Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1207/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.99
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 oraz art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch Jolanta Sikorska Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D. i M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt I SA/Wa 1450/06 w sprawie ze skargi J. D. i M. W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej 1/ uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2/ zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz J. D. i M. W. kwotę 397 ( trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2007 r. oddalił skargę J. D. i M. W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej.

W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] po rozpoznaniu wniosku J. D. i M. W. wspólników spółki cywilnej Mała Elektrownia Wodna w M. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji utrzymał w mocy własną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że Wojewoda O. na podstawie art. 2 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości decyzją z dnia [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...]. przez Przedsiębiorstwo [...] ,, [...]" w O. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w M. i oznaczonego jako działki nr [...] i [...] oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy prawa rzeczowe do wyżej wymienionej nieruchomości aktem notarialnym z dnia [...] nabyło Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowe ,, [...]" Sp. z o.o. w M.. Prawa te były przedmiotem dalszego obrotu, a obecnie nabywcą tych praw jest S.S..

Następnie pismem z dnia [...] Mała Elektrownia Wodna wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy przez decyzję z dnia [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, wskazując na brak interesu prawnego oraz wskazując, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa tak więc istniało prawa zarządu na rzecz państwowej osoby prawnej. Wskazano również, że urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c., nie wchodziły w skład nieruchomości, będącej w dniu 5 grudnia 1990 r. własnością Skarbu Państwa. Do nieruchomości tej została wydana decyzja uwłaszczeniowa. Minister Budownictwa podał również, że skarga na decyzję organu centralnego została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I SA 2804/01 z dnia 23 września 2003 r., w którym Sąd podzielił pogląd o braku interesu prawnego spółki cywilnej Mała Elektrownia Wodna w M., wobec braku tytułu prawnorzeczowego do gruntu i do budynków oraz braku przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Z ustaleń Ministra Budownictwa wynika, że po wiążącym w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zmienił się stan prawny w odniesieniu do wnioskodawcy. Mała Elektrownia Wodna w M. s. c. nadal nie posiada praw rzeczowych do nieruchomości lub jej części. Organ stwierdził również, że wyremontowanie urządzeń elektrowni wodnej oraz sprawa związana z brakiem pozytywnego stanowiska Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (decyzja z dnia [...]) co do demontażu urządzeń zamontowanych w budynku młyna nie jest okolicznością wskazującą w niniejszej sprawie na interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes ten nie wynika też z faktycznego korzystania z części nieruchomości.

Skargę na decyzję Ministra Budownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. D. i M. W. - Mała Elektrownia Wodna Spółka Cywilna w M.. W jej uzasadnieniu zarzucili organowi naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, iż skarżącym nie przysługuje przymiot strony niniejszego postępowania. Ponadto zarzucili naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lutego 2007 r. uznał, że skarga jest bezzasadna z uwagi na to, iż kwestionowana decyzja, w jego ocenie, nie naruszała prawa. Postępowanie administracyjne, w niniejszej sprawie, zostało wszczęte wnioskiem z dnia [...] Małej Elektrowni Wodnej w M. o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, którą Wojewoda O. dnia [...] uwłaszczył Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w O. działkami nr [...] i [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, wskazując na brak interesu prawnego oraz na to, że nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Istniało zatem prawo zarządu na rzecz państwowej osoby prawnej. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją z dnia [...].

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt I SA 2804/01 stwierdził, że "Skarżąca Spółka nie wykazała żadnego tytułu prawnorzeczowego do gruntu. Stosunek obligacyjny, jak podkreślił Sąd, nie stwarza legitymacji do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez zakład mający grunt w zarządzie. Skarżąca Spółka nie wykazała interesu wynikającego z przepisów prawa materialnego i dotyczącego sfery prawnej w postępowaniu administracyjnym, a jedynie interes faktyczny". Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże w niniejszej sprawie sąd wojewódzki oraz organ, którego działania lub bezczynność były przedmiotem skargi.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyli skarżący, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania poprzez:

