Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 608/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 71 "b" ust. 1a, ust. 3, ust. 6
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję [...] Kuratora Oświaty z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego I. uchyla decyzję zaskarżoną oraz decyzję ja poprzedzającą, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, III. zasądza od [...] Kuratora Oświaty na rzecz skarżącego A. G. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] [...] Kuratora Oświaty z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008 roku w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno - pedagogicznych (Dz. U. z 2008r. Nr 173, poz. 1072) po rozpatrzeniu odwołania A. G. z dnia 14 czerwca 2010 roku od orzeczenia o odmowie uchylenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego Nr [...] wydanego w dniu [...] przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną nr 5 we W., utrzymano w mocy zaskarżone orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] wydane w dniu [...] przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną nr 5 we W.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że w dniu [...] decyzją nr [...] [...] Kurator Oświaty uchylił zaskarżone orzeczenie o odmowie uchylenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] wydane w dniu [...] przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną nr 5 we W. i przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W związku z powyższym M. i A. G. w dniu 28 kwietnia 2010 r. złożyli wniosek do Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej nr 5 we W. o ponowne zweryfikowanie zaleceń zawartych w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] o potrzebie kształcenia specjalnego, wydanych dla syna M. G. , urodzonego [...] we W. W celu umożliwienia chłopcu skutecznej edukacji rodzice zaproponowali rozszerzenie zakresu zaleceń o dodanie dwóch nowych form pomocy: włączenia do zajęć edukacyjnych terapii behawioralnej i asystenta "cienia" (nauczyciela wspomagającego, indywidualnego opiekuna, lub pracownika niepedagogicznego), tj. osoby, która podczas zajęć dydaktycznych indywidualnie wspierała dziecko. Państwo G. sugerują, aby asystentem ich dziecka mógł być rodzic osoba wskazana przez rodziców.

We wniosku rodzice podają, że ich syn M. G. aktualnie jest uczniem klasy Szkoły Podstawowej nr 75 z Oddziałami Integracyjnymi w Zespole Szkół nr 21 W. (w I półroczu roku szkolnego 2009/2010 uczęszczał do klasy Ic Szkół Podstawowej nr 43 z Oddziałami Integracyjnymi w Zespole Szkół nr 11 we W.), posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na zdiagnozowany autyzm wczesnodziecięcy.

H. W. , dyrektor Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej Nr 5 we W., zarządzeniem z dnia 13 maja 2010 r., powołała Zespół Orzekający w składzie: H. W. - przewodnicząca, E. P. - psycholog, K. G. – M. - pedagog, E. J. – P. - logopeda i E. M. - lekarz. Wnioskodawca został skutecznie powiadomiony o terminie posiedzenia zespołu, pismem nr PPP 5/52/2010 z dnia 13 maja 2010 r., i uczestniczył w posiedzeniu.

Posiedzenie Zespołu odbyło się 24 maja 2010r. i w tym samym dniu Zespół wydał orzeczenie Nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym rozszerzył zakres zaleceń, w stosunku do poprzedniego orzeczenia Nr [...] z dnia [...] o terapię behawioralną. W uzasadnieniu członkowie Zespołu podali, że włączenie terapii behawioralnej do programu rewalidacyjno - edukacyjnego w oddziale integracyjnym, ułatwi dziecku redukcję zachowań trudnych i przyczyni się do rozwoju umiejętności poznawczych i społecznych.

W dniu 14 czerwca 2010 r. A. G. odwołał się do Kuratora Oświaty we W., za pośrednictwem Zespołu Orzekającego działającego w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznego Nr 5, od orzeczenia nr [...] z dnia [...] o potrzebie kształcenia specjalnego. W uzasadnieniu odwołania zarzucił nieprzyznanie M. G. indywidualnego opiekuna - asystenta, pomocy dydaktycznej, indywidualnego nauczyciela lub pracownika niepedagogicznego — wspomagającego proces edukacji i rozwój zachowań społecznych dziecka w trakcie zajęć edukacyjnych.

