Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1312/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 271 pkt 2, art. 277, art. 282 par. 2, art. 280 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
article: art. 89 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 672
law: Ustwa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant starszy referent Marta Zasoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2013 r. sprawy ze skargi "A" z siedzibą w H. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 1079/10 w sprawie ze skargi "B" Sp. z o.o. w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę o wznowienie postępowania.


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z 3 lutego 2011 r. sygn. II SA/Gl 1079/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi B Spółki z o.o. w K. na decyzję Wojewody [...] z [...] r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] r., nr [...], orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 5. 404 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jako uczestnik postępowania oznaczona została C Polska S.A. w K. przy ul. [...]. Dla tego podmiotu został przesłany odpis skargi, odebrany przez A. S. posługującą się pieczątką Recepcja A Oddział w Polsce, K. Także do C Polska S.A. w K. zostało wysłane zawiadomienie o terminie rozprawy, odebrane w dniu 3 stycznia 2011 r. przez M. H. posługującą się pieczątką Recepcja A Oddział w Polsce, K. Uczestnik postępowania nie stawił się na rozprawie. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony na adres C Polska S.A. w K. i odebrany w dniu 15 marca 2011 r. przez T. P. posługującego się pieczątką Recepcja A Oddział w Polsce, K.

W dniu 19 kwietnia 2013 r. aplikant adwokacki J. C., działający z upoważnienia adwokata J. K., posiadającego pełnomocnictwo udzielone przez prokurentów spółki A Oddział w Polsce, K., przeglądał akta sądowe sprawy o sygnaturze II SA/Gl 1079/10.

Pismem z 10 lipca 2013 r., nadanym za pośrednictwem poczty w dniu 15 lipca 2013 r., spółka A z siedzibą w H., reprezentowana przez pełnomocnika adw. J. K., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 3 lutego 2011 r., sygn. II SA/Gl 1079/10 i zmianę wyroku poprzez oddalenie w całości skargi B sp. z o.o. w K. na decyzję Wojewody [...] z [...] r. Jako podstawę wniosku wskazano przepis art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że zachodzi przesłanka wznowienia określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., albowiem w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem nie brała udziału w charakterze uczestnika A. Postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem dwóch podmiotów: B Sp. z o.o. w K. oraz D Polska sp. z o.o. w K. W dniu 20 sierpnia 2008 r. została wydana decyzja organu I instancji. D Polska sp. z o.o. w K. została wykreślona z rejestru przedsiębiorców 23 grudnia 2008 r., w wyniku dokonanego w dniu 1 października 2008 r. przekształcenia w spółkę akcyjną C Polska S.A. w K. Postanowienie o wykreśleniu stało się prawomocne 8 stycznia 2009 r.

W dniu 30 kwietnia 2010 r., jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie II SA/Gl 1079/10 C Polska S.A. w K. została przejęta przez E w H., która przyjęła formę prawną spółki europejskiej pod firmą A w H. C Polska S.A. została wykreślona z rejestru 31 sierpnia 2010 r., wykreślenie stało się prawomocne 17 września 2010 r. Okoliczność ta została ujawniona w aktach postępowania administracyjnego, albowiem pismem z 29 lipca 2010 r. skierowanym do Wojewody [...] A wyraziła zgodę na odroczenie wypłaty odszkodowania przyznanego decyzją tego organu. Dla wykazania przekształceń Spółki przedłożono odpis pełny z KRS dla D Polska spółka z o.o., C Polska S.A. i dla A.

Wobec dokonanych przekształceń, uczestnikiem postępowania sądowego winna być A z siedzibą w H. Do Spółki nie miał zastosowania art. 70 § 1 p.p.s.a., albowiem nie była ono skutecznie zawiadomiona o postępowaniu sądowym. Nie ma też tożsamości pomiędzy spółkami, w wyniku przekształceń powstał nowy podmiot. Z rejestru C Polska S.A. została wykreślona 31 sierpnia 2010 r., postępowanie sądowe przeprowadzone z jej udziałem dotknięte jest wadą nieważności, A została pozbawiona udziału w postępowaniu, nie doręczono jej prawidłowo odpisu skargi, zawiadomienia rozprawie i odpisu wyroku.

Odnosząc się do zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie podano, że winien on być liczony od dowiedzenia się przez stronę o podstawie wznowienia. Znaczenie ma powzięcie wiedzy przez stronę, nie przez jej pełnomocnika. W dniu 14 marca 2013 r. A otrzymała decyzję Prezydenta Miasta K. wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy. Była ona skierowana wadliwie do D Polska sp. z.o.o. W dniu 29 marca 2013 r. pełnomocnik spółki zapoznał się z aktami sprawy administracyjnej i powziął informację o wydaniu wyroku z 3 lutego 2011 r. Wyrok ten nie identyfikował uczestnika postępowania, wobec czego 19 kwietnia 2013 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy sądowej, w tym z wyrokiem. Stwierdził, że postępowanie zostało przeprowadzone bez udziału spółki. 25 kwietnia 2013 r. pełnomocnik powiadomił o ustaleniach prokurentów spółki, którzy powzięli w ten sposób wiedzę o przesłance wznowienia. Termin do wniesienia skargi o wznowienie otworzył się zatem 25 kwietnia 2013 r. , ewentualnie można przyjąć, że rozpoczął on bieg od powzięcia widomości o treści wyroku przez pełnomocnika spółki w dniu 19 kwietnia 2013 r.

