Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 643/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Scalanie gruntów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 1, art. 20, art. 27 ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2003 nr 178 poz 1749
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi B.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia projektu wymiany gruntów i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Starosta, powołując się na przepisy art. 3 ust. 1 oraz art. 27 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (Dz. U. nr 178 poz. 1749 ze zm.) odmówił B.L. sporządzenia projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu oraz wydania na tej podstawie nieruchomości zamiennej za gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. 9,10 ha położone we [...] w obrębie nr [...].

Organ wyjaśnił, iż B.L. złożył wniosek o zakończenie postępowania rozpoczętego zarządzeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej sygn. akt [...].

Jednocześnie organ wskazał na następujące ustalenia:

Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego aktem nadania nr [...] z dnia [...] maja 1947 r. przydzieliła A.L. (ojcu wnioskodawcy) gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami we wsi [...] o pow. 9,10 ha. Aktem wykonania tego orzeczenia z dnia [...] października 1947 r. nr [...] przeniesiono własność na w/w – dokonując zmiany numeracji z "[...]" na "[...]". Dokumenty te złożono do zbioru akt Sądu Grodzkiego – nr [...].

Dnia [...] lipca 1950 r. w Prezydium Gminnej Rady Narodowej odbyło się posiedzenie Komisji, z którego sporządzono protokół z rozpoznania akt rolnych poszczególnych osadników w [...], podczas którego stwierdzono konieczność weryfikacji uprawnień do posiadania i utrzymania ziemi z reformy rolnej odnośnie 60 osób, w tym A.L..

Obwieszczeniem z dnia 1 sierpnia 1950 r. PPRN na podstawie art. 35 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. nr 49 poz. 279) podano do publicznej wiadomości, że rozpoczęto prace związane z regulacją gruntów na obszarze gromady [...].

Obwieszczeniem z tej samej daty, na podstawie § 8 rozporządzenia Ministrów Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Odbudowy z dnia 16 lipca 1947 r. w sprawie miejscowych planów zagospodarowania terenowego obszarów objętych przebudową ustroju rolnego (Dz. U. nr 52 poz. 284) PPRN podało do publicznej wiadomości, że przystępuje do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania terenowego na obszarze gromady [...] w związku z regulacją gromady, przeróbką z uwagi na wygórowane normy obszarowe.

Dnia [...] sierpnia 1950 r. powołano radę uczestników regulacji, której zapasowym członkiem był A.L..

Z kolei dnia 9 sierpnia 1950 r. PPRN przesłało do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu kwestionariusz uczestników wymiany gruntów wsi [...] w związku z powstaniem Spółdzielni Produkcyjnej typ, obejmujący także nazwisko A.L.. Natomiast do PWRN PPRN przesłał wykaz rozrachunkowy nabywców gospodarstw w gromadzie [...] z wnioskiem o uchylenie z urzędu orzeczeń wydanych na podstawie art. 30 i 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze ziem Odzyskanych i Byłego Wolnego Miasta Gdańska – w tym także dot. A.L..

W dniu 12 sierpnia 1950 r. Komisja (16 osób, w tym 4 członków rady uczestników) ustaliła nadwyżkę gruntową powstałą w wyniku regulacji – obszar regulowany wynosił 851,59 ha (cała wieś); podczas regulacji w 1947 r. utworzono 69 gospodarstw rolnych i 7 robotniczych; po weryfikacji zaprojektowano jedynie 37 gospodarstw o obszarze po 8 ha średnio, 4 działki pracownicze i 45 działek przyzagrodowych oraz 400 ha przeznaczono dla PGR, natomiast dla Spółdzielni Produkcyjnej ok. 105 ha.

Dnia 14 sierpnia 1950 r. PPRN obwieszczeniem wydanym na podstawie § 15 rozporządzenia z dnia 16 lipca 1947 r. podało do publicznej wiadomości, że opracowano projekt miejscowego planu zagospodarowania terenowego i w związku z tym można składać swoje zastrzeżenia i zarzuty.

