Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1464/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Dorota Dąbek Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] Wójt Gminy przyznał S. R., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, "na okres od 1 grudnia 2007 r. do bezterminowo" (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

II.

Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Wójt Gminy uchylił swoją decyzję z dnia [...] 2007 r. nr [...] w ten sposób, że zakończył - z dniem 1 grudnia 2007 r. - realizację wypłat zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego S. R. w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 01.12.2007 r. do bezterminowo (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

Kolejną decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Wójt Gminy uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wypłacony S. R. - na mocy decyzji z dnia [...] 2007 r. nr [...] - w okresie od 1 grudnia 2007 r. do 30 czerwca 2014 r. w kwocie 12.087 zł i nakazał jego zwrot wraz z należnymi odsetkami (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

W wyniku odwołań S. R. od obu wyżej wymienionych decyzji Wójta Gminy Samorządowe Kolegium Odwoławcze:

- decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2014 r. nr [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a

- decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2014 r. nr [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

III.

Postanowieniem z dnia [...] 2014 r. Wójt Gminy na mocy m.in. art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznowił postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego S. R. (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

Kolejnym postanowieniem z dnia [...] 2014 r. Wójt Gminy wstrzymał z dniem 25 czerwca 2014 r. wykonanie swojej decyzji z dnia [...] 2007 r. nr [...] przyznającej S. R. zasiłek pielęgnacyjny (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

Decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Wójt Gminy stwierdził, że decyzja z dnia [...] 2007 r. nr [...] o przyznaniu S. R. zasiłku pielęgnacyjnego została wydana z naruszeniem prawa (akta adm. do akt o sygn. III SA/Kr 928/15).

Po rozpatrzeniu odwołania S. R. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...] (akta adm. do akt III SA/Kr 928/15).

Prawomocnym wyrokiem z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 928/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] (akta tut. Sądu o sygn. III SA/Kr 928/15).

IV.

Pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. Wójt Gminy zawiadomił S. R. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 grudnia 2007 r. do 30 czerwca 2014 r.

Decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Wójt Gminy orzekł o nienależnie pobranym przez S. R. zasiłku pielęgnacyjnym w okresie od 1 grudnia 2007 r. do 30 czerwca 2014 r. w kwocie 153 zł miesięcznie, tj. łącznie za wskazany okres 12.087 zł, przyznanego decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że jednym z kryteriów uprawniających do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest nieprzysługiwanie dodatku pielęgnacyjnego. Podano, że w dniu 23 czerwca 2014 r. S. R. dostarczyła decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z której wynikało, że pobierała dodatek pielęgnacyjny, a pismem z dnia 2 lipca 2014 r. poinformowano, że S. R. pobiera dodatek pielęgnacyjny od 1 grudnia 1998 r. do nadal. W tej sytuacji i wobec pouczenia S. R. o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego organ uznał pobrane świadczenie za nienależne.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, uzupełnionym pismem z dnia 24 lipca 2015 r., S. R. zarzuciła niezgodność decyzji z prawem z powodu naruszenia art. 2 Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności. Na poparcie tego zarzutu odwołująca się przytoczyła treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt TK 46/15. Ponadto odwołująca się zarzuciła naruszenie art. 7, art. 10, art. 28 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przyjęcie, że istnieje możliwość orzeczenia o nienależnie pobranym zasiłku bez konieczności wyjaśnienia przyczyn, dla których złożyła wniosek w sytuacji stanu jej zdrowia, w tym depresji, zaniku pamięci oraz demencji. Ponadto odwołująca się uważa, że zostały naruszone przepisy art. 16 i art. 32 i inne ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez wydanie decyzji skutkującej ustaleniem, że nie przysługiwał jej zasiłek pielęgnacyjny w sytuacji, gdy oba świadczenia były uzasadnione występującą w dacie wydania decyzji oraz pogarszającą się jej niepełnosprawnością, co powinno stanowić podstawę umorzenia postępowania. Odwołująca się podniosła, że przed wydaniem decyzji nie badano stanu jej zdrowia, a to było konieczne celem ustalenia jaki był stan jej świadomości (woli) oraz czy i jaki miał wpływ na złożenie wniosku. Zdaniem odwołującej się, zasiłek jak i dodatek były pobrane należnie, gdyż odpowiadały stanowi jej zdrowia w dacie wydania decyzji wobec jej demencji, załamania oraz walki z rakiem oraz nie dozwalały na jakiekolwiek rozumienie znaczenia ograniczeń w staraniach o zasiłek oraz o dodatek.