Odnosząc się do wniosku o oddalenie skargi B sp. z o.o. w K. na decyzję Wojewody [...] z [...] r. podniesiono, że stanowisko przyjęte w wyroku WSA w Gliwicach z 3 lutego 2011 r., sygn. II SA/Gl 1079/10 nie zasługuje na aprobatę. Przyjęcie, że podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę jest podmiot będący jej właścicielem w dniu wydania przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej zajęcie nieruchomości pod drogę, stanowi naruszenie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, zwanej dalej przepisami wprowadzającymi. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu istotny jest stan prawny na dzień 31 grudnia 1998 r. i podmiot będący wówczas właścicielem jest uprawniony do odszkodowania. W tej dacie nieruchomość stanowiła własność poprzednika prawnego skarżącej spółki (F Poland Sp. z o.o.). Z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, zatem roszczenie o odszkodowanie powstało już z tą datą. Brak jest podstaw, aby uprawnienie do odszkodowania przyznać nabywcy nieruchomości po 1 stycznia 1999 r. Dla poparcie stanowiska powołano argumentację zawartą w wyroku NSA z 6 maja 2008 r., sygn. I OSK 704/07. Nadto zbycie nieruchomości nie prowadzi do zbycia wierzytelności o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie dokonane przed dniem 1 stycznia 1999 r. Takie przeniesienie wymagałoby wyraźnego postanowienia w umowie, brak jest podstaw by twierdzić, że do przelewu wierzytelności doszło w sposób dorozumiany. Zbycie w drodze sprzedaży prowadzi do sukcesji pod tytułem szczególnym, nabyciu podlega tylko prawo własności, wobec czego inne prawa, w tym roszczenia odszkodowawcze nie mogły przejść na nabywcę. Brak jest normatywnej podstawy do przyjęcia, że roszczenia odszkodowawcze podlegają przeniesieniu wraz z przeniesieniem prawa własności. Prawo do odszkodowania jest prawem wolnym, niezależnym od innych praw, może być samodzielnym przedmiotem czynności prawnej. Błędem jest nadawanie prawu do odszkodowania statusu prawa związanego z prawem własności i przyjmowanie, że w razie zbycia prawa własności przechodzi na nabywcę tego prawa. Natomiast wyrok NSA z 11 stycznia 2010 r. sygn. I OPS 3/09 w sprawie nie ma znaczenia, albowiem dotyczy odmiennego stanu faktycznego, w którym właściciel nieruchomości przed 1 stycznia 1999 r. nie złożył wniosku o odszkodowanie. Natomiast w rozpoznawanej sprawie wniosek o odszkodowanie złożyła poprzedniczka prawna skarżącej, czym zamanifestowała swoją wolę i przekonanie, że wierzytelność o wypłatę odszkodowania nie została zbyta. Zwrócono uwagę, że odszkodowanie przysługuje podmiotowi, który poniósł uszczerbek majątkowy. Uszczerbek ten powstał w majątku osoby, którą pozbawiono własności w drodze ustawy. Cena, jaką uzyskała poprzedniczka skarżącej z tytułu sprzedaży uwzględniała fakt, że fragment nieruchomości był zajęty pod drogę publiczną.

Wojewoda [...] pismem z 9 sierpnia 2013 r. wniósł o odrzucenie skargi podając, że twierdzenie o pozbawieniu A możliwości udziału w postępowaniu nie jest zasadne. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013, poz. 672), dla wykonywania działalności gospodarczej na terenie RP przedsiębiorcy zagraniczni mogą tworzyć oddziały z siedzibą na terenie RP. Zgodnie zaś z art. 89 pkt 1 ustawy, niezależnie od obowiązków określonych w przepisach o Krajowym Rejestrze Sądowym, przedsiębiorca zagraniczny jest obwiązany podać imię, nazwisko i adres na terytorium RP osoby upoważnionej do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. Z odpisu KRS wynika jednoznacznie, że adresem tym jest [...] w K. Tym samym korespondencja w toku postępowania sądowego była kierowana na podany w KRS adres osoby powołanej do reprezentowania spółki. A odbierała kierowaną na ten adres korespondencję adresowaną dla D spółka z o.o. i C S.A., wiedząc że jest ich następcą prawnym. Wadliwe jest także stanowisko dotyczące daty powzięcia wiadomości przez spółkę o przyczynie wznowienia. Za datę tę należy uznać 19 marca 2013 r., kiedy pełnomocnik spółki badając akta administracyjne dowiedział się o wyroku sądu.

Uczestnik postępowania B sp. z o.o. w K. pismem z 5 sierpnia 2013 r. wniosła o odrzucenie skargi o wznowienie wobec przekroczenia terminu do jej złożenia, ewentualnie o jej oddalenie wobec nie wykazania, że doszło do naruszenia przepisów prawa skutkującego pozbawieniem A możliwości działania w sprawie o sygn. II SA/Gl 1079/10. W uzasadnieniu wskazano, że skutkiem przekształcenia formy organizacyjnej spółki nie jest obecność w obrocie trzech podmiotów, ale jednego podmiotu, o różnej formie organizacyjnej. W wyniku przekształcenia powstała spółka nie wstępuje w prawa i obowiązki poprzedniczki, ale jest cały czas podmiotem tych praw i obowiązków. Przekształcenie z punktu widzenia praw i obowiązków cywilnoprawnych jest neutralne. Wobec tego wykreślenia poszczególnych spółek z rejestru nie mają znaczenia dla przesłanek wznowienia. W sprawie znajdowały zastosowanie przepisy art. 41 k.p.a. i 70 p.p.s.a. regulujące obowiązek informowania o zmianie adresu. A nie została pozbawiona możliwości działania w postępowaniu przed sądem. Skarżąca nie wykazała także zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie. Za początek biegu okresu do złożenia takiej skargi należy uznać 14 marca 2013, kiedy nastąpił odbiór decyzji wydanej w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ I instancji.