1. rażące naruszenie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, iż ocena prawna zawarta w wyroku z dnia 26 września 2003 r. sygn. akt I SA 2804/01 wiąże co do wszystkich podstaw faktycznych wniesionej skargi, natomiast uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2. rażące naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez uzasadnienie wyroku nieodnoszące się do wszystkich zarzutów skargi i uniemożliwiające kontrolę instancyjną orzeczenia,

3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez bezpodstawne oddalenie skargi, mimo iż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania poprzez wydanie decyzji z naruszeniem art. 28 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.,

4. naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez oparcie się w zakresie oceny materiału dowodowego i procesu rozpoznawania oraz orzekania jedynie na selektywnie wybranych przez Sąd I instancji zarzutach wskazanych w skardze, przy jednoczesnym zaniechaniu rozpatrzenia pozostałych podstaw skargi, które zdaniem skarżącego miały wpływ na wadliwość decyzji administracyjnych, w tym pominięcie zarzutów opartych o art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464, ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 tejże ustawy w związku z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.

W złożonej skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżących podkreślił, że Sąd I instancji słusznie stwierdził, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego stosownie do treści art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wskazana norma prawna nie stanowi jednak, w ocenie pełnomocnika skarżących, związania Sądu I instancji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd I instancji ograniczył swoje wywody jedynie do stwierdzenia, że poprzedni wyrok zawiera ocenę prawną dotyczącą interesu prawnego. Natomiast zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd nie zbadał jednak czy ta ocena prawna dotyczy wszystkich podstaw faktycznych, na których strona oparła wniosek o wznowienie postępowania. Ponadto Sąd I instancji nie zważył też w ogóle czego dotyczyć ma owa ocena prawna. Z powyższą interpretacją nie zgodziła się strona skarżąca, gdyż wspomniany art. 99 nie stanowi, że wojewódzki sąd administracyjny jest związany wyrokiem, lecz jedynie oceną prawną. W ocenie strony skarżącej, ta wiążąca ocena musi dotyczyć podstawy faktycznej rozstrzygniętej wcześniej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przedmiotem niniejszego postępowania jest podstawa faktyczna jaką jest własność maszyn znajdujących się na posesji. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt I SA 2804/01 wypowiedział się jedynie, iż nie są one przedmiotem uwłaszczenia. Ponadto argumenty podnoszone obecnie przez stronę nie zostały ocenione w zaskarżonym wyroku. Zgodnie z art. 2 ust 1 ww. ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących, w dniu wejścia w życie ustawy, w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa. Stosownie do art. 8 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która na podstawie pozwolenia na budowę wybudowała ze środków własnych garaż na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), a także jej następca prawny, ma prawo nabyć ten garaż na własność oraz otrzymać grunt w użytkowanie wieczyste, jeżeli jest najemcą tego garażu. Nabycie garażu następuje nieodpłatnie, na żądanie zainteresowanego. Przedstawiona wyżej sytuacja faktyczne pokrywa się z sytuacją skarżących, gdyż kupili oni od Skarbu Państwa i wyremontowali urządzenia elektrowni wodnej, co wymagało zgody odpowiedniego organu państwowego. Ponadto już w momencie wydania decyzji skarżący władali lokalem, w którym zainstalowane są urządzenia oraz gruntem na którym są umiejscowione. W ocenie pełnomocnika skarżących, sytuacja jego mocodawców jest analogiczna do sytuacji najemców garażu wybudowanego na gruncie Skarbu Państwa niemniej jednak ustawa nie nadaje skarżącym prawa otrzymania gruntu w użytkowanie wieczyste. Nierówność praw nie jest uzasadniona szczególną sytuacją najemcy garażu. Przepis art. 8 ust. 1 w sposób nieuzasadniony przyznaje przywilej prawny pewnej grupie osób krzywdząc w ten sposób skarżących. Nie jest on także przepisem szczególnym. Taki stan prawny stoi w sprzeczności z 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r., wprowadzającym do obrotu prawnego zasadę równości praw obywateli. Wobec powyższego należy przyjąć, wobec treści art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. i wykładni per analogiam, iż skarżącym także przysługuje prawo do ustanowienia na ich rzecz użytkowania wieczystego gruntu, na którym wzniesione są urządzenia elektrowni wodnej będące ich własnością. Interes prawny, jak dalej wywodził pełnomocnik skarżących, jest kwalifikowanym interesem faktycznym. Interes prawny pojawia się bowiem wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ ma sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (wyrok NSA z 2 czerwca 1998 r., IV S.A. 2164/97). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 marca 1999 r. (I S.A. 1189/98), cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania przepisu prawa materialnego. Sąd I instancji zupełnie, zdaniem autora skargi kasacyjnej przeoczył, iż przymiot strony postępowania przysługuje niezależnie od tego czy dany podmiot brał udział w postępowaniu. Przymiot strony postępowania może bowiem uzyskać taki podmiot, którego interes prawny lub obowiązek nie są przedmiotem postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę pominął, iż organ administracji jest zobowiązany do rozpatrzenia słusznego interesu prawnego strony i uwzględnienia go w miarę możliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę tylko enumeratywnie wymienione przesłanki nieważności postępowania wymienione w § 2 tego przepisu, które w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie występują. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną kierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego można, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego polegającej na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pełnomocnik skarżącej Spółki zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu między innymi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez bezpodstawne oddalenie skargi mimo, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącymi mieć wpływ na wynik sprawy polegającym na wydaniu decyzji z naruszeniem art. 28 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Zauważyć należy, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego jest formą nadzoru mającą na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych i postanowień. Oznacza to, że postępowanie w tym przedmiocie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym wszczynanym na wniosek strony lub z urzędu i służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, decyzji administracyjnych dotkniętych wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi więc wyjątek od zasady stabilności decyzji, a tym samym wymaga bezspornego ustalenia, że uchylona decyzja jest dotknięta jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 157 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. W myśl natomiast art. 157 § 3 k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zwrócić uwagę trzeba, że wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie skutku przewidzianego w art. 61 § 4 k.p.a. (tj. wszczęcia postępowania), ponieważ przed wszczęciem postępowania (postępowanie wstępne) organ przeprowadza analizę dopuszczalności jego podjęcia, która kończy się postanowieniem o wszczęciu postępowania, bądź też decyzją o odmowie jego wszczęcia. W ramach powołanego postępowania wstępnego organ bada między innymi legitymację osoby wnoszącej o stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu.

