Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1314/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 maja 2022 r. nr SKO-NP-4115-645/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 20 maja 2022 r. nr SKO-NP-4115-645/21 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania R. W. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. z dnia 4 października 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką W. W.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 9 września 2021 r. skarżący, wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. W., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 9 czerwca 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. na stałe.

Wójt Gminy G. po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia 4 października 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniósł skarżący. Skarżący opisał swoją trudna sytuację materialną i rodzinna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Skarżący powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 214 r., który uznał, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu wiek w którym powstała niepełnosprawność jest sprzeczny z Konstytucją RP.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Niezależnie od powyższego, SKO w Nowym Sączu stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 września 2021 r. wynika, iż matka skarżącego wdowa - osoba wymagająca opieki, zamieszkuje wspólnie z sprawującym nad nią opiekę synem. Matka skarżącego jest osobą leczoną z powodu cukrzycy, nadciśnienia, astmy, jest po operacji tętniaka aorty brzusznej, ma złamane kręgi 7 i 8 kręgosłupa (nie jest w stanie poruszać się bez pomocy osoby drugiej). Skarżący sprawuje opiekę nad matką w ten sposób, że pomaga matce we wszystkich czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem: przygotowuje i podaje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, podaje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie i sprawy urzędowe, zajmuje się czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego a to: sprzątaniem, praniem oraz robieniem zakupów. Skarżący jest jedynym dzieckiem osoby wymagającej opieki i według oświadczenia z cz. III wniosku zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego począwszy od dnia 01.05.2018r.

Kolegium uznało, że mimo faktu, iż matka skarżącego jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności to ustalony przez organ zakres opieki nie daje podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką ale jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki i wywiązywanie się z tego obowiązku nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Skarżący jest osobą w wieku 46 lat, zdolną do pracy, ubezpieczoną w KRUS-ie i według oświadczenia rezygnującą z prowadzenia gospodarstwa rolnego począwszy od dnia 01.05.2018r. W ocenie Kolegium - mając na względzie ustalony zakres sprawowanej opieki nad matką - w jego przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym po to aby opiekować się matką, a zatem organ - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia w postaci błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b - co do zasady postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia. W ocenie organu odwoławczego przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na skarżącym. Skarżący mieszka z matką, która ma 67 lat i wprawdzie cierpi na rozmaite dolegliwości to jednakże nie jest osobą niedołężną na tyle, żeby skarżący był zmuszony do permanentnej opieki nad nią. Zdaniem Kolegium czynności wykonywane przez skarżącego w ramach opieki należą do zwykłych czynności dnia codziennego jakie wykonują osoby wspólnie razem zamieszkujące, czynności te są powtarzalne, wykonywane w określonych porach dnia i nie stanowią przeszkody w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, z którego skarżący zrezygnował. Praca w gospodarstwie rolnym z natury rzeczy może być wykonywana w sposób zaplanowany przez skarżącego, który decyduje w jakim czasie wykonać określoną pracę.

Organ odwoławczy podkreślił, że pomimo iż matka skarżącego wymaga opieki, to może on jej tą opiekę zapewnić we własnym zakresie. W ustalonym stanie faktycznym skarżący -według oświadczenia - zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1.05.2018r. jednakże w ocenie Kolegium rezygnacja ta nie pozostaje w związku przyczynowo skutkowym ze sprawowaną opieką. Nie bez znaczenia jest także fakt, że skarżący otrzymuje już świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego a zatem nie jest pozostawiony bez pomocy.

Na powyższą decyzję skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 §1 pkt 4 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy skarżący spełnia wszystkie warunki określone w ww. przepisie, a w sprawie nie występują przesłanki negatywne;

2) naruszenie prawa materialnego a to art. 27 ust. 5 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 w związku z art. 17 ust.5 pkt 5 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywna przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz błędną wykładnię, że w razie zbiegu uprawnienia do świadczeń przysługuje prawo wyboru świadczenia;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art 7 i art. 77 §1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, tj. błędne ustalenie co do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, w zakresie wymaganym jej stanem zdrowia;

4) naruszenie art 6 k.p.a. poprzez oddalenie wniosku w oparciu o rzekomą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy taka podstawa oddalenia nie występuje w przepisach k.p.a. lub w innych przepisach dotyczących rozpoznawanej sprawy, a tym samym zastosowanie kryterium nie mającego oparcia w przepisach prawa a co jest sprzeczne z zasadą praworządności;

5) naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organ z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy;