Na rozprawie w dniu 25 listopada 2013 r. Sąd postanowił połączyć badanie dopuszczalności skargi z jej rozpoznaniem.

Jak dokumentują akta sprawy, postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek z 31 października 2005 r., którym "B" Spółka z o.o. w K. zwróciła się do Prezydenta Miasta K. z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość gruntową stanowiącą działkę nr [...], k.m. [...], obręb [...], zajętą pod drogę krajową - ul. [...] w K. Jako podstawę swojego żądania wskazała przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), zwanej dalej: Przepisy wprowadzające.

Powołując się na ten sam przepis, wniosek o odszkodowanie z tytułu zajęcia tej samej działki złożyła także w dniu 29 grudnia 2005 r. "D Polska" Spółka z o.o. z siedzibą w K.

Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własność "F Poland" Spółki z o.o. z siedzibą w K. Spółka ta w 2001 roku zmieniła swoją firmę na "D Polska" Spółka z o.o., co zostało potwierdzone wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 17 grudnia 2001 r. Umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] r. (Rep. [...] numer [...]), "F Poland" Spółka z o.o. sprzedała m.in. przedmiotową działkę K. J. Z kolei na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] r. (Rep. [...] numer [...]), K. J. przeniósł własność tej działki na rzecz spółki "B". Prawo własności spółki "B" zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu 17 czerwca 2005 r. Ostateczną decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 Przepisów wprowadzających, Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej wpłynął do Sądu Rejonowego K. w dniu 9 listopada 2007 r.

Decyzją z [...] r., Nr [...], Prezydent Miasta K. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, ustalił dla Spółki "D Polska" odszkodowanie z tytułu utraty własności przedmiotowej nieruchomości w wysokości 90.160,00 złotych. Jednocześnie organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące ustalenia tego odszkodowania dla skarżącej spółki "B". W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że art. 73 Przepisów wprowadzających nie wskazuje wprost, kto jest podmiotem uprawnionym do odszkodowania: dawny właściciel sprzed 1 stycznia 1999 r., czy osoba, która w dacie wydania decyzji wojewody ujawniona była jako aktualny właściciel w księdze wieczystej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ stwierdził, że właścicielowi nieruchomości, w miejsce którego Skarb Państwa stał się właścicielem, którego prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji wojewody, zostanie ustalone i wypłacone odszkodowanie. Ponadto, jeżeli zbywca nieruchomości nie jest jej właścicielem, poza określonymi wyjątkami, nie następuje przeniesienie własności na rzecz nabywcy. W rozpatrywanej sprawie właścicielem nieruchomości, w miejsce którego Skarb Państwa stał się właścicielem z dniem 1 stycznia 1999 r. jest Spółka "D Polska". Organ wskazał ponadto, że wniosek złożony przez spółkę "B" nie tylko nie spełnia wymogów z art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających, ale również, że spółka nie jest stroną postępowania o wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Nie była bowiem jej właścicielem w dniu 31 grudnia 1998 r.

Odwołanie od decyzji wniosła spółka "B". Zarzuciła naruszenie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez błędne zastosowanie; art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających poprzez uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do żądania odszkodowania; art. 1 ust. 1, art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.), zwanej dalej u.k.w., poprzez ich nie zastosowanie oraz art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego sprawy. Wskazując na powyższe spółka wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i jej zmianę poprzez ustalenie odszkodowania dla skarżącej i umorzenie postępowania w stosunku do "D Polska" spółki z o.o.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Przyjął, że ustalenie i wypłata odszkodowania co do zasady winny nastąpić na rzecz podmiotu, którego pozbawiono prawa własności w oparciu o stan faktyczny i prawny na dzień 31 grudnia 1998 r. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, stwierdził, że w wyroku tym nie przesądzono, iż w wypadku zbycia nieruchomości po dniu 31 grudnia 1998 r., a przed wydaniem przez wojewodę decyzji w sprawie stwierdzenia jej przejęcia przez podmiot publicznoprawny, uprawnionym do ubiegania się o odszkodowanie są wyłącznie podmioty, które nabyły takie grunty. Sąd wskazał jedynie na taką możliwość. Wyrok ten zapadł jednak w odmiennym stanie faktycznym, gdzie poprzedni właściciel nie złożył wniosku o wypłatę odszkodowania. W ocenie Wojewody prawidłowo zatem organ pierwszej instancji ustalił odszkodowanie na rzecz podmiotu, który był właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.

