Wyrok NSA, sygn. akt III SA 575/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 31 ust. 1, art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych jest decyzją uznaniową i organy podatkowe w wypadkach gospodarczo uzasadnionych mogą lecz nie muszą wydać decyzję o umorzeniu zobowiązania podatkowego.

TEZY

Decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych jest decyzją uznaniową i organy podatkowe w wypadkach gospodarczo uzasadnionych mogą lecz nie muszą wydać decyzję o umorzeniu zobowiązania podatkowego.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 1993 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 lutego 1994 r. Urząd Skarbowy we W. po rozpatrzeniu wniosku Artura M. i Bogdana M. prowadzących Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "R." we W. o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 1993 r. w kwocie 174.730.000 zł - wniosku tego nie uwzględnił, uznając iż argumenty dotyczące zagrożenia życiowej egzystencji podatników oraz zatrudnionych w przedsiębiorstwie pracowników i ich rodzin są nietrafne i nie zasługują na aprobatę. Podatnicy jako wspólnicy spółki cywilnej uzyskują bowiem bardzo wysokie dochody sięgające "jak w przypadku B. M. 1.300 mln zł". W sprawie nie występują zatem przesłanki gospodarczo lub społecznie uzasadnione do umorzenia zaległego zobowiązania na podstawie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Po rozpatrzeniu odwołania Artura M. i Bogdana M. Izba Skarbowa we W. decyzją z dnia 7 maja 1994 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania w przedmiocie pominięcia w toku prowadzonego postępowania dochodów osiąganych przez współwłaściciela spółki Artura M., które uznał za słuszne wskazał, że w tej kwestii wystąpiono do Urzędu Skarbowego P. P. w W. o podanie wysokości dochodów Artura M.

Z uzyskanych informacji wynika, że dochód Artura M. za 1993 r. wyniósł 128.324.598 zł, natomiast Bogdan M. uzyskał dochód w wysokości 1.409.305.451 zł. Spłata zaległości podatkowej nie spowoduje więc, zdaniem Izby Skarbowej zagrożenia egzystencji podatników.

Z mocy art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych wspólnicy Spółki cywilnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za wszelkie zobowiązania podatkowe spółki i w tej sytuacji argument odwołania, iż organ podatkowy przy podejmowaniu decyzji w sprawie umorzenia zaległości Spółki winien wziąć pod uwagę wyłącznie wynik gospodarczy tej Spółki - nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie ma również znaczenia okoliczność z jakich przyczyn powstała zaległość, a w szczególności nie może stanowić przesłanki do zastosowania ulgi, brak staranności w prowadzeniu działalności gospodarczej, polegającej na nieznajomości przepisów.

W skargach do Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Artur M. oraz Bogdan M. wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji zarzucając, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego /art. 7, art. 9, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa/ albowiem w sprawie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto strony nie brały czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ nie były zapoznane z całokształtem dowodów przyjętych za podstawę do wydania decyzji.

Skarżący wskazali, że przy zgłaszaniu obowiązku podatkowego nie poinformowano ich w Urzędzie Skarbowym o obowiązku złożenia zgłoszenia rejestracyjnego VAT; również w czasie kontroli w dniach 18-26 sierpnia 1993 r. inspektorzy kontroli skarbowej nie zakwestionowali tej okoliczności.

Skarżący zaś sami w dniu 2 września 1993 r. dokonali zgłoszenia rejestracyjnego, w sytuacji gdy z proporcji okresu rocznego do obrotu wynikało, że obrót zbliża się do granicy 4 mld zł.

W ocenie skarżących prowadzone przez nich Przedsiębiorstwo "R." i tak poniosło dużą stratę na skutek nie odliczenia podatku obrotowego na dzień 4 lipca 1993 r. /art. 53 ustawy o podatku od obrotów i usług oraz o podatku akcyzowym/.

Zdaniem skarżących skarga ich zasługuje na uwzględnienie również z przyczyn społecznych. Prowadzony przez skarżących sklep ogólno-spożywczy położony jest na osiedlu, którego mieszkańcy zaopatrują się w nim artykuły pierwszej potrzeby takie jak nabiał i pieczywo, które to artykuły w 1993 r. były zwolnione z podatku od towarów i usług. Skarżący Artur M. podniósł dodatkowo, że zaskarżona decyzja zagraża egzystencji jego rodziny. Kwota zobowiązania podatkowego wraz z należnymi odsetkami przekracza bowiem roczny dochód skarżącego i jego żony.

W tej sytuacji nie wiadomo, na jakich przesłankach oparto argumentację, że spłata zaległości nie spowoduje zagrożenia egzystencji podatników. Ponadto organy nie wzięły pod uwagę faktu, że popełnione przez skarżących błędy czy niedopatrzenia zaistniały w okresie wprowadzania nowych przepisów w zakresie podatku od towarów i usług, kiedy w środkach masowego przekazu wielokrotnie podkreślano, że zawiłości wprowadzonego podatku będą okolicznością mającą wpływ na ocenę ewentualnych błędów czy niedopatrzeń podatników.

