Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 670/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2008-04-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2  pkt 2,  art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia uzupełniającej kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącej spółce A przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 28.03.2007r. ( data wpływu 03.04.2008r.) złożonym w terminie skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Trzeba tu wskazać w związku z treścią sprzeciwu, że nie jest on środkiem odwoławczym w tym sensie, iż powoduje badanie prawidłowości postanowienia wydanego przez referendarza. Jest to środek prawny, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania kwestii przyznania prawa pomocy przez Sąd.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, iż spółka nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. W stosunku do skarżącej prowadzona jest egzekucja, w oparciu o decyzje będące przedmiotem zaskarżenia wymierzające spółce zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych, wszystkie rachunki bankowe spółki zostały zablokowane. Skarżąca nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, a ponadto nikt nie jest zainteresowany zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania publicznoprawne w obawie przed ponoszeniem odpowiedzialności za te zobowiązania.

Z zamieszczonego we wniosku oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 1.650.000 zł, wartość środków trwałych na grudzień 2007r 798.903,67 zł, zaś za ostatni rok obrotowy - 2007 wykazano stratę w wysokości 148.065,76 zł ( strata CIT-8). Strona skarżąca wskazała, że posiada osiem rachunków bankowych, które obecnie są zablokowane.

Nadto z przedłożonych do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 354/07 materiałów dotyczących prawa pomocy ( zarządzeniem Referendarza sądowego uznanych za wspólne dla przedmiotowej sprawy) złożonych na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dowodów skarżąca wyjaśniła, że umowa spółki przewiduje możliwość nałożenia na wspólników w drodze uchwały wspólników dopłat w wysokości 10-krotności wartości posiadanych udziałów, jednakże umowa nie przewiduje obowiązku podjęcia takiej uchwały w jakimkolwiek przypadku. Sami zaś wspólnicy w obecnej sytuacji spółki nie zdecydowali się na podjęcie takiej uchwały z uwagi na brak wystarczających środków finansowych. Wspólnicy nie podjęli również uchwały w przedmiocie kontynuacji działalności spółki w związku z treścią art. 233 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U nr 94, poz. 1037 ze zm.). Złożono także dokumenty źródłowe, z których wynika, iż w okresie od 1 stycznia 2007r. do 30 września 2007r. spółka uzyskała przychód ze sprzedaży netto w kwocie 1.669.509,62 zł, przy czym koszt działalności operacyjnej samego zużycia materiałów i energii wyniósł 1.606.134,68 zł - co daje dochód 63.374,94 zł. Z analizy przedstawionego bilansu wynikało także, że na dzień 30 września 2007r. skarżąca posiadała aktywa obrotowe w postaci zapasów na łączną kwotę 1.345.674,56 zł, należności krótkoterminowe na kwotę 6.885.275,25 zł oraz udziały i akcje w innych jednostkach o wartości 22.206.137,63 zł.

W sprzeciwie podniosła, że sytuacja spółki stale się pogarsza, co uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych w 156 sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Fakt, że spółka początkowo została wyposażona w znaczny majątek wniesiony na kapitał zakładowy oraz że posiada udziały w innych podmiotach w żadnym stopniu nie stanowi, iż można postawić tezę, że prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie. W 2007r. skarżąca nie zainwestowała w środki trwałe w budowie kwoty 7.574.134,20 zł. Zmiany w sprawozdaniach finansowych wynikają wyłącznie z błędów księgowych popełnionych w 2006r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano je jako środki trwałe podczas, gdy nie były one jeszcze oddane do użytku. Podkreślono, że środki trwałe w budowie stanowią część przedsiębiorstwa spółki i w związku z tym ewentualny nabywca narażony jest na odpowiedzialność podatkową przewidzianą w Ordynacji podatkowej. W ocenie skarżącej nawet gdyby udało się spieniężyć środki trwałe w budowie i tak nie posiadałaby żadnych środków gdyż zajęłyby je organy egzekucyjne w ramach wykonania zaskarżonych decyzji. Wskazano, że pożyczki w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych udzieliły podmioty powiązane, które nie dysponują już środkami na dalsze finansowanie skarżącej. W obecnej sytuacji finansowej strona nie ma możliwości uzyskania pożyczki czy też kredytu na zasadach komercyjnych. Dodatkowo podniosła, że posiadane udziały o wartości nominalnej ok. 22 mln złotych w spółce B nie mają już takiej wartości, gdyż spółka ta została pociągnięta do odpowiedzialności posiłkowej za zarzucane skarżącej przestępstwa skarbowe i co za tym idzie zagrożona jest egzekucją należności Skarbu Państwa. Wyjaśniła także, że w chwili obecnej udziały te przeszły na własność wierzyciela skarżącego z tytułu zadłużenia wobec niego. Wydatki w postaci usług różnych na kwotę 350.267,39 zł obejmują wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siedziby spółki, a także wynagrodzenia pracownicze oraz koszty przechowywania towaru, który został zajęty przez organy celne. Ponadto spółka podniosła, że w 2007r. poniosła stratę bilansową w kwocie 6.501.422,87 zł. Także sami wspólnicy spółki nie posiadają wystarczających środków finansowych, by dokonać dopłat umożliwiających pokrycie kosztów sądowych, zaś Spółka nie może narzucić jakiegokolwiek rozwiązania wspólnikom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :

Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie.

Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt. GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.).

Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie.

Oceniając sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Spółka wskazuje, iż jej sytuacja finansowa jest zła i stale się pogarsza, zajęcie majątku przez organy celne uniemożliwia jej zdobycie środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy jednakże zauważyć, iż mimo tych trudności nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, zaś ze złożonego oświadczenia wynika, iż w okresie od 1 stycznia do 30 września 2007r. uzyskała dochód w wysokości 63.374,94 zł. Zainwestowała także w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie czy przyjmie się, iż nastąpiło to w 2007r. jak wynika z dostarczonych dokumentów, czy jak twierdzi strona było wynikiem jedynie zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi popełnionych w 2006r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano je jako środki trwałe, gdy nie były one jeszcze oddane do użytku. Okoliczność ta niewątpliwie wskazuje, że strona posiada znaczny majątek. Nadto wskazać należy, że skarżąca Spółka w roku 2007 podjęła trud spłaty zaciągniętych zobowiązań z tytułu umów pożyczek w kwocie 103.048,10 zł.

Dodatkowo wskazać należy, iż sam stan majątkowy deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną możliwością uzyskania dodatkowych środków, np. zaciągnięcia kredytu bądź podwyższenia kapitału zakładowego. Sama zaś spółka wskazała, że w 2007r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł, która była niezbędna na pokrycie kosztów administracyjnych m.in. koszt papieru, korespondencji urzędowej, tonerów oraz częściowe pokrycie składek ZUS. Okoliczność ta świadczy o tym, iż podmioty powiązane nie uznały, iż nie posiada ona żadnej zdolności kredytowej. Planowanie wydatków finansowych związanych z działalnością gospodarczą powinno zaś przewidywać realizację swoich praw przed sądem chociażby w minimalnej wysokości. Nie można bowiem zgodzić się z twierdzeniem, iż strona może preferencyjnie traktować niektóre zobowiązania (w niniejszym przypadku koszty administracyjne) znajdując na nie środki kosztem posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i przerzucając tym samym ciężar ich poniesienia na Skarb Państwa.

Na możliwość opłacenia należnych opłat sądowych i wydatków wskazywał także fakt posiadania przez skarżącą udziałów w innej spółce. Co prawda zdaniem wnioskodawczyni nie miały one już wartości nominalnej ok. 22 mln złotych, i jak twierdzi w chwili obecnej nie jest już ich posiadaczem gdyż udziały te przejął wierzyciel strony, jednakże uznać należy, że strona miała możliwość ich sprzedaży bądź oddania ich w zastaw i pokrycia z uzyskanych w ten sposób środków chociażby części kosztów sądowych. Strona bowiem miała wiedzę, iż w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym jak i ze złożoną skargą do tut. Sądu na decyzję organu drugiej instancji z dnia 23.11.2007r. zobowiązana jest do opłacenia należnych kosztów sądowych. Przezorności i zapobiegliwości w tym względzie należy wymagać od strony toczącej spory w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zatem doprowadzenie do sytuacji, w której posiadane przez zobowiązaną udziały przechodzą na własność wierzyciela strony z czym wiąże się utrata możliwości uzyskania z nich środków na niezbędne koszty sądowe, nie wpływa na zmianę oceny możliwości opłacenia należnych kosztów sądowych. Należy przy tym zaznaczyć, że zobowiązania prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi , a takimi niewątpliwie są koszty sądowe. Uzyskanie środków mogłoby nastąpić także przez podjęcie uchwały wspólników w sprawie dopłat. Nadto fakt, iż umowa spółki nie nakłada takiego obowiązku, a sami wspólnicy mając na uwadze sytuację finansową spółki nie podjęli takiej decyzji nie wskazuje, iż nie mogą takiej uchwały podjąć. Nie sposób bowiem przyjąć, iż rola wspólnika sprowadza się jedynie do czerpania profitów z działalności spółki, nie obejmuje zaś możliwości pomocy finansowej w razie trudności w prowadzonej działalności gospodarczej i obciążania kosztami sądowymi wyłącznie Skarbu Państwa, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

W ocenie Sądu przedstawiona powyżej sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych. Spółka posiada bowiem wciąż majątek, który pozwoli uiścić koszty sądowe (na tym etapie postępowania jest to wpis w kwocie 660 zł).

Sąd ustalając zakres przyznanego prawa pomocy wziął także pod uwagę koszty sądowe jakie strona jest obowiązana ponieść uwzględniając wszystkie toczące się lub oczekujące na rozpoznanie sprawy zawisłe przed tutejszym sądem. Spraw takich jest obecnie 156, a łącznie kwota wpisów, do których uiszczenia strona została wezwana wynosi 709.834 zł, przy czym w 108 sprawach stronie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od opłat sądowych i wydatków , ponad kwotę 2000 zł oraz w kilku sprawach ponad kwotę 1.000 zł.

Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.