Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 830/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 170
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7,16 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 134
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. R. i Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 1228/17 w sprawie ze skargi U. R. i Z. S. na postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od orzeczenia orzekającego o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze 1. uchyla zaskarżony wyrok i postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Lubelskiego na rzecz U. R. i Z. S. solidarnie kwotę 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 25 października 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 1228/17 oddalił skargę Z. S. i U. R. na postanowienie Wojewody Lubelskiego z [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od orzeczenia orzekającego o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Lubelski postanowieniem z [...] października 2017 r., wydanym na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), powoływanej dalej jako "K.p.a.", stwierdził niedopuszczalność odwołania J. i T. małżonków S. wniesionego 4 stycznia 1954 r. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o przyznaniu na rzecz J. i T. małżonków S. odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze w związku z odjęciem prawa własności gruntu o pow. 6,0659 ha, przeznaczonego pod Państwowe Muzeum na Majdanku, doręczonego skarżącym [...] grudnia 1953 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że Minister Infrastruktury i Rozwoju w piśmie z 31 grudnia 2014 r. skierowanym do Wojewody Lubelskiego wskazał, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o ustaleniu odszkodowania na rzecz J. i T. małżonków S., ujawniona została okoliczność, że dotychczas nie zostało rozpatrzone odwołanie J. i T. małżonków S. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...]. Minister Infrastruktury i Rozwoju przekazał też Wojewodzie Lubelskiemu uwierzytelnioną kopię swojej ostatecznej decyzji z [...] września 2014 r. nr [...], umarzającej w całości postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Jednocześnie Minister wskazał Wojewodę Lubelskiego jako organ właściwy do rozpatrzenia odwołania.

Wojewoda Lubelski, po przeanalizowaniu archiwalnych akt dotyczących wywłaszczenia pod Muzeum na Majdanku, uznał, że odwołanie od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. nr [...] zostało rozpatrzone decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] czerwca 1954 r. nr [1] umarzającej postępowanie Komisji Odwoławczej wobec cofnięcia odwołania przez skarżących T. i J. S. Natomiast wskazanie w decyzji z [...] czerwca 1954 r., że została ona wydana po rozpatrzeniu odwołania od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. nr [2]– zdaniem Wojewody – należało uznać za oczywistą omyłkę.

W związku z tym Wojewoda Lubelski postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] czerwca 1954 r. nr [1]. w ten sposób, że w miejsce "orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r." powinno być "orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r."

Na powyższe postanowienie zażalenie złożyli następcy prawni J. i T. małżonków S. - Z. S. i H. S., w wyniku czego Minister Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z [...] maja 2015 r. znak: [...] uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył wszczęte z urzędu przed organem wojewódzkim postępowanie wpadkowe w sprawie sprostowania decyzji z [...] czerwca 1954 r. nr [1].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Prezydenta Miasta Lublina na ww. postanowienie, wyrokiem z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten odniósł się przede wszystkim do kwestii formalnych, wskazując, że postanowieniem o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej nie można było dokonać sprostowania, gdyż zmianie uległaby merytoryczna część decyzji, co jest niedopuszczalne w tym trybie.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, Wojewoda Lubelski postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie odwołania J. i T. małżonków S. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o odszkodowaniu za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze.

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu zażalenia skarżących, postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. znak: [...], uznał, że postanowienie Wojewody w istocie stanowiło o niedopuszczalności odwołania J. i T. S. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., a podstawą prawną tego postanowienia był art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego. Minister stwierdził więc niedopuszczalność zażalenia skarżących na postanowienie Wojewody Lubelskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi wniesionej na wyżej opisane postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa przez Z. S. i H. S., wyrokiem z 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2574/16, uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził nieważność postanowienia Wojewody Lubelskiego z [...] czerwca 2016 r.

Wojewoda Lubelski po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że rozpatrywanie wycofanego odwołania jest niedopuszczalne. Zdaniem organu niedopuszczalność odwołania w niniejszej sprawie wynika z przyczyn przedmiotowych, a mianowicie środki odwoławcze od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. zostały wyczerpane. Odwołanie od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. zostało wycofane w dniu [...] maja 1954 r., a zatem brak jest podstaw do jego rozpatrzenia. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] czerwca 1953 r. nr [1] umorzyła postępowanie odwoławcze właśnie z uwagi na cofnięcie przez J. i T. małżonków S. odwołania od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Spadkobiercy małżonków S. również nie kwestionowali faktu, że zostało ono rozpatrzone, kierując do organu naczelnego wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Zdaniem organu, pomimo że Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa w orzeczeniu z [...] czerwca 1954 r. nr [1] wskazuje na rozpatrzenie odwołania od orzeczenia z [...] listopada 1953 r. nr [2], to decyzja z [...] czerwca 1954 r. nr [1], dotyczy w istocie orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., a nie z [...] listopada 1953 r. Wobec powyższego organ uznał, że odwołanie od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...] zostało rozpatrzone prawomocną decyzją. Odnosząc się do całości materiału organ wskazał, że małżonkowie S. nie zostali objęci zbiorczym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, ani orzeczeniami z [...] listopada 1953 r. nr [...]. J. i T. S. nie brali udziału w całym postępowaniu wywłaszczeniowym, dotyczy ich dopiero orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczone budynki z [...] grudnia 1953 r. nr [...].