Organ odwoławczy za prawidłowe uznał również rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz spółki "B". Jej interes prawny ograniczony jest do kwestionowania decyzji jedynie w części dotyczącej umorzenia postępowania – nie może więc skutecznie kwestionować decyzji w pozostałej części. W tej sytuacji decyzja organu pierwszej instancji w części dotyczącej pkt I stała się ostateczna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach spółka "B" zarzuciła naruszenie tych samych przepisów prawa materialnego, na których naruszenie wskazywała w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuciła też naruszenie art. 80 kpa w sposób mający istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Wojewodzie [...] do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła argumenty, które w jej ocenie przemawiają za uznaniem, że odszkodowanie za nieruchomość zajęta pod drogę publiczną, winno być wypłacone temu, kto nabył tę nieruchomość i został ujawniony w księdze wieczystej jako jej właściciel przed wydaniem przez wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez podmiot publicznoprawny. Wskazując na powołany przez organ odwoławczy wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., skarżąca stwierdziła, że organ w sposób niewłaściwy zinterpretował to orzeczenie. Zaskarżona decyzja pozbawia słusznego odszkodowania podmiot uprawniony, który wskutek wywłaszczenia doznał uszczerbku w swoim majątku, powodując jednocześnie bezpodstawne wzbogacenie po stronie "D Polska" Sp. z o.o. Z kolei przyjęta przez organ odwoławczy błędna wykładnia art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą, o której mowa w art. 21 Konstytucji. Według skarżącej z wyroku NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, wprost wynika, że uprawnionym do wypłaty odszkodowania jest również nabywca nieruchomości, którego prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej przed wydaniem decyzji wojewody. Powołano się też na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. Obszernie zacytowano fragmenty uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku NSA, a ponadto fragmenty uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 626/07 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 753/09. W świetle powyższego za absurdalne uznano stanowisko organu odwoławczego, jakoby skarżąca nie mogła kwestionować decyzji pierwszoinstancyjnej w jej pkt I.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Powtórzył przy tym swoje stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo powołał się na wyrok z 19 lutego 2010 r., sygn. akt. II SA/Gl 921/09 na okoliczność, że co do zasady uprawnionym do odszkodowania jest ten, komu prawo własności przysługiwało w dniu 31 grudnia 1998 r. oraz na wyrok z dnia 14 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 204/10, na okoliczność braku legitymacji skarżącej do kwestionowania rozstrzygnięcia organu w części ustalającej odszkodowanie na rzecz uprawnionego podmiotu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje :

Prowadzone postępowanie dotyczy rozpoznania skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Jest to instytucja uregulowana w dziale VII ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., oz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uzasadnia przepis art. 275 p.p.s.a. Zgodnie z art. 281 p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga w pierwszej kolejności o dopuszczalności wznowienia, badając istnienie ustawowej podstawy do wznowienia i zachowanie terminu do wniesienia skargi, nadto sąd może po rozważeniu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem skargi. Rozpoznanie sprawy następuje na nowo w granicach zakreślonych podstawą wznowienia, a katalog rozstrzygnięć sądu wyznacza art. 282 § 2 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie Sąd postanowił o połączeniu badania dopuszczalności skargi z rozpoznaniem sprawy.

Jako podstawę wznowienia w skardze wskazano przesłankę nieważności określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Uzasadniając zaistnienie tej przesłanki A w H. podała, że w postępowaniu sądowym została pozbawiona możliwości działania, albowiem Sąd przeprowadził postępowanie z udziałem jej poprzedniczki prawnej, która w dacie prowadzenia postępowania już nie istniała jako podmiot prawa. Istotnie, wszelkie zawiadomienia i doręczenia dokonywane były przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w postępowaniu o sygn. II SA/Gl 1079/10 na rzecz C Polska S.A., która z rejestru została wykreślona 9 lipca 2010 r., zatem przed wniesieniem skargi do sądu na decyzję organu II instancji. Nie ma przy tym znaczenia, że korespondencja kierowana na adres w K. przy ul. [...] była odbierana przez osoby uprawnione do odbioru korespondencji dla A, albowiem nie do tego podmiotu przesyłki były kierowane, zaś Sąd nie uwzględnił okoliczności odbioru przesyłki przez inny podmiot i nie podjął kroków w celu wyjaśnienia sytuacji. Oczywiście można zauważyć, że działania A oraz osób odpowiedzialnych za prowadzenie jej spraw w oddziale w K. i podejmujących korespondencję nie noszą cech rzetelności, brak staranności po stronie odbiorcy przesyłek nie pozwala jednak na przyjęcie, że doszło do prawidłowego zapewnienia stronie udziału w postępowaniu sądowym.

Obowiązki sądu związane z udziałem stron w postępowaniu sądowym wyznacza w pierwszej kolejności przepis art. 33 § 1 p.p.s.a. Określa on, jakie podmioty są jego uczestnikami. Sąd zobowiązany jest zapewnić udział w postępowaniu osobom, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, sprawa dotyczy ich interesu prawnego, a nie wniosły skargi. A jest następcą prawnym podmiotu będącego stroną postępowania i miała w postępowaniu sądowym status uczestnika, zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. Jakkolwiek decyzje organów obu instancji dotyczyły D Polska Sp. z o.o., Sąd w sprawie II SA/Gl 1079/10 dostrzegł wynikającą z dokumentów okoliczność dokonania przekształcenia w spółkę akcyjną, i do C Polska S.A. kierował korespondencję. Wobec ujawnienia na otrzymanych zwrotkach faktu jej odbioru przez inny podmiot winien był okoliczność tę rozważyć, celem zapewnienie udziału w postępowaniu sądowym legitymowanym podmiotom. Oczywiście prawidłowa postawa osób obierających korespondencję, skutkująca odmową przyjęcia i wskazaniem na zmianę organizacyjną, mogła zapobiec powstałej sytuacji. Mogła jej także zapobiec prawidłowa reakcja ze strony spółki będącej następcą prawnym C Polska S.A., polegająca na ujawnieniu faktu kolejnego przekształcenia. Takie działania byłyby dowodem na należytą dbałość o własne interesy. Podstawą wznowienia ze względu na pozbawienie możliwości działania nie jest jednak naruszenie norm starannego działania przez stronę, ale przepisów prawa, skutkujące takim pozbawieniem. Może to zatem być naruszenie dokonane przez sąd jako organ zobowiązany do zapewnienia wszystkim stronom możliwości czynnego udziału w postępowaniu.