Dyrektor Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej nr 5 we W., H. W. , zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2010 r. powołała Zespół Orzekający w składzie: H. W. - przewodnicząca, E. P. - psycholog, K. G. – M. - pedagog i E. M. - lekarz. Zespół rozpatrzył odwołanie A. G. w dniu 28 czerwca 2010 r. Wnioskodawca powiadomiony o terminie posiedzenia Zespołu, pismem nr PPP 5/67/2010 z dnia 18 czerwca 2010 r. nie wziął udziału. W sporządzonym Protokole nr 135/2009/2010 z dnia 28 czerwca 2010r. członkowie Zespołu podjęli jednogłośnie decyzję o nieuwzględnieniu roszczeń ojca dziecka, tj. A. G. , wniesionych w odwołaniu od orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ; nr [...] z dnia [...] i przekazaniu odwołania wraz z aktami sprawy Kuratorowi Oświaty. W uzasadnieniu podali brak podstawy prawnej umożliwiającej wpisanie do orzeczenia zalecenia przyznania dziecku objętemu kształceniem specjalnym asystenta - "cienia", wspierającego ucznia podczas zajęć edukacyjnych. Do akt dołączono:

- pismo nr ZS-21/0613/10/125 z dnia 7 kwietnia 2010 r. dyrektora Zespołu, M. K., informujące, że M. G. jest uczniem klasy I integracyjnej w Szkole Podstawowej nr 75 i podczas zajęć towarzyszy dziecku i wspomaga wolontariuszka wskazana przez rodziców ucznia. W wyjątkowych sytuacjach rolę wolontariuszki pełni mama chłopca;

- opinię opisową z dnia 21 czerwca 2010 r. dotyczącą postępów dziecka w zakresie rozwoju emocjonalnego i poznawczego w II semestrze roku szkolnego 2009/2010.

Organ II instancji zważył co następuje:

W I semestrze roku szkolnego 2009/2010 M. G. był uczniem klasy Ic Szkoły Podstawowej nr 43 z Oddziałami Integracyjnymi w Zespole Szkół nr 11 we W. W semestrze II kontynuował naukę w klasie Ic Szkoły Podstawowej nr 75 z Oddziałami Integracyjnymi w Zespole Szkół nr 21 we W. Chłopiec posiada orzeczenie nr [...] z dnia [...] ze względu na zdiagnozowany autyzm wczesnodziecięcy. Dnia 10 grudnia 2009r. M. i A. G. złożyli wniosek do Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej nr 5 o zmianę zaleceń w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] o potrzebie kształcenia specjalnego poprzez dodanie do zaleceń dodatkowej formy wspomagania syna M., tj. asystenta - cienia. Zespół orzekający Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej nr 5 nie uwzględnił prośby rodziców i mocą orzeczenia nr [...] wydanego w dniu [...] podtrzymał wydane uprzednio zalecenia. Powyższe orzeczenie ze względu na błędy formalne zostało uchylone przez [...] Kuratora Oświaty i przekazane do ponownego rozpatrzenia. Państwo G. w dniu w dniu 28 kwietnia 2010 r. złożyli wniosek do Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej nr 5 we W. o zweryfikowanie zaleceń zawartych w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] i dodanie dwóch nowych form pomocy: włączenia technik behawioralnych do procesu rewalidacyjno - edukacyjnego oraz przyznania indywidualnego nauczyciela wspomagającego syna M. w czasie lekcji. Poradnia pozytywnie rozpatrzyła pierwszą propozycję rodziców, rozszerzając zakres zaleceń o techniki behawioralne w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] natomiast zajęła negatywne stanowisko w stosunku do drugiej propozycji ze względu na brak uregulowań, prawnych. W uzasadnieniu Zespół orzekający stwierdził, powołując się na opinię dyrektora Szkoły Podstawowej nr 75, że M. korzysta z pomocy asystenta - wolontariusza, którego zapewniła szkoła. Chłopiec czyni postępy na miarę swoich możliwości.

Organ II instancji uważa, że M. G. w oddziale integracyjnym Szkoły Podstawowej nr 75 w Zespole Szkół nr 21 posiada opiekę spełniającą oczekiwania rodziców-nauczyciela prowadzącego zajęcia edukacyjne, nauczyciela wspomagającego uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego w oddziale integracyjnym oraz do wyłącznej dyspozycji indywidualnego wolontariusza. Ze względu na brak w przepisach prawnych resortu edukacji stanowiska asystenta "cienia" lub stanowiska o innej nazwie, przeznaczonego do indywidualnego wsparcia dziecka w trakcje zajęć edukacyjno-rewalidacyjnych - art. 42 ust. 3 (tabela z wykazem stanowisk pedagogicznych) ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 ze zm.) oraz w oświatowych rozporządzeniach wykonawczych dotyczących wspomagania rozwoju dziecka nie przewidziano stanowiska asystenta ucznia lub indywidualnego nauczyciela. Takiej formy pomocy dziecku nie przewiduje również rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 11, poz. 114 ze zm.).