Organ wyjaśnił, że skoro w aktach sprawy brak jest orzeczenia z [...] listopada 1953 r. wydanego wobec małżonków S., a tym bardziej odwołania od takiego orzeczenia, to Komisja Odwoławcza nie mogła umorzyć postępowania odwoławczego od tego orzeczenia. W odwołaniu, które wpłynęło do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, wyraźnie wskazano, że dotyczy ono orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., doręczonego [...] grudnia 1953 r.

Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnieśli następcy prawni J. i T. małżonków S. - Z. S. i H. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie powołanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił. Sąd wyjaśnił, że nieruchomość nabyta przez małżonków S. od W. K. uregulowana była w KW Lublin nr [3], która została zamknięta i [...] grudnia 1949 r. przeniesiona do KW Lublin nr [4], gdzie została zapisana w odpowiednich udziałach na rzecz W. K., T. i J. małżonków S., F. N., A. M., H. J., W. G. i W. Ż. (wyrok WSA w Warszawie z 21 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2501/13).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] grudnia 1953 r. ustaliło odszkodowanie na rzecz byłej właścicielki całej wywłaszczonej nieruchomości, W. K., z pominięciem jej pozostałych współwłaścicieli. Było to wynikiem odmiennej wykładni, stanowiącego podstawę prawną orzeczenia, przepisu art. 5 ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów na Majdanku (Dz. U. Nr 52, poz. 226), niż ta, która ostatecznie została uznana za prawidłową, tj. wskazującą, że skutek wywłaszczenia nastąpił nie w dniu wejścia w życie ustawy, czyli 8 sierpnia 1947 r., a po dacie ustalenia granic Pomnika Męczeństwa na Majdanku, mocą rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 20 września 1949 r. w sprawie określenia granic terenu Pomnika Męczeństwa na Majdanku (Dz. U. Nr 54, poz. 422), tj. 27 października 1949 r.

J. i T. S. nabyli udział w ww. nieruchomości w dniach [...] kwietnia 1948 r. i [...] marca 1949 r., czyli po wejściu w życie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r., a przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 20 września 1949 r. zanim nastąpiło wywłaszczenie tej nieruchomości. W konsekwencji w dniu 27 października 1949 r. przedmiotowy grunt stanowił własność także T. S. i J. z R. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w prawomocnym wyroku z 21 października 2014 r. sygn. I SA/Wa 2501/13 dotyczącym orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. wskazał, że organ wojewódzki pominął w postępowaniu odszkodowawczym T. i J. małż. S. i wskazał wyłącznie W. K. jako osobę uprawnioną do całości odszkodowania z powodu przyjęcia daty wejścia w życie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. jako daty wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Jak Sąd dalej wskazał nie stanęło to jednakże na przeszkodzie w wypłacie innym współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości odpowiednich części odszkodowania z depozytu sądowego (zob. postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia [...] września 1976 r. sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia [...] listopada 1976 r. sygn. akt [...] Przyjęcie daty wejścia w życie ww. ustawy jako daty wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ponieważ literalne brzmienie art. 5 ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. nie precyzuje daty odjęcia prawa własności nieruchomości objętych wywłaszczeniem. Z uwagi na wątpliwości interpretacyjne dopuszczalne było w tym przypadku przyjęcie którejkolwiek z ww. dat, gdyż wada odmiennej wykładni prawa uległa sanacji w wyniku uzyskania przez orzeczenie z [...] grudnia 1953 r. przymiotu ostateczności. Okoliczność zaś, że J. i T. S. nie brali bez własnej winy udziału w postępowaniu odszkodowawczym może ewentualnie stanowić jedynie przesłankę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.

