Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1894/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6130 Pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Ochrona środowiska
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150
law: Obwieszczenie Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 listopada 1999 r. w sprawie ogłoszenia  jednolitego tekstu ustawy o ochronie dóbr kultury.
article: art. 48
journal: Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196
law: Obwieszczenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 marca 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Teza: Niewątpliwie w interesie społecznym leży takie postępowanie, które dla następnych pokoleń ochroni przed zniszczeniem elementy dziedzictwa kulturowego. Jeżeli opinia biegłego stanowiąca w sprawie dowód, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję, w sposób jednoznaczny określa, iż możliwe jest zachowanie drzewa, stanowiącego część zabytku, z tym iż konieczne jest przeprowadzenie zabezpieczających przez chirurga drzew, nie może być udzielona zgoda organu właściwego w sprawach ochrony zabytków na usunięcie drzewa. Podnoszona przez stronę okoliczność, iż nie ma środków na te prace, nie może być uznana za wystąpienie uzasadnionego interesu strony w rozumieniu art. 7 Kpa, który przeważy nad interesem społecznym - zapewnieniem ochrony dóbr kultury.

TEZY

Niewątpliwie w interesie społecznym leży takie postępowanie, które dla następnych pokoleń ochroni przed zniszczeniem elementy dziedzictwa kulturowego. Jeżeli opinia biegłego stanowiąca w sprawie dowód, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję, w sposób jednoznaczny określa, iż możliwe jest zachowanie drzewa, stanowiącego część zabytku, z tym iż konieczne jest przeprowadzenie zabezpieczających przez chirurga drzew, nie może być udzielona zgoda organu właściwego w sprawach ochrony zabytków na usunięcie drzewa. Podnoszona przez stronę okoliczność, iż nie ma środków na te prace, nie może być uznana za wystąpienie uzasadnionego interesu strony w rozumieniu art. 7 Kpa, który przeważy nad interesem społecznym - zapewnieniem ochrony dóbr kultury.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi Proboszcza Par. św. Zygmunta, Ignacego S. na decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia 15 stycznia 2002 r. (...) w przedmiocie usunięcia drzew - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Konserwator Zabytków po rozpatrzeniu wniosku. Proboszcza Rzymskokatolickiej Parafii w K w sprawie dotyczącej wycięcia drzewa występującego w strefie ochrony konserwatorskiej zabytkowego kościoła w K. wpisanego do rejestru zabytków orzekł o niewyrażeniu zgody na usunięcie drzewa - lipy drobnolistnej /Tilia cordata/ o obwodzie pnia = 390 cm.

Decyzja została wydana na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury /t.j. Dz.U. 1999 nr 98 poz. 1150 ze zm./ i art. 48 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./.

W uzasadnieniu decyzji podano, iż przedmiotowe drzewo "wskazane byłoby zachować" z uwagi na znaczne walory dekoracyjne, przyrodnicze i kompozycyjne. Wraz z innymi drzewami stanowi znaczący akcent widokowo-krajobrazowy wokół zabytkowej architektury sakralnej. "Na podstawie wizualnej oceny drzewo jest zdrowe i okazałe. Dokładniejszej specjalistycznej oceny może dokonać wyłącznie specjalista".

Organ I instancji podkreślił wprawdzie, iż szczególną uwagę należy zwrócić na duży wgłębny otwarty ubytek w układzie rynnowym występujący poza rozwidleniem na pniu o średnicy ok. 100 cm. Pień ten wskutek pochylenia opiera się jednak o pobliskie drzewo, stanowiące mocną, naturalną podporę. Usunięcie tego pnia może spowodować zagrożenie. "Jako alternatywne rozwiązanie proponuje się ponowne oględziny drzewa przez specjalistę i określenie zabiegów zabezpieczających lub podjęcie decyzji o usunięciu drzewa".

Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie oględzin dokonanych przez inspektora nadzoru konserwatorskiego ds. zieleni. W protokóle podano, iż przedmiotowe drzewo bardzo okazałe, stare, o znacznych wartościach dekoracyjnych i kompozycyjnych, rośnie w odległości 6-7 m od zabytkowego kościoła na cmentarzu przykościelnym. Nie stwierdzono oznak występowania chorób grzybowych lub szkodników.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, iż osoba dokonująca oględzin nie obejrzała dokładnie drzew tłumacząc się, iż nie ma czasu. Strona nie brała udziału w tej czynności bez swojej winy.

