Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2112/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda ( spr.), Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...]z [...] r. ZUS na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 i art. 28 ust. 2 oraz ust.3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. tj. z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) odmówił Z. P. umorzenia należności z tytułu składek w tym: na ubezpieczenie społeczne - za okres: od 01/2000r. do 02/2001r., od 04/2001 r. do 08/2001r. - należność główna w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę na dzień 10.04.2009r. w wysokości [...] zł.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Wnioskiem z [...] r. Z. P. wystąpił do ZUS Oddział w Z. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż wobec faktu, iż zaległości wobec ZUS-u nie powstały z jego winy, lecz z powodu błędnych informacji otrzymywanych od pracowników ZUS, oraz w wyniku opieszałości i bałaganu w ZUS to umorzenie zaległości jest jak najbardziej zasadne. Opisał przy tym w sposób szczegółowy w jaki sposób doszło do powstania zaległości. W treści wniosku Z. P. podniósł także, iż obecnie jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwalają na spłatę należności z tego tytułu z odsetkami w tak dużej wysokości. Ich opłacenie pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, spowodowałoby upadłość jednoosobowej firmy i w konsekwencji spowodowałoby to, iż stałby się osobą bezrobotną. Wskazał też, iż znalezienie zatrudnienia ze względu na wiek, schorzenie organizmu oraz ciężką sytuację na rynku pracy, jest mało prawdopodobne.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie uznał zasadności podniesionych we wniosku argumentów i odmówił umorzenia zaległych należności wraz z odsetkami za zwłokę.

Jako uzasadnienie odmowy wskazano brak spełnienia przesłanek do umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych ze względu na dyspozycję zawartą w art. 28 powołanej ustawy systemowej. Stosownie natomiast do treści art. 28 ust. 2 w/w ustawy, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Zakładu w sprawie Z. P. nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, iż jako wierzyciel jest zobowiązany podjąć czynności związane ze skierowaniem należności na drogę przymusowego dochodzenia. Aktualnie na rzecz Oddziału ZUS w Z. nie jest prowadzone z majątku Z. P. postępowanie egzekucyjne. Wobec powyższego na obecnym etapie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieskuteczność lub brak majątku oraz nie stwierdził, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ rentowy nadmienił, iż osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za zobowiązania składkowe, nie tylko majątkiem firmy, ale także majątkiem osobistym. Obecny stan sprawy, tj. niewdrożenie postępowań egzekucyjnych, nie pozwala na przyjęcie, iż w przypadku Z. P. nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, ponieważ tylko organy egzekucyjne posiadają kompetencje do potwierdzenia takie sytuacji. Nie mniej jednak organ rentowy podkreślił, iż nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, iż Z. P. jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości M. (powiat b.), a zapisanej w Księdze Wieczystej nr [...], współwłaścicielem nieruchomości położonej w J., a zapisanej w Księdze Wieczystej [...] oraz mieszkania własnościowego. Ponadto dysponuje także majątkiem ruchomym w postaci samochodów [...] rocznik 1994 (współwłasność z żoną) oraz [...] rocznik 1997.

W tak ustalonym stanie faktycznym przy istnieniu majątku ruchomego oraz nieruchomego zdaniem ZUS w sytuacji Z. P. nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności składek ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

ZUS wskazał także, iż zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, a to na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Wymieniony przepis zezwala bowiem by należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogły być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3 b ustawy systemowej Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne /Dz. U. Nr 141, poz.1365/ określił przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to, w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem ZUS ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów w przypadku wnioskodawcy uzasadnia pogląd, iż w jego sytuacji nie zachodzą wymienione wyżej, szczególne okoliczności.

