Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1052/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2017 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek oraz rozłożenia na raty kwoty należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 28 października 2015 r. J.C. (dalej strona, skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przyznanie ulgi poprzez umorzenie odsetek od zadłużenia z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz o rozłożenie istniejącej zaległości na miesięczne raty w wysokości 500 zł każda.

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r. w pkt 1 odmówił umorzenia odsetek ustawowych, w pkt 2 rozłożył na raty kwotę należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości należność główna 36.319,64 zł, odsetki ustawowe na dzień wydania decyzji 14.053,18 zł, w pkt 3 ustalił terminy zapłaty poszczególnych rat przez okres 13 miesięcy, w pkt 4 do kwoty wymienionej w pkt 1 dodał odsetki powstałe od dnia następnego po dniu 11 stycznia 2016 r. do dokonania wpłaty ostatniej raty. Organ uznał, że jednorazowa spłata zadłużenia mogłaby się wiązać z trudnościami dlatego uwzględnił wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty, natomiast odmowę umorzenia odsetek uzasadnił brakiem podstaw prawnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego skoro organ uprawniony jest do umorzenia należności łącznie z odsetkami, to uprawniony jest także do umorzenia samych odsetek. Ponadto w ocenie organu pkt 4 decyzji został sformułowany w sposób nieprecyzyjny, bowiem nie wiadomo od jakiej kwoty należy liczyć odsetki. Nadto nie określono kwoty odsetek.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 2 pkt 9 i 10, art. 30 ust. 2, art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2016r, poz. 169, zwana dalej "ustawą") organ I instancji:

1) odmówił umorzenia odsetek ustawowych naliczonych do dnia 31 grudnia 2015 r. w wysokości 13.997,45 zł wyliczonych od kwoty 36.319,64 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie wyliczonych za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 9 maja 2016 r. w kwocie 905,50 zł (pomniejszonych o wpłaty w łącznej kwocie 1.156,48 zł).

2) rozłożył na raty kwotę należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości: należność główna: 36.319,64 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie na dzień wydania niniejszej decyzji tj. 13.746,47 zł.

3 ustalił terminy spłat poszczególnych rat do końca każdego miesiąca od 31 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. po 500 zł oraz do 31 maja 2017r pozostałą kwotę do spłaty. Organ wskazał, że w harmonogramie określił wysokość rat pozostających do spłaty w układzie ratalnym przez okres 13 miesięcy, przy czym spłata należności ujętej w ostatniej racie harmonogramu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie może zostać rozłożona na dalsze raty w drodze decyzji zmieniającej, jeśli nie później niż w terminie płatności przedostatniej raty dłużnik wykaże w odrębnie złożonym wniosku, popartym stosowną dokumentacją, brak możliwości jednorazowej spłaty tej kwoty. W przypadku braku takiego wniosku organ uzna, iż przedmiotowa należność zostanie spłacona w całości w terminie wyznaczonym w harmonogramie.

4. do kwoty wymienionej w pkt 2 dodano odsetki powstałe od dnia następnego po dniu 9 maja 2016 r. do dnia dokonania wpłaty ostatniej raty.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje ulgę w postaci umorzenia należności, rozłożenia jej na raty, odroczenia terminu spłaty, jako wyjątek od określonej w art. 27 tej ustawy zasady, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Oznacza to, że nawet wystąpienie u dłużnika szczególnych sytuacji dochodowych lub rodzinnych nie rodzi roszczenia do którejkolwiek z ulg. Następnie na podstawie oświadczeń J.C. dotyczących jego sytuacji materialno-bytowej oraz przedstawionych przez niego dokumentów organ ustalił, że ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, aktualnie przebywa za granicą i tam też pracuje. Uzyskuje dochód netto w wysokości 1230 [...] (tj. 6875,82 zł). Zobowiązany regularnie płaci alimenty na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie. Ponadto ponosi koszty stałe tj. opłata za wynajem pokoju, media, telefon, Internet w łącznej wysokości 420 GBP (2347,84 zł), posiada zobowiązanie finansowe w postaci kredytu, który reguluje w ratach po 100,00 [...] miesięcznie. Ponosi także koszty stałe związane z dojazdem do miejsca pracy w wysokości 100 - 150 [...] miesięcznie. Skarżący oświadczył również, iż spłaca zadłużenie alimentacyjne bezpośrednio u Komornika Sądowego w wysokości 100 [...] miesięcznie. Ponadto nie jest osobą niepełnosprawną i nie ponosi stałych, wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji.