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję A. G. wniósł o jej uchylenie w całości. Zarzucił, że brak rozstrzygnięcia polegającego na przyznaniu synowi skarżącego nauczyciela wspomagającego (asystenta "cienia") stanowi przykład zastosowania przez organ błędnej i niekorzystnej dla syna wykładni przepisów. Wskazując różne akty prawne normujące przedmiotową sprawę stwierdził, że ich treść umożliwia korzystną dla sytuacji syna interpretację. Zarzucił ponadto, że organ pierwszej instancji nie wykonał zaleceń zawartych w decyzji kasacyjnej [...] Kuratora Oświaty z dnia [...], nr [...]. Stwierdził, że postępowanie naruszało zasadę szybkości wynikającą z art. 12 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę [...] Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie. Dodano, że po zmianie szkoły uczniowi został przydzielony asystent, a faktycznie dwóch asystentów. Jedne M. P. , a drugi matka ucznia. Uzasadnia to zdaniem organu, oddalenie skargi i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów (administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przedmiotem kognicji Sądu wywołanej skargą jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny sprawując - w myśl art. 3 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej ustawa p.p.s.a.- kontrolę działalności administracji publicznej i stosując środki określone w ustawie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z przepisem art. 71b ust. 1a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r poz. 256, z późn. zm.), indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do przedszkola lub szkoły. W myśl przepisu art. 71b ust. 3 ustawy orzeczenia m.in. o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego albo indywidualnego nauczania zgodnie z odrębnymi przepisami wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych.

Zgodnie z przepisami art. 15 ust. 1 i 2 ustawy nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia, a obowiązek szkolny trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. W istocie zatem złożony wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania był wnioskiem złożonym przez małoletniego M. G. przez jego opiekunów prawnych.

Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji musi być odniesiona do ustawy o systemie oświaty oraz do mającego w sprawie zastosowania rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. nr 173, poz. 1072).

Przepis art. 71 "b" ust. 6 ustawy określa materie, które regulować ma wydane na jego podstawie rozporządzenie zaliczając do nich m.in. skład zespołów orzekających, tryb ich powoływania, szczegółowe zasady działania tych zespołów i tryb postępowania odwoławczego, a także szczegółowe zasady kierowania dzieci i młodzieży do kształcenia specjalnego, indywidualnego i rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania.

Przystępując do oceny zaskarżonych rozstrzygnięć należy przypomnieć, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego M. G. z dnia [...], nr [...] zostało wydane w wyniku uchylenia decyzją [...] Kuratora Oświaty z dnia [...], nr [...] orzeczenia Zespołu Orzekającego z dnia [...], nr [...] o odmowie uchylenia orzeczenia Zespołu Orzekającego z dnia [...] o potrzebie kształcenia specjalnego (nr[...]).

Należy dodać, że w trakcie postępowania administracyjnego rodzice małoletniego M. G. domagali się zmiany pierwotnego orzeczenia m.in. poprzez dodanie zalecenia udziału asystenta "cienia" w zajęciach edukacyjnych syna w szkole integracyjnej.

Uchylając orzeczenie Zespołu z dnia [...] o odmowie uchylenia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji organ odwoławczy zawarł w decyzji kasacyjnej z dnia [...] następujące zalecenie:

"Jednocześnie wskazane jest przeprowadzenie szczegółowego postępowania wyjaśniającego, co do zasadności wprowadzenia zmian w zaleceniach orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nr [...] z dnia [...] Organ I instancji zobowiązany jest uzasadnić, czy pedagog specjalny zatrudniony dodatkowo w oddziale integracyjnym Szkoły Podstawowej nr 43 (oprócz nauczyciela nauczania zintegrowanego) jest osobą, która w sposób profesjonalny wspiera rozwój ucznia z autyzmem, czy obecność trzeciego nauczyciela na zajęciach edukacyjnych - do wyłącznej dyspozycji dziecka z autyzmem - jest konieczna".