Decyzją z dnia 3 września 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) oraz art.16 ust. 6 i art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w myśl art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego znak: [...] z dnia 20 marca 2014 r. wynika, że S. R. pobierała dodatek pielęgnacyjny, a zgodnie z ustaleniami poczynionymi w toku postępowania wyjaśniającego dodatek ten pobierała od dnia 1 grudnia 1998 r. Kolegium uznało zatem, że skoro S. R. była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, to pobierany przez nią zasiłek pielęgnacyjny był świadczeniem nienależnie pobranym. Kolegium podkreśliło, że nie ma wątpliwości co do tego, że 81- letnia S. R. jest osobą schorowaną i nie w pełni sprawną. Jednakże po uzyskaniu informacji, że S. R. od dnia 1 grudnia 1998 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny, organ był zobligowany do wznowienia postępowania w sprawie ustalenia jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oraz miał obowiązek stwierdzić wydanie z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej Wójta Gminy z dnia [...] 2007 r. nr [...]. Zdaniem Kolegium, w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ miał też podstawę orzec o nienależnie pobranym przez nią zasiłku pielęgnacyjnym. Odnosząc się do argumentów odwołującej się, że w czasie składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego stan jej zdrowia nie dozwalał jej na jakiekolwiek rozumienie znaczenia ograniczeń w staraniach o zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny Kolegium stwierdziło, że trudno sobie wyobrazić, aby osoba pobierająca dodatek pielęgnacyjny z KRUS od 1 grudnia 1998 r. w dniu składania wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, tj. 27 grudnia 2007 r., nie była świadoma tego, że świadczenie takie otrzymuje, tym bardziej, że we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wyraźnie oświadczyła, że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, S. R. wprowadziła w błąd organ I instancji – Wójta Gminy.

Pismem z dnia 30 września 2015 r. S. R. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła te same zarzuty i argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto skarżąca podniosła, że uszło uwagi organu, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniezależnia jego przyznanie zarówno od przysługiwania zasiłku rodzinnego, jak i od wysokości dochodów rodziny. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki – jak miało to miejsce w przypadku zasiłku rodzinnego i dodatków – ale samej osobie pozostającej w trudnej sytuacji życiowej. Skarżąca stwierdziła, że kryterium dochodowe sprzężone z warunkami nabycia prawa do zasiłku rodzinnego nie jest materialnoprawnym składnikiem wynikającym z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zdaniem skarżącej, uprawnienie do świadczeń rodzinnych nie jest uzależnione od tego czy osoba ubiegająca się o owe świadczenia jest osobą czynną zawodowo i czy podlega jakiejś formie ubezpieczenia społecznego. Skarżąca ponownie podkreśliła, że stan jej zdrowia w dacie zgłoszenia wniosku odpowiadał dyspozycji przepisu art. 16 i innych ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak przed wydaniem decyzji nie zbadano stanu jej zdrowia celem ustalenia jaki on był oraz czy i jaki miał wpływ na złożenie wniosku. Skarżąca uważa, że zarówno zasiłek jak i dodatek były pobrane należnie, gdyż odpowiadały stanowi jej zdrowia w dacie wydania decyzji oraz nie dozwalały na jakiekolwiek rozumienie znaczenia ograniczeń w staraniach o zasiłek oraz o dodatek, tym bardziej, że decyzja organu I instancji była wydawana przed zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. Sąd dopuścił dowód z akt tut. Sądu o sygn. III SA/Kr 928/15 na okoliczność prawomocności stwierdzenia decyzji z naruszeniem prawa oraz akt administracyjnych w tych aktach zawartych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga S. R. zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względów w niej podniesionych.

Sąd zwraca uwagę na to, że decyzja Wójta Gminy z dnia [...] 2007 r. nr [...] przyznająca S. R. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie "na okres od 1 grudnia 2007 r. do bezterminowo" nie została wyeliminowana z obiegu prawnego poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności.

Odnośnie wyżej wymienionej decyzji Wójt Gminy jedynie stwierdził wydanie jej z naruszeniem prawa. Należy podkreślić, że decyzja Wójta Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...] stwierdzająca, że decyzja z dnia [...] 2007 r. nr [...] o przyznaniu S. R. zasiłku pielęgnacyjnego została wydana z naruszeniem prawa, została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a więc jest ostateczna. Należy zaznaczyć także, że prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 928/15 oddalający skargę S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] potwierdził zasadność stwierdzenia, że decyzja z dnia [...] 2007 r. nr [...] o przyznaniu S. R. zasiłku pielęgnacyjnego została wydana z naruszeniem prawa. Takie rozstrzygniecie jednakże, zdaniem Sądu, nie może stanowić podstawy do uznania, że świadczenia przyznane na jej podstawie S. R. są świadczeniami nienależnymi, jak twierdzą to organy administracyjne obu instancji.