Protokół z dnia [...] sierpnia 1950 r. potwierdza, że w międzyczasie prowadzono prace klasyfikacji i oszacowania gruntów na obszarze "komasacji oraz regulacji gromady [...]" – Komisja Klasyfikacyjna.

PWRN zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 1950 r. nr [...] wdrożyło postępowanie w sprawie wymiany gruntów na podstawie art. 1, art. 11 ust. 2 (lub 3) dekretu z dnia [...] sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. nr 48 poz. 367). Wyjaśniono, iż w wyniku utworzenia Spółdzielni Produkcyjnej powstała szachownica pomiędzy gruntami członków Spółdzielni, a obywatelami, którzy nie są członkami tej Spółdzielni, co uniemożliwia racjonalne prowadzenie gospodarstwa spółdzielczego i zastosowanie mechanicznej uprawy ziemi , co uzasadnia przeprowadzenie wymiany gruntów na podstawie powołanego wyżej art. 11 dekretu.

Dnia [...] października 1950 r. sporządzono wykaz oświadczeń uczestników regulacji dla Spółdzielni Produkcyjnej [...] w sprawie projektu oraz warunków objęcia gruntów w posiadanie – stanowiący załącznik do protokołu okazania projektu regulacji z dnia [...].10.1950r. : 39 gospodarstw nowoutworzonych oraz grunty przeznaczone pod PGR i wkłady Członków Spółdzielni Produkcyjnej. Dokument ten nie wskazywał już nazwiska A.L., zaś dokonano zmiany numeracji działek.

Także dnia [...] października 1950 r. sporządzono protokół wprowadzenia

w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku regulacji. W dokumencie stwierdzono, że obywatele obejmą w posiadanie wydzielone im grunty zgodnie z warunkami ustalonymi w protokole z dnia [...].10.1950 r. a zatwierdzenie projektu nastąpi w drodze orzeczeń PPRN.

Ponadto organ ustalił, że w w/w wykazach i protokołach ( z dnia [...] października 1950 r.) nie ma nazwiska A.L., bo jego gospodarstwo rolne zostało włączone do PGR, zaś on sam podjął w nim pracę, zaś w budynku mieszkalnym wchodzącym w skład wcześniej należącego do niego gospodarstwa zamieszkiwał do 1961 r. jako najemca.

Opierając się na informacjach uzyskanych z Archiwum Państwowego

i w oddziale w [...] ustalił, że nie wydano (prawdopodobnie) decyzji o zatwierdzeniu projektu wymiany z uwzględnieniem ewentualnych opinii i zastrzeżeń zainteresowanych stron.

Nie zachowała się dokumentacja geodezyjna i szacunkowa sporządzona przy opracowywaniu projektu wymiany gruntów.

Organ wyjaśnił, że strona żąda zakończenia postępowania wymiennego zainicjowanego przez PWRN. Tymczasem w myśl art. 27 ust. 2 ustawy

z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów, projekt wymiany może zostać zatwierdzony gdy po jego okazaniu wszyscy uczestnicy wymiany przyjmą go bez zastrzeżeń. Natomiast w niniejszej sprawie – z wykazu oświadczeń z dnia 7 października 1950 r. wynika, iż uczestnicy procesu wnieśli szereg uwag i zastrzeżeń.

Ponadto organ wskazał, że w okresie pomiędzy sporządzeniem projektu, a chwilą orzekania ( na przestrzeni 61 lat) na obszarze wsi [...] wielokrotnie dochodziło do zmian granic geodezyjnych, oznaczeń działek, użytków i ich klas, a także stanu własności i posiadania.