Następnie organ podkreślił, że powstanie zadłużenia i obowiązku jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Fakt wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwolnił go z tego obowiązku. Nie jest to bowiem pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń z tytułu alimentów od zobowiązanego. Wskazał, że uregulowanie zawarte w art. 30 ust. 2 ustawy dające możliwość m.in. umorzenia odsetek ustawowych ma charakter wyjątkowy i sam niski dochód, brak majątku nie mogą być jedyną i wyłączną przesłanką do zastosowania wnioskowanej ulgi. Na podstawie całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie organ uznał, że sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednakże nie jest wyjątkowa, co powoduje, że nie można stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie ulgi wskazanej w art. 30 ust. 2 jest formą wsparcia dla osób, które znajdują się w nadzwyczajnej sytuacji życiowej. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymywaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową i nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Wobec powyższego organ stwierdził, że nie zachodzą szczególne przyczyny, dla których można by zastosować ulgę w postaci wnioskowanego umorzenia ustawowych odsetek. Natomiast, zdaniem organu, jednorazowa spłata zadłużenia z ww. tytułu mogłaby się wiązać z trudnościami po stronie zobowiązanego, co uzasadniało rozłożenie na raty kwoty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wysokości po 500 zł miesięcznie. Ponadto stwierdzono, że kwota odsetek ustawowych naliczonych do dnia 31 grudnia 2015 r. od kwoty 36.319,64 zł wynosiła 13.997,45 zł (stawka 13% w skali roku w okresie od dnia powstania zobowiązania do dnia 22 grudnia 2014 r.; stawka 8 % w skali roku w okresie od dnia 23 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r.). Natomiast w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do 9 maja 2016 r. naliczane były odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 905,50 zł (stawka 7 % w skali roku). Według obecnie obowiązujących przepisów powyższe odsetki zostały pomniejszone o wpłaty w łącznej kwocie 1156,48 zł.

Pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie od powyższej decyzji w całości co do pkt 1 i 4 oraz co do pkt 3 w części, w której organ nie rozłożył na rat pozostałej do spłaty kwoty (pkt 13 tabeli przy pkt 3 decyzji), domagając się jej zmiany i uwzględnienie wniosku.

