Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 66/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1, art 93
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 października 2020 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Rektora A w J. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2019 r., nr [...]; II. zasądza od Rektora A w J. na rzecz skarżącego kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie ustawy z dnia [...] lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.; zwana poniżej ustawą) oraz Regulaminu Pomocy Materialnej dla studentów "A" (KPSW) w J. stanowiącego załącznik do zarządzenia Nr [...] Rektora KPSW w J. z dnia [...] września 2019 r. – Rektor KPSW, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowił nie przyznać skarżącemu G. G. stypendium rektora dla najlepszych studentów za wyróżniające wyniki w nauce.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ podał, podobnie jak w swej poprzedniej decyzji z dnia [...] października 2019 roku, odmawiającej przyznania stypendium, że na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie organu, 6-letni okres studiowania z prawem do świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów) w odniesieniu do wszystkich świadczeń i biegnie niezależnie od tego, czy w tym okresie student otrzymuje świadczenia, czy też nie.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Na poparcie skargi zaś podniósł, że aktualnie jest studentem w "A" w J.na kierunku fizjoterapia, jednocześnie pozostaje studentem Uniwersytetu W. (w trybie niestacjonarnym). Studia rozpoczął w 2011-2014, następnie zostały wznowione w 2016 r. i kontynuowane do chwili obecnej, W roku akademickim 2018/2019 roku uzyskał średnią ocen 4.63, która zgodnie z regulaminem studiów uprawnia do stypendium naukowego.

Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest bezpodstawna. Zgodnie bowiem z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przedmiotowe świadczenie przysługuje "nie dłużej niż przez okres 6 lat" a według zasad wykładni językowej, zwroty użyte w tekście prawnym należy interpretować zgodnie z regułami języka potocznego, w razie gdy jakieś odrębne znaczenie nie wynika z zamieszczonej przez prawodawcę definicji legalnej, języka prawniczego lub innego języka specjalistycznego. W powyższej sytuacji, żadna z tych trzech okoliczności nie zachodzi, dlatego też nie ma powodów do odstępowania od znaczenia przepisu wynikającego z ogólnych reguł semantycznych i syntaktycznych języka polskiego. Prawodawca nie postanowił, że świadczenie, o które się skarżący ubiega, nie może być przyznawane osobom, studiującym dłużej niż 6 lat, lecz postanowił, że świadczenie to przysługuje nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Ta przesłanka nie wyłącza skarżącego z kręgu osób uprawnionych do rzeczonego świadczenia, ponieważ do tej pory łącznie korzystał z tego świadczenia przez okres jednego roku (w roku akademickim 2018/2019).

Odwołując się następnie do reguł wykładni celowościowej argumentował, że należy uwzględnić cel danej regulacji. W tym wypadku jest nim najprawdopodobniej ograniczenie możliwości pobrania zbyt dużego świadczenia i nadużywania w ten sposób istotnej formy wsparcia osób studiujących, jakim jest stypendium. Prawodawca nie wprowadza podziału na studenta pełnoprawnego i studenta, którego prawa są upośledzone. W ocenie skarżącego zatem należy przyjąć, że prawodawca stwarzając możliwość studiowania więcej niż 6 lat jest w swoich rozstrzygnięciach konsekwentny (zgodnie z przyjmowanym w orzecznictwie założeniem o racjonalności prawodawcy) i nie wprowadza jakiegoś upośledzonego w uprawnieniach okresu studiów. Gdyby zaś tak chciał uczynić, to wypowiedziałby się w tym zakresie w sposób nie budzący wątpliwości. Ponadto zgodnie z zasadą zaufania obywateli do państwa przepisy niejasne należy interpretować na korzyść strony.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron, oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów za wyróżniające wyniki w nauce.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.; zwana w skrócie ustawą) student może ubiegać się o przyznanie pomocy materialnej, w tym o stypendium rektora (pkt 4). Przepisy ustawy określają nadto przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione aby student mógł uzyskać uprawnienie do stypendium, w szczególności w art. 91 wprowadzono warunki uzyskania stypendium rektora, stanowiąc między innymi w ustępie 1, że stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. W art. 92 ust. 1 wskazano, że stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy.

W świetle natomiast art. 93 ustawy:

"1. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku.

2. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:

1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia."

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi cytowany wyżej przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organ uznał, że okres studiowania przez skarżącego przekroczył 6 lat, dlatego odmówił przyznania stypendium.

W ocenie Sądu, zastosowana przez organ wykładnia zacytowanego przepisu nie jest prawidłowa. W tej materii Sąd podziela zapatrywanie przedstawione w motywach wyroków innych wojewódzkich sądów administracyjnych, przykładowo w wyrokach: WSA w O. z [...] lipca 2020 r. II SA/Ol 107/20, WSA w Ł. z [...] sierpnia 2020 r. III SA/Łd105/20, WSA w K. z [...] lipca 2020 r. III SA/Kr 461/20, WSA w G.z [...] sierpnia 2020 r. III SA/Gd 462/20, WSA w S. z [...] czerwca 2020 r. II SA/Sz 222/20, WSA w G.z [...] czerwca 2020 r. II SA/Go 155/20 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Według poglądów tamże prezentowanych, które skład orzekający uznaje za własne, trzeba przyjąć, że pojęciu "przysługuje", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie, jak w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, a nie do okresu samego studiowania. Skoro zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może ubiegać się o przyznanie pomocy materialnej, w tym o stypendium rektora, tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu otrzymania stypendium student musi bowiem złożyć wniosek o przyznanie tego świadczenia oraz spełnić przesłanki. W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób zatem uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Ponadto zgodnie z art. 92 ust. 1 stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych oku kalendarzowego, a zatem student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.

Komentowany termin 6 lat należy więc odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w ujęciu wyżej przedstawionym, tj. gdy na skutek jego wniosku i po spełnieniu przesłanek zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. Ten właśnie czas zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

Za takim rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 ustawy, przemawia także uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów przytoczono, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". A zatem to pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat, a nie okres studiowania. Godzi się również zaznaczyć, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną.

Reasumując, niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, może ona pobierać świadczenia wymienione w art. 86 ust.1 pkt 1 – 4 ustawy tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy.

Niezależnie od dokonania nieprawidłowej wykładni zaskarżona decyzja oraz decyzją ją poprzedzająca obarczone są wadami proceduralnymi. Przepis art. 86 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni do podejmowanych decyzji w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej. Jakkolwiek, w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak rygorystycznych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, powinny spełniać standardy umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium powinny zatem zgromadzić materiał dowodowy stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza, że należy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawrzeć również uzasadnienie faktyczne, czyli przytoczyć ustalone okoliczności faktyczne mające znaczenie prawotwórcze w kontekście stosowanych norm prawa oraz wskazać dowody wspierające stwierdzone fakty. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jakichkolwiek ustaleń faktycznych i rozważań, nawet odnoszących się do okresu studiów skarżącego. Organ zupełnie pominął również aspekt ewentualnego pobierania przez skarżącego stypendium oraz zbadania, czy spełnia pozostałe przesłanki i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające przyznanie świadczenia. Całkowity brak ustaleń faktycznych przez organ wydający rozstrzygnięcie powoduje, że nie poddaje się ono kontroli sądowej.

W takim świetle Sąd uznał, że zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem zarówno prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię, jak i przepisów prawa procesowego w zakresie gromadzenia materiału dowodowego oraz należytego uzasadnienia decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią zaprezentowaną ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) uchylił w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję. O kosztach orzeczono stosownie do art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.