W myśl zaś art. 20 w/w ustawy stan własności oraz posiadania gruntów, powierzchnię użytków i klas gruntów w prowadzonym postępowaniu określa się według danych ewidencji gruntów. Jednakże od założenia ewidencji gruntów dla obrębu [...] ( tj. od 1961 r. do chwili obecnej A.L. nie figurował jako właściciel czy posiadacz jakiejkolwiek nieruchomości.

Organ wskazał także, że zmiany właścicielskie jakie nastąpiły po wszczęciu postępowania wymiennego mają także wpływ na przebieg tego postępowania.

Nie uczyniono wzmianki o wszczęciu tego postępowania w księgach wieczystych ani nie złożono stosownego wniosku do zbioru dokumentów założonego dla gospodarstwa A.L. Dh [...] (obecnie Zd [...]), zaś uczynienie takiej wzmianki lub złożenie wniosku do dokumentów, w myśl art. 21 ust. 2 ustawy powodowałoby ten skutek, że wszystkie późniejsze zmiany stanu własności i obciążeń nie miały by wpływu na przebieg postępowania scaleniowego lub wymiennego, chyba że dokonano je za zgodą starosty.

W zbiorze dokumentów nr Dh [...] ( Zd [...]) A.L. był uwidoczniony jako właściciel gospodarstwa rolnego do momentu gdy Sąd Powiatowy Oddział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z dnia [...] stycznia 1959 r. dz. Kw. Nr [...] po rozpatrzeniu wniosku PPRN ( z dnia [...] października 1958 r.) o przepisanie na SP nieruchomości – postanowił ten wniosek złożyć do istniejącego zbioru dokumentów Dh. [...] wraz z załączonym orzeczeniem PPRN nr [...] z dnia [...] września 1958 r.

w sprawie przejęcia w całości gospodarstwa na rzecz SP jako opuszczonego.

W dalszym okresie własność tej nieruchomości została rozdysponowana na rzecz innych osób, których prawa uwidoczniono w księgach wieczystych prowadzonych przez SR:

- działka nr [...], składała się z działek : [...]:

- obecnie działka nr [...] a podzielona została na działki : [...] (część),

- działka [...] b stanowi część działki nr [...],

- działka [...]c stanowi część działki nr [...],

- działka [...]d stanowi część działki nr [...],

- działka [...]e stanowi część działki nr [...],

– dla których prowadzone są odrębne księgi wieczyste. W żadnej z nich zarówno A.L., jak również jego następca prawny ( wnioskodawca) nie są wpisani jako ich właściciele, nawet jako poprzedni właściciele.

Tymczasem – jak podkreślił organ - stan prawny tych nieruchomości ujawniony w księgach wieczystych objęty jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i daje pierwszeństwo prawom w tych księgach ujawnionemu, co wynika wprost z treści art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. nr 124 poz. 1361 ze zm.). Stosownie do treści art. 3 ustawy przyjmuje się prawne domniemanie, że prawo jawne księdze wieczystej wpisane jest zgodnie ze stanem rzeczywistym, zaś prawo wykreślone nie istnieje. Domniemanie to może zostać obalone jedynie w postępowaniu i uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W konkluzji powyższego organ wyjaśnił, iż musiał by w tych okolicznościach powstać nowy projekt wymiany, uwzględniający obecnie istniejący stan własnościowy wynikający z w/w dokumentów i musiałby zostać przyjęty przez podmioty (uczestników), które o wszczęcie postępowania wymiennego nie wnioskowały. Przestał także istnieć – obecnie – cel jakiemu służyć miało to postępowanie, tj. przestała istnieć Spółdzielnia Produkcyjna. W związku z jej rozwiązaniem w 1957 r. przeprowadzono kolejne postępowanie wymienne, w ramach którego PPRN orzeczeniem z dnia [...] listopada 1957 r. nr [...] zatwierdzono nowe granice gospodarstw na obszarze wsi [...].