W uzasadnieniu wskazano, że rozłożenie na raty nie obejmuje całości należności lecz jedynie jej część (6000 zł). Trzynasta rata płatna w maju 2017 r. ma wynieść różnicę między całością zadłużenia a kwotą 6000 zł. Zarzucono, że przy rozpoznawaniu wniosku nie uwzględniono i nie zbadano zarzutu zawartego w poprzednim odwołaniu, że dla wnioskodawcy powołany został kurator dla nieznanego z miejsca pobytu. Jednakowoż zaznaczono, ze kurator ten nie odebrał żadnej przesyłki, o fakcie swego powołania na kuratora dowiedział się dopiero w 2015 r., a nadto kurator ów od wielu lat nie mieszka w Polsce. Stosowne oświadczenie tego rzekomego kuratora zalega w aktach sprawy oraz zostało przesłane także do sądu, który go ustanowił. W efekcie skarżący nie posiadał wiedzy o fakcie prowadzenia przeciwko niemu szeregu postępowań, zaczynając od sprawy o alimenty (zakończonej wyrokiem zaocznym), a kończąc na sprawie o nakazanie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej akcentowano, że skarżący nie uchylał się od płacenia alimentów, natomiast matka dziecka nie chciała utrzymywać z nim się żadnych kontaktów i nie powiadomiła go o miejscu swego pobytu z dzieckiem, nigdy nie artykułowała potrzeb małoletniego. Skarżący po tym jak dowiedział się, że zaocznie toczyły się sprawy o alimenty nie uchyla się od odpowiedzialności, w szczególności dobrowolnie, co miesiąc płaci alimenty, chce także zwrócić na rzecz funduszu należność główną. Uważa jednak, że gdyby w sprawie nie doszło do takich komplikacji, zobowiązanie nie urosło by do takich rozmiarów. Zdaniem pełnomocnika wniosek jest uzasadniony nie tylko sytuacją dochodową i rodzinną wnioskodawcy, ale także względami słusznościowymi i postawą skarżącego w toku niniejszego postępowania. W oparciu właśnie o zasadę słuszności, istnieją przesłanki do nie obciążania skarżącego odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które nie powstało z jego winy. Skoro obiektywnie nie można skarżącemu zarzucić, że wiedział o konkretnym obowiązku alimentacji i świadomie, celowo unikał jego realizacji - to słuszność i zasada zaufania obywateli do państwa uzasadniają zwolnienie z obowiązku zapłaty odsetek. Ponadto jako niezrozumiały uznano pkt 4 decyzji, w kwestii kwoty od jakiej będą wyliczane odsetki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium przedstawiło przebieg postępowania oraz przywołało regulację art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy dotyczące obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami oraz możliwość zastosowania ulg w ich spłacie. Wskazało że instytucja umorzenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty wskazanych należności skonstruowana została w oparciu o uznanie administracyjne, co pozwala organowi na wybór konsekwencji zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Zatem organ powinien przeprowadzić postępowanie co do przesłanek w przepisie tym określonych, podlegającej badaniu pod kątem oceny indywidualnej. Następnie organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji co do sytuacji rodzinnej, dochodowej oraz ponoszonych kosztów utrzymania. Zdaniem Kolegium sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna, aby można było przypisać cechy "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Występowanie bowiem samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia odsetek. Umorzenie jest największym uprawnieniem, a realizacja wypłat z funduszu alimentacyjnego pochodzi ze środków publicznych dlatego objęte są szczególnym reżimem.

Ustosunkowując się do podnoszonych przez stronę okoliczności związanych z brakiem wiedzy o toczących się postępowaniach alimentacyjnych i brakiem odbioru korespondencji przez ustanowionego w sprawie kuratora Kolegium wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się wyjaśnienie, z którego wynika, że siostra strony została ustanowiona kuratorem w dniu 5 stycznia 2011 r. na mocy prawomocnego z dniem 27 stycznia 2011 r. postanowienia Sądu Rejonowego w M. - sygn. akt [...]. Zgodnie z oświadczeniem kuratora wyjechała ona z Polski w czerwcu 2011 r., a więc po dacie, w której została ustanowiona kuratorem. Natomiast pismem z dnia 2 marca 2011 r. osobiście odebranym przez kuratora w dniu 8 marca 2011 r. kurator została zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz pouczona o obowiązku zawiadomienia organu o każdej zmianie adresu zgodnie z art. 41 § 1 KPA z zagrożeniem, że w razie zaniedbania tego obowiązku doręczenia pisma pod adres ostatnio organowi znany ma skutek prawny. Wobec tego za niezasadny Kolegium uznało wniosek o umorzenie odsetek w oparciu o zasadę słuszności, które nie powstały z jego winy. Jednocześnie Kolegium wskazało, że pkt 4 decyzji wskazuje na konieczność doliczenia odsetek powstałych po 9 maja 2016 r., które nalicza się od należności głównej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zarzucił

1. naruszenie art. 30 ust 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez niezastosowanie, albowiem organ nie poczynił właściwych ustaleń faktycznych, nadto odmowę wydania decyzji oparł na lakonicznym uzasadnieniu, w skutek czego nie jest możliwym skuteczna kontrola instancyjna słuszności i legalności wydanej decyzji,

2. naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez niezastosowanie/niewłaściwe zastosowanie, poprzez wydanie decyzji na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego, oraz z pominięciem zasady praworządności, z naruszeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - a naruszenie to miało istotny charakter, albowiem organ wadliwie nie zastosował prawa materialnego, a to art. 30 ust 2 i 3 ustawy,

3. naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez niezastosowanie, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do Państwa, poprzez wydanie decyzji odmawiającej umorzenia odsetek, w sytuacji gdy obiektywne względy słuszności potwierdzają fakt, że skarżący nie regulował dobrowolnie alimentów jedynie z braku wiedzy na temat treści wyroków zaocznych które przeciw niemu zapadły,

4. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezastosowanie/niewłaściwe zastosowanie, poprzez wydanie decyzji bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego,

5. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, poprzez wydanie decyzji nie posiadającej wystarczającego i kompletnego uzasadnienia.

W uzasadnieniu skargi podano, ze mocy art. 30 ust. 2 ustawy skarżący domaga się umorzenia wyłącznie naliczonych odsetek od zaległości głównej, ponieważ:

- począwszy od 2006 r. przeniósł swe centrum życiowe za granicę,

- nie wiedział, że zapadł przeciwko niemu zaocznie wyrok zasądzający alimenty, oraz że toczyło się w Polsce bezskuteczne postępowanie egzekucyjne; wyrok zapadł mimo, że skarżący nie mieszkał pod wskazanym w pozwie adresem, ani nie został dla niego wówczas ustanowiony kurator,

- ustanowiony dla skarżącego na potrzeby sprawy administracyjnej kurator dla nieznanego z miejsca pobytu, złożył oświadczenie (w aktach sprawy), że od kwietnia 2011 r. na stałe opuścił Polskę i tym samym porzucił swą funkcję i podał, że nie wiedział o pełnieniu tej funkcji,

- organy administracyjne nadal prowadziły postępowanie, mimo że korespondencja adresowana do kuratora, nie była przez niego odbierana,

- skarżący nie mógł wiedzieć, że przeciwko niemu toczyły się sprawy z udziałem tzw. funduszu alimentacyjnego, względem którego powstały jakieś zaległości, a w szczególności że zostały wydane decyzje nakładające obowiązek zwrotu środków przekazanych uprawnionemu z tytułu alimentów,

- gdy po latach skarżący dowiedział się, że w/w sprawy miały miejsce, to rozpoczął dobrowolne płacenie alimentów na rzecz uprawnionego, a także zawarł z MOPS stosowne porozumienie w sprawie rozłożenia długu na raty,

- skarżący wywiązuje się z w/w porozumień.

Nadto podniesiono, że wydanie decyzji nie nastąpiło na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Organ nie ustalił m.in., że skarżący co miesiąc przeznacza 500 zł na spłatę zaległości względem funduszu alimentacyjnego oraz ponosi koszty wyżywienia i życia w [...], które są obiektywnie wyższe, niż w Polsce. Nie wiadomo na jakiej podstawie ustalono, że 1.230 [...] wynosi 6.875,82 PLN, natomiast z archiwum kursów NBP wynika zaś, że kurs funta na dzień wydania decyzji wynosił 5,11. Ponadto nieprawidłowo policzono koszt najmu lokalu, które wynoszą 456 [...], a nie 420, nie ustalono także że skarżący ponosi koszty dostawy mediów i uiszcza opłatę za telefon w łącznej kwocie 60 [...]. Po spłacie wszystkich zobowiązań skarżącemu pozostaje na życie 254 funty, co jak na warunki życia w [...], nie jest kwotą oszałamiającą. Ponadto zasadniczo powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu w kwestii przesłanek usprawiedliwiających zastosowanie zasady słuszności. Wskazano na brak ustaleń czy kurator został powiadomiony przez sąd o fakcie wydania postanowienia oraz do jakiego konkretnego postępowania kurator został ustanowiony, postanowienie to uprawnia przecież kuratora do działania wyłącznie w jednej, konkretnej sprawie. Wskazano także, że organ administracyjny wydawał przez lata szereg decyzji i "doręczał" je, także nieobecnemu w kraju "kuratorowi". Postępując w ten sposób naruszona została zasada praworządności i zasada zaufania obywateli do państwa. Takie okoliczności, mogą zaś dodatkowo uzasadnić wydanie pozytywnej decyzji o umorzenie odsetek na podstawie art. 30 ust 2 ustawy. Organ nie poczynił nadto ustaleń, czy kurator wywiązywał się ze swych obowiązków. Organ zebrał zatem materiał dowodowy w sposób tendencyjny i wybiórczy, mimo że z urzędu winien ustalić prawidłowy stan faktyczny. Okoliczność, że kurator został powiadomiony w jednej sprawie o konieczności wskazania swego aktualnego adresu, nie upoważniał organu do pozostawiania w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia pism i decyzji wydawanych w innych sprawach, tj. pod inną sygnaturą.