Przedmiotowe drzewo jest przy tym jednym z dziesięciu drzew rosnących wokół kościoła. Ma "w środku pnia dziurę średnicy 210 cm i grozi w każdej chwili przewróceniem w kierunku zabytkowego kościoła". Jest to drzewo miękkie i szybko "krachciejące", w związku z tym, "jeżeli samo się przewróci na kościół, to będzie wiadomo, kogo obciążyć winą z wszystkimi konsekwencjami".

Po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji Generalny Konserwator Zabytków wydał decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Generalnego Konserwatora Zabytków podano, iż w związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu, organ II instancji w ramach prowadzonego postępowania wystąpił o specjalistyczną opinię do Zespołu Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. Wydanie opinii zostało poprzedzone wizją lokalną, podczas której dokonano ponownego ustalenia stanu faktycznego.

W protokóle oględzin stwierdzono, że drzewo wnioskowane do wycięcia nie ma posuszu w koronie, liście ma intensywnie zielone, co jednoznacznie wskazuje, że jest w dobrej kondycji zdrowotnej. Rośnie prosto, nie jest pochylone w kierunku kościoła. Rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dziedziny rewaloryzacji zabytkowych parków i ogrodów w opinii specjalistycznej stwierdził, że istnienie dziupli w pniu lipy nie kwalifikuje jej do wycięcia, gdyż poza tym jest to drzewo zdrowe i w obecnym stanie nie zagraża budynkowi kościoła. Potwierdzona została tym samym prawidłowość rozstrzygnięcia dokonanego przez organ I instancji. Opinia specjalistyczna wskazała natomiast na konieczność podjęcia pilnych prac pielęgnacyjnych drzewa.

Do ww. opinii strona opierając się na własnym przekonaniu zgłosiła uwagi twierdząc, że nie zgadza się ze stanowiskiem rzeczoznawcy co do tego, iż drzewo nie grozi w chwili obecnej przewróceniem. Nie przedstawiła jednak żadnej ekspertyzy specjalistycznej potwierdzającej jej stanowisko. W uwagach dotyczących opinii rzeczoznawcy podnosi się też, iż małej parafii nie stać na prace pielęgnacyjne stuletniej lipy. W ocenie organu orzekającego ta okoliczność nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie zezwolenia na wycięcie drzewa.

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca podniosła, iż wydano tę decyzję z pominięciem rzeczowych danych, oparto się na mylnych wymiarach drzewa oraz bez dokumentacji fotograficznej. Nie uwzględniono zagrożenia, jakie powoduje stare drzewo z dziuplą "u korzenia".

W odpowiedzi na skargę organ wydający zaskarżoną decyzję wniósł o oddalenie skargi oraz przytoczył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak też podkreślił, iż strona brała udział w wizji lokalnej i potwierdziła opis drzewa, wymagającego zabiegów pielęgnacyjnych, a nie wycięcia.

Kolejnym pismem procesowym strona poparła skargę podnosząc, iż przedmiotowe drzewo jest potężne, o koronie ok. 20 m średnicy, wysokości 25 m i znajduje się w odległości zaledwie 9 m od kościoła poważnie zagrażając jego bezpieczeństwu, przy czym następuje dalsza jego destrukcja. W tym stanie rzeczy utrzymanie zaskarżonej decyzji jest niezgodne z interesem społecznym. Do pisma załączone zostało stanowisko Kurii Diecezjalnej P. popierające starania podejmowane w niniejszej sprawie przez Parafię.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie jest zasadna.

Sąd stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się decyzja wydana przez Wojewodę C., zgodnie z którą za zabytek wpisany do rejestru zabytków uznaje się kościół parafialny /powstały w XVII w., później przekształcony/ w K. wraz z wolno stojącą drewnianą dzwonnicą oraz cmentarzem przykościelnym z jego warstwą kulturową w granicach wyznaczonych przez murowane ogrodzenie. Z uzasadnienia tej decyzji wynika zwłaszcza, iż jako zabytek wpisany do rejestru zabytków uznany został przedmiotowy kościół i dzwonnica wraz z obszarem historycznego cmentarza, będące integralną częścią całego założenia kościoła. Przedmiotowe drzewo, co jest niesporne, rośnie na terenie tego cmentarza.