Sąd I instancji w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody Lubelskiego z [...] października 2017 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania nie narusza prawa. Zgodnie z treścią akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego odszkodowania, od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania na rzecz J. i T. małżonków S. za budynki na nieruchomości o pow. 6 ha 659 m², przyjętego w trybie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1947 r., J. i T. S. złożyli w piśmie z 2 stycznia 1954 r. (otrzymanym przez organ 4 stycznia 1954 r.) odwołanie do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Z odwołania bezspornie wynika, że skarżący zakwestionowali legalność orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...], wskazując wyraźnie datę i numer tego orzeczenia oraz jego przedmiot, tj. przyznanie odszkodowania w kwocie 30 600 zł w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Następnie zgodnie z protokołem z posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1954 r., T. S. cofnął swoje odwołanie z uwagi na orzeczenie przez sąd przeciwko niemu eksmisji z nieruchomości o pow. 6 ha 659 m², wywłaszczonej w trybie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. Na skutek cofnięcia odwołania, organ odwoławczy umorzył postępowanie odwoławcze orzeczeniem z [...] czerwca 1954 r. nr ew. [5], wskazując jednak w treści orzeczenia, że postępowanie odwoławcze dotyczyło orzeczenia z [...] listopada 1953 r. nr [...]. Z kolei orzeczenie z [...] listopada 1953 r. nr [...] dotyczyło przyznania odszkodowania za nieruchomość gruntową o powierzchni 6 ha 659 m², wywłaszczoną w trybie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r., na rzecz S. S. (córki W. K.).

Zdaniem Sądu I instancji, logiczny i spójny ze zgromadzonym materiałem dowodowym jest zatem wniosek, że orzeczenie odwoławcze z [...] czerwca 1954 r. nr [5] zostało wydane na skutek odwołania J. i T. małżonków S. od orzeczenia odszkodowawczego z [...] grudnia 1953 r., pomimo, że błędnie wskazano datę orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jako [...] listopada 1953 r.

W ocenie Sądu I instancji, brak jest podstaw do twierdzenia, że przedmiotowe orzeczenie odwoławcze z [...] czerwca 1954 r. nr ew. [5] dotyczy odwołania od orzeczenia z [...] listopada 1953 r. Pomimo, że odwołujący byli współwłaścicielami wywłaszczonej nieruchomości (na co wskazuje KW Lublin nr [4]), to nie zostali objęci zbiorczym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, ani orzeczeniem z [...] listopada 1953 r. znak: [...] o wywłaszczeniu. T. i J. małżonkowie S., jak sami stwierdzili we wniesionym 4 stycznia 1954 r. odwołaniu od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., nie brali udziału w całym postępowaniu wywłaszczeniowym, nie byli powiadamiani o przeprowadzonych rozprawach, nie figurowali również w sporządzonych rejestrach pomiarowych jako właściciele wywłaszczonych nieruchomości. Powyższe potwierdza zgromadzony w aktach sprawy materiał archiwalny. W postępowaniu tym brała natomiast udział W. K., poprzednia właścicielka wywłaszczonej nieruchomości, i jak wskazują powyższe ustalenia oraz materiał zgromadzony w sprawie, to na jej rzecz zostało przyznane odszkodowanie za wywłaszczenie gruntów o pow. 6 ha 659 m².

Jak zaznaczył Sąd I instancji, dopóki istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja, którą merytorycznie załatwiono sprawę co do istoty, to ponowne rozstrzygnięcie sprawy spełniałoby przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieważności wydanej decyzji jako dotkniętej kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Przepis ten stanowi gwarancję powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), zgodnie z którą w tej samej sprawie nie mogą występować w obrocie prawnym równocześnie dwie decyzje administracyjne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Z. S. i U. R. zaskarżając go w całości i zarzucili Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 133 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez nieuchylenie decyzji pomimo oparcia jej na błędnych i niekompletnych ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ, a polegających na:

a. błędnym uznaniu, że T. S. [...] maja 1954 r. ustnie, do protokołu posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, cofnął odwołanie wniesione 2 stycznia 1954 roku w przedmiocie ustalenia odszkodowania, podczas gdy z treści protokołu posiedzenia Komisji z [...] maja 1954 r. wynika, że przedmiotowe postępowanie dotyczyło wyłączenia spod wywłaszczenia, a nie odszkodowania;

b. błędnym uznaniu, że odwołanie J. i T. S. z 2 stycznia 1954 r. zostało rozpatrzone decyzją z [...] czerwca 1954 r., podczas gdy z treści decyzji z [...] czerwca 1954 r. nr [5] wynikało, że rozstrzygała ona o odwołaniu od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. w przedmiocie wyłączenia nieruchomości spod wywłaszczenia, a nie o odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 1953 r. o ustaleniu odszkodowania;

c. błędnym uznaniu, że J. i T. S., nie będąc adresatami decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z [...] listopada 1953 r., nie mogli wnieść od niej odwołania;

d. błędnym uznaniu, że decyzją z [...] czerwca 1954 r. merytorycznie, poprzez umorzenie, została załatwiona sprawa odwołania J. i T. S. z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., podczas gdy z akt sprawy wynika, że decyzją tą załatwiono sprawę dotyczącą odwołania od orzeczenia z [...] listopada 1953 r., a ponadto w obrocie prawnym nadal znajdowało się odwołanie J. S., które nie zostało cofnięte oraz odwołanie Państwowego Muzeum na Majdanku od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., które nie zostało nigdy rozpoznane, a zatem sprawa nie została zakończona;