Autor skargi podkreślił, że decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, co nie oznacza dowolności, a ustalenia prowadzące do wydania takiej decyzji - winny być nawet i bardziej wnikliwe, niż w sprawie o nieuznaniowym charakterze. Zarzucił także, że sporządzone przez organ uzasadnienie jest wadliwe, albowiem w szczególności nawet jednym zdaniem nie określa, na podstawie jakich dowodów organ poczynił jakiekolwiek ustalenia w sprawie. Uzasadnienie nie odwołuje się bowiem konkretnie do ani jednego dowodu zgromadzonego w sprawie. Pełnomocnik wraz ze skargą przedłożył wydruk z kursów średnich NBP z dnia 8 listopada 2016 r. oraz z 1 października 2016 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Rejonowy w M. w odpowiedzi na wezwanie tut. Sąd nadesłał akta o sygn. [...], które zostały dopuszczone jako dowód w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. nr 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dostrzegł takich uchybień po stronie organów administracji, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego J.C. o umorzenie odsetek od należności powstałych z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego przyznanych na dziecko – D.C. jako osobie uprawnionej oraz rozłożenie zaległości z ww. tytułu na raty po 500 zł miesięcznie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej: ustawa), w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy rozłożenie na raty należności z tego tytułu zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym oczywiście zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ramach tak zakreślonej kontroli Sąd dokonuje zatem oceny, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (art. 77 k.p.a.), a wydana decyzja należycie uzasadniona (art. 107 § 3 k.p.a.). Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organy na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej.

W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji ustalonej w toku postępowania, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z oświadczeń skarżącego złożonych w postępowaniu oraz przedstawionych przez niego dokumentów wynikają wszystkie istotne informacje o jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej, w tym o uzyskiwanych stałych dochodach, ponoszonych niezbędnych wydatkach na utrzymanie oraz spłacie kredytu. Na tej podstawie organy uznały, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna aby można było uznać, że ma ona charakter szczególnie uzasadnionych okoliczności. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, czy okoliczność posiadania zadłużenia nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych. Natomiast występowanie samej tylko trudnej sytuacji materialnej, nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Sądu stanowisko to, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego należy uznać za zasadne. Wymaga podkreślenia, że ulgi dotyczące obowiązku alimentacyjnego, zastępczo realizowanego przez państwo, mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym instytucja umorzenia czy to należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy to, jak w niniejszej sprawie, odsetek od tych należności powinna mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce.

