Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 546/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 75, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 pkt 9a i pkt 10, art. 3, art. 7 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2 lit. b
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi U spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 16 maja 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR (dalej jako BP ARiMR) wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2011 złożony przez K.S. wraz z załącznikami graficznymi oraz oświadczeniem o przeznaczeniu traw uprawnych na trwałych użytkach zielonych na susz paszowy. Wnioskodawczyni zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej (JPO) działki rolne o łącznej powierzchni 36,44 ha oraz do uzupełniającej płatności obszarowej do grupy upraw podstawowych (UPO) działki o łącznej powierzchni 36,44 ha. W dniu 2 czerwca 2011 roku do BP ARiMR wpłynęła zmiana do wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 złożona przez K.S..

W dniu 1 czerwca 2011 roku do BP ARiMR wpłynął wniosek U sp. j. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej lub specjalnej płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rok 2011 wraz z umową przejęcia gospodarstwa rolnego z dnia [...] maja 2011 roku zawartą pomiędzy wskazaną spółka a K.S.. Wniosek ten został następnie przekazany do BP ARiMR.

W dniu 18 lutego 2013 r. przekazano z Sądu Okręgowego do BP ARiMR akt oskarżenia m.in. przeciwko K.S.. W akcie oskarżenia postawiono K.S. zarzutu dotyczące popełnienia przestępstw wyłudzenia od Skarbu Państwa nienależnych płatności obszarowych, gospodarowania na terenach o niekorzystnych warunkach i z tytułu płatności rolnośrodowiskowych, które to przestępstwa popełniła wspólnie i w porozumieniu z M.W.. Przestępstwa te popełniła poprzez składanie w ARiMR poświadczających nieprawdę dokumentów, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i na tej podstawie otrzymała nienależne dotacje z tytułu ONW i płatności rolnośrodowiskowych. W uzasadnieniu w/w aktu oskarżenia wskazano, iż w toku prowadzonego śledztwa zostały ujawnione okoliczności uzasadniające podejrzenie, że M.W. właściciel ponad 1000 ha gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami, w tym S.M., K.S. doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Inne osoby, które formalnie składały wnioski o przyznanie płatności, gruntów tych nie posiadały i nie uprawiały.

Wraz z aktem oskarżenia przekazano odpisy protokołów z przesłuchanych w sprawie karnej świadków oraz wyjaśnień podejrzanych.

W związku z powyższym Kierownik BP ARiMR wniosek strony o przyznanie płatności na 2011 rok poddał kontroli administracyjnej w oparciu o art. 28 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie zasad wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 13234/2007 w odniesieniu do zasad wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora win (Dz.U. WE L z 2.12.2009r., str. 65 – dalej jako rozporządzenie nr 1122/2009). Postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 roku organ I instancji przeprowadził dowód z dokumentów tj. protokołów zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych zgromadzonych w toku postępowania prokuratorskiego i sądowego w sprawie karnej toczącej się przeciwko M.W., S.M., K.S. i innym osobom sygn. akt [...] Sądu Okręgowego.

W dniu 22 maja 2014 roku wpłynął do PB ARiMR odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2013 roku sygn. akt [...], zgodnie z którym K.S. została uznana winną tego, że w okresie od 15 maja 2010 roku do 19 sierpnia 2011 roku działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w krótkich odstępach czasu oraz w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu uzyskania z ARiMR pomocy finansowej przysługującej użytkownikom gruntów rolnych składała nierzetelne pisemne wnioski o przyznanie płatności na rok 2010 i 2011 oraz nierzetelne pisemne oświadczenia zawierające nieprawdziwe informacje dotyczące okoliczności mających istotne znaczenie dla przyznania pomocy finansowej, wprowadzając w ten sposób pracowników ARiMR w błąd co do faktu użytkowania przez siebie gruntów rolnych wskazanych we wnioskach oraz ich areału i doprowadziła ARiMR do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi z tytułu płatności ONW za roku 2010 oraz usiłowała doprowadzić ARiMR do niekorzystnego rozporządzenia pieniędzmi z tytułu płatności przysługujących użytkownikom gruntów rolnych na rok 2011, przy czym zamierzonego celu nie osiągnęła z uwagi na przeniesienie uprawnień do uzyskania płatności na inny podmiot.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Kierownik BP ARiMR powołując się między innymi na art. 2, art. 82 ust. 1 lit a i ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, art. 2 lit. a, b, c i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 roku ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie(WE) nr 1782/2003 (Dz.U. WE L 30 z 31.01.2009r., str. 16 ze zm. – dalej jako rozporządzenie nr 73/2009) oraz art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasad wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L z 28.01.2011, str. 8 – dalej jako rozporządzenie nr 65/2011) odmówił wnioskodawcy U sp. j. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności podstawowej.

W wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy administracyjnej dokumentacji przekazanej przez Prokuratora Okręgowego Kierownik BP ARiMR ustalił, iż M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą U sp. j. oraz z K.S. doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą M.W. pod firmą o nazwie P zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej PROW (2007- 2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Nadto część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi m.in. P.S., M.C., J.G., K.S., S.M., B.P., K.P., P.P. oraz J.J.. W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR, ale kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W.. Ustalono, że w ten sposób uzyskał on nienależne dotacje. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez w/w osoby, a później współdziałał z nimi w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Wszystkie grunty objęte tymi wnioskami pozostawały w faktycznym posiadaniu M.W.. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości. Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie wyżej opisanego mechanizmu.

Materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i włączony do postępowania administracyjnego w postaci zeznań świadków i oskarżonych, organ ocenił jako wiarygodny oraz miarodajny, albowiem zeznające osoby zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i miały pełną świadomość o odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy.

W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, że wnioskodawca U sp. j. nie był posiadaczem gruntów rolnych. W niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, który w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków oraz wyjaśnień podejrzanych potwierdzają, iż S.M. reprezentująca U nie prowadziła działalności rolniczej. Świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2011 przez Gospodarstwo M. Kierownik wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych jednoznacznie wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane oraz na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników, sam osiągał korzyści finansowe, albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z dopłat. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał ich faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. Na poparcie tych ustaleń organ I instancji przytoczył zeznania osób przesłuchanych w toczącej się sprawie karnej.

Zdaniem organu I instancji całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Organ wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P sp.j., Spółkę M sp.j., Gospodarstwo M sp.j.

Wobec powyższych ustaleń Kierownik BP ARiMR stwierdził, że grunty rolne zgłoszone przez U Sp. jawna oraz przez ww. osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy ww. osoby zmierzał do obejścia przepisów prawa związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia dla działek powyżej 300 ha dla płatności ONW oraz ominięcie degresywnych stawek płatności stosowanych dla ONW i PRŚ - rolnictwo ekologiczne.

Organ I instancji dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego doszedł do wniosku, iż K.S. nie spełniała warunków do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011, albowiem nie prowadziła działalności rolniczej na gruntach objętych tym wnioskiem. Tym samym zawarta umowa dzierżawy z stroną skarżąca tychże gruntów miała charakter fikcyjny. Fakty te zostały potwierdzone w takcie składania przez nią wyjaśnień w postępowaniu karnym. Brak jest dowodów pozwalających podważenie wiarygodności tych wyjaśnień. Wobec powyższego organ I instancji zakwestionował fakt przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego przez K.S. na rzecz U sp. j. Tym samym w ocenie organu wniosek transferowy złożony przez stronę niniejszego postępowania nie spełnia wymogu przekazania gospodarstwa rolnego w myśl art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009, albowiem K.S. nie będąc posiadaczem gospodarstwa rolnego zgłoszonego do płatności nie mogła skutecznie przekazać tego gospodarstwa na rzecz U sp.j. Podsumowując zgromadzony materiał dowodowy organ uznał, że M.W. był posiadaczem wszystkich gruntów rolnych zgłoszonych do płatności na rok 2011 przez K.S.. On zlecał swoim pracownikom wykonanie poszczególnych prac polowych na tych gruntach, wykorzystywał do tego swój sprzęt rolniczy i decydował co będzie uprawiane na tych gruntach. Posiadał dokumentację związaną z przyznawaniem płatności, przygotowywał wnioski o ich wypłatę, wykorzystywał do ich podpisywania posiadane faksymile. Nadto organ podniósł, iż płatności bezpośrednie mają na celu wsparcie finansowe wspólnej polityki rolnej, służą wyrównaniu dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie.