2) art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez błędne i sprzeczne z treścią znajdujących się w aktach sprawy dokumentów przyjęcie, że decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z [...] czerwca 1954 r. dotyczyła odwołania J. i T. S. z 2 stycznia 1954 r. od decyzji odszkodowawczej z [...] grudnia 1953 r., podczas gdy z treści tego orzeczenia wynika wprost, że została ona wydana na skutek rozpoznania odwołania T. S. od decyzji z [...] listopada 1953 r., a ponadto dotyczyła ona wyłączenia spod wywłaszczenia, a nie odszkodowania za wywłaszczenie;

3) art. 133 § 1 w związku z art. 170 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez przyjęcie na s. 13 – 14 uzasadnienia, że w orzeczeniu odwoławczym z [...] czerwca 1954 r. nr [5] błędnie wskazano [...] listopada 1953 r. jako datę orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, podczas gdy ze znajdującego się w aktach sprawy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2243/15, którym Sąd I instancji jest związany, wynika jednoznacznie, że wskazanie w treści orzeczenia odwoławczego daty [...] listopada 1953 r. jako daty orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, nie stanowi oczywistej omyłki pisarskiej, a jest niedopuszczalną ingerencją w merytoryczną treść rozstrzygnięcia; jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego wadliwość orzeczenia odwoławczego z [...] czerwca 1954 r., przy czym Sąd I instancji nie wyjaśnił, jaka jest podstawa prawne stwierdzenia, że wskazana w tym orzeczeniu data [...] listopada 1953 r. jest błędna;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 73 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) w związku z art. 16 § 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy organ administracji wydając rozstrzygnięcie orzekł wbrew treści ostatecznej i wiążącej go decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z [...] czerwca 1954 r. nr [5];

5) art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 K.p.a. przez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku twierdzeń wzajemnie sprzecznych i zaniechanie wyjaśnienia, na jakiej podstawie Sąd I instancji uznał, że prawidłowe było orzeczenie przez organ o niedopuszczalności odwołania, jeżeli to odwołanie zostało rozpatrzone, a sprawę załatwiono merytoryczną decyzją, podczas gdy stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, zgodnie z art. 134 K.p.a., uniemożliwia organowi wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 134 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy orzeczenie o niedopuszczalności odwołania było nieprawidłowe z uwagi na to, że:

a. odwołanie z 2 stycznia 1954 r. zostało wniesione skutecznie, z zachowaniem terminu i nie posiadało braków formalnych;

b. odwołanie z 2 stycznia 1954 r. nie zostało nigdy cofnięte;

7) art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze, a w szczególności do zarzutów dotyczących dokonania przez organ w toku postępowania administracyjnego ustaleń faktycznych, sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz uchylenie w całości postanowienia Wojewody Lubelskiego z [...] października 2017 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto, wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w zaskarżonym postanowieniu organ błędnie uznał, że [...] maja 1954 r. T. S. ustnie, do protokołu posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej, cofnął wniesione odwołanie z 2 stycznia 1954 r. Ustalona przez organ okoliczność faktyczna nie znajduje potwierdzenia w treści protokołu z [...] maja 1954 r. Z protokołu wynika, że T. S. cofnął wniesione odwołanie, ale nie sposób stwierdzić, że chodziło o odwołanie z 2 stycznia 1954 r. Z treści protokołu wynika, że cofnięcie odwołania nastąpiło w związku z prawomocnym orzeczeniem o eksmisji małżonków S. z wywłaszczonych terenów. Wywłaszczenie nastąpiło w drodze specjalnej ustawy, a tym samym nie zachodziła konieczność prowadzenia odrębnego postępowania wywłaszczeniowego. Rozstrzygnięcie o eksmisji wydano kilkanaście dni przed sporządzeniem protokołu z [...] maja 1954 r. Z uwagi na to, że ostatecznie pozbawiono właścicieli prawa własności gruntów położonych na obszarze zajętym pod muzeum na Majdanku, to dalsze kwestionowanie w ramach postępowania administracyjnego zasadności wywłaszczenia było pozbawione podstaw. Z tego względu T. S. cofnął odwołanie w przedmiocie wywłaszczenia, a nie przyznania mu odszkodowania za wywłaszczenie. Cofnięcie odwołania w przedmiocie ustalonego odszkodowania byłoby nieracjonalne, ponieważ pozbawiałoby go możliwości uzyskania wyższego odszkodowania i nie dotyczyło wydania orzeczenia o eksmisji.