Z podanych względów nie mógł zostać uznany argument Wojewody [...], związany z faktem doręczania korespondencji na adres oddziału przedsiębiorcy zagranicznego w Polsce. W rejestrze adres oddziału w Polsce został wskazany, problem jednak w ocenie Sądu polega na tym, że kierowane na niego pisma sądowe nie wskazywały jako adresata A. Z tego samego powodu nie można uznać argumentów spółki "B", dotyczących ciągłości uprawnień w wyniku przekształceń organizacyjnych. Wskazywana ciągłość praw i obowiązków odnosi się do sfery prawa cywilnego i jest m. in. powodem, że A ma w sprawie interes prawny. Natomiast zmiana formy organizacyjnej niewątpliwie w wymiarze proceduralnym skutkuje zmianą podmiotu (także osób działających w imieniu osoby prawnej) i wymaga uwzględnienia w toku procedur, poprzez właściwe oznaczanie adresata rozstrzygnięć i prowadzenie postępowania z jego udziałem. Sąd przyjął wobec powyższego, że w sprawie spełniona została przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Skarga o wznowienie została także złożona w terminie określonym w art. 277 p.p.s.a., wynoszącym trzy miesiące od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Brzmienie art. 277 p.p.s.a. nie daje podstaw do przyjęcia, że dowiedzenie się o wyroku przez pełnomocnika otwiera bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie, zatem argument Wojewody [...] zawarty w piśmie procesowym z 9 sierpnia 2013 r. nie może odnieść skutku. Nie może mieć także znaczenia dla sprawy zachowania terminu data odbioru decyzji z 6 marca 2013 r., na którą wskazuje w swym piśmie procesowym z 5 sierpnia 2013 r. uczestnik postępowania "B" sp. z o.o. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że decyzja ta została skierowana m in. do nieistniejącej spółki D Polska sp. z o.o. i takiemu podmiotowi doręczona. Z tego względu nie można mówić, że w momencie jej doręczenia doszło do powzięcia przez podmiot wnioskujący o wznowienie postępowania, wiedzy o wydaniu wyroku. Uzasadnienie tej decyzji zawiera informacje o prawomocnym wyroku, ale nie można domniemywać, że została ona doręczona podmiotowi właściwemu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 280 § 2 p.p.s.a. okoliczności stwierdzające zachowanie terminu podlegają na żądanie sądu uprawdopodobnieniu, co oznacza, że dla wykazania zachowania terminu ustawodawca przewidział mniej restrykcyjną formę, niż udowodnienie. Ze względu na opisane wyżej okoliczności związane z doręczaniem rozstrzygnięć wydanych po wyroku sądu z 3 lutego 2011 r., nie ma podstaw do odmowy uznania za wiarygodne twierdzenia, że o wyroku strona powzięła wiedzę nie wcześniej, niż po dniu, w jakim jej pełnomocnik zapoznał się z aktami postępowania sądowego, co miało miejsce 19 kwietnia 2013 r. Wniesienie skargi o wznowienie 15 lipca 2013 r. nastąpiło wobec tego z zachowaniem terminu.

Wobec braku podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, Sąd dokonał ponownego rozpoznania sprawy w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Ponowne rozpoznanie sprawy zainicjowanej skargą "B" spółka z o.o. prowadzi do wniosku, że wydane decyzje administracyjne winny podlegać uchyleniu, a sprawa ponownemu rozpoznaniu przez organy administracji, albowiem decyzje zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających oraz z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów art. 105 § 1 w zw. z art. 28 kpa.

Nie budzi wątpliwości, że odszkodowanie przewidziane w art. 73 Przepisów wprowadzających za te same nieruchomości może być przyznane tylko jeden raz i to niezależnie ile podmiotów, i w jakim czasie zgłosiło w tym przedmiocie swoje roszczenia. W sytuacji zatem gdy roszczenia takie są zgłoszone w tym samym czasie i dotyczą tego samego odszkodowania (odnośnie całości lub udziałów we współwłasności tych samych nieruchomości), to niewątpliwie powinny one być rozpoznane w jednym postępowaniu administracyjnym, gdyż stanowią w takiej sytuacji jedną sprawę w rozumieniu art. 104 § 1 kpa. Przyznanie odszkodowania jednemu podmiotowi za całość lub za udział we współwłasności zajętej pod drogę nieruchomości uniemożliwia pozytywne orzeczenie w tym przedmiocie na rzecz innego. Prawidłowo wobec tego organy zakończyły prowadzone przez siebie postępowania wydaniem jednej decyzji.