Organ wskazał, iż sprawy płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowej mają bardzo istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie bowiem z zarządzeniem Nr 16/2010 Prezesa ARiMR z dnia 9 marca 2010 roku począwszy od 2010 roku wnioskodawca lub beneficjent płatności składa jeden wniosek o przyznanie trzech płatności, w tym płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) lub płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-20060). Degresywności w płatności ONW i rolnośrodowiskowych nie dotyczą co prawda płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jednak dla płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowe, ma podstawowe znaczenie. Zgodnie z art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnik we wniosku o przyznanie płatności obszarowych podaje wszystkie grunty rolne będące w jego posiadaniu, niezależnie od tego, czy ubiega się o przyznanie płatności obszarowej do tych gruntów. Celem takich rozwiązań jest właściwy podział różnych rodzajów środków pomocy finansowej dla rolników będących faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego.

Nadto organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie został spełniony przez wnioskodawcę warunek, o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14 - dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008). W przypadku, gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. W przedmiotowej sprawie M.W. nie występował jako współposiadacz gospodarstwa zgłoszonego do płatności i ukrywał przed organami ARiMR fakt posiadania zgłoszonych we wniosku na rok 2011 gruntów rolnych. Nie udzielił też pisemnej zgody wnioskodawcy na zgłoszenie działek do płatności.

Organ wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne tzn. decydują jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji ,,posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa organ odwołał się do definicji posiadania zawartej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z treścią art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ zauważył, że samo istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza o posiadaniu. Wyłączone jest uznanie za posiadacza osoby, która legitymuje się, co prawda tytułem prawnym do władania rzeczą, ale uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która choć ma tytuł prawny do władania rzeczą, nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

W ocenie organu S.M. reprezentująca wnioskodawcę U sp. j. składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na 2011 r. nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to było nadal w posiadaniu M.W.. "Gospodarstwo" rozpatrywane jest jako całość wszystkich gruntów będących przedmiotem posiadania, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne. Programy realizowane są w gospodarstwach, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych, które nie stanowią przecież odrębnego gospodarstwa. To M.W. prowadził zabiegi agrotechniczne na wskazanych we wniosku przez Gospodarstwo działkach rolnych, ukrywając jednocześnie przed organem fakt, iż to on faktycznie posiadał i uprawiał działki gruntu rolnego objęte wnioskiem o płatności bezpośrednie złożonego przez K.S.. K.S. nie prowadziła działalności rolnej na tych działkach, nie była ich posiadaczem, jej udział w prowadzeniu produkcji rolnej był fikcyjny.

W świetle przedstawionych powyżej faktów Kierownik BP ARiMR stwierdził stworzenie przez M.W. sztucznych warunków dla uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowej. W związku z powyższym organ uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy:

– art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, który stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (UE) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści,

– pkt 25 preambuły do rozporządzenia nr 73/2009, zgodnie z którą aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia,

– art. 30 rozporządzenia nr 73/2009, który stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia,

– art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, zgodnie z którym nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Podsumowując powyższe ustalenia organ I instancji stwierdził, że skoro K.S. nie była posiadaczem działek gruntu objętych wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2011 tym samym nie mógł zostać spełniony warunek niezbędny do przejęcia płatności przez U sp. j. określony w art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego tj. przekazania gospodarstwa, w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009. K.S. i U sp. j. działając wspólnie i w porozumieniu z M.W. stworzyli sztuczne warunki w celu uzyskania nienależnego wsparcia, a zatem należało zastosować art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 stanowiacy, że nie naruszając przepisów szczególnych nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła U sp. j. Składając odwołanie strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych płatności, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej ustalenia faktyczne oparte na zeznaniach świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie karnej, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym zarzucono organowi oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Pełnomocnik zarzucił organowi dowolne i błędne ustalenie polegające na przyjęciu, że odwołująca nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego. Pełnomocnik wskazał, iż za poprzednie okresy organ przyznawał jej płatności, a ARiMR przeprowadzał kontrole na miejscu. Za uznaniem spółki za posiadacza gospodarstwa rolnego przemawia zdaniem pełnomocnika fakt, iż spółka uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, prowadziła wymagane przez ARiMR rejestry, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej. Nie jest uprawnione stwierdzenie, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Organ I instancji nie przywołał bowiem ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem. W podsumowaniu odwołania strona podniosła, że jest posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności, które utrzymuje w dobrej kulturze rolnej i spełnia wszelkie wymogi do przyznania płatności. Organ oparł swoje ustalenia w oparciu o dowolnie wybrane fragmenty wyjaśnień podejrzanych i zeznań świadków składanych w sprawie karnej.

