacania których był zobowiązany z mocy ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolników, a to z uwagi na powierzchnię posiadanego gospodarstwa rolnego. Uwzględnienie takiego żądania może nastąpić na warunkach określonych w art. 41a cyt. ustawy. Z ust. 1 powołanego artykułu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie może mieć miejsce w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Natomiast w ust. 2 tego artykułu postanowiono, że Prezes Kasy może także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności;

2) dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności;

3) kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego.

Prezes Kasy uznał, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ w sprawie skarżącego nie wystąpiła przesłanka "uzasadnionego interesu". Podał, że istnieje ona wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem wnioskodawca uzyskuje dochody z dopłat rolniczych, ze sprzedaży płodów rolnych, w 2018 r. uzyskał także wsparcie na rozwój gospodarstwa rolnego. Ma to oznaczać, że posiada potencjalne możliwości płatnicze pozwalające na spłatę całości zadłużenia w ramach korzystnych warunków układu ratalnego. Użytkując zaś tylko część gospodarstwa rolnego pozbawia się możliwości zwiększenia dochodu i pogarsza swoje możliwości płatnicze. Ponadto zaległość zabezpieczono na majątku nieruchomym rolnika.

Zasadniczo słusznie podkreślono, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma charakter uznaniowy. Ustawodawca pozostawił organowi prawo swobodnego wyboru co do podejmowanego rozstrzygnięcia (pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy). W razie ustalenia ziszczenia się przesłanek określonych w ww. przepisach organ może, ale nie musi, wydać decyzję pozytywną dla rolnika (uwzględniającą jego żądanie), a podjęcie decyzji negatywnej samoistnie nie może być oceniane jako rozstrzygnięcie nieprawidłowe, naruszające art. 41a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy. Czynności tej można jednak swobodnie dokonać dopiero po prawidłowym ustaleniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, tj. tego, że istnieje zaległość w opłacaniu składek, a za jej umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego rolnika, jak wyglądają możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów Kasy. Ustalenie przesłanek umorzenia nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz podlega ogólnym regułom dowodowym określonym w K.p.a. Możliwość uznaniowego załatwienia sprawy pojawia się dopiero po stwierdzeniu istnienia wszystkich określonych w ustawie przesłanek. Ich brak oznacza, że decyzja odmowna ma charakter związany, wynikający z braku ustawowych podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku.

Kierunek i zakres postępowania wyjaśniającego determinują powołane przepisy, w szczególności art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W przypadku decyzji negatywnej dla rolnika szczególną rolę odgrywa jej uzasadnienie, które musi być przekonujące, aby organ nie naraził się na skuteczny (tj. podlegający uwzględnieniu) zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zarzut dowolności lub niewłaściwego ustalenia okoliczności faktycznych). Właściwa ocena okoliczności przemawiających za lub przeciw uwzględnieniu żądania może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu kompletnego materiału dowodowego oraz wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, a sformułowane na ich podstawie wnioski racjonalne i poddające się weryfikacji.

