Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1264/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.77 par 1 pkt 1, art. 46 par 1
journal: Dz.U. 2001 nr 98 poz 1070
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.
article: art. 29 par 1, art. 183 par 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Artur Adamiec, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. C., J. C., H. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 776/16 w sprawie ze skargi Z.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz Z. C., J. C., H.C. kwotę 350 (słownie: trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w pozostałej części.


UZASADNIENIE

UZASADNENIE

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ol 776/16 ze skargi Z. C., J.C. i H. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 19 sierpnia 2016 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę.

Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy organy podatkowe zasadnie obciążyły skarżących odpowiedzialnością za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług. Kontrolując zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, Sąd uznał, że nie naruszają one prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, ustalenia faktyczne poczynione przez organy podatkowe, albowiem stan faktyczny został ustalony przez te organy z zachowaniem reguł procedury administracyjnej a sprawa została prawidłowo, zgodnie z dyspozycją art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. z 2012 r. poz. 749, ze zm. dalej: "O.p.") zbadana przez organ odwoławczy, który ponownie rozważył wszelkie aspekty sprawy. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji niczego, co usprawiedliwiałoby podnoszony zarzut błędnej oceny materiału dowodowego.

W ocenie Sądu organy podatkowe prawidłowo ustaliły, że po stronie Spółki istnieje zaległość podatkowa, a prowadzone względem niej postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Sąd podzielił również ocenę organów co do tego, że skarżący w czasie, kiedy upływał termin płatności podatków, które przerodziły się w zaległości podatkowe, pełnili obowiązki członków zarządu w rozumieniu art. 116 § 2 O.p. Sąd zgodził się także z tym, że skarżący nie wykazali iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego w stosunku do Spółki nastąpiło bez ich winy, ani też nie wskazali mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Prowadzone w tym zakresie postępowanie podatkowe zostało oparte na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena odpowiada regułom wynikającym z Ordynacji podatkowej. To zaś oznacza, że zarzuty skargi okazały się bezzasadne, a Sąd nie znalazł w zaskarżonej decyzji również innych uchybień, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a") oddalił skargę.

Wyrok został wydany w składzie trzech sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy delegowanych do orzekania w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym Olsztynie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący i wyrok ten zaskarżyli w całości.

Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., w zw. art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w z art. 122 O.p. w zw. z art. 187 § 1 i § 2 O.p. i art. 191 O.p. poprzez niewłaściwą kontrolę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie legalności działania organów podatkowych i oddalenie skargi stron na decyzję organu z uwagi na błędne uznanie, że organy obu instancji procedowały w sposób budzący zaufanie strony do organów podatkowych poprzez przeprowadzenie wszelkich niezbędnych dowodów i podjęcie działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, podczas gdy powyższa ocena postępowania organu była nieuzasadniona z uwagi na pominięcie przeprowadzenia kluczowych dowodów w sprawie, tj. wyceny wartości nieruchomości Spółki, przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, wyjaśnień skarżących, przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego rewidenta, co w konsekwencji doprowadziło do działania naruszającego zaufanie strony do organów podatkowych i naruszenie zasady ciężaru dowodu w postępowaniu podatkowym, zgodnie z którą to organ ma obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym wykazania bezskuteczności egzekucji;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 188 O.p. poprzez niezasadne oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skargi stron na decyzję organu z uwagi na błędne uznanie, iż organ podatkowy słusznie nie uwzględnił wniosku skarżących o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, wyjaśnień skarżących, dowodu z opinii biegłego rewidenta, konsekwencją czego był brak wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w sprawie i dokonanie przez organ dowolnych ustaleń, niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wzw. z art. 151 p.p.s.a. wzw. z art. 180 § 1 O.p. i art. 197 § 1 O.p. poprzez niezasadne oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skargi stron na decyzję organu z uwagi na błędne uznanie, iż organ podatkowy trafnie nie zastosował tych przepisów, a w konsekwencji poprzez przyjęcie winy skarżących w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości na podstawie własnych domniemań, niepopartych miarodajnym materiałem dowodowym

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p.,art. 193 § 1 O.p. w zw. z art. 21 § 2 O.p., art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. poprzez nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanych naruszeń przepisów prawa podatkowego.