Posiedzenie z [...] maja 1954 r. nie mogło się odbyć w celu rozpoznania odwołania małżonków S., gdyż byli oni wyłącznymi adresatami decyzji z [...] grudnia 1953 r., a z treści protokołu wynika, że zespół orzekający udał się na miejsce sporu w celu rozstrzygnięcia odwołań innych osób dotyczących wywłaszczenia. Posiedzenie Komisji nie dotyczyło kwestii przyznanych odszkodowań za wywłaszczone grunty, czy mieszczące się na nich budynki. Dlatego brak jest podstaw do uznania, że w toku takiego posiedzenia T. S., bez wyraźnego powodu, cofnął odwołanie w przedmiocie ustalenia na jego rzecz odszkodowania.

Z orzeczenia wydanego [...] czerwca 1954 r. wynika jednoznacznie, że Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa wydała orzeczenie po rozpatrzeniu [...] maja 1954 r. odwołania T. S. od orzeczenia z [...] listopada 1953 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod wywłaszczenia i na skutek jego cofnięcia umorzyła postępowanie wywołane tym odwołaniem. Z uwagi na takie brzmienie orzeczenia z [...] czerwca 1954 r. nieuzasadniony jest pogląd Wojewody Lubelskiego, że orzeczono w istocie o odwołaniu T. S. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone budynki. Na posiedzeniu Komisji [...] maja 1954 r. T. S. cofnął jedynie odwołanie w przedmiocie samego wywłaszczenia a nie w przedmiocie odszkodowania. Tym samym, Wojewoda Lubelski dokonał ustaleń faktycznych wbrew dosłownemu brzmieniu rozstrzygnięcia z [...] czerwca 1954 r. Błędne ustalenia faktyczne miały kluczowy wpływ na wydane rozstrzygnięcie, ponieważ organ orzekł o jego niedopuszczalności, uznając że odwołanie zostało rozpatrzone decyzją z [...] czerwca 1953 r. Takie postępowanie było również sprzeczne z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2243/15, w którym podkreślono, że proponowane przez Wojewodę Lubelskiego sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w dacie orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jest próbą ingerencji w merytoryczną treść decyzji z [...] czerwca 1954 r. i jej nieuprawnionej zmiany. Jak wskazał ten Sąd, "wniosku o błędnej dacie orzeczenia organu I instancji nie można wysnuć z porównania treści prostowanego aktu, bowiem akt ten nie posługuje się już w żadnym innym miejscu datą decyzji, która była przedmiotem zaskarżenia w odwołaniu złożonym przez małżonków S. (...) W tym trybie (...) organ nie może dokonywać powtórnego ustalania stanu faktycznego, ale może sprostować błąd widoczny na pierwszy rzut oka. Organ bowiem, na podstawie zgromadzonych akt, próbował wywieść, że państwo S. nie złożyli odwołania od orzeczenia z dnia [...] listopada 1953 r., stąd orzeczenie z 1954 r. musiało dotyczyć orzeczenia z dnia [...] grudnia 1953 r. Tymczasem wniosek ten jest sprzeczny z treścią orzeczenia z dnia [...] czerwca 1954 r., a nadto żadne inne dokumenty nie stanowią jednoznacznego potwierdzenia tego wniosku." W cytowanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, że nie istnieją dokumenty, które potwierdzałyby prawidłowość wnioskowania Wojewody Lubelskiego, że w decyzji z [...] czerwca 1954 r. powinna widnieć data [...] grudnia 1953 r. zamiast daty [...] listopada 1953 r. Pomimo związania prawomocnym wyrokiem, Sąd I instancji przyjął, że wskazana w orzeczeniu z [...] czerwca 1954 r. data orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jest błędna. Uczynił to bez przepisanego trybu postępowania

Ponadto, jak wskazali wnoszący skargę, Sąd I instancji błędnie przyjął za Wojewodą Lubelskim, że T. S. nie był stroną postępowania zakończonego orzeczeniem z [...] listopada 1953 r., a więc nie mógł też wnieść od niego odwołania. Skoro T. i J. S. byli współwłaścicielami nieruchomości, którą nabyli od W. K., to bez wątpienia mogli złożyć odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej, bez względu na to, czy została do nich skierowana bezpośrednio, tym bardziej, że wywłaszczenie nastąpiło z mocy ustawy, a nie z mocy decyzji. Nieuprawniony był zatem pogląd Wojewody Lubelskiego, że skoro T. i J. S. nie mogli odwołać się od orzeczenia z [...] listopada 1953 r., to należy przyjąć, że orzeczeniem z [...] czerwca 1954 r. rozpoznano odwołanie od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Skarżący nie chcą przesądzać w jakiej formie wpłynęło odwołanie od orzeczenia z [...] listopada 1953 r., ale zostało skutecznie wniesione, a następnie [...] maja 1954 r. skutecznie cofnięte. W żadnym razie nie można stwierdzić, jak to uczynił Sąd I instancji, że skoro w aktach sprawy brak jest odwołania od orzeczenia z [...] listopada 1953 r., to ono nigdy nie zostało złożone. Tym bardziej, że z orzeczenia z [...] czerwca 1954 r. wynika, że zostało cofnięte, a organ orzekł o umorzeniu postępowania wywołanego tym odwołaniem. Dokumentacja spraw prowadzonych przed kilkudziesięciu laty mogła zaginąć.