Analiza treści decyzji przez pryzmat zgromadzonych dowodów wskazuje, że nie zgromadzono dotychczas kompletnego materiału dowodowego i nie uwzględniono wszystkich okoliczności odnoszących się do "ważnego interesu" skarżącego w kontekście jego zdolności do spłaty zadłużenia i możliwości wyegzekwowania zaległych należności składkowych. Wyciągnięte na podstawie dokonanych dotychczas ustaleń wnioski nie korespondują ze zgromadzonymi dowodami, co uzasadnia uznanie ich po części jako dowolne. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy odmowa uwzględnienia wniosku nastąpiła wyłącznie z uwagi na brak ustalenia przesłanki "ważnego interesu" zobowiązanego (wówczas decyzja miałaby charakter związany, tj. zawsze musiałaby być dla wnioskodawcy negatywna), czy też interes ten istnieje, ale odmowy dokonano w ramach uznania administracyjnego. Obie powyższe kwestie zostały wymienione w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, podczas gdy z procesowego punktu widzenia nie można ich ze sobą utożsamiać. Ponadto ocena organu o braku ziszczenia się przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" jawi się w świetle zgromadzonych dowodów jako wadliwa lub co najmniej przedwczesna, a argumentów na to dostarcza sam organ w uzasadnieniu decyzji. Sformułowana pozytywna prognoza zdolności płatniczych skarżącego pozostaje w sprzeczności z dotychczasowymi działaniami organu, w szczególności w zakresie podejmowanych działań egzekucyjnych. Uchybienia te stanowią o naruszeniu przez organ przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Z przedłożonych akt wynika, że wnioskodawca od wielu lat (od 1993 r., jak zaznaczono w zaskarżonej decyzji) ma trudności w regulowaniu zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie rolnicze (zasadniczo ich nie reguluje), a Kasa regularnie dokonywała odpisu przedawnionych należności z tytułu składek. W aktach brakuje dowodów na skuteczność egzekwowania należności, a za takie nie można uznać uzyskania wpisu zabezpieczenia do księgi wieczystej, ponieważ do samej egzekucji z nieruchomości nie doszło z przyczyn wywiedzionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w piśmie z [...] grudnia 2018 r. nr [...]. Argument organu o ustalonej wartości gospodarstwa został zatem sformułowany z pominięciem stanowiska organu egzekucyjnego o trudnościach w zbyciu nieruchomości skarżącego rolnika, a w każdym razie bez odniesienia się do skutków stanowiska organu egzekucyjnego. Owa bezskuteczność egzekucji ma zapewne źródło w sytuacji materialno-bytowej skarżącego, która od wielu lat wygląda podobnie, przynajmniej oceniając to przez pryzmat przekazanych do Sądu materiałów. Podejmowane przez Kasę czynności związane z dokonywaniem odpisów przedawnionych zaległości stanowią dowód ww. stanu rzeczy, skoro pomimo wielu monitów kierowanych do rolnika ten nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku prawnego, choćby w układzie ratalnym, a organy egzekucyjne nie zdołały dotychczas niczego od niego wyegzekwować. W tych okolicznościach przyjęte pozytywne założenie na temat możliwości płatniczych skarżącego oparto na niepełnych i niepewnych prognozach wywiedzionych z obecnej jego sytuacji, bez uwzględnienia dotychczasowego stanu rzeczy. Nie oceniono realnej możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości i wpływu ewentualnej egzekucji na egzystencję rolnika. Nie wyważono, czy ewentualne uszczuplenie należności budżetowych (rezygnacja z części dochodzonej wierzytelności publicznoprawnej) poprawiłoby ogólnie sytuację, w jakiej znajduje się skarżący, w szczególności w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Wszak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyrażał obawy przed zgłoszeniem wniosku do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wypłatę transzy przyznanej pomocy, z uwagi na zagrożenie zajęciem otrzymanych środków przez organ egzekucyjny. Nie zrelatywizowano, czy jakakolwiek spłata, chociażby sugerowana przez organ forma ratalnego regulowania długu, nie pozbawi go bieżących środków do życia na minimalnym poziomie, a wynikający z akt opis warunków bytowych, w tym lokalowych, skarżącego wskazuje, że prowadzi raczej skromne życie. Przyjmując pozytywną prognozę spłaty zadłużenia nie uwzględniono wydatków bytowych na minimalnym (socjalnym) poziomie i nie odniesiono ich do ustalonego dochodu skarżącego, który uzależniony jest od jego pracy na roli. Ma to być bowiem główne źródło niewielkiego w skali roku jego dochodu. Nie ustalono też przyczyn zaciągania zobowiązań pożyczkowych na wysokie oprocentowanie (pożyczek typu "chwilówka"), w szczególności czy nie było to podyktowane brakiem środków pieniężnych (gotówki), skoro głównym źródłem dochodu skarżącego ma być sprzedaż produktów rolnych własnej produkcji. Nie uwzględniono też wyjaśnienia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że część gruntu nie jest użytkowana z powodu braku odpowiedniego sprzętu rolniczego, przez co argument organu o niewykorzystywaniu pełnego potencjału gospodarstwa nie może być uznany za trafny. Ustalenia w ww. zakresie niewątpliwie mogą mieć wpływ na ocenę "ważnego interesu" zobowiązanego w umorzeniu posiadanego zadłużenia i konieczne będzie ich dokonanie/uzupełnienie. Wszak organ wyjaśnił, że istnieje on wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, ale okoliczności tych (skutków) już konkretnie nie przeanalizował.

Organ ustalił, że dochód pieniężny wnioskodawcy wynosi około 6600 zł rocznie (z dopłat i sprzedaży produktów rolnych, co daje przeciętnie miesięcznie kwotę 550 zł, przy czym nie są dane odnoszące się do ocenianej sytuacji, tj. połowy 2019 r., kiedy wydano zaskarżoną decyzję) i 1254,88 zł szacunkowo miesięcznie z gospodarstwa rolnego. O ile jednak w pierwszym przypadku skarżący dysponuje gotówką, o tyle w drugim nie i z wartości tej nie można skutecznie prowadzić egzekucji. Przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie zaległych należności zdolności płatnicze zobowiązanego należy oceniać przez pryzmat rzeczywistych środków pieniężnych i posiadanego majątku o wymiernej wartości ekonomicznej (możliwego do spieniężenia), jakim dysponuje zobowiązany, a nie wartości wynikającychz arytmetyki statystycznej.