Z powyższego wynika, iż nie może być wątpliwości co do tego, że w dacie orzekania przez organy obu instancji miała zastosowanie ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury.

Stosownie do przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury, bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków nie wolno zabytków przerabiać, odnawiać, rekonstruować, konserwować, zabudowywać, odbudowywać, zdobić, uzupełniać, rozkopywać ani dokonywać żadnych innych zmian. W myśl ust. 3 tego artykułu, przepis ust. 1 stosuje się również do robót mogących przyczynić się do zeszpecenia otoczenia zabytku nieruchomego lub widoku na ten zabytek.

Powyższa regulacja jednoznacznie wskazuje, iż wszelkie roboty /prace/ przy /w ramach/ zabytków, mogące mieć wpływ na zachowanie zabytku oraz na jego wygląd muszą być poprzedzone wyrażeniem w formie decyzji administracyjnej zgody przez wojewódzkiego konserwatora zabytków jako organ właściwy w I instancji do rozstrzygania spraw administracyjnych należących do dziedziny ochrony zabytków. Przepis art. 48 ust. 3 ustawy o ochronie środowiska przewiduje w związku z tym, iż zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków. W niniejszej sprawie nie jest sporne, iż usunięcie przedmiotowego drzewa musiało być poprzedzone pozytywną decyzją właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Rozpatrujący sprawę niniejszą na wniosek strony skarżącej o wyrażenie zgody przewidzianej art. 48 ustawy o ochronie środowiska, wojewódzki konserwator zabytków po dokonaniu oględzin przedmiotowego drzewa uznał, iż z punktu widzenia wymogów w zakresie ochrony zabytków wniosek nie może być uwzględniony. Wskazał jednocześnie, iż w jego ocenie wymagane jest przeprowadzenie zabiegów konserwacyjnych, jednakże w tej mierze potrzebne jest zasięgnięcie stanowiska odpowiedniego rzeczoznawcy.

Organ odwoławczy wobec zakwestionowania przez stronę stanowiska wojewódzkiego konserwatora zabytków uznał za celowe przedstawienie kwestii stanu przedmiotowego drzewa do opinii rzeczoznawcy, prowadząc tym samym do uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji. Możliwość taką daje organowi odwoławczemu przepis art. 136 Kpa, zgodnie z którym może on na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Generalny Konserwator Zabytków mógł więc z urzędu, nie korzystając z pomocy organu I instancji, dopuścić dowód z opinii rzeczoznawcy co do tego, czy drzewo powinno być usunięte, czy też wystarczające /a zarazem konieczne/ jest przeprowadzenie prac pielęgnacyjnych i zabezpieczających.

Sporządzenie opinii zostało zlecone rzeczoznawcy ds. zabezpieczenia drzew i renowacji parków. W opinii przedstawionej przez ww. rzeczoznawcę "dotyczącej stanu zdrowotnego lipy rosnącej przy kościele w K.", w której poza opisem szczegółowym drzewa stwierdza się, że "lipa, wiekiem zbliżona do wieku kościoła, jest poza dziuplą drzewem zdrowym. Nie ma na niej oznak chorób grzybowych ani nie obserwuje się szkodników. Prawie nie ma suszu w koronie poza nielicznymi, drobnymi gałązkami. Wygląd ma majestatyczny, imponujący. Rośnie 9 m od budynku kościelnego i w chwili obecnej zupełnie mu nie zagraża, gdyż wychylone ramię jest mocno oparte na sąsiednim drzewie i nie jest pochylone w kierunku kościoła". W ocenie biegłego lipa ta jednak "wymaga bezwzględnie pilnych zabiegów" pielęgnacyjnych i zabezpieczających. Za takie uznaje biegły:

1. odpowiednie związanie ramion wiązaniami elastycznymi w celu zabezpieczenia przed rozłamaniem w czasie silnych wiatrów. "Chodzi tu zarówno o bezpieczeństwo kościoła, jak i zachowanie lipy wyjątkowo cennej, bo stanowiącej element pierwotnego układu całości założenia kościelnego" oraz,

2. zabezpieczenie ubytków wgłębnych. Drzewo odpowiednio zabezpieczone "może przetrwać bardzo długo".

