Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1086/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Zakładem"), decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwany dalej "K.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s.", po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku A. K., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r., nr [...], którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r. A. K. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przedkładając do sprawy dokumenty dotyczące jego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej, w tym m.in.: fakturę VAT z dnia [...] r. za energię, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. o niezaleganiu w podatkach, wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego z dnia [...] r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej oraz kserokopie: orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. o częściowej niezdolności do pracy, wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. w sprawie o rentę, pisma kierowanego do Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] r. w sprawie o rentę, świadectwa pracy wystawionego przez "G." Sp. z o.o. z dnia [...] r., kart informacyjnych dotyczących leczenia szpitalnego żony strony, zeznań podatkowych za lata [...].

Zakład, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., odmówił umorzenia należności, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony.

Zakład ustalił, że zadłużenie figurujące na koncie strony dotyczy składek A. K. na ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz że od zaległych składek należne są odsetki za zwłokę liczone od daty wymagalności poszczególnych składek do daty wygaśnięcia zobowiązania.

Uzasadniając odmowę umorzenia wskazanej należności, Zakład przywołał treść art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem". W oparciu o te przepisy, w pierwszej kolejności, Zakład stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła podstawowa przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj. całkowita nieściągalność. W odniesieniu do zobowiązań, o umorzenie których strona wniosła, nie było bowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednym z warunków stwierdzenia całkowitej nieściągalności jest m.in. ustalenie przez organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź że oczywistym jest, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie, organ uznał, że stwierdzenie nieściągalności przez właściwy organ egzekucyjny w przypadku A. K. nie będzie możliwe, gdyż ewentualne postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z uwagi na posiadanie przez stronę zarówno źródła dochodu (świadczenie rentowe), jak i majątku (nieruchomość) podlegających egzekucji.

Następnie, z uwagi na fakt, że należności dotyczą składek na ubezpieczenie własne strony, Zakład rozpoznał sprawę pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu. Wskazał, że z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń własnych Zakładu wynikało, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została z dniem [...] r. wykreślona z ewidencji. Aktualnie pobiera ona świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Ponadto podlega ona ubezpieczeniom z tytułu wykonywania umowy agencyjnej na rzecz Z. Sp. z o.o. Stwierdzono także, że A. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, będącą pracownikiem [...] z wynagrodzeniem za [...] r. w wysokości [...] zł, oraz z córką, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat oszacował on na kwotę [...] zł, natomiast koszty związane z leczeniem na kwotę [...] zł miesięcznie. Od dnia [...] r. spłaca zadłużenie wobec ZUS w ramach układu ratalnego. Ponadto A. K. oświadczył, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w [...], zaś z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynika, że jego żona choruje na [...].

W tym stanie sprawy Zakład uznał, że obecna sytuacja finansowa rodziny A. K. - z uwagi na stwierdzoną wobec niego niepełnosprawność oraz chorobę jego żony, a także ponoszone koszty leczenia - może być sytuacją trudną. Jednakże, zdaniem Zakładu, umorzenie obciążających stronę zobowiązań byłoby nieuzasadnione, gdyż z uwagi na wysokość dochodów rodziny nie można uznać, że opłacenie należności wobec ZUS, pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład zaznaczył również, że strona jest właścicielem nieruchomości i posiada źródło dochodów w postaci świadczenia rentowego, zaś fakt podlegania ubezpieczeniom z tytułu wykonywania umowy agencyjnej stwarza możliwość uzyskiwania dodatkowych środków finansowych. Zakład dodał, że podstawy do umorzenia nie stanowi również fakt ponoszenia kosztów utrzymania dorosłej córki, ponieważ strona nie udokumentowała, że istnieją względy zdrowotne uniemożliwiające dorosłemu domownikowi zarobkowanie.