Nawet gdyby przyjąć, że T. S. cofnął swoje odwołanie z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., to nie cofnęła go J. S. Brak jest jakichkolwiek dowodów, że złożyła ona oświadczenie woli w tej kwestii. Ponadto, 26 grudnia 1953 r. Państwowe Muzeum Narodowe na Majdanku również wniosło odwołanie od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. Tym samym, skoro w obrocie prawnym pozostają co najmniej dwa nierozpatrzone odwołania od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., to decyzja umarzająca postępowanie odwoławcze nie mogła zostać wydana. Przyjmując, że orzeczenie z [...] czerwca 1954 r. załatwiało sprawę odwołania od decyzji z [...] grudnia 1953 r., to jako kończące ostatecznie sprawę musiałoby zawierać również rozstrzygnięcie odwołań J. S. oraz Państwowego Muzeum Narodowego na Majdanku.

Ponadto, jeżeli Wojewoda Lubelski uważał, że odwołanie zostało już rozpatrzone, to nie był uprawniony do stwierdzenia niedopuszczalności tego odwołania. Przepis art. 134 K.p.a. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Żeby odwołanie mogło zostać uznane za niedopuszczalne, strona wnosząca odwołanie musi żądać jego rozpoznania. Odwołanie, o ile zostało cofnięte skutecznie, nie podlega rozpoznaniu, a więc nie można stwierdzić jego niedopuszczalności. Na jego dopuszczalność nie miało wpływu również jego ewentualne cofnięcie, kwestionowane przez skarżących, a podnoszone przez Wojewodę Lubelskiego i Sąd I instancji.

Wreszcie podniesiono, że Sąd I instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów skargi, dotyczących błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez organ. Sąd I instancji oddalając skargę powinien był przynajmniej wyjaśnić, z jakiego powodu skarżący nie mają racji i dlaczego rozumowanie Wojewody Lubelskiego zasługiwało na aprobatę. Tymczasem Sąd I instancji zaniechał uzasadnienia swojego stanowiska i nie odniósł się do podnoszonych zarzutów.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Zarządzeniem z 4 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 830/19 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Wobec tego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wszyscy uczestnicy postępowania wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a organ administracyjny, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie należy uznać, że przesłanki te zaistniały.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Najdalej idącym zarzutem naruszenia przepisów postępowania jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 134 K.p.a. przez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku twierdzeń sprzecznych i zaniechanie wyjaśnienia na jakiej podstawie prawnej Sąd I instancji uznał, że prawidłowe było orzeczenie przez organ o niedopuszczalności odwołania, skoro odwołanie to zostało rozpatrzone, a sprawę załatwiono merytoryczną decyzją, podczas gdy stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, zgodnie z art. 134 K.p.a. uniemożliwia organowi wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego.

Zarzut ten należało uznać za zasadny.

Przypomnieć trzeba, że zaskarżone do Sądu I instancji postanowienie zostało wydane na podstawie art. 134 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Niedopuszczalność odwołania wynikająca z przyczyn przedmiotowych dotyczyć będzie sytuacji, gdy nie ma przedmiotu zaskarżenia, została wyłączona możliwość wniesienia środka odwoławczego lub wyczerpano przysługujące środki odwoławcze.

Wyczerpanie środków odwoławczych oznaczać będzie tym samym sytuację, gdy zostało wniesione przez osobę uprawnioną kolejne odwołanie od decyzji, co do której uprzednio wniesione odwołanie zostało rozpatrzone decyzją, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1, 2 albo § 2 K.p.a., albo też uprzednio wniesione odwołanie zostało skutecznie cofnięte i organ wydał decyzję, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a.

W sytuacji jednak, gdy strona wywodzi, że odwołanie (jedyne wniesione w sprawie) nie zostało rozpatrzone, a organ twierdzi wprost przeciwnie, że odwołanie zostało załatwione przez wydanie decyzji, to organ nie ma uprawnienia do załatwienia żądania strony przez wydanie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. Wówczas żądającemu rozpoznania odwołania przysługuje ochrona prawna w postaci skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania, o której organ powinien pouczyć stronę (por. uchwała NSA z 3 września 2013 r., I OPS 2/13, Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2022).