B.L. wniósł odwołanie od w/w decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 20 ustawy o scaleniu i wymianie gruntów przez przyjęcie, że brak danych dotyczących A.L. lub B.L. w ewidencji gruntów uniemożliwia sporządzenie projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu, a także obrazę art. 27 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie u odmówienie sporządzenia projektu, a następnie decyzji zatwierdzającej projekt wymiany gruntów należących niegdyś do A.L. na inne w oparciu o przepisy m. in art. 8 ust. 1 ustawy.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Staroście.

Odwołujący się wskazał, że A.L. był uczestnikiem postępowania wymiennego, był także członkiem rady uczestników, został natomiast pominięty w wykazie oświadczeń Uczestników Regulacji dla Spółdzielni Produkcyjnej sporządzonym w dniu [...] października 1950 r.

Strona nie zgodziła się z oceną organu co do tego, iż w sprawie zachodzi jedynie prawdopodobieństwo, że stosowna decyzja kończąca postępowanie wymienne nie została wydana, wskazując kategorycznie, że nie wydano takiej decyzji, choć istniał ku temu określony wymóg. Brak tej decyzji natomiast skutkuje tym, że wszelkie czynności faktyczne, podjęte na dalszym etapie, tj. wprowadzenie do nowo utworzonych gospodarstw, były nielegalne. Stwierdzone zmiany stanu własności nie stanowią przeszkody dla przeprowadzenia rozpoczętego wówczas postępowania.

Wskazał ponadto, że okoliczność, iż A.L. nie występuje w żadnej z ksiąg wieczystych ( błędnie oceniony przez organ) nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem dążeniem strony jest uzyskanie nieruchomości zamiennej odpowiadającej wartości tej, która wzięła udział w wymianie, która to wymiana nie została w pełni skonstruowana. Zastosowanie w tym zakresie powinien znaleźć, zdaniem strony, przepis art. 8 ustawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zarówno zapisy Ksiąg wieczystych jak i zgromadzona w sprawie dokumentacja nie potwierdza zasadności żądania strony sporządzenia przez Starostę projektu wymiany gruntów oraz wydania decyzji o jego zatwierdzeniu i w konsekwencji wydania wnioskodawcy nieruchomości zamiennej. Kierując się dyspozycją przepisu art. 20 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, zgodnie z którym stan własności oraz posiadania, powierzchnię użytków i klasy gruntów określa się według danych ewidencji gruntów. Z kolei stan prawny nieruchomości uwidoczniony w zapisach Ksiąg wieczystych jest objęty rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i daje pierwszeństwo prawu ujawnionemu w księdze wieczystej przed rzeczywistym stanem prawnym, co wynika wprost z art. 5 u.k.w.h. Stosownie zaś do treści art. 3 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. Jego obalenie możliwe jest jedynie w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Jak wynika z treści art. 3 ust. 2 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, wszczęcie postępowania scaleniowego nastąpić może jeżeli zostaną spełnione wymienione we wskazanym przepisie przesłanki, tj. ze stosownym wnioskiem wystąpi większość właścicieli gospodarstw położonych na projektowanym obszarze scalenia bądź właściciel gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia.

Tym samym wniosek B.L. nie mógł stanowić podstawy wszczęcia postępowania w tym zakresie, bowiem nie przysługuje mu prawo własności żadnej działki, której dotyczy to postępowanie, nie wykazał on również, żeby występował w imieniu właścicieli tych nieruchomości. Intencją wnioskodawcy jest wykazanie, że działki [...] stanowiły własność A.L., co we wnioskowanym trybie postępowania nie jest możliwe, a wino zostać przeprowadzone w postepowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zatem złożony wniosek nie mógł wywrzeć oczekiwanych skutków. Ponieważ natomiast nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, zachodziła podstawa do odmowy sporządzenia projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu w oparciu o art. 27 ust. 4 ustawy i wydania na tej podstawie nieruchomości zamiennej za gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. 9,10 ha położonej we wsi [...] nr [...].