Taka ocena wynika zdaniem ZUS z analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. W tym względzie organ rentowy podał, iż aktualnie Z. P. prowadzi działalność gospodarczą na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji nr [...] wydanego przez Prezydenta Miasta G., w zakresie pośrednictwa inwestycyjno - ubezpieczeniowego. Zgodnie z przedstawioną w toku postępowania dokumentacją w postaci zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2008 jego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej za ten rok wyniósł [...] zł. Ponadto współmałżonka jest zatrudniona w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr [...] w G. ze średnim wynagrodzeniem brutto [...] zł. Dodatkowo z zeznania podatkowego wynika, iż B. Z. – P. w 2008r. osiągnęła dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Reasumując organ stwierdził, iż na dochód miesięczny w rodzinie wnioskodawcy składają się dochody uzyskiwane przez Z. P. z prowadzonej działalności gospodarczej oraz współmałżonkę z tytułu zatrudnienia oraz działalności gospodarczej.

Miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego kształtują się następująco: opłaty za lokal mieszkalny w kwocie [...] zł, opłata za dostawę energii elektrycznej w kwocie [...]zł oraz dostawę gazu w kwocie [...]zł oraz abonament telefoniczny w kwocie [...]. Na podstawie złożonych przez Z. P. wyjaśnień i dokumentów organ rentowy ustalił także wysokość zobowiązań wobec innych wierzycieli: pożyczka zaciągniętą przez małżonkę w zakładzie pracy w kwocie [...] zł, kredyty bankowe na kwotę około [...]zł ((...) Bank), zaległy czynsz mieszkaniowy w kwocie [...] zł, zobowiązanie wobec (...) S.A. w W. w kwocie [...] zł. W odniesieniu do podniesionych istniejących zobowiązań wobec osób fizycznych na kwotę około [...] zł organ rentowy stwierdził, iż nie zostały one udokumentowane.

ZUS stwierdził po analizie sytuacji finansowej wnioskodawcy, iż wyszczególnione wydatki dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego nie przekraczają przeciętnych opłat w tym zakresie oraz, iż podstawowe warunki egzystencji osoby wnioskodawcy jak i osoby wspólnie z nią zamieszkującej są zabezpieczone. W tej sytuacji w opinii ZUS jakkaolwiek spłata należności składkowych może uszczuplić kwotę środków pieniężnych, którymi dysponuje, jednak brak jest podstaw do stwierdzenia, iż zagrażałoby to egzystencji, zarówno wnioskodawcy oraz jego małżonki.

Odnosząc się do argumentów zawartych w treści wniosku co do tego iż, zaległości wobec ZUS-u nie powstały z winy strony, lecz w wyniku błędnych informacji otrzymywanych od pracowników ZUS jak i z opieszałości i bałaganu w ZUS, to organ rentowy stwierdził, iż umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i dotyczy przypadków, w których płatnicy składek, z uwagi na różnego rodzaju przypadki losowe lub życiowe, nie są w stanie regulować należności składkowych. Przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek nie jest ustalenie kwestii odpowiedzialności lub jej braku za powstałe zadłużenie, lecz zaistnienie w danym przypadku przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości. Organ rentowy wskazał, że kwestia obowiązku ubezpieczeniowego strony została zbadana, w postępowaniu odwoławczym, przez Sąd Okręgowy w G. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt [...]. Sąd Okręgowy prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. oddalił odwołanie Z. P. wniesione od decyzji ZUS z dnia [...] r. o nr [...] w sprawie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co tym samym przesądza o istnieniu zobowiązania za przedmiotowy okres.

Nadmieniono również, że obowiązek opłacania przez stronę składek na poszczególne ubezpieczenia wynika z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie może się uchylić się od tego obowiązku poprzez powołanie na nieznajomość obowiązujących przepisów prawa lub rzekome nieprawidłowe działanie osób trzecich, w tym przypadku pracowników ZUS.