W rozpoznawanej sprawie najpierw organ, a następnie Sąd I instancji uznali, że skarżąca Spółka nie ma interesu prawnego aby żądać wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 września 2003 r. wyraźnie przesądził o braku interesu skarżącej Spółki do kwestionowania aktów administracyjnych dotyczących uwłaszczonego gruntu. W rozpoznawanej sprawie, jak wywodził dalej Sąd, nic w tym zakresie się nie zmieniło. Nie uległ zmianie również stan faktyczny sprawy.

Sąd I instancji w treści swego uzasadnienia oparł się na rozstrzygnięciu i uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2003 r. (sygn. akt I SA 2804/01), zgodnie z którym skarżąca Spółka nie wykazała żadnego tytułu prawnorzeczowego do gruntu. Korzystanie bowiem z pomieszczeń młyna na podstawie umowy dzierżawy oraz nabycie własności turbin nie stwarzało, jego zdaniem, legitymacji do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji, która stwierdzała nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez zakład mający grunt w zarządzie. Skarżąca Spółka nie wykazała, jak wynika z powołanego uzasadnienia, interesu wynikającego z przepisów prawa materialnego i dotyczącego sfery prawnej w postępowaniu administracyjnym, a jedynie interes faktyczny. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na mocy art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena ta wiązała w sprawie zarówno Sąd jak i organ administracyjny. Dlatego też Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Budownictwa oraz decyzja ją poprzedzająca, wydane po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako zgodne z przyjętą w nim oceną prawną są prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że Mała Elektrownia Wodna w M. nie posiada praw rzeczowych do nieruchomości, a wyremontowanie urządzeń elektrowni wodnej oraz brak pozytywnego stanowiska Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odnośnie demontażu urządzeń zamontowanych w budynku młyna, nie wskazują na interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić.