Zdaniem skarżącego Artura M. interpretacja art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych dokonana przez organy nie przystaje do sytuacji sprawy, hamuje inicjatywę i przedsiębiorczość, a w konsekwencji jest niezgodna z duchem litery prawa.

Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa we W. wniosła o jej oddalenie, przedstawiając przebieg sprawy oraz podtrzymując argumentacje z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa Sąd Administracyjny powołany jest do badania zgodności z prawem decyzji, podejmowanych przez organy administracji państwowej.

Wzruszenie kwestionowanej przez stronę decyzji może więc nastąpić tylko w przypadku naruszenia przez organy administracji prawa w stopniu określonym w art. 207 par. 2 i 3 Kpa.

W świetle tak unormowanej kompetencji, rozpatrując sprawę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub procesowego, obowiązującego w chwili wydania.

Wydane w rozpatrywanej sprawie decyzje organów obu instancji oparte były na przepisie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Z tej już tylko przyczyny uznać więc trzeba za niezasadne zarzuty podniesione w skardze Artura M. z dnia 11 maja 1994 r. dotyczące wadliwej interpretacji przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Powołany wyżej przepis art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przewiduje, że w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych zaległości podatkowe lub odsetki mogą być umorzone w całości lub w części przez Ministra Finansów lub organy podatkowe.

Z treści tego przepisu wynika więc, że skonstruowany on został na zasadzie uznania administracyjnego, zaś użyte w tym przepisie nieostre pojęcia "wypadki gospodarczo lub społecznie uzasadnione", zwane często w doktrynie prawa kierunkowymi dyrektywami wyboru, mają szeroki zakres znaczeniowy i powinny być interpretowane w zależności od okoliczności konkretnej sprawy.

W rozpatrywanej sprawie orzekające organy podatkowe obu instancji uznały, że wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 1993 r. w wysokości 174.730.000 zł nie zasługuje na uwzględnienie.

Organy oceniły bowiem, że argument podatników, którzy powołali się we wniosku o umorzenie na zagrożenie swej życiowej egzystencji oraz egzystencji pracowników i ich rodzin - nie jest zasadny w świetle dochodów uzyskanych przez obu podatników w 1993 r.

Akta rozpatrywanej sprawy pozwalają przy tym na ustalenie, że powyższy wniosek orzekających w sprawie organów podatkowych oparty został na wynikach przeprowadzonego w tym zakresie prawidłowego postępowania wyjaśniającego, uzupełnionego w ramach postępowania odwoławczego a stanowisko swe organy podatkowe przekonywająco uzasadniły.

Nie można więc uznać za uzasadnione zarzutów skargi, że w rozpatrywanej sprawie naruszono przepisy art. 7, art. 9, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa. Zauważyć przy tym należy, że działając w ramach uznania administracyjnego organy podatkowe trafnie przyjęły, że w myśl przepisu art. 47 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - wspólnicy Spółki cywilnej /a do grona takich należy skarżący/ odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze Spółką i pozostałymi wspólnikami za wszystkie zobowiązania podatkowe Spółki i wspólników, związane z działalnością Spółki. Nie budząca wątpliwości treść tego przepisu upoważnia do wniosku, że stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w myśl którego przy podejmowaniu decyzji w sprawie ewentualnego umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek brak jest podstaw do oceny sprawy wyłącznie przy uwzględnieniu wyniku gospodarczego spółki - zasługuje w pełni na aprobatę.

Zasada solidarnej odpowiedzialności wspólników Spółki cywilnej za zobowiązania podatkowe Spółki i wspólników uzasadnia też - w ocenie Sądu - prawidłowość przyjętych przez organy podatkowe ustaleń co do braku przesłanek do uwzględnienia zarzutów skarżącego Artura M., który wskazując na wysokość swoich dochodów oraz wielkość zaległości podatkowych domagał się z tej przyczyny uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych Spółki w zakresie podatku od towarów i usług.

Zdaniem Sądu nie można również odmówić racji argumentom z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które wskazywały, że nie może stanowić przesłanki do zastosowania umorzenia zaległości brak staranności skarżących w prowadzeniu działalności gospodarczej, polegający na nieznajomości przepisów podatkowych.

Zauważyć przy tym należy, że zarzuty skargi, odwołujące się do okoliczności, że skarżących nie poinformowano o obowiązkach w zakresie "rejestracji VAT" oraz że organy mogły w sprawie skorzystać z możliwości przewidzianych w art. 13 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - dotyczą kwestii rozstrzygniętych w decyzji Izby Skarbowej z dnia 18 listopada 1993 r. utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Skarbowego we W. z dnia 11 października 1993 r. o odmowie uwzględnienia wniosku o odroczenie terminu złożenia oświadczenia w sprawie wyboru zwolnienia oraz terminu zgłoszenia rejestracyjnego i jako takie wykraczają poza podmiot zaskarżonej decyzji, opartej na przepisie art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa, Sąd orzekł jak w sentencji.