Końcowo ZUS poinformował stronę o możliwości uregulowania zaległości w sposób stopniowy, albowiem zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 u.s.us., ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. P. ponowił argumenty z wniosku wskazując również, iż aktualna sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwiają uregulowanie należności wobec ZUS. Zaakcentował to, iż zaległości wobec ZUS powstały w wyniku błędnej informacji otrzymywanych z ZUS. Wskazał, iż [...] ZUS wydał zaświadczenie wskazując w nim niezgodnie z prawdą okresy za jakie podlegał on ubezpieczeniu społecznemu. Takie zaś zaświadczenie to urzędowe potwierdzenie stanu prawnego. Skoro zatem organ uchybił obowiązkowi z art. 9 k.p.a., to tym samym winna być w sprawie wydana decyzja pozytywna.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż dokonując powtórnej analizy dowodów nie stwierdzono w sprawie nowych okoliczności, a stanowisko ZUS wyrażone w decyzji z dnia [...]r. pozostaje aktualne.

Organ rentowy wydając decyzję negatywną podzielając stanowisko organu podane w decyzji wydanej z [...] r. dodatkowo podkreślił, iż zgodnie z przedstawioną w dniu [...]r. umową kupna - sprzedaży samochód [...] rocznik 1997 będący własnością strony został sprzedany w dniu [...] r., a wartość transakcji wyniosła [...] zł.

Odniósł się także do wskazanej we wniosku o ponowne rozpoznanie okoliczności trudnej sytuacji zdrowotnej podnosząc, iż w toku postępowania nie przedstawiono żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność, jak i tego w jaki sposób rzutuje ona na spłatę należności składkowych.

Organ rentowy stwierdził także, iż w świetle art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002r., Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) podniesionego w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998r. oraz z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2001r. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Organ rentowy wskazał, iż w wyznaczonym przez ustawodawcę okresie składania wniosków w sprawie restrukturyzacji należności publicznoprawnych Z. P. pozostawał przedsiębiorcą, tym samym nie można uznać, iż nie podlegał przepisom ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której Z. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ponownie przedstawiając swoją argumentację zawartą w kolejnych wnioskach o umorzenie należności z tytułu składek należnych wobec ZUS i akcentując naruszenie zasad z art. 9 k.p.a. przez ZUS, z którego to powodu powstało obecnie sporne, w tak dużej wysokości zadłużenie. Okoliczność ta prowadzi w ocenie strony do wniosku, iż w sprawie naruszono Konstytucję RP. Skarżący podniósł zarzut, iż przy rozpoznawaniu sprawy ZUS pominął kwestię przedawnienia składek, co winno skutkować wydaniem decyzji o odmiennej treści jak obecna, gdyż winna to być decyzja umarzająca postępowanie w sprawie. Podkreślił, powołując się na orzeczenie SN o sygn. III UK 78/07, iż zbyt późne poinformowanie strony o zadłużeniu z tytułu składek narusza zasady współżycia społecznego, a ZUS nie może nadużywać swojej pozycji i przepisów kierując się stanem finansów funduszy. Ponadto powołał wyrok NSA z 27.02.2002r. sygn. akt V SA 1667/01 jako uzasadnienie argumentacji, iż umorzenie należności składkowych winno wobec niego być zastosowane.

W odpowiedzi na skargę przesłanej do Sądu organ, wnosząc o jej oddalenie, potrzymał wcześniej prezentowane argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 p.p.s.a.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty." W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych."

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, podobnie jak decyzje związane, winny zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne (wyrok NSA z dnia 1 lutego 1982 r., I SA 2671/81, ONSA 1982, nr 1, poz. 13), a zatem organ działając w ramach uznania administracyjnego określonego w wyżej wskazanych przez Sąd przepisach, nie jest zwolniony z obowiązku podania w uzasadnieniu swej decyzji motywów, jakimi kierował się, wydając decyzję odmowną. W wyroku z dnia 19 lipca 1982r. (sygn. akt. II SA 883/82, PiP 1983, z. 6, s. 141 z glosą A. Wasilewskiego) NSA stwierdził, że: " Organ państwowy działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji (art. 7, 10 § 1 oraz 77 k.p.a.); rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Decyzje uznaniowe wymagają również wnikliwego i logicznego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.)." Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r., (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: " Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji."