Błędnie jednak organy obu instancji przyjęły, że w sprawie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania w odniesieniu do wniosku spółki "B", uzasadniająca umorzenie postępowania z jej wniosku. Wbrew ustaleniom poczynionym przez organy obu instancji, spółce tej przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Jest oczywistym, że interes prawny wynikać musi z norm prawa materialnego. Takim przepisem prawa, z którego wynika interes prawny skarżącej jest w ocenie Sądu art. 5 u.k.w., w myśl którego w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Przepis ten, jak i inne przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece (art. 3 i 4) chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej, bez względu na to, czy była ona rzeczywiście uprawniona. Przepisy te umożliwiają nabycie prawa rzeczowego od osoby nieuprawnionej, która została wpisana do księgi wieczystej jako właściciel. W tym zakresie zostaje przełamana zasada nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet. Ustawa w określonym zakresie sankcjonuje przewagę stanu formalnego wynikającego z treści księgi wieczystej nad rzeczywistym stanem prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2002 roku, sygn. akt I CKN 237/00 w: LEX nr 55084). Bez względu zatem na to, której ze spółek przysługuje uprawnienie do odszkodowania, nie można było ujawnionemu w księdze wieczystej podmiotowi odmówić przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jego prawo było prawem ujawnionym w księdze wieczystej na podstawie prawomocnego wpisu dokonanego przez sąd wieczysto-księgowy. Okoliczność ta znana była organom i wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej (k. 60 – 76 akt administracyjnych).

W takiej sytuacji wniosek spółki "B" winien być rozpoznany merytorycznie, zaś bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 kpa oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Od bezprzedmiotowości należy odróżnić bezzasadność żądania strony, związaną z brakiem przesłanek do uwzględnienia jej żądania. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, ponieważ jest to niezgodne z prawem uchylenie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Brak także podstaw do odmówienia jednej ze stron legitymacji do zaskarżenia decyzji w części zawierającej merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, decyzja organu pierwszej instancji nie stała się ostateczna w jej pkt I na skutek nie wniesienia odwołania przez "D Polska", albowiem odwołanie zostało wniesione skutecznie przez drugą stronę również w tej części.

Kwestią istotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania jest rozważenie, jakiego kręgu podmiotów dotyczy art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, w szczególności czy może on mieć zastosowanie do osób znajdujących się w takiej sytuacji faktycznej i prawnej jak spółka "B". Problem związany jest zatem z wykładnią art. 73 ust. 4, w tym w szczególności terminu "właściciel", za pomocą którego ustawodawca krąg ten wyznaczył.

Zgodnie z brzmieniem art. 73 ust. 4 ustawy, odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Termin "właściciel" jest terminem języka prawnego i prawniczego. Dyrektywy interpretacyjne związane z językiem zalecają, aby w przypadku terminu o ustalonym rozumieniu w języku fachowym, w tym prawniczym, przyjmować fachowe (prawnicze) rozumienie terminu. Zastosowanie tej reguły w niniejszym przypadku nie prowadzi jednak do sensownego rozumienia normy. Od dnia 1 stycznia 2001 r., który otwiera okres do składania wniosków przez właścicieli, z mocy prawa właścicielem działek zajętych pod drogi jest już Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Okoliczność ta, przy językowym podejściu zmusza do przyjęcia, że wniosek o ustalenie odszkodowania winien zostać złożony przez Skarb Państwa lub gminę, albowiem tym podmiotom przysługuje prawo własności. Jeżeli przez właściciela rozumieć zatem wyłącznie podmioty, którym przysługuje prawo własności, to za pomocą wykładni językowej nie da się uzasadnić, że wniosek ten powinien pochodzić od "poprzedniego właściciela". Takie rozumienie przepisu art. 73 ust. 4 jest dopiero wynikiem wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Niewątpliwie przepis ten odnosi się do instytucji odszkodowania, której zadaniem jest rekompensata uszczerbku majątkowego. Jeżeli zatem uwzględnić cel instytucji odszkodowania, wówczas można uzasadnić, że "właściciel" w rozumieniu art. 73 ust. 4 to nie "aktualny dysponent prawa własności" lecz dysponent poprzedni, ten, który poniósł szkodę, doznał uszczerbku majątkowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2007 r., sygn. II SA/Gl 626/07).

W tym kontekście wymaga rozważenia, czy prawo do takiej rekompensaty mogą mieć osoby, których prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w wyniku ważnej umowy sprzedaży. Zgodnie z przepisami ustawy o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości; domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem, prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych – art. 5 ustawy). Przepis ten, jak i inne przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece (vide: art. 3 i 4) chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej, bez względu na to czy była ona rzeczywiście uprawniona.

Skutkiem instytucji rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest, że dopóki w księdze wieczystej nieruchomości zajętej pod drogę nie zostanie ujawnione przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody, dopóty możliwe jest zbycie takiej nieruchomości przez właściciela wpisanego w dziale II księgi.

Podstawą do ujawnienia w księgach prawa własności Skarbu Państwa lub gminy do nieruchomości zajętych pod drogi jest decyzja Wojewody. Ustawodawca odroczył termin składania wniosków o wypłatę odszkodowania, dając uwłaszczonym podmiotom czas na ujawnienie swoich praw. Zasada równości wszystkich uczestników obrotu prawnego wymaga, aby w równym stopniu ponosili oni ryzyko i ciężary związane ze swoimi działaniami i posiadanymi prawami.