Wnosząc na powyższą decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. B.L. zarzucił jej naruszenie art. 20 ustawy o scaleniu i wymianie gruntów przez przyjęcie, ze brak danych dotyczących A.L. lub B.L. w ewidencji gruntów uniemożliwia sporządzenie projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu, a także obrazę art. 27 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie u odmówienie sporządzenia projektu, a następnie decyzji zatwierdzającej projekt wymiany gruntów należących niegdyś do A.L.. Ponadto Skarżący zarzucił organowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego w zakresie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wynikających z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 kpa. Wskazał, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, pomijając okoliczności, iż jego poprzednik prawny A.L. w okresie trwania postępowania wymienno scaleniowego był właścicielem gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, co potwierdzają: akt nadania z dnia [...] maja 1947 r. oraz orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] października 1947 r., co świadczy o tym, że ma on legitymację czynną do udziału w tym postępowaniu.

Powołując się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi B.L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Starosty.

Skarżący podkreślił, że wszczęte w 1950 r. postępowanie wymienne nie zostało zakończone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Wskazał, iż nie wnosił o jego wszczęcie, a jedynie zgłosił swój udział w tym postępowaniu, jako następca prawny uczestnika postępowania A.L.. Zdaniem strony organ powołując się na zapisy ewidencji oraz ksiąg wieczystych pomija istotną okoliczność, iż A.L. w dacie wszczęcia postępowania był właścicielem gospodarstwa rolnego objętego postępowaniem wymiennym. W wyniku tego postepowania sporna nieruchomość weszła w skład Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Żądanie strony jest uzasadnione, bowiem brak wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu podziału z roku 1950 oznacza, że niezakończone dotąd postępowanie nadal trwa. Z uwagi, iż jest on następcą prawnym po zmarłym A.L., który w tym postępowaniu uczestniczył, co czyni niezasadnym twierdzenia organu, iż nie jest on umocowany do występowania z wnioskiem o sporządzenie projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu. Organ pominął także okoliczność, że A.L. był ujawniony w zbiorze dokumentów nr Dh [...] jako właściciel, a do założenia ewidencji gruntów dla obrębu [...] doszło dopiero w 1961 r., co ma jednak drugorzędne znaczenie, wobec faktu, że A.L. był uczestnikiem postępowania wymiennego, które nie zostało zakończone wydaniem decyzji administracyjnej.

Wskazał ponadto, że okoliczność, iż A.L. nie występuje w żadnej z ksiąg wieczystych ( błędnie oceniony przez organ) nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem dążeniem strony jest uzyskanie nieruchomości zamiennej odpowiadającej wartości tej, która wzięła udział w wymianie, która to wymiana nie została w pełni skonstruowana.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej,

a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna

z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Przy czym Sąd bada zgodność z prawem obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji.

Nadto, zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sądy te sprawując kontrolę działalności administracji publicznej stosują środki określone ustawą. Środki te określone zostały przez przepisy art. 145 do art. 150 cyt. wyżej ustawy. Oznacza to, że w wyniku takiej kontroli zaskarżona decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego

w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Jeżeli sąd uzna, że skarga nie jest uzasadniona, oddala ją ( art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając skargę zgodnie z wyżej wskazanym wzorcem kontroli Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja ani poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały prawo materialne lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty odmawiającą B.L. sporządzenia projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu oraz wydania na tej podstawie nieruchomości zamiennej za gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. 9,10 ha położone we wsi [...] nr [...].