W uchwale z dnia 6 maja 2006 r. (sygn. akt II UZP 6/04 – OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Wskazać należy także na tezę wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07 – LEX nr 368197): "Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia."

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Prezesa ZUS-u, iż nie wystąpiła po stronie wnioskodawcy którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ZUS-u stwierdził,: iż Pana status materialny obejmuje majątek nieruchomy. Jest Pan bowiem właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości M. (powiat b.), współwłaścicielem nieruchomości położonej w J., oraz mieszkania własnościowego. Ponadto posiada Pan także majątek ruchomy w postaci samochodu [...] rocznik 1994 (współwłasność z żoną). W dniu [...] r. zgodnie z przedstawioną umową kupna - sprzedaży samochód [...] rocznik 1997r. został przez Pana sprzedany za kwotę [...] zł.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Zakładu nie wystąpiła również żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., którą na zasadzie wyjątku, może organ ZUS-u zastosować mimo braku przesłanki ustawowej, tj. przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ w tym względzie zaznaczył, iż nie wykazano szczególnych uzasadnionych okoliczności, które uzasadniałyby przychylenie się do wniosku. Wskazano, iż analizując obraz Pana sytuacji finansowej, należy wskazać, iż wyszczególnione wydatki dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego nie przekraczają przeciętnych opłat w tym zakresie oraz, iż podstawowe warunki egzystencji Pana osoby, jak i osoby wspólnie z Panem zamieszkujących są zabezpieczone. Organ rentowy podkreślił, iż w jego opinii spłata należności składkowych może uszczuplić kwotę środków pieniężnych, którymi Pan dysponuje, jednak brak jest podstaw do stwierdzenia, iż zagrażałaby ona egzystencji, Pana i osoby wspólnie z nim zamieszkującej. Wskazano także, iż wobec nieudowodnienia przez Pana trudnej sytuacji zdrowotnej nie wykazano w sposób dostateczny, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Pana i członków najbliższej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w rozumieniu przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 przedmiotowego rozporządzenia.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, iż przepisy art. 28 w tym i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też § 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne regulujące kwestie umarzania należności z tytułu składek, oparte są na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). Właściwa zaś ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie. Tym samym, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie i ocenę wyników tego postępowania na tle obowiązujących przepisów przy rozważeniu argumentacji wnioskodawcy.

Sąd po analizie w tym zakresie spornego rozstrzygnięcia doszedł do przekonania, iż sporna decyzją jest prawidłowa. Organy przed podjęciem decyzji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z udziałem strony na okoliczność ustalenia jej aktualnej sytuacji materialno finansowej w aspekcie konieczności rozważenia w niej zaistnienia przesłanek zarówno z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak i przepisów § 3 rozporządzenia z 31.07. 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W wydanych rozstrzygnięciach rozważono wszystkie okoliczności faktyczne sprawy dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Podjęta ocena istnienia rzeczowych przesłanek w kontrolowanej sprawie została dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zebranego w sposób wyczerpujący. W ocenie Sądu organ ZUS-u dokonując koniecznych ustaleń w niniejszej sprawie za pomocą postępowania dowodowego, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Tak zatem dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego nie można postawić zarzutu dowolności.

W przedstawionej sytuacji, gdy - zdaniem Sądu - Zakład wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków i przeprowadził analizę sytuacji materialnej strony skarżącej i jej możliwości płatniczych w kontekście możliwości umorzenia należności z tytułu składek oraz gdy sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy należności z tytułu składek powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd, skład orzekający uznał, iż sporna decyzja odpowiada prawu.