Sąd zauważa, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) samodzielnie w art. 30 ust. 2 ustala pojęcie świadczeń nienależnych stanowiąc:

Art. 30. (...) 2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Mając na względzie treść przytoczonego wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, słusznie - zdaniem Sądu - organy administracyjne nie wskazały art. 30 ust. 2 pkt 4 jako podstawy prawnej dla uznania za świadczenie nienależne świadczeń wypłaconych S. R. Przepis ten bowiem wyraźnie wskazuje jako świadczenie nienależne na świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo wskazuje świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Nie mają jednak racji organy obu instancji wskazując jako podstawę prawną wydanych decyzji przytoczony wyżej art. 30 ust. 2 pkt 1, albowiem treść tego przepisu wyraźnie wskazuje na okoliczności, których wystąpienie w przyszłości (okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części) spowoduje brak prawa do tych świadczeń. Zaistnienie okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części może nastąpić w przyszłości, czyli po przyznaniu świadczeń, a nie w chwili ich przyznania czy w chwili składania wniosku o ich przyznanie. Na prawidłowość takiej interpretacji art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12 (opubl. w LEX): "(...) pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. (...) Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy".

Sąd zwraca uwagę także na ustalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazujące na konieczność zindywidualizowania pouczeń dla przyszłych beneficjentów świadczeń rodzinnych mając na względzie ich wiek, sprawność psychiczną, poziom rozwoju intelektualnego i poziom zdolności percepcyjnych. Zarówno więc indywidualizacja pouczeń – sposób ich przekazywania w celu pełnego ich zrozumienia - jak i konieczność działania beneficjentów w pełnej świadomości znaczenia swego działania i jego konsekwencji jest istotą uznania pobranych przez nich świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi. W uzasadnieniach wyroków z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1525/12 (opubl. ONSAiWSA 2014/3/52), z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12 (opubl. LEX nr 1339588), a w szczególności w powołanym już wyżej uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1701/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standartowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03). Celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. (...)Wskazać należy, że świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Oczywistym wydaje się być, że pouczenia, które są do nich kierowane, powinny być zatem zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Ocena zatem, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga więc pełnego zindywidualizowania. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Całkowicie niewystarczającym jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożenie jedynie podpisu pod wnioskiem, który znajduje się w aktach administracyjnych. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma bowiem możliwości skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia."

Mając powyższe na względzie, niezależnie od stwierdzenia, że art. 30 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy nie może stanowić wskazanej przez organy administracyjne obu instancji podstawy prawnej wydanych decyzji, Sąd zwraca uwagę na podnoszony przez skarżącą stan jej zdrowia mogący mieć poważny wpływ na stan jej świadomości. Skarżąca bowiem w chwili przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego decyzją nr [...] Wójta Gminy z dnia [...] 2007 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto do akt administracyjnych sprawy tut. Sądu o sygn. III SA/Kr 928/15 skarżąca dołączyła szereg zaświadczeń lekarskich i kart informacyjnych leczenia szpitalnego wskazujących na przebyte poważne choroby i konieczność intensywnego leczenia, w tym dołączyła zaświadczenie Specjalistycznego Gabinetu Psychiatrii i Psychoterapii wskazujące na rozpoznanie u skarżącej epizodu depresji umiarkowanej, zaburzenia hipochondryczne i zaburzenia lekowe z napadami lęku wskazujące na prawdopodobne czasowe ograniczenie zdolności poznawczych i możliwe dodatkowe osłabienie funkcji poznawczych z uwagi na wiek skarżącej.

W ocenie Sądu organy administracyjne błędnie przyjęły, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą mogą być uznane za świadczenia nienależnie pobrane, albowiem mając na względzie treść przytoczonego wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy nie wykazały zaistnienia żadnej z przesłanek wymienionych w pkt 1 – 5 tego przepisu.

Sąd zwraca uwagę, że stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i ewentualne wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy administracyjne obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego – wskazane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych – mające wpływ na wynik sprawy, a zatem na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.