Rozpatrując niniejszą sprawę wskazać przyjdzie w pierwszej kolejności, że postępowanie, do którego swój udział zgłosił B.L., wszczęto w 1950 r. z urzędu, na podstawie art. 11 pkt 2 dekretu z dnia [...] sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. nr 48 poz. 367) – w związku z koniecznością wymiany gruntów w celu ukształtowania gruntów należących do Spółdzielni Produkcyjnej (lit.a). Postępowanie to nie zakończyło się decyzją o zatwierdzeniu sporządzonego projektu wymiany, o której mowa w art. 13 ust.1 i art. 15 dekretu, co stanowi okoliczność bezsporną w niniejszej sprawie. Tym samym uwzględniając zapisy art. 19 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. nr 3 poz. 13) oraz przepisów ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. 178 poz. 1749) postępowanie takie powinno zostać zakończone z uwzględnieniem zapisów tej ostatniej ustawy.

Zgodnie natomiast z art. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu

i wymianie gruntów scalanie (a także wymiana) gruntów ma na celu poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu.

Postępowanie scaleniowe, w myśl art. 3 ust. 1 ustawy, wszczyna się na wniosek większości właścicieli gospodarstw rolnych lub właścicieli gruntów, których obszar przekracza połowę gruntów całej wsi. Natomiast w świetle ust. 2 art. 3 ustawy postępowanie scaleniowe może być, po uprzedniej pozytywnej opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej, wszczęte z urzędu, jeżeli:

1) grunty Państwowego Funduszu Ziemi, których powierzchnia przekracza 10% obszaru wsi, nie mogą być racjonalnie zagospodarowane bez scalenia albo

2) o scalenie wystąpi z wnioskiem osoba, której grunty wymagają poprawienia rozłogu, a jednocześnie nie nastąpi pogorszenie warunków gospodarowania innych rolników.

Scalanie (wymiana) gruntów prowadzone jest na obszarach charakteryzujących się ich znacznym rozdrobnieniem i ma na celu – w myśl powołanego z art. 1 ustawy – przede wszystkim poprawę rozłogu gruntów, przez który należy rozumieć przestrzenne rozmieszczenie użytków gruntowych, działek

i pól uprawnych względem działki siedliskowej (zagrodowej) lub ośrodka gospodarczego w ramach poszczególnych gospodarstw rolnych. Warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania scaleniowego powinien być więc przewidywany efekt postępowania.

Wyjaśnić należy, w kontekście argumentacji podnoszonej w skardze, że przeprowadzenie postępowania wymiennego ma zatem doprowadzić do ściśle określonego celu, jakim jest uregulowanie własności gruntów, z uwzględnieniem, iż

w jego wyniku stworzone mają być racjonalne warunki gospodarowania gruntami. Stworzenie projektu wymiany i jego zatwierdzenie służyłoby zatem przekształceniom własnościowym (ściśle określonym przesunięciom). Zauważyć należy, że faktycznie zainicjowane w 1950 r. postępowanie osiągnęło swój cel, bowiem doprowadziło do przekształcenia własności nieruchomości i wprowadzenia uczestników postępowania w nowe gospodarstwa, dokonano stosownych zapisów w księgach wieczystych itp. (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 listopada 2006 r. sygn.. akt II SA/Op 513/06).

Organy obu instancji prowadząc niniejsze postępowanie, uwzględniając ukształtowany i istniejący obecnie stan prawny (stan własności), objęty ochroną na podstawie art. 5 i 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisów ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, nie może usankcjonować, tzn. przyjąć jako obecnie istniejący – pierwotnego, tj. istniejącego na dzień 21 sierpnia 1959 r. stanu własności. Zobligowane są one na mocy obowiązujących przepisów prawa uwzględnić zmiany stanu prawnego, które nastąpiły od dnia wszczęcia postępowania, do dnia orzekania przez te organu, tym bardziej, że stosownie do zapisów dekretu z 1949 r. – art. 15a, oraz art. 21 ustawy z 1982r. – brak było

w księgach zapisów dot. postępowania wymiennego. Tym samym podkreślenia wymaga, iż to postępowanie – zainicjowane jeszcze w 1950 r. - nie może obecnie doprowadzić do założonego przez wnioskodawcę celu, bo nie jest on obecnie właścicielem żadnej z nieruchomości znajdujących się na obszarze, którego ono dotyczyło, a tylko w takim przypadku mógłby być objęty projektem i otrzymać działkę zamienną.