Odnosząc się do zarzutu braku umorzenia należności z tytułu składek należnych wobec ZUS z jednoczesnym naruszeniem zasad z art. 9 k.p.a. przez ZUS, z którego to powodu powstało sporne zadłużenie jak i naruszenia w ten sposób regulacji Konstytucji RP, to stwierdzić trzeba, iż – jak wyżej już nadmieniono - decyzje wydawane w tego rodzaju sprawach mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż w tego typu sprawach sądowej kontroli legalności zaskarżonych aktów administracyjnych nie poddawana jest kwestia prawidłowości zastosowania lub nie, wnioskowanej przez stronę ulgi w spłacie należności z tytułu składek. Kontroli podlega jedynie realizacja zasad ogólnych unormowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, które jak wyżej wskazano zostały w sprawie zrealizowane. W takich sprawach, gdzie regulacje prawa pozostawiają gestii organu decyzję, czy należy uwzględnić wniosek strony, czy też nie, Sąd nie może ingerować w ostateczną decyzję w tym zakresie. Zatem podnoszone argumenty strony zawarte w skardze powstania, zdaniem strony, z winy ZUS spornych należności z tytułu składek nie mogą skutkować uwzględnieniem skargi. Dodać trzeba, iż organ rentowy odniósł się wprost do tej argumentacji wskazując, iż kwestia obowiązku ubezpieczeniowego była kontrolowana przez Sąd Okręgowy w G., który rozstrzygnął tę kwestię prawomocnym wyrokiem o sygn. akt [...] i przesądził o istnieniu zobowiązania za przedmiotowy okres. Ponadto organ rentowy wskazał, iż obowiązek opłacania składek wynikał z mocy prawa co powoduje, iż osoba prowadzącą działalność nie może uchylić się od obowiązku wskazując na nieznajomość prawa oraz nieprawidłowe działanie osób trzecich - pracowników ZUS.

Z podobnych względów nie mogą zasługiwać na uwzględnienie argumenty: powstania wysokiej kwoty odsetek za zwłokę, w ocenie strony, w wyniku późnego poinformowania o zadłużeniu z tytułu składek, naruszenia zasad współżycia społecznego, czy wyroku NSA, w którym wyrażono pogląd, iż strona nie może ponosić konsekwencji ujemnych wynikających z zaniedbań organu . Dodać trzeba, iż również i te argumenty ZUS rozważył w wydanej decyzji.

Podnoszony zarzut, iż przy rozpoznawaniu sprawy ZUS pominął kwestię przedawnienia składek co winno skutkować wydaniem decyzji o odmiennej, jak obecna, treści pozostaje bez znaczenia dla sprawy, gdyż ZUS rozpoznając wniosek strony w dniu [...]r. orzekał o składkach, które nie były w tym momencie składkami przedawnionymi.

Wyjaśnić należy, iż instytucja przedawnienia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 24 ust. 4 cyt. ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2003 r. Wcześniej ustawodawca wskazywał na 5-letni okres przedawnienia tych należności. W związku z tą regulacją zaistniał problem, czy do należności powstałych przed 1 stycznia 2003 r. należy stosować "stary", czy "nowy" termin przedawnienia. Problem ten został rozstrzygnięty w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt III UZP 2/08 (opubl. OSNP 2009, Nr 13-14, poz.18), do składek na ubezpieczenie społeczne należnych i nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należy stosować art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Takie stanowisko znalazło też poparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2009r., sygn. II FSK 466/08, jeżeli należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4, czyli przed dniem 1 stycznia 2003r., do należności tych ma zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uwzględniając powyższe rozważania, skoro sporne zaległości składkowe nie przedawniły się do dnia 1 stycznia 2003r., zatem wobec nich obowiązuje 10 letni termin przedawnienia. Tym samym sporne zaległości objęte rozstrzygnięciem organu rentowego będące zaległościami najstarszymi (01/2000 i 02/2000) w momencie orzekania przez organ rentowy I instancji ulegały przedawnieniu w lutym i marcu 2010r. Skoro tak, gdy zaległości te istniały w momencie orzekania w przedmiocie ich umorzenia i nie były przedawnione prawidłową jest decyzja merytorycznie rozpoznająca wniosek strony.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm.), oddalił skargę.