Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1862/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. L.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą STW Przedsiębiorstwo Wielobranżowe na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) lutego 2015 r. Nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy L. L. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podpisał z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, dzieci (dwóch synów) mieszkają z matką. Skarżący stara się uczestniczyć w ich wychowaniu, ale w powodu sytuacji finansowej nie współuczestniczy w ponoszeniu kosztów ich utrzymania. Wskazał również, że rachunki bankowe, jak również inne składniki majątku, w tym mieszkanie (63 m.kw.), zostały zajęte przez organy egzekucyjne. W konsekwencji Skarżący nie posiada środków nawet na bieżące utrzymanie. Pomaga mu żona sporadycznie przekazując środki pieniężne na utrzymanie. Do dochodów zaliczył czynsz dzierżawny w łącznej wysokości 200 zł.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 29 maja 2015 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

Odpowiadając na wezwanie Skarżący przedstawił umowę majątkową małżeńską zawartą 2 marca 2007 r., dwie umowy dzierżawy powierzchni, postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w S. z 19 i 25 lutego 2014r., 15 kwietnia 2014r. oraz 30 czerwca 2014 r. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom nieostatecznym określającym zobowiązania w podatku akcyzowym oraz decyzje Dyrektora Izby Celnej w W. z 19 lutego 2014r., 1 kwietnia 2014r. oraz 17 listopada 2014 r. orzekające o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych na majątku.

Ponadto Skarżący wyjaśnił, że nie przedstawi zaświadczenia o aktualnych dochodach, ponieważ nie jest zatrudniony, nie otrzymuje regularnej pomocy od rodziny, a jego żona nie wypłaca Skarżącemu alimentów. W zamian za możliwość zajmowania lokalu, w którym aktualnie mieszka, Skarżący świadczy nieregularne i nieodpłatne usługi na rzecz właściciela lokalu. Dochód z dzierżawy części mieszkania przeznacza w całości na wyżywienie. Dodał, że z powodu braku środków na rachunkach bankowych zostały one zamknięte, a z uwagi na odpłatność wystawianego przez bank zaświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego oraz historii rachunku. Łączna wysokość zadłużenia wynosi około 30.000.000 zł.

Mając na względzie powyższe zważono, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej.

Ze wskazanymi regułami koresponduje przepis art. 255 p.p.s.a. zgodnie z którym w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, można go wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności.

W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej.

Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec nieprzedstawienia wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 29 maja 2015 r.

Skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych za poprzednie lata i nie wyjaśnił dlaczego nie wykonał wezwania w tym zakresie. Wskazał, że posiadane rachunki bankowe zostały zamknięte, z uwagi na brak środków pieniężnych, ale nie udokumentował tego faktu, tj. nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich zamknięcie, jak również historii rachunków w okresu trzech miesięcy przed zamknięciem. Skarżący wyjaśnił, że wystawienie stosownego zaświadczenia przez bank oraz uzyskanie historii rachunku jest odpłatne, a Skarżący nie posiada środków na uiszczenie opłaty. Skarżący nie wskazał jednak banku, który prowadził jego rachunki oraz nie wyjaśnił, ile wynoszą opłaty za uzyskanie wymaganych dokumentów.

Skarżący nie przedstawił żadnych informacji na temat sytuacji majątkowej żony, oświadczając, że małżonkowie nie mają wspólnego majątku, nie mieszkają razem, nie pozostają w przyjaznych stosunkach. Wskazał równocześnie, że sporadycznie otrzymuje od żony środki pieniężne na utrzymanie, ale nie wskazał w tym zakresie jakichkolwiek kwot.

Przypomnieć należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 788), dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Skoro zatem małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, to żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi także w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, czy też brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowią okoliczności, w których to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., o sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r., o sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., o sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r., o sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., o sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). Pozostawanie zatem w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie WSA w Poznaniu z 17 lutego 2015 r., sygn. akt, I SA/Po 1062/14).

Wskazać należy, że - o ile Skarżący pomimo trudnej sytuacji majątkowej - nie uzyskuje wystarczającej pomocy finansowej od żony, to może dochodzić świadczeń alimentacyjnych w drodze powództwa cywilnego. Powództwo takie może zostać wytoczone bez względu na to, czy małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu, a na jego podstawie może zostać zasądzone świadczenie określonych rzeczy lub świadczenie pieniężne w określonej kwocie bądź w ułamkowej części zarobków zobowiązanego.

Oceniając pozostałe informacje wynikające ze złożonych oświadczeń wskazać należy, że Skarżący uzyskuje dochód z dzierżawy części pomieszczenia w łącznej kwocie 200 zł miesięcznie.

Podkreślić jednak należy, że na podstawie przedstawionych informacji nie możliwe jest ustalenie wysokości dochodów Skarżącego. Skarżący wskazał, że około 200 zł wydaje na żywność, a ze złożonych oświadczeń wynika, że w zamian za możliwość mieszkania w lokalu na ul. P. w W. świadczy usługi na rzecz właściciela tego lokalu. Skarżący nie określił, rodzaju świadczonych usług.

Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które Skarżący został poproszony w wezwaniu były niezbędne do oceny jej możliwości finansowych.

Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W niniejszej sprawie Skarżący wszczął postępowanie sądowoadministracyjne w związku z wydanymi w postępowaniach administracyjnych decyzjami określającymi zobowiązanie w podatku akcyzowym. Oświadczył, że łączna wysokość zadłużenia określona decyzjami organów podatkowych wynosi około 30.000.000 zł. Zaznaczyć należy, że postępowania kontrolne oraz podatkowe były prowadzone od 2012 r. Co więcej, w tym okresie Skarżący dysponował znacznym majątkiem, ponieważ zgodnie z ustaleniami organów podatkowych (np. postanowienie z 15 kwietnia 2014 r., nr 446000-UAGR-91102-4/14/AS) od maja 2012 r. do listopada 2012 r. Skarżący wyzbył się majątku o wartości około 6.250.000 zł, poprzez sprzedaż nieruchomości, udziałów, darowizny gotówki i środków pieniężnych.

Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.