W aktach brakuje też dowodu, na podstawie którego ustalono, że w 2018 r. skarżący uzyskał na rozwój gospodarstwa rolnego kwotę w wysokości niemal 50.000 zł. Złożona do akt decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z 24 października 2017 r. dotyczy kwoty 60.000 zł, o której nie wiadomo, czy została wypłacona. Zawiera ona bowiem zastrzeżenie konieczności dopełnienia określonych warunków w terminie 9 miesięcy, podczas gdy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z lipca 2018 r. skarżący oświadczył, że zamierzał nabyć za te środki ciągnik, ale z obawy o zajęcie środków przez komornika nie złożył jeszcze wniosku o płatność. Nie ustalono więc, czy rzeczywiście otrzymał ww. pomoc (albo inną), a jeżeli tak, to czy przeznaczył otrzymane środki zgodnie z celem uzyskanej pomocy, na realizację konkretnego przedsięwzięcia, i jak pomoc ta wpłynęła na dochodowość gospodarstwa rolnegoi prognozę zdolności płatniczych skarżącego. Dopiero takie ustalenia w zakresie faktycznie otrzymanej pomocy można odnieść do warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. Odwołanie się przez organ do przepisów tego aktu prawnego pozostaje zresztą nieczytelne, ponieważ przytoczone w uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2018 r. argumenty mające wpływ na podjętą decyzję nie wynikają z niego wprost, w szczególności z powołanych art. 1 i art. 3 ust. 2, przez co przeprowadzenie kontroli w tym zakresie przez Sąd nie było możliwe.

Zauważyć należy też, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2019 r. narusza dyspozycję art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., ponieważ postanowiono w niej, że utrzymaniu w mocy podlega decyzja z [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2014 r. do III kwartału 2016 r., podczas gdy w decyzji pierwszej instancji była mowa o okresie od III kwartału 2013 r. Brakuje w nim zatem rozstrzygnięcia odnoszącego się do okresu od III kwartału 2013 r. do II kwartału 2014 r. W dodatku, w ostatnim zdaniu uzasadnienia podano, że decyzję pierwszej instancji utrzymano w mocy w całości. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że było to wynikiem przedawnienia się części należności, ale nie usprawiedliwiało to podjęcia rozstrzygnięcia o treści opartej na przepisie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., lecz wymagało zreformowania decyzji I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 tej ustawy. Przedawnienie się części należności oznacza bowiem przedmiotowość prowadzonego postępowania w przedmiocie udzielenia ulgi w odpowiednim zakresie. Czyniąc takie ustalenia należy mieć na uwadze treść przepisów art. 41b ust. 2 i 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, względem których w decyzji nie poczyniono dotychczas żadnych wywodów, czym uchybiono art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd uznał również, że obie wydane w sprawie decyzje naruszają art. 107 § 1 pkt 4 i § 3 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniono powodów, dla których odnośnie należności na fundusz wypadkowo-chorobowo-macierzyński, fundusz emerytalno-rentowy oraz kosztów upomnienia zastosowano różne podstawy prawne rozstrzygnięcia, szczegółowo opisane w każdym punkcie na stronie 1 decyzji. Wprawdzie przepisy K.p.a. nie określają, w jakiej części decyzji należy zawrzeć podstawę prawną rozstrzygnięcia, ale dla czytelności odbioru, a więc dla realizacji zasady zaufania i przekonywania, o których mowa w art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a., samo rozstrzygnięcie powinno stanowić oddzielną od podstawy prawnej rozstrzygnięcia część decyzji. Ewentualne jej powiązanie i wyjaśnienie powinno zostać zawarte dopiero w uzasadnieniu. Tymczasem kontrolowane decyzje wymagania tego nie spełniają, przez co odbiorca decyzji – strona, nie ma możliwości dowiedzenia się z jej treści, dlaczego wniosek odnoszący się do określonych należności, zapewne traktowanych przez wnioskodawcę globalnie jako zadłużenie z tytułu składek, podlegało rozpoznaniu w różnym trybie i w oparciu o odmienne podstawy (przesłanki).

Z podanych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania – wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach instytucji prawa pomocy, postanowiono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z uzasadnienia wyroku. Obowiązkiem Prezesa Kasy będzie w pierwszej kolejności zapewnienie właściwego standardu bezstronności przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez wyłącznie od jego rozpoznania osoby, która wydała (podpisała) decyzję w I instancji. Konieczne będzie też uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w celu jednoznacznego ustalenia przesłanek warunkujących rozpoznanie wniosku w trybie określonym w art. 41a § 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a następnie należyte uzasadnienie wydanej decyzji. Uwzględnić należy stanowisko Sądu co do zakresu związania rozstrzygnięciem określonego rodzaju (uznaniowym, związanym), w zależności od poczynionych ustaleń, konstrukcji decyzji i jej czytelności dla odbiorcy wynikający z przepisów art. 8 § 1, art. 11 i art. 107 § 1 K.p.a., a także procesowy aspekt podjętego rozstrzygnięcia wynikający z przepisów art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Stanowisko wyrażone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w piśmie z [...] grudnia 2018 r. nr [...] powinno też skłonić organ do refleksji nad przeprowadzeniem postępowania w trybie określonym w art. 41a ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, choć kwestia ta pozostaje poza granicami sprawy zainicjowanej wnioskiem rolnika w trybie art. 41a ust. 1 tej ustawy.