Z powyższego wynika, że organ odwoławczy uchylił zaskarżone doń orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji m.in. dlatego, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ I instancji nie jest wprawdzie związany oceną czy stanowiskiem wyrażonym przez organ odwoławczy, ale – nie może uchylić się od ustosunkowania się do jego treści, przeprowadzenia jego analizy i na tej podstawie, podjęcia samodzielnego rozstrzygnięcia sprawy wraz z ustosunkowaniem się do stanowiska organu odwoławczego. Z treści orzeczenia z dnia [...] wynika, że zalecenia organu odwoławczego zawarte w decyzji kasacyjnej z dnia [...] nie były w ogóle brane pod uwagę przy ferowaniu nowego rozstrzygnięcia z dnia [...], a organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy zaskarżone orzeczenie wskazane uchybienie zaakceptował. Nie wyjaśnił przy tym powodów zmiany swojego stanowiska w sprawie. Powyższe należy zakwalifikować w kategoriach naruszenia zasady praworządności (na podstawie tych samych przepisów organ dopuszcza możliwość wydania dwóch wykluczających się orzeczeń) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Kolejna sprawa dotyczy oceny dokumentacji dołączonej przez organ do akt administracyjnych. Otóż, zgodnie z treścią § 7 ust. 1 i 3 rozporządzenia z 18 września 2008r. zespół wydaje orzeczenie oraz opinię większością głosów (ust. 1). Z posiedzenia zespołu sporządza się protokół. Protokół zawiera w szczególności informację o podjętym rozstrzygnięciu wraz z uzasadnieniem oraz informację o zgłoszonym przez członka zespołu innym stanowisku dotyczącym podjętego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem. Protokół podpisują przewodniczący i członkowie zespołu (ust. 3).

W treści protokołu nr 137/2009/2010 z dnia 28 czerwca 2010r. dotyczącego przegłosowania decyzji o nieuwzględnienie odwołania A. G. od orzeczenia Zespołu z dnia [...] o potrzebie kształcenia specjalnego brak podpisów przewodniczącego i członków Zespołu. Z uwagi na to, że dołączony do akt sprawy dokument jest kserokopią oryginału, Sąd nie jest w stanie ocenić, czy wskazane uchybienie w postaci braku podpisów wynika z jakości dostarczonej kopii, czy też odzwierciedla rzeczywisty stan rzeczy w postaci braku podpisów na oryginale.

Sprawa ta, wymagając wyjaśnienia, stanowi samoistny powód uchylenia kwestionowanych rozstrzygnięć.

Należy ponadto zwrócić uwagę, że protokół winien być tak sporządzony aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Ani uzasadnienie orzeczenia zespołu, ani treść protokołu z dnia 28 czerwca 2010r., nie obrazują istoty wszystkich diagnoz z poszczególnych specjalności, co do przedmiotu sprawy. Wobec braku diagnoz pisemnych, można tylko domyślać się, iż były zgłoszone w formie ustnej, lecz nie zostały utrwalone i w nawiązaniu do poszczególnych specjalności, a nadano im formę diagnozy zbiorczej oceniającej możliwości rozwojowe i potencjał dziecka.

Sąd nie mógł uwzględnić wniosku organu o umorzenie postępowania, gdyż w związku z podtrzymaniem skargi przez skarżącego nie ustała przyczyna materialnoprawna wymagająca rozstrzygnięcia co do istoty (przyznania lub odmowy przyznania osoby wspomagającej ucznia w formie zalecenia stanowiącego treść orzeczenia).

Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż z treści wniosku zawartego w skardze wynika, że skarżący, nie kwestionując zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego domagał się ich uzupełnienia o nową formę pomocy: przyznanie indywidualnego nauczyciela wspomagającego syna. Ze względu na brak w osnowie wyraźnego rozstrzygnięcia tej kwestii – z uwagi na żądanie skargi – Sąd musiał orzekać co do całości rozstrzygnięcia.

Rozpatrując po raz kolejny sprawę organ uwzględni zalecenia zawarte w niniejszym wyroku.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.