Nie zgadzając się z decyzją Zakładu, pismem z dnia [...] r., A. K. wniósł o ponowne rozpoznanie jego sprawy i rzetelne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Uzasadniając swoje żądanie, strona wskazała, że decyzja Zakładu jest nie do przyjęcia, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wyegzekwował dopłatę do ubezpieczenia emerytalno-rentowego, pomimo wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., który jednoznacznie stwierdził, że przepis odmowy świadczenia rentowego jest bezprawny (art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia lub nie później niż w ciągu 18-stu miesięcy od ustania okresów składkowych, bądź nieskładkowych - ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.)). Nadmienił także, że należy zwrócić uwagę na fakt poświadczenia nieprawdy przez orzecznika ZUS, co, jego zdaniem, zostało udowodnione wyrokiem sądowym.

Zakład, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uznał, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] r. jest prawidłowe, zaś powołane przez stronę okoliczności nie dają podstaw do zmiany tej decyzji. Zasadnie bowiem orzeczono, że brak jest możliwości umorzenia długu strony z uwagi na całkowitą nieściągalność. Ustawodawca wymienił przesłanki całkowitej nieściągalności w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje, że nie została spełniona żadna z nich.

Organ podzielił także wyrażone w decyzji z dnia [...] r. stanowisko co do oceny sytuacji strony w oparciu o przesłanki wymienione w § 3 rozporządzenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego przyznanego na stałe oraz wykonuje pracę w ramach umowy agencyjnej. Małżonka strony również uzyskuje stałe dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Na utrzymaniu mają oni dorosłą, niepracującą córkę, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z uzyskiwanych środków ponoszone są koszty utrzymania, w tym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, i koszty leczenia małżonki A. K. oraz spłacane jest jego zadłużenie wobec ZUS w ramach układu ratalnego w kwocie ponad [...] zł miesięcznie. Taki stan rzeczy uzasadnia przyjęcie, że sytuacja finansowa rodziny strony jakkolwiek trudna, to jednak nie oznacza stanu ubóstwa. Organ zaznaczył przy tym, że jeżeli obecnie kwota ustalonych przez Zakład rat jest dla budżetu domowego strony zbyt wysoka, może ona wystąpić z wnioskiem o ich zmniejszenie.

Odnosząc się zaś do powołanego przez A. K. wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...], Zakład stwierdził, że na mocy tego wyroku stronie zostało przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] r. na stałe. Orzeczenie to jest prawomocne i wywołuje określone w nim skutki prawne, niezależnie od tego, czy strony postępowania są zadowolone z tego rozstrzygnięcia, czy też nie. Natomiast podnoszone przez stronę zarzuty, dotyczące tego postępowania, nie mają wpływu na postępowanie w sprawie o umorzenie i dlatego nie mogły być w tym zakresie brane pod uwagę. Z kolei, w kwestii obciążenia strony składkami na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres do [...] r. stanowisko Zakładu wyrażone w decyzji z [...] r. nr [...] było przedmiotem rozpoznania przez sąd, który potwierdził prawidłowość działania ZUS wyrokami: Sądu Okręgowego w [...] Wydziału [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...].

Pismem z dnia [...] r. zatytułowanym "Pozew", A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu z dnia [...] r., wskazując, że (cyt.): "1. Wnoszę o unieważnienie wyegzekwowanej należności od K. A. za ubezpieczenie emerytalno-rentowe [...] r. [...] r. i wyrównanie poniesionych kosztów spłaty ratalnej. 2. Z rygorem natychmiastowego wykonania".

W uzasadnieniu skarżący podał, że przystępując do ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wypełnił deklarację przystąpienia zgodnie z przepisami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaś Zakład – uznając za prawidłowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności - narzucił skarżącemu swoją wolę, poprzez nadanie kodu płatności składek zdrowotnych. Skarżący podniósł również, że lekarz orzecznik Zakładu poświadczył nieprawdę, co zostało udowodnione wyrokiem Sądu z dnia [...] r.

Do skargi skarżący załączył kopie: orzeczenia o niepełnosprawności z [...] r., decyzji Zakładu z [...] r. o odmowie przyznania renty, wyroku Sądu Okręgowego w [...] – [...] Wydział [...] z [...] r., pisma Zakładu z [...] r., umowy Nr [...] z dnia [...] r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu wniósł o jej oddalenie, wskazując na brak merytorycznych zarzutów pod adresem decyzji Zakładu z dnia [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Na wstępie, z uwagi na podniesiony w osnowie skargi zakres żądania skarżącego, wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich legalności. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga podlega oddaleniu, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem, nie dostarczyła podstaw do przyjęcia, że akt ten narusza prawo w sposób, który uzasadniałby usunięcie go z obrotu prawnego.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (vide: art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 u.s.u.s.). Przy czym, w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanego), ustawodawca pozostawił Zakładowi swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Rzeczą sądu administracyjnego jest zaś przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności. Sąd nie może natomiast nakazać Zakładowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu.