Pełnomocnik odwołującej wnosił o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wspólników spółki jawnej na okoliczność posiadania gruntów rolnych będących przedmiotem postępowania.

W związku ze złożonymi w odwołaniu wnioskami dowodowymi organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego poprzez przesłuchanie wspólników spółki i świadka K.S.. Przesłuchana został jedynie K.S. (w dniu [...] stycznia 2015 roku), bowiem pomimo kilkukrotnego wezwania S.M. i M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia. W związku z powyższym organ wezwał S.M. i M.W. - wspólników spółki U sp. jawna, do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie okoliczności powstania spółki, prawa własności i posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności na 2011 r. oraz do przedstawienia dowodów potwierdzających ww. prawa. Przedstawienia sposobu zarządzania spółka, kto w spółce podejmuje decyzję, przez kogo były wykonywane prace rolnicze na gruntach objętych wnioskiem, jakie produkty wytworzono w gospodarstwie, co się z nimi stało, jakie koszty poniosła spółka na prowadzenie działalności rolniczej, jakie maszyny i inny majątek posiada spółka związany z produkcją rolną, jaki dochód osiągnęła spółka z prowadzonej działalności. Powyższe pytania dotyczyły okresu 2011-2013. S.M. i M.W. nie udzielili żadnych wyjaśnień. Jedynie w piśmie, które wpłynęło do Oddziału Regionalnego w dniu 24 listopada 2015 roku S.M. oznajmiła, że ustosunkuje się do pytań zawartych w w/w wezwaniu niezwłocznie po poprawie stanu zdrowia wspólników spółki. Do chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy taka odpowiedź nie została udzielona.

W wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzane oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Wskazał, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm. - dalej jako ustawa o płatnościach) rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009. Przez użyte w cyt. przepisie pojęcie – "rolnik" – należy rozumieć osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast przez działalność rolniczą należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska. Nadto organ przywołał art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach stanowiącego, że w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009, jednolita płatność obszarowa, płatność uzupełniająca lub wsparcie specjalne, o które ubiega się przekazujący, są przyznawane przejmującemu, jeżeli przekazanie zostało dokonane nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, a przejmujący złożył wniosek do dnia 30 czerwca tego samego roku. Zgodnie z art. 21 ust. 5 powołanej wyżej ustawy w przypadku spełnienia nadto warunków określonych w ust. 2 i 3 w postępowaniu o przyznaniu płatności przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego.