Na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie prawa materialnego tj. art. 116 § 1 O.p. poprzez uznanie, że została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji, a także uznaniu, że Spółka była/jest niewypłacalna, oraz poprzez przedwczesne orzekanie o odpowiedzialności skarżących pomimo braku ustalenia wartości mienia Spółki oraz braku ustalenia, iż egzekucja wobec Spółki z całości majątku okazała się być bezskuteczna;

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżących kosztów postępowania przed Sądem I Instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm prawem przepisanych,

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podatkowy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Przystępując do rozpoznania środka odwoławczego zobowiązany jest zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy nie występuje którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania, wymieniona w art.183 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, gdy skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Stosownie do art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Prezydent RP powołuje sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. W akcie powołania określona jest siedziba sądu, w którym sędzia będzie wykonywał obowiązki służbowe. Istotą powołania na stanowisko sędziego ze wskazaniem miejsca służbowego jest zatem przyznanie osobie powołanej legitymacji do sprawowania władzy sądowniczej wraz z ustaleniem zakresu przyznanej jurysdykcji. Sędzia nie jest zatem powoływany przez Prezydenta RP do wymierzania sprawiedliwości in abstracto, ale jedynie do rozpoznawania spraw w ściśle oznaczonym obszarze jurysdykcyjnym (por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2016 r., III KRS 45/12, opubl. w LEX nr 2288955, por. też J. Kremer, Komentarz do art. 46 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, nota 1 i 3, w: Prawo o ustroju sądów powszechnych. Komentarz pod red. A. Górskiego, Warszawa 2013, powołany za LEX). Jednym z odstępstw od tej zasady jest orzekanie przez sędziego w sądzie innym niż wyznaczony w akcie powołania na podstawie delegacji. Sędzia wojewódzkiego sądu administracyjnego może być, za jego zgodą delegowany na czas określony do 2 lat lub czas nieokreślony do innego wojewódzkiego sądu administracyjnego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 77 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2062 ze zm.), dalej jako "u.s.p." w zw. z art. 29 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn.zm.), dalej jako "p.u.s.a.". Delegowanie nie jest równoznaczne z przeniesieniem do innego sądu, czyli zmianą (na stałe) zakresu jurysdykcji sędziego, wynikającej z aktu powołania. Oznacza ono jedynie, że przez czas określony w delegacji sędzia jest uprawniony do orzekania w innym sądzie, pozostając jednak nadal sędzią sądu, który był wskazany w akcie powołania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 grudnia 2005 r., OSK 1262/04, wszystkie powołane wyroki sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd administracyjny orzeka na rozprawie w składzie trzech sędziów (art. 16 § 1 p.p.s.a.). Powinni to być, z uwagi na powołane wyżej regulacje, sędziowie tego sądu, do którego wniesiono skargę (wniosek). W skład sądu mogą również wchodzić sędziowie delegowani, jednakże zgodnie z art. 46 § 1 u.s.p., nie więcej niż jeden sędzia innego sądu. W przypadku, gdy w składzie sądu uczestniczy więcej niż jeden sędzia innego sądu lub sędzia, który nie został prawidłowo delegowany, mamy do czynienia ze składem sądu sprzecznym z przepisami prawa, co stanowi o zaistnieniu przesłanki nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. J. Kremer, dz. cyt. , nota 5).

Zaskarżony wyrok został wydany w składzie trzyosobowym, przy czym wszyscy sędziowie w tym składzie byli sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy delegowanymi do orzekania w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie. Skład sądu naruszał w związku z tym art. 46 § 1 u.s.p. w zw. z art. 29 § 1 p.u.s.a. , a tym samym zachodziła przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nieważność postępowania Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu (art.183 § 1 p.p.s.a.), co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania, stosownie do art.185 § 1 w zw. z art. 186 p.p.s.a. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje bowiem wydania orzeczenia stwierdzającego nieważność postępowania.

Nieważność postępowania powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł oceniać zasadności zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga musi być bowiem ponownie rozpoznana przez właściwy, zgodny z przepisami, skład sądu właściwego do jej rozpoznania.

Mając na uwadze, że wyrok został uchylony z uwagi na stwierdzenie nieważności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części obejmującej wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego (przyznano jedynie zwrot kosztów sądowych).