Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1752/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. WSA Izabela Ostrowska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 799/04 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 lutego 2005 r., II SA/Łd 799/04, oddalił skargę T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 2 i art. 4 ust. l, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy uchylił własną decyzję z dnia [...] umarzającą postępowanie administracyjne i odmówił T. R. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r., P 24/02, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Z tego powodu działając z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za konieczne uchylenie decyzji o umorzeniu postępowania. Rozpoznając zaś sprawę merytorycznie stwierdził, że strona w czasie Wojny pracowała w Ł. i okolicach W., a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., podczas, gdy art. 2 pkt 2 lit. a ustawy uznaje za deportację wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. R. podniósł, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu administracji, iż w czasie okupacji pracował w Ł. i okolicach W., a więc na terytorium państwa polskiego i nie był deportowany do Rzeszy oraz nie był osadzony w obozie pracy. Był konwojowany do pracy przy kopaniu okopów przez żołnierzy niemieckich, a następnie konwojowany z powrotem do obozu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku stwierdził, że w przepisie art. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zdefiniowano pojęcie represji na użytek ustawy, uznając za nią: osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; deportację do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na teren III Rzeszy lub państw przez nią okupowanych bądź na teren ZSRR i obszarów przez niego okupowanych. Skoro skarżący zamieszkiwał w Ł., a w pewnym okresie w okolicach W., to jego praca, aczkolwiek miała ona charakter pracy przymusowej, nie była jednak wykonywana w warunkach deportacji, gdyż tereny te znajdowały się w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających swoją, podniesioną dopiero w trakcie postępowania, tezę o osadzeniu w obozie pracy przymusowej. Teza ta jest sprzeczna z jego wcześniejszymi oświadczeniami i zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżący nie potrafi też bliżej zlokalizować miejsca, gdzie miał być położony ten obóz. Trudno w tych warunkach postawić organowi administracji zarzut w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego.

W skarze kasacyjnej T. R. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i wniósł o uchylenie tego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi i instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi, pomimo występowania przed organem administracji naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu dotyczącym świadczenia pieniężnego mają zastosowanie przepisy k.p.a., a zatem także art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. nakładające na organy administracji obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a wiec wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego. Organ administracji uchybił tym przepisom nie podejmując we własnym zakresie żadnych kroków w gromadzeniu materiału dowodowego, a ponadto zaniechał pouczenia strony o potrzebie składania stosownych wniosków. W braku dowodów z dokumentów fakt osadzenia w obozie pracy przymusowej może być potwierdzony zeznaniami świadków. Pogląd Sądu I instancji odnoszący się do tego, iż wyłącznie na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia swoich twierdzeń, zaś organ winien jedynie ograniczyć się do oceny przedstawionego przez stronę materiału dowodowego stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej,

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. powoływane dalej jako: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie w pełni odpowiada powyższym wymogom przewidzianym dla tego rodzaju środka zaskarżania. W podstawach skargi kasacyjnej nie wskazano konkretnych przepisu prawa, który zdaniem skarżącego został naruszony przez Sąd I instancji. Przepisy takie zostały dopiero wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. W orzecznictwie sądowym kontrowersje wywołuje podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Dotyczą one przede wszystkim tego, czy w przepisie tym chodzi wyłącznie o naruszenie prawa procesowego stosowanego przez Sąd I instancji, to znaczy naruszenie przepisów p.p.s.a. czy także o naruszenie przepisów k.p.a. stosowanych przez organy administracji, a ocenianych przez Sąd. W wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006, z. 2, poz. 39 przyjęto, iż naruszenie przepisów postępowania może odnosić się także do naruszenia przepisów k.p.a. Podobny pogląd wyraził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 20 września 2006 r., SK 63/05 (OTK-A 2006, nr 8, poz. 108).

W rozpatrywanej sprawie jest niesporne, iż skarżący pomiędzy 1942 r., a 1945 r. wykonywał pracę przymusową najpierw na terenie Ł., a następnie został wywieziony w okolice W. na roboty przymusowe w celu kopania okopów. W przepisie art. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 z późn. zm.) zdefiniowano jednak pojęcie represji na użytek ustawy, uznając za nią: osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; deportację do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na teren III Rzeszy lub państw przez nią okupowanych bądź na teren ZSRR i obszarów przez niego okupowanych.

Miejscowość, do której deportowany był skarżący – W. - położona jest jednak na terenie wchodzącym w skład II Rzeczypospolitej w jej granicach sprzed 1939 r. W uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999, z. 1, poz. 1 przyjęto, a pogląd ten podziela w całości Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, iż nie jest represją w rozumieniu powołanej wyżej ustawy wykonywanie pracy przymusowej na terenie państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Tak więc tej przesłanki uzyskiwania świadczenia skarżący z cała pewnością nie spełnił.

Okoliczności sprawy nie potwierdzają, aby skarżący spełniał też drugą z przesłanek – określoną w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W myśl tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych. Abstrahując od tego, że w sprawie nie wykazano, że skarżący w takim obozie przebywał, to nawet, gdyby w okolicach W. taki obóz się znajdował i skarżący był w nim osadzony, to i tak, spełniałby przesłankę do otrzymywania świadczenia określonego w ustawie wyłącznie wtedy, gdyby przebywał w tym obozie z podanych przyczyn - politycznych, narodowościowych, rasowych względnie religijnych. Na żadną z tych przyczyn skarżący nie powoływał się w toku postępowania zarówno administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99, "Wokanda" 2000/09/31 przyjęto, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z 31 maja 1996 r. powinna wykazać, iż spełnia przesłanki uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy kategorii osób represjonowanych. Nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała prace przymusową.

Tak więc organ administracji nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów dotyczących postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji Sąd i instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Podniesione okoliczności w niczym nie umniejszają cierpień skarżącego, jakich doznał on w związku z praca przymusową. Tym nie mniej w świetle ustawy z 31 maja 1996 r. nie można uznać, że podlegał on represjom w rozumieniu tej ustawy.

Mając na względzie podniesione wyżej argumenty Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu na rzecz adwokata ustanowionego dla skarżącego w ramach prawa pomocy orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.