W rozpoznawanej sprawie zaskarżonym postanowieniem organ stwierdził niedopuszczalność odwołania J. i T. małżonków S. wniesionego 4 stycznia 1954 r. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o przyznaniu na rzecz J. i T. małżonków S. odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze w związku z odjęciem prawa własności gruntu o pow. 6,0659 ha, przeznaczonego pod Państwowe Muzeum na Majdanku, doręczonego skarżącym [...] grudnia 1953 r. Okoliczność, że stwierdzona postanowieniem z [...] października 2017 r. niedopuszczalność odwołania dotyczy odwołania J. i T. małżonków S. wniesionego 4 stycznia 1954 r., nie jest sporna w sprawie.

Wobec tego, skoro organ przyjął, że postępowanie odwoławcze wywołane odwołaniem J. i T. małżonków S. z 4 stycznia 1954 r. zostało zakończone decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] czerwca 1954 r. nr [1] umarzającą postępowanie, wobec cofnięcia odwołania przez skarżących T. i J. S., to odwołanie to nie mogło być niedopuszczalne, a przepis art. 134 K.p.a. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Tak, jak ujmuje to strona wnosząca skargę kasacyjną, skoro organ przyjął, że odwołanie zostało rozpoznane, to nie mogło być niedopuszczalne.

Rację też trzeba przyznać skarżącym kasacyjnie w tej kwestii, że aby odwołanie mogło zostać uznane za niedopuszczalne, strona wnosząca odwołanie musi żądać jego rozpoznania. Natomiast w razie skutecznego cofnięcia odwołania, odwołanie nie może podlegać rozpatrzeniu, a więc i z tego powodu nie można stwierdzić niedopuszczalności tego odwołania.

Niedostrzeżenie przez Sąd I instancji powyżej wskazanego uchybienia polegającego na nieprawidłowym zastosowaniu przez organ administracyjny art. 134 K.p.a., w przyjętych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd I instancji, okolicznościach rozpoznawanej sprawy, skutkowało nieprawidłowym uznaniem przez Sąd I instancji, że postanowienie Wojewody Lubelskiego z [...] października 2017 r. odpowiada prawu.

Zasadnie też zarzucił autor skargi kasacyjnej naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 134 K.p.a. przez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku w tym zakresie. Sąd I instancji wskazał bowiem, że organ słusznie orzekł o niedopuszczalności odwołania, ponieważ dopóki istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja, którą merytorycznie załatwiono sprawę co do istoty, to ponowne rozstrzygnięcie sprawy spełniałoby przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieważności wydanej decyzji jako dotkniętej kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (s. 14 i 15 uzasadnienia wyroku).

Przede wszystkim zasadnie zwrócił uwagę autor skargi kasacyjnej, że decyzja umarzająca postępowanie, nie załatwia sprawy co do istoty (merytorycznie), ale kończy postępowanie administracyjny w inny sposób przewidziany przez prawo. Skutkiem prawnym decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego jest pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej odwołaniem decyzji. W rezultacie, przy przyjęciu przez organ, że odwołanie z 4 stycznia 1954 r. zostało wniesione od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1953 r. nr [...] i decyzją z [...] czerwca 1954 r. postępowanie odwoławcze zostało zakończone, to należałoby uznać, że odwołanie z 4 stycznia 1954 r. zostało "skonsumowane" przez wydanie decyzji umarzającej. Innego zaś odwołania od decyzji z [...] grudnia 1953 r. nr [...] strony nie złożyły. Wskazać jeszcze trzeba, że cofnięcie odwołania oznacza, że brak jest skutecznego formalnie środka odwoławczego, co w niniejszej sprawie decyzja umarzająca postępowanie odwoławcze tylko potwierdziła. Odwołanie nie zostało rozpatrzone, jednak nie z powodu braku wydania decyzji co do istoty, ale z powodu wycofania odwołania z obrotu prawnego. Wobec tego rozważania o wydaniu decyzji, określonej w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., nie są adekwatne w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Wskazana wada proceduralna zaskarżonego postanowienia powoduje konieczność jego uchylenia. Wobec uwzględnienia najdalej idącego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie ma potrzeby odnoszenia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Argumentacja i okoliczności podniesione w pozostałych zarzutach skargi kasacyjnej mogą bowiem uaktualnić się w ewentualnej nowej sprawie, w razie szukania przez skarżących ochrony prawnej w postaci skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania od orzeczenia z 2 stycznia 1954 r. Wówczas zasadniczy spór sprowadzający się do ustalenia, czy cofnięcie odwołania, o którym mowa w protokole z posiedzenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1954 r., dotyczyło odwołania J. i T. małżonków S. z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r. nr [...] o przyznaniu na ich rzecz odszkodowania za budynki na nieruchomości o pow. 6 ha 659 m², kolejno czy zostało ono skutecznie cofnięte i w związku z tym, czy decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1954 r. nr ew. [5] o umorzeniu postępowania odwoławczego, dotyczy tego odwołania, będzie musiał być rozstrzygnięty w tej sprawie.