W rozpatrywanej sprawie Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że Zakład działał prawidłowo.

Zgodnie z art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych (vide m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Nie ma wobec tego wątpliwości, że w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona winna aktywnie - co miało miejsce w niniejszej sprawie - uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ rozstrzygnięcia korzystnego dla zobowiązanego. Istotą postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o umorzenie zadłużenia wobec ZUS jest precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i zdrowotnym strony oraz o jej potencjalnych możliwościach finansowych (w tym zarobkowych).

Z akt sprawy wynika, że skarżący aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (z dniem [...] r. została ona wykreślona z ewidencji), natomiast pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, a ponadto podlega ubezpieczeniom z tytułu wykonywania umowy agencyjnej na rzecz Z. Sp. z o.o. Skarżący spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w [...], zaś wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, będącą pracownikiem [...] z wynagrodzeniem za [...] r. w wysokości [...] zł oraz z córką, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Szacowane przez skarżącego wydatki z tytułu miesięcznych opłat stanowią kwotę [...] zł, natomiast koszty związane z leczeniem ok. [...] zł miesięcznie. Od dnia [...] r. spłaca on zadłużenie wobec ZUS w ramach układu ratalnego. Żona skarżącego choruje na [...].

W tym stanie rzeczy uznać należy, że organ prawidłowo stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., albowiem w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność długu. Na dzień wydawania obu decyzji zarówno skarżący, jak i jego żona posiadali stałe źródło dochodu (renta skarżącego, wynagrodzenie ze stosunku pracy), a skarżący jest ponadto jest dysponentem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Istnieje zatem majątek dający możliwość przeprowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Trafnie też, w opinii Sądu, Zakład ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w § 3 rozporządzenia. Zdaniem Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, organ uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności, jakie w sprawie dało się ustalić. W szczególności, zasadnie stwierdził, że jakkolwiek opisany powyżej stan faktyczny wskazuje na trudną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, to jednak nie jest wystarczający do uznania, że strona znajduje się w tak skrajnie ciężkiej sytuacji, która uniemożliwia jej i jej bliskim zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych (stan ubóstwa). Organ zaznaczył przy tym, że w przypadku uznania, że kwota ustalonych przez Zakład rat jest obecnie dla budżetu domowego skarżącego zbyt wysoka, może on wystąpić z wnioskiem o ich zmniejszenie.

Według Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnień decyzji. Nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Skarżący nie wykazał, aby w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności dające podstawę uwzględnienia jego wniosku.

Podkreślić przy tym należy, że umorzenie zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 858/10, LEX nr 751728), a taka sytuacja - jak wykazał organ - w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Na koniec, odnosząc się do powołanych w skardze okoliczności dotyczących podjęcia orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS o stanie zdrowia skarżącego oraz nałożenia na skarżącego obowiązku opłacania składek ZUS, jak również załączonych do skargi dokumentów, wskazać należy, że nie mają one wpływu na postępowanie w sprawie o umorzenie należności składkowych i dlatego nie mogły być w tym zakresie brane pod uwagę. W postępowaniu takim bada się bowiem jedynie spełnienie, przewidzianych w przywołanych wcześniej przepisach art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o umorzenie należności.

Na marginesie zaznaczyć jednak należy, że - jak to podano w zaskarżonej decyzji - kwestia zasadności obciążenia skarżącego składkami na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres do [...] r. została rozpoznana w odrębnym postępowaniu, zakończonym decyzją Zakładu z dnia [...] r. nr [...], która następnie została zweryfikowana przez właściwe w tym zakresie sądy powszechne, tj. Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] (wyrok z dnia [...] r., sygn. akt [...]) oraz Sąd Apelacyjny w [...] (wyrok z dnia [...] r., sygn. akt [...])

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.