Jednocześnie nadmienić należy, że pierwotnie podstawę faktyczną wszczęcia postępowania wymiennego w 1950 r., stanowiła potrzeba ukształtowania własności gruntów rolnych pozwalających Spółdzielni Produkcyjnej na racjonalną gospodarkę

z wykorzystaniem urządzeń mechanicznych. Obecnie przepisy ustawy nie przewidują analogicznej podstawy wszczęcia z urzędu postępowania wymiennego, tym nie mniej wobec jego skutecznego wszczęcia 1950r. nie można kwestionować, iż nie istniała podstawa dla jego prowadzenia. Uwzględnić natomiast należy, że podstawa ta nie istnieje w chwili obecnej, bowiem Spółdzielnia Produkcyjna utraciła byt prawny. Prowadzone z urzędu postępowanie w sprawie stało się bezcelowe i nie może osiągnąć swojego skutku prawnego (faktycznie go osiągnęło), natomiast

w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do jego kontynuowania - na podstawie art. 4 ustawy. Organ zasadnie przeszedł do oceny przesłanek, o których mowa w art. 3 ustawy i zasadnie uznał, że nie zaistniała żadna z okoliczności do kontynuowania tego postępowania i jego pozytywnego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem złożonego przez skarżącego wniosku. Wskazana ustawa z dnia 26 marca 1982 r. w sposób bardzo precyzyjny określa sytuacje, w których dopuszczalnym jest prowadzenie postępowania wymiennego z urzędu – por. art. 4 ustawy. Bardzo precyzyjnie określono także warunki prowadzenia takiego postępowania na wniosek – art. 3 ustawy. Wobec zatem bezcelowości postępowania prowadzonego z urzędu oraz uwzględniając złożony w jego toku wniosek strony skarżącej, w ocenie Sądu organ zasadnie rozważył, czy w sprawie zachodzą podstawy do kontynuowania tego postępowania, z uwzględnieniem wniosku B.L..

Zaznaczenia wymaga w tych okolicznościach, iż w toku prowadzonego postępowania złożony został przez B.L. wniosek o dopuszczenie go do postępowania jako następcy prawnego A.L., zawierający ponadto żądanie sporządzenia projektu wymiany i wydania decyzji o jego zatwierdzeniu oraz wydania na tej podstawie nieruchomości zamiennej za gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. 9,10 ha położone we wsi [...] nr [...]. W istocie, wnioskodawca zatem żądał formalnego dokończenia zainicjowanego w 1950 r. postępowania i wydania mu nieruchomości zamiennej.

Organy nie kwestionują faktu, że w dacie wszczęcia tego postępowania A.L. był jego uczestnikiem. Jak to już jednak zostało stwierdzone, prowadząc to postępowanie obecnie, organ zobowiązany jest stosować przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów. Stosownie do treści art. 20 ustawy stan własności oraz posiadania gruntów, powierzchnię użytków i klasy gruntów określa się według danych ewidencji gruntów. W niniejszej sprawie organ zobowiązany jest do ustalenia uczestników tego postępowania ponownie, czyniąc to w oparciu o obecne zapisy ewidencji. Jak słusznie wskazało na to Kolegium, B.L. nie przysługuje już w tym zakresie przymiot strony postępowania. Znajdujące się w aktach sprawy wyciągi z ewidencji wskazują, że A.L., ani jego następca prawny B.L., nie jest (obecnie) właścicielem spornych nieruchomości. Nie można uznać wnioskodawcy za uczestnika scalenia.