6) naruszenie art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 maja 2022 r., a także poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. z dnia 4 października 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką W. W., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Z kolei art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji, jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki. Trafnie więc podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką W. W., która została zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczony stopień ma charakter stały. Symbol niepełnosprawności został określony jako 07-S, 05-R, 11-I. Matka skarżącego 19 kwietnia 2022r. przeszła operację poszerzonej hemikolektomii prawostronnej z odcinkową resekcją jelita cienkiego, resekcją przerzutu w prawym płacie wątroby o drenażem jamy otrzewnej. W badaniu histopatologicznym wykazano rak gruczołowy poprzecznicy i przerzut raka do wątroby. Dokumenty te obrazujące stan faktyczny zostały złożone dopiero wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje ze swoją matką, która jest wdową. Skarżący jest jedynym dzieckiem swojej matki, stąd nie ma innych osób, które byłyby zobowiązane do alimentacji.

W wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym 20 września 2021r. ustalono, że matka skarżącego leczy się na choroby przewlekłe, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, jest po operacji tętniaków w aorcie brzusznej, ma złamany kręgosłup – kręgi 7 i 8, astmę, nie jest w stanie poruszać się bez pomocy innych. Wymaga pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego jak sporządzanie posiłków, podawanie ich. Skarżący wskazał, że wykonuje przy matce takie czynności jak: zakupy, przygotowywanie posiłków, sprzątanie mieszkania, pomaganie w higienie osobistej, podawanie leków, ustalanie terminów badań i wizyt lekarskich.

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego stan zdrowia matki skarżącego uległ pogorszeniu, gdyż jak już była o tym wyżej mowa, przeszła ona w kwietniu 2022 operację poszerzonej hemikolektomii prawostronnej. Należy przy tym zwrócić uwagę, że sama decyzja organu I instancji jest sprzed daty tej operacji, a decyzja organu II instancji została wydana miesiąc po tej operacji (ponad 7 miesięcy po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a w czasie trwania tego okresu Kolegium nic nie robiło w sprawie). Tak więc w czasie procedowania organu II instancji zmieniły się okoliczności stanu faktycznego. Skarżący, który działał bez profesjonalnego pełnomocnika nie mógł wiedzieć, że należy przedłożyć nowe dowody, które pojawiły się w stanie faktycznym, a świadczące o pogarszającym się stanie zdrowia jego matki. Organ, który tak długo procedował nad sprawą, powinien jednak na podstawie art. 7 k.p.a. (w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli) profilaktycznie poinformować skarżącego o konieczności złożenia dowodów, które nie zostały uprzednio dołączone do sprawy. Co więcej również organ II instancji jest zobligowany stosować się do treści art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z kolei z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Kolegium w niniejszej sprawie naruszyło powyższe zasady.

W istocie pojawiły się w czasie trwania postępowania nowe okoliczności, do których organy administracyjne nie odniosły się. Należy także zauważyć, że organ nie odniósł się także do okoliczności, że matka skarżącego nie może się samodzielnie poruszać, co zostało zaznaczone w wywiadzie środowiskowym. Nie rozwinięto tego zagadnienia. Należy natomiast podkreślić, że z karty informacyjnej leczenia szpitalnego (kwiecień 2022r.) wynika, że matka skarżącego waży 30 kg, przy wzroście 156 cm. a współczynnik BMI wynosi 12,33. Nie wiadomo jak dokładnie sytuacja zdrowotna matki skarżącego kształtowała się w trakcie wywiadu środowiskowego, który ma charakter sztampowy i niewiele przedstawia.

Należy więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie, organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające. W szczególności organ ten wyjaśni, czy osoba wymagająca opieki może samodzielnie zaspokajać własne potrzeby w czasie, kiedy skarżący będzie w pracy, a to oznacza że organ pierwszej instancji zbada w sposób pogłębiony zakres opieki, jaki ma być wykonywany względem osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ ma przy tym obowiązek uwzględnić zmieniony stan faktyczny i pogarszające się zdrowie matki skarżącego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny.

Z akt administracyjny sprawy wynika ponadto, że skarżący otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy, co zaakcentował w swojej decyzji organ II instancji, wskazując, że skarżący nie został pozostawiony bez pomocy.

Z kolei cytowany już art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafnie akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

W badanej sprawie organy uchybiły zatem swoim obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1, 9, 10 § 1 k.p.a., bowiem - w ocenie Sądu, sprawa związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie została dostatecznie wyjaśniona.

Na zakończenie należy podnieść, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje przesłanki w postaci zasad współżycia społecznego, która miałaby decydować o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest więc w tym aspekcie zarzut skarżącego. Stąd zasady te nie mogą mieć znaczenia przy podejmowaniu decyzji przez organy administracyjne w zakresie przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.