W konkluzji opinii zawarty jest wniosek, iż lipy nie należy usuwać, ale ją szybko zabezpieczyć powierzając prace specjaliście - chirurgowi drzew.

Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, uznające prawidłowość orzeczenia przez wojewódzkiego konserwatora zabytków o odmowie wyrażenia zgody na usunięcie przedmiotowej lipy jest więc, w ocenie orzekającego w niniejszej sprawie składu WSA w Warszawie, prawidłowe zarówno pod względem zachowania przepisów prawa materialnego /ustawy o ochronie środowiska/, jak i prawa procesowego.

Stosownie do art. 7 Kpa, organ rozstrzygający sprawę ma rozważyć zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony. Niewątpliwie w interesie społecznym leży takie postępowanie, które dla następnych pokoleń ochroni przed zniszczeniem elementy dziedzictwa kulturowego. Opinia biegłego stanowiąca w niniejszej sprawie dowód, na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję, w sposób jednoznaczny określa, iż możliwe jest zachowanie drzewa, stanowiącego część zabytku, z tym iż konieczne jest przeprowadzenie prac zabezpieczających przez chirurga drzew. Podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, iż Parafia nie ma środków na te prace, nie może być uznana za wystąpienie uzasadnionego interesu strony w rozumieniu art. 7 Kpa, który przeważy nad interesem społecznym - zapewnieniem ochrony dóbr kultury. Skarga nie mogła w związku z tym być uwzględniona.

W tym stanie rzeczy WSA w Warszawie skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Moim zdaniem...

Wypada zauważyć, iż problematyka, której dotyczył przedstawiony wyżej wyrok, zachowuje aktualność w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. /Dz.U. nr 162. poz. 1568/, która określa m.in. zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi. Przepis art. 150 tej ustawy uchyla ustawę z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, mającą zastosowanie w dacie wydania zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji. Przepis art. 36 nowej ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określa prace, wymagające pozwolenia /dawniej zgody/ wojewódzkiego konserwatora zabytków. Pozwolenie to ma nastąpić w drodze decyzji administracyjnej wydawanej na wniosek podmiotu mającego w tym interes prawny.

W przypadku takim, jaki wystąpił w sprawie rozstrzyganej przez WSA, zastosowanie będzie miał przepis art. 48 ustawy o ochronie środowiska w związku z art. 36 pkt 11, bowiem chodzi o rozstrzygnięcie wniosku o pozwolenie /zgodę/ na usunięcie drzewa rosnącego na zabytkowym cmentarzu, który wraz z zabytkowym kościołem stanowi obiekt wpisany do rejestru zabytków. Działania zatem wiążące się z ewentualnym usunięciem drzewa mogłyby prowadzić do zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru.

W sprawie tej nie można zapominać o tym, że podstawową kwestią jest, iż wojewódzki konserwator zabytków w swym orzecznictwie ma obowiązek kierować się potrzebami w zakresie ochrony zabytków i opieki nad nimi. Może zatem uwzględnić wniosek o wyrażenie pozwolenia /zgody/ na usunięcie drzewa znajdującego się na zabytkowym cmentarzu wyłącznie wówczas, gdyby z opinii rzeczoznawcy wynika jednoznacznie, iż nie jest możliwe zachowanie tego drzewa. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma w istocie znaczenia, iż podmiot będący właścicielem zabytku znajduje się w złej kondycji finansowej.

Opieka nad zabytkiem musi być sprawowana przez jego właściciela, jednakże może on, stosownie do art. 73 ww. ustawy, ubiegać się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie określonych, koniecznych prac w celu ochrony zabytku.

O tym, iż na usunięcie drzew i krzewów wymagana jest zgoda właściwego organu do spraw zabytków, przesądzały więc w dacie orzekania w opisanej sprawie przepisy - art. 48 ust. 3 ustawy o ochronie środowiska w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury. Aktualnie kwestię tę reguluje w ten sam sposób art. 47e ust 3 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody /t.j. Dz.U. 2001 nr 99 poz. 1079/, w związku z art. 36 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.