W razie przyjęcia przez organ dotychczasowego stanowiska, że orzeczenie odwoławcze z [...] czerwca 1954 r. nr [5] zostało wydane na skutek odwołania J. i T. małżonków S. od orzeczenia odszkodowawczego z [...] grudnia 1953 r., pomimo tego, że błędnie wskazano w tym orzeczeniu odwoławczym datę orzeczenia, od którego wniesiono odwołanie, jako [...] listopada 1953 r., przy równoczesnym pozostaniu przez skarżących przy stanowisku, że odwołanie z 2 stycznia 1954 r. od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., nie zostało skutecznie cofnięte i nie zostało rozpatrzone, stronom będzie służyła skarga na bezczynność organu polegająca na nierozpatrzeniu odwołania. Podtrzymanie przez organ dotychczasowego stanowiska będzie jednak wymagało odniesienia się do okoliczności pominiętych w rozpoznawanej sprawie zarówno przez organ, jak i Sąd I instancji, a dotyczących znajdującego się w aktach odwołania Państwowego Muzeum na Majdanku od orzeczenia odszkodowawczego z [...] grudnia 1953 r., a także - stwierdzonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2243/15 - braku możliwości sprostowania orzeczenia odwoławczego z [...] czerwca 1954 r. w ten sposób, aby wynikało z niego, że odwołanie zostało wniesione od orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., a nie od orzeczenia z [...] listopada 1953 r. Ponadto konieczne będzie uwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku, że wniosek, który organ próbował wywieść na podstawie zgromadzonych akt, że państwo S. nie złożyli odwołania od orzeczenia z [...] listopada 1953 r., stąd orzeczenie z [...] czerwca 1954 r., musiało dotyczyć orzeczenia z [...] grudnia 1953 r., jest sprzeczny z treścią orzeczenia z [...] czerwca 1954 r., a żadne inne dokumenty nie stanowią jednoznacznego potwierdzenia prawdziwości tego wniosku. Tak sformułowane stanowisko Sądu, wobec art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym prawomocny wyrok jest wiążący dla organu administracyjnego, jak i dla innych sądów, wymagałby rozważenia w okolicznościach sprawy w świetle zgromadzonych dokumentów, co prawidłowo wskazali skarżący kasacyjnie. W zależności od przyjętego przez organ kierunku rozstrzygnięcia konieczne ewentualnie będzie także ustosunkowanie się do skuteczności cofnięcia odwołania z 2 stycznia 1954 r. Z drugiej strony, nie można będzie pominąć też i tej okoliczności, że wywłaszczenie na podstawie ustawy z 7 lipca 1947 r. nastąpiło z mocy prawa, bez konieczności wydawania odrębnego aktu administracyjnego. W ramach zagadnień związanych z wywłaszczeniem pod Państwowe Muzeum na Majdanku ważyła się wyłącznie kwestia granic wywłaszczenia, a ta została unormowana ostatecznie 21 września 1955 r. w drodze aktu normatywnego. Postępowanie przed Komisją Odwoławczą nie mogło zatem dotyczyć wywłaszczenia, tylko odszkodowania za wywłaszczenie z mocy prawa. Z odwołania z 2 stycznia 1954 r. wynika, że J. i T. małżonkowie S. wprawdzie odwołują się od orzeczenia o odszkodowaniu, to jednak ich stanowisko skupia się na kwestii wywłaszczenia i ich argumenty dotyczą tylko tego, że wywłaszczenie, względnie zajęcie terenów b. obozu koncentracyjnego na Majdanku na rzecz Muzeum, nie dotyczy ich nieruchomości, jako hipotekowanej. Wskazali tam, że skoro ani ustawą, ani w żadnym innym postępowaniu nie zostali wywłaszczeni, nie ma żadnych podstaw do przyznania im odszkodowania, dlatego też nie wdają się w kwestię wysokości odszkodowania, która jest w tych warunkach bezprzedmiotowa. Z kolei orzeczenie z [...] listopada 1953 r. nr [...] dotyczyło przyznania odszkodowania za nieruchomość gruntową o powierzchni 6 ha 659 m², wywłaszczoną w trybie ustawy z dnia 2 lipca 1947 r., wyłącznie na rzecz S. S. (córki W. K.).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.S. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od organu na rzecz skarżących solidarnie kwotę 1020 zł.