Osoby nabywające nieruchomość w wymaganej przez prawo formie i z zachowaniem aktów staranności, chronione są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Umowa sprzedaży ma charakter umowy odpłatnej, co znajduje wyraz w jej postanowieniach. Na podstawie takiej umowy kupujący zobowiązani są do zapłaty ceny za wszystkie rzeczy objęte umową. Jak wynika z dołączonego do akt aktów notarialnych, działka objęta wnioskiem o odszkodowanie dwukrotnie była przedmiotem obrotu, czynność prawna zaś miała charakter odpłatny. W tej sytuacji trudno twierdzić, że uszczerbek majątkowy bezspornie powstał po stronie sprzedającego, za wywłaszczoną działkę uzyskał on bowiem zapłatę. Biorąc zatem pod uwagę cel instytucji odszkodowania należy uznać, że obowiązek rekompensaty może powstać na rzecz nabywcy działki ujawnionego w księdze wieczystej. Właścicielem w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za działkę drogową, która z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa lub gminy, może być także osoba, której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w wyniku zawarcia umowy sprzedaży z poprzednim właścicielem nieruchomości, i w miejsce której Skarg Państwa lub gmina wpisały swój tytuł do nieruchomości.

Podzielając pogląd przedstawiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09, należy zgodzić się ze stanowiskiem spółki "B", że organ odwoławczy błędnie zinterpretował wnioski zawarte w tym wyroku. Wadliwie bowiem organ odwoławczy przyjął, że w sytuacji sporu między stronami, odszkodowanie za objętą postępowaniem nieruchomość może przysługiwać jedynie jej właścicielowi na dzień 31 grudnia 1998 r. Takie stanowisko nie uwzględnia okoliczności, że skarżąca działając w zaufaniu do zgodności ujawnionych w księgach wieczystych wpisów z rzeczywistym stanem prawnym (rękojma wiary ksiąg wieczystych – art. 3 ust. 1 u.k.w.) nabyła aktem notarialnym z dnia 4 marca 2005 r. własność nieruchomości, która została zajęta pod drogę publiczną.

Skutkiem rękojmi wiary ksiąg wieczystych jest to, że dopóki w księgach wieczystych dla nieruchomości zajętych pod drogę publiczną nie zostało ujawnione przejście ich własności na rzez Skarbu Państwa lub gminy na podstawie ostatecznej decyzji wojewody (wydanej zgodnie z art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających), dopóty możliwe jest formalnoprawne zbycie tych nieruchomości przez właściciela ujawnionego w księgach wieczystych oraz wpisanie w jego miejsce osoby, która zawarła z nim taką umowę jako nabywca nieruchomości. Gdy nadto zważy się, że skarżąca korzystając z dobrej wiary ksiąg wieczystych nabyła zajętą pod drogę nieruchomość jeszcze przed wydaniem decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających, to należy stanąć na stanowisku, że przysługiwało jej prawo do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 tej ustawy. Na mocy aktu notarialnego skarżąca nabyła bowiem wszelkie uprawnienia i roszczenia przysługujące w chwili zawierania tego aktu zbywcom nieruchomości, chyba że co innego wynikałoby z treści umowy sprzedaży względnie z innej umowy zawartej przez skarżącą z poprzednimi właścicielami nieruchomości.

Prawo do odszkodowania, a w szczególności roszczenie odszkodowawcze jest instytucją prawa cywilnego, nie zmienia tego okoliczność, że w niniejszej sprawie podstawa prawna do jego ustalenia i wypłaty zawarta jest w normach prawa administracyjnego. Taka regulacja prawna powoduje jedynie, że dochodzenie tego odszkodowania odbywa się na drodze postępowania administracyjnego. Samo roszczenie jest zatem prawem podmiotowym, które wobec braku przeszkód prawnych jest prawem zbywalnym. Rozważenia zatem wymaga kwestia, czy prawo to zostało skutecznie przez skarżącą nabyte. Aby odpowiedzieć na to pytanie koniecznym jest dokonanie oceny umów, na podstawie których po dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość była przedmiotem obrotu.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, nieważność umowy nie ma miejsca, jeżeli zbywca nieruchomości nie jest jej właścicielem. W takiej sytuacji, poza określonymi w ustawie wyjątkami, kontrahenci nie osiągają zamierzonego skutku; nie następuje mianowicie przeniesienie własności na rzecz nabywcy. Brak tego rodzaju skutku jest równoznaczny z bezskutecznością umowy, a nie jej nieważnością (vide np.: wyrok SN z dnia 22 maja 2002 roku, sygn. akt I CKN 237/00; wyrok SN z dnia 3 września 1980 roku, sygn. akt IV CR 202/80; Stanisław Rudnicki w Komentarzu do Kodeksu Cywilnego, Księga Druga, art. 155, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1996, str. 94, 95). Nie bez znaczenia dla oceny skutków prawnych takich umów jest również data i charakter decyzji stwierdzającej nabycie własności na podstawie art. 73 Przepisów wprowadzających. Chociaż nabycie własności na podstawie tego przepisu następuje z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku, to stwierdzenie owego przejścia prawa należy, stosownie do art. 73 ust. 3, do kompetencji organu administracji państwowej - wymaga decyzji wojewody. Decyzja ta stanowi akt deklaratoryjny, ale konieczny i zawierający sui generis element konstytutywny, dopiero bowiem od chwili jej wydania (a ściśle – uzyskania przymiotu ostateczności) podmiot publicznoprawny może skutecznie powoływać się w obrocie na swoje prawo, i prawem tym rozporządzać. Do tego czasu podmiot ten nie może powoływać się na samo brzmienie wymienionego art. 73 ustawy, gdyż decyzja wojewody stanowi sformalizowany i jedyny dowód nabycia przez ten podmiot nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Sytuacja ta powoduje w istocie czasowe wyłączenie uprawnień właścicielskich.

Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić można, że dopiero decyzja Wojewody [...] z dnia [...] r. spowodowała, że bezskuteczne było przeniesienie po dniu 31 grudnia 1998 r. prawa własności działki nr [...]. Bezskuteczność w tym zakresie odnosi swój skutek wstecz, tj. od momentu zawarcia umowy. Jednakże dopiero od daty uprawomocnienia się decyzji Wojewody zaistniały przesłanki do uregulowania stanu wieczysto-księgowego i powoływania się przez organy na rzeczywisty stan prawny. Wreszcie wskazać należy, że prawo do odszkodowania określone zarówno w art. 21 Konstytucji RP, jak i sprecyzowane w art. 73 Przepisów wprowadzających jest niewątpliwie prawem związanym z własnością nieruchomości. Strony zawierając umowę przenoszącą własność nieruchomości przeniosły wszystkie prawa z nią związane, a więc również i prawo do odszkodowania. Brak jest w aktach sprawy, jak i w wystąpieniach stron jakichkolwiek dowodów, że co innego miałoby z tych umów wynikać.

Mając wszystko powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że błędne jest stanowisko organów orzekających, że postępowanie o wypłatę odszkodowania wszczęte z wniosku skarżącej należało uznać za bezprzedmiotowe i je umorzyć.

Co do możliwości złożenia wniosku i ubiegania się o odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy przez nabywców nieruchomości działających w zaufaniu do wiary publicznej ksiąg wieczystych wypowiadały się już sądy administracyjne po wyroku NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09. Analiza większości tych orzeczeń wskazuje, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu jest poglądem zdecydowanie przeważającym w aktualnym orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 99/10; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 92/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 892/10; wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1255/10).

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela zatem stanowisko, że spółka "B" była uprawniona do złożenia wniosku o odszkodowanie. Natomiast zadaniem organów było ustalenie, czy na mocy któregokolwiek aktu notarialnego przenoszącego własność nieruchomości po dniu 31 grudnia 1998 r., czy też na mocy innej umowy, nie doszło do wyłączenia uprawnienia spółki do ubiegania się o przedmiotowe odszkodowanie, brak zaś takiego wyłączenia uzasadnia przyznanie odszkodowania podmiotowi wpisanemu w księdze wieczystej jako właściciel w dacie wydania decyzji Wojewody o przejściu prawa własność na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Z przedstawionych powodów wydane przez organy administracji decyzje, jako

wydane z naruszeniem art. 105 § 1 w zw. z art. 28 kpa, a ponadto z naruszeniem art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, podlegały uchyleniu. Takie też rozstrzygnięcie zostało zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2011r., sygn. II SA/Gl 1079/10, którego dotyczy skarga o wznowienie postępowania.

Pomimo stwierdzonej przesłanki wznowienia postępowania, rozpoznanie sprawy prowadzić musi zatem do oddalenia skargi wznowienie.

Katalog rozstrzygnięć możliwych do wydania przez Sąd w wyniku ponownego rozpoznania sprawy określa przepis art. 282 § 2 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, ponowne rozpoznanie sprawy w wyniku wznowienia postępowania sąd może zakończyć orzeczeniem oddalającym skargę o wznowienie postępowania, zmieniającym zaskarżone orzeczenie, uchylającym zaskarżone orzeczenie i odrzucającym skargę bądź uchylającym zaskarżone orzeczenie i umarzającym postępowanie. Przepis ten jest w pełni przystający do podstaw wznowienia postępowania określanych mianem przyczyn restytucyjnych tego wznowienia (art. 272-274 p.p.s.a.). Jeżeli okaże się bowiem, że zaistniała przesłanka wznowienia nie miała wpływu na treść orzeczenia Sąd oddala skargę o wznowienie postępowania.

Natomiast żaden z wariantów rozstrzygnięcia wskazanych w art. 282 § 2 p.p.s.a. wprost nie przystaje do przypadków, w których stwierdzona została przesłanka nieważności jako podstawa wznowienia. Z jednej strony wskazuje się, że w przypadku wady nieważności postępowania wydane w jego wyniku rozstrzygnięcie winno być uchylone, niezależnie od prawidłowości zapadłego w nim rozstrzygnięcia, a kwestia wpływu przesłanki wznowienia na wynik postępowania nie ma znaczenia. Z drugiej jednak dostrzega się ograniczenia dla rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., wynikające z brzmienia przepisu. Możliwe jest ewentualnie rozwiązanie tej sytuacji poprzez próbę takiej wykładni art. 282 § 2 p.p.s.a., przy której uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania i zmiana zaskarżonego orzeczenia będzie polegała na uchyleniu objętego skargą o wznowienie postępowania wyroku i ponownym wydaniu wyroku o takiej samej treści, przy czym zmiana polegałaby w istocie na ponownym rozpoznaniu sprawy, przy zachowaniu takiego samego rozstrzygnięcia. Wskazuje się jednak w orzecznictwie także inne rozwiązanie, zgodnie z którym możliwe jest oddalenie skargi o wznowienie postępowania także wtedy, gdy mimo wystąpienia przesłanki nieważności postępowania z art. 271 p.p.s.a., ponowne rozpoznanie sprawy doprowadzi Sąd rozpoznający skargę o wznowienie do takiego samego rozstrzygnięcia, jak w uprzednio wydanym, prawomocnym wyroku (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. II OSK 1770/09). Ponieważ taka właśnie sytuacja powstała w niniejszym przypadku, zasadnym rozstrzygnięciem jest oddalenie skargi o wznowienie, co stanowi efekt merytorycznego rozpoznania sprawy.

Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 282 § 2 w związku z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.