Z okoliczności sprawy wynika natomiast, że wszczęta w 1950 r. procedura faktycznie doprowadziła do uregulowania się określonego stanu własnościowego, stanowiąc podstawę wprowadzenia uczestników w nowe gospodarstwa, a także dalszych zmian i stosownych zapisów w zbiorach dokumentów, w dalszej kolejności do ponownej procedury wymiennej zainicjowanej w 1957 r. Ukształtował się w ten sposób pewien stan własności, który znalazł swoje odzwierciedlenie w ewidencji stworzonej dla tego obszaru w 1961 r. a także w księgach wieczystych nieruchomości. Te dokumenty z kolei na podstawie art. 20 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów stanowią podstawę oceny przeprowadzanej

w niniejszej sprawie (por. wyroki: NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 129/09, z dnia 2 czerwca 1995 r. sygn. akt II SA 125/94, oraz WSA w Rzeszowie z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 641/08, WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1500/07, WSA w Białymstoku z dnia 26 lutego 2004 r. sygn. akt SA/Bk 1140/03, WSA w Warszawie z dnia 4 lutego 2004 r. sygn. akt II SA1585/02,). W tym zakresie organy prawidłowo ustalił stan własności spornych nieruchomości, uprzednio należących do A.L.. Strona także nie może skutecznie zakwestionować tych okoliczności. Podnoszona przez skarżącego argumentacja dotyczy bowiem stanu własności istniejącego w okresie wszczęcia postępowania, a także późniejszych błędów postępowania organów. Te okoliczności, oraz kolejne przekształcenia własnościowe doprowadziły do ukształtowania się określonego stanu własności w chwili obecnej, który musiał zostać uwzględniony w sprawie. Strona kwestionując prawidłowość zapisów ksiąg wieczystych czy też ewidencji powinna zainicjować właściwe w tym zakresie postępowania, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Nie może natomiast na podstawie podniesionych jedynie twierdzeń wykluczyć zastosowania wypisów z ewidencji gruntów, na które powołał się organ. Jak sama bowiem przyznaje, nie jest w chwili obecnej właścicielem czy posiadaczem tych nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 1843/10). Zatem w sprawie niespornym jest, że A.L. był właścicielem gospodarstwa rolnego, które objęte było postępowaniem wymiennym zainicjowanym w sierpniu 1950 r. Nie ma również wątpliwości, iż na obecnym etapie postępowania, nie jest on już właścicielem (ani jego następca prawny) tego gospodarstwa, zaś w to miejsce nie otrzymał on gospodarstwa zamiennego. Tym samym pomimo okoliczności, że pierwotnie A.L. był uczestnikiem tego postępowania, w wyniku upływu czasu i ukształtowania się nowego stanu własnościowego, pomimo niezakończenia przez właściwy organ wszczętego postępowania wymiennego, uwzględniając zapisy art. 20 ustawy, zarówno on, jak także jego następca prawny nie mogą otrzymać statusu uczestnika scalenia, a tym samym jego żądanie nie może zostać uwzględnione.

Sąd zauważa, że wniosek B.L., stosownie do treści przepisów art. 7, art. 8 oraz art. 61 § 1 i art. 104 § 1 kpa powinien zostać rozpatrzony. Błędne jest bowiem utożsamianie bezcelowości prowadzenia postępowania z jego bezprzedmiotowością, bowiem nie można mieszać przyczyn bezprzedmiotowości z niezasadnością żądania wynikającą z braku podstaw w stanie faktycznym i prawnym sprawy (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 16 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Go 27/11). W rozpatrywanej sprawie organy – w ocenie Sądu – prawidłowo uznały, iż mamy do czynienia z tą drugą sytuacją.

Zaznaczyć przy tym należy, że niniejsze orzeczenie organów administracji publicznej nie przesądza o zasadności roszczeń dot. odebranej A.L. nieruchomości, lecz stwierdza brak podstaw do przeprowadzenia postępowania wymiennego w obecnie istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżącego naruszenia prawa przez organy orzekające. W postępowaniu nie wystąpiły również inne wady prawne lub faktyczne skutkujące wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu określone w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.