Powołując się na treść zeznań świadka K.S. organ stwierdził, że strona U sp. j. nie mogła przejąć uprawnień o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2011 wynikających z wniosku złożonego przez K.S. i objąć w posiadanie działek gruntów rolnych objętych tym wnioskiem w oparciu o umowę przekazania, albowiem K.S. nie była ich posiadaczem. Ich wyłącznym posiadaczem był M.W.. Tym samym płatność bezpośrednia za rok 2011 nie mogła zostać wypłacona stronie wobec nie spełnienia przez nią przesłanek, o których mowa w art. 21 ustawy o płatnościach. U sp. j. nie mogła objąć w posiadanie gospodarstwa rolnego K.S., albowiem ta nie była nigdy w posiadaniu takiego gospodarstwa, a jedynie fikcyjnym użytkownikiem gruntów objętych wnioskiem.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazał na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odniósł to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego (art. 336). Podkreślił, iż dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania" kwalifikująca do uzyskania płatności nie może być rozumiana zdaniem organu jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa. Uprawnionym do płatności jest zatem nie tylko właściciel, gdy grunt nie został oddany w posiadanie zależne, ale także dzierżawca gruntu oraz posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego, bez względu na jego dobrą czy złą wolę. Decyzję w sprawach przyznania płatności zarówno pozytywne jak i negatywne musi poprzedzać ustalenie czy producent rolny jest lub nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Dyrektor stwierdził, iż organ rozpatrzył cały materiał dowodowy zmierzając do udokumentowania stanu posiadania gruntów rolnych objętych wnioskiem o płatności bezpośrednie na rok 2011 złożonym przez K.S.. Dopuścił zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód w sprawie wszystko co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i wykazał, że K.S. w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego, a w związku z tym nie spełniała przesłanki wskazanej w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach (posiadanie gospodarstwa), tym samym nie była uprawniona do złożenia takiego wniosku. W konsekwencji nie mogło zaistnieć w przedmiotowej sprawie przesłanka przekazania gospodarstwa w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1122/2009.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podniósł, że U sp. j. nie spełnia przesłanek do uzyskania płatności bezpośrednich, albowiem działania spółki nakierowane były na uzyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania dotacji do gruntów rolnych. Grunty rolne zgłoszone we wniosku o przyznanie płatności na 2011 rok jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie karnej wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego przez M.W. i były przez niego zarządzane. Podzielając pogląd organu I instancji Dyrektor uznał, że M.W. dokonał sztucznego podziału gospodarstwa stanowiącego zorganizowaną jedną całość, w celu uzyskania nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanej przez ARiMR. Prowadził on od kilkunastu lat działalność gospodarczą pod nazwą P. Część osób związanych z nim rodzinnie lub towarzysko czy biznesowo nabywało dla pozoru ziemie, która w rzeczywistości pozostawała w jego władaniu. Grunty te były nabywane za jego pieniądze, a następnie zgłaszane we wnioskach o przyznanie płatności przez inne osoby, w celu uzyskania płatności w pełnej wysokości. Kwoty przyznawane w ramach płatności były przelewane na jego konto, bądź fizycznie mu przekazywane. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał nie tylko z imienia i nazwiska osoby, które potwierdziły powyższe okoliczności, ale także w obszernych fragmentach przytoczył dosłowną treść ich zeznań. Zdaniem organu w sposób jednoznaczny zeznania tych osób wskazują m.in., że M.W. był w 2011 roku faktycznym posiadaczem działek wskazanych o przyznanie płatności we wniosku złożonym przez K.S., a następnie fikcyjnie przyjętych przez stronę niniejszego postępowania. Organ uznał zeznania przytoczonych świadków za w pełni wiarygodne, spójne.

Zamieszczając w uzasadnieniu tabelę przedstawiającą imię, nazwisko lub nazwę spółki, rodzaj płatności o jakie ubiegała się osoba fikcyjne podstawiona przez M.W. oraz powierzchnię działek organ ustalił, że w 2011 roku podmioty te zgłosiły ogólnie powierzchnię 1068,79 ha do przyznania płatności. W następstwie stworzenia sztucznych warunków kwota płatności ONW tylko w tym roku wynosiła 167049,10 zł, podczas gdyby M.W. sam zadeklarował całą powierzchnię w jednym wniosku płatność ta wyniosłaby 22375 zł. Organ wykazał również różnicę wobec zastosowania tego mechanizmu w przypadku płatności rolnośrodowiskowej, wynoszącą aż 618419 zł. Kwoty uzyskane w wyniku sztucznego podziału gospodarstwa były kilkakrotnie większe niż w przypadku gdyby nie dochodziło do ominięcia modulacji wynikających z unormowań prawnych. Organ w dalszej części uzasadnienia stwierdził, że fakt dzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału gospodarstwa na mniejsze fikcyjnie tworzone gospodarstwa jest działaniem pozostającym w sprzeczności z celami i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników środkami wspólnotowymi.