Skarżąca Spółka jest przedsiębiorstwem, zaś urządzenia wchodzące w jego skład – turbiny – służą do odprowadzania energii elektrycznej. Generalną zasadą jest, że część składowa nieruchomości nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. W myśl jednak art. 49 § 1 k.c. urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Jak wynika z pisma Urzędu Wojewódzkiego w O. z dnia [...] urządzenia, które nabyła skarżąca Spółka nie figurowały w arkuszu spisu z natury w oparciu, o który nastąpiło przekazanie – przejęcie Przedsiębiorstwa Usług Młynarskich w M.. Dodatkowo, jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] stwierdzała między innymi nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo [...] ,, [...]" w O. nieodpłatnie prawa własności urządzeń znajdujących się na uwłaszczonym gruncie. Z uzasadnienie decyzji nie wynika jednak jakie to urządzenia organ miał na myśli. Żaden inny dokument nie precyzuje również tych informacji. Z tak skonstruowanej decyzji można także wywieść interes strony skarżącej do żądania stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, ponieważ w dacie jej wydania skarżąca Spółka była już właścicielem wspomnianych powyżej turbin. Uznać zatem należało, że przy uwłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości nie były brane pod uwagę interesy skarżącej Spółki. Urządzenia, które nabyła skarżąca nie stanowią części składowej nieruchomości ponieważ są urządzeniami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa. Mając jeszcze na względzie stanowisko Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków uniemożliwiające skarżącej Spółce demontaż nabytych przez nią na własność urządzeń, uznać trzeba było istnienie po jej stronie interesu prawnego do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Regulacja ta nie może jednak naruszać praw osób trzecich. W niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów skargi opartych na art. 2 ust. 1 powołanej powyżej ustawy. W tych okolicznościach należało się zgodzić z pełnomocnikiem skarżącej Spółki, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przypomnieć należy, że w myśl art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest natomiast nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

W dalszej kolejności zauważyć należy, przywołując treść art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Pod pojęciem "ocena prawna", należy rozumieć wyjaśnienie treści przepisów prawa materialnego bądź procesowego, a także sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Powołany przepis łączy w sobie elementy materialnoprawne i procesowe. Związanie oceną prawną, o jakim mowa w art. 99 przepisów wprowadzających, ma jednak swoje granice. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, że ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny w wyroku wiąże organ administracji na płaszczyźnie merytorycznej, a to oznacza, iż merytoryczny aspekt sprawy nie może przesądzać o dopuszczalności prowadzenia – wszczętego na wniosek – postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Dlatego też zarzut naruszenia art. 99 ustawy należało uznać również za zasadny.

Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zawierać bowiem powinno przedstawienie części historycznej rozpoznawanej sprawy, wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia jak też skrupulatne wskazanie podstawy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w rozpoznawanej sprawie nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą Spółkę w skardze, a mających istotny wpływ dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić należy, że uzasadnienie Sądu, którego rozstrzygnięcie jest następnie weryfikowane przez Sąd wyższej instancji ma za zadanie przede wszystkim powołać w nim argumenty, które są przekonywujące i trafne w danych okolicznościach, tak aby strona była przeświadczona, że Sąd rozpoznający jej sprawę jest przekonany o słuszności swego rozstrzygnięcia, nawet gdyby ona się z nim nie zgadzała. Dlatego też uzasadnienie Sądu ma być jasne oraz zwięzłe, stanowiące konsekwentną i logiczną całość. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymogów tych nie spełnia przez co narusza wspomniany powyżej przepis.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien uwzględnić istnienie po stronie skarżącej interesu do wystąpienia z winsokiem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Podstawą orzeczenia o kosztach był art. 203 pkt 1 P.p.s.a.