Ponadto słusznie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że na zmianę tego stanowiska nie wpływa podnoszona przez skarżącego okoliczność braku wiedzy o toczących się postępowaniach administracyjnych i braku odbioru korespondencji przez kuratora. Należy wskazać, że z akt sądowych o sygn. [...] Sądu Rejonowego w M. wynika, że na wniosek organu o ustanowienie kuratora celem reprezentowania dłużnika alimentacyjnego J.C. w postępowaniu administracyjnym w okresie świadczeniowym 2009/2010 oraz w następnych okresach świadczeniowych do czasu ustalenia miejsca pobytu dłużnika prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. Sąd ten ustanowił kuratora w osobie siostry dłużnika A.C. do reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Błędne jest tym samym stanowisko skarżącego, że postanowienie to uprawniało kuratora do działania wyłącznie w jednej, konkretnej sprawie. Ponadto z akt administracyjnych obejmujących okres 2011/2012 nadesłanych Sądowi wynika, że A.C. - jako kuratorowi - była skutecznie doręczana korespondencja zawierająca informację o zobowiązaniach J.C. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zawiadomienia o wszczęciu postepowania w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną D.C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzje w sprawie zwrotu tych należności. Powyższe przeczy twierdzeniom, że A.C. nie wiedziała, że pełni rolę kuratora. Zauważyć przy tym można, że m.in. decyzja w ww. przedmiocie z [...] r. została przez nią odebrana osobiście w dniu 2 lutego 2012 r. , co wynika z pocztowego dowodu doręczenia przesyłki, to zaś nie koresponduje z jej oświadczeniem, że od kwietnia 2011 r. na stałe opuściła Polskę. Jednocześnie w odebranych zawiadomieniach o wszczęciu postępowań dotyczących zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ww. była informowana o obowiązku powiadomienia organu o zmianie adresu i konsekwencjach niewywiązywania się z tego obowiązku. Zważyć przy tym tylko można, że z oświadczenia A.C. nie wynika, aby nie miała ona żadnego kontaktu z bratem. Kwestie te miał na uwadze organ odwoławczy uznając za niezasadne stanowisko skarżącego co do zastosowania zasad słuszności dla umorzenia odsetek, zaś Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania takiej oceny.

Oceniając zaskarżoną decyzję nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Zatem w pierwszej kolejności z obowiązku tego winni się wywiązywać rodzice, łożąc na utrzymanie swoich dzieci. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji RP). Pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka. Pomocniczy charakter wsparcia państwa oznacza w tym przypadku, że – zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, powinno się ono domagać zwrotu wypłaconych zastępczo za rodzica zobowiązanego do alimentacji środków wraz z odsetkami. Przy czym, jak słusznie wskazał organ odwoławczy odsetki te naliczane są od należności głównej.

Na zmianę stanowiska w niniejszej sprawie nie mają także wpływu wyjaśnienia skarżącego, iż obecnie płaci alimenty oraz spłaca powstałe zadłużenie. Instytucja opisana w art. 30 ust. 2 ustawy nie jest bowiem formą nagrody dla konkretnych dłużników, zróżnicowaną w zależności od ich zaangażowania w płaceniu alimentów czy w spłacie zadłużenia.

Natomiast słusznie organy uznały, że sytuacja materialna skarżącego stanowić mogła uzasadnienie do rozłożenia na raty przedmiotowych należności. W ocenie Sądu organ I instancji rozstrzygając w tym zakresie miał na względzie szczególny charakter regulacji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy i określiły wysokość rat wedle własnego uznania, popartego poczynionymi ustaleniami mając na uwadze zarówno aktualną sytuację skarżącego i deklarowanych przez niego możliwości płatniczych (500 zł) jak i perspektywę zmiany tej sytuacji. Przy czym, co istotne, organ wskazał na dalszą możliwość rozłożenia na raty pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia po uprzednim złożeniu stosownego wniosku.

Zdaniem Sądu organy zebrały materiał pozwalający na ocenę sytuacji skarżącego i nie przekroczyły granic uznania. Wbrew zarzutom skarżącego prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie istnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy, wyjaśniły sytuację materialną i życiową skarżącego oraz wyraźnie określiły powody zajętego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć. Ustalenia faktyczne, w tym m.in. co do wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków zostały dokonane przez organy na podstawie danych przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania. Z powyższych przyczyn przedstawione w skardze zarzuty proceduralne, w tym co do ustaleń stanu faktycznego nie były trafne.

Reasumując Sąd stwierdza, że organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego, a wydając decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Motywy działania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, jak też w decyzji organu odwoławczego nie pozwalają uznać wydanego rozstrzygnięcia za dowolne, pozbawione oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Z tychże względów, uznając że skarga jest niezasadna, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.