Uznając, że M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych na osoby fizyczne i prawne, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryterium wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa organ przyjął, iż stworzył on warunki mające na celu uzyskanie nienależnych płatności. Tym samym organ I instancji zasadnie zastosował konsekwencje wynikające z art. 30 rozporządzenia nr 73/2009. To M.W. decydował jak mają być uprawiane grunty fikcyjnie rozdysponowane między osoby fizyczne i prawne, zlecał wykonywanie na nich zabiegów agrotechnicznych, przygotowywał wnioski o przyznanie płatności i przejmował w całości środki finansowe pochodzące z tych płatności. Taką samą rolę jak podstawione osoby fizyczne pełniła spółka jawna U. Została ona powołana do tego celu podobnie jak pozostałe spółki w 2011 roku, w których wspólnikami byli M.W. i S.M. tj. P s. j., Spółka M sp. j. Powołanie tych trzech spółek w zbliżonym okresie czasu, które składają w krótkim okresie czasu wnioski o przyznanie płatności miało na celu kontynuowanie przez M.W. procederu związanego z stworzeniem sztucznych warunków, aby uzyskać dotację w wyższych kwotach, a który to proceder był w minionym okresie stosowany z udziałem osób fizycznych, które w postępowaniu karnym przyznały się do występowania o dopłaty w roli figurantów (np. K.S., J.B., M.C., J.G., T.S., P.S.). Wskazane spółki w tym U zostały związane wówczas gdy prowadzone przez organy ścigania postępowanie wykazało, iż osoby fizyczne pracujące w prywatnym przedsiębiorstwie M.W. nigdy nie posiadały i nie prowadziły działalności rolniczej na działkach gruntu wskazywanych w składanych przez nich wnioskach przyznanie płatności (wiele osób przyznało się do udziału w tym procederze).

Mając na uwadze powyższe ustalenia Dyrektor stwierdził, że w niniejszej sprawie należy zastosować art. 30 rozporządzenia nr 73/2009, który stanowi, iż nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Mając na uwadze niniejsze ustalenia organ uznał, że strona niniejszego postępowania U sp. j. stała się czynnym uczestnikiem procederu pozornego podzielenia posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej i brała w tym udział w sposób świadomy. Działanie takie jest sprzeczne z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, albowiem w żaden sposób nie zwiększa wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, nie zapewnia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, nie wpływa na stylizację rynków oraz nie zapewnia rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.

Reasumując organ II instancji wskazał, iż płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 nie mogła zostać przyznana na rzecz U sp. j. ze względu na brak skutecznego przejęcia posiadania, o którym mowa w art. 21 ust. 1 i ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz dodatkowo ze względu na wystąpienie w niniejszej sprawie znamion stworzenia sztucznych warunków celem uzyskania płatności, co skutkuje zastosowaniem art. 30 rozporządzenia nr 73/2009.

Organ zwrócił uwagę nadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego S.M., jak również M.W. nie złożyli stosownych wyjaśnień, które stanowiłyby przeciwdowody na przytoczone powyżej zeznania świadków opisujące proceder stosowany przez M.W., a dotyczący fikcyjnego podziału swoich gruntów jak również wykazujących, że strona U sp. j. była faktycznym posiadaczem zgłaszanych gruntów rolnych w 2011 roku przejmując je uprzednio od K.S.. Organ wskazał, że S.M. oraz M.W. mieli możliwość złożenia stosownych wyjaśnień, a następnie udzielenia wyjaśnień na piśmie, ale z prawa tego nie skorzystali.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ uznał je za chybione. Wskazując na treść art. 75 kpa zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ nie znalazł podstaw odmowy wykorzystania materiału dowodowego zebranego w ramach innego postępowania. Za nieuzasadniony uznał także podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący braku pouczenia osób zeznających treści art. 233 § 1 kk.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu Dyrektor uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji przyjmujące, iż spółka nie była posiadaczem gospodarstwa, mimo wskazanych przez pełnomocnika odwołującej okoliczności dotyczących przyznawania spółce płatności za wcześniejsze okresy, przeprowadzanych przez organ kontroli, utrzymywania grunty w dobrej kulturze rolnej, prowadzenia stosownych zabiegów. Organ wskazał, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale gruntów przez M.W. dowiedziały się w 2011 r., tym samym nie było wcześniej dowodów na stworzenie procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów przez M.W.. Również pozostałe zarzuty odwołania organ uznał za bezzasadne. Dyrektor stwierdził, iż organ I instancji sprawdził i zweryfikował cały zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania złożone przez K.S., które są zgodne i spójne z pozostałym materiałem dowodowym, w tym z wyjaśnieniami innych osób objętych aktem oskarżenia tj. P.S., J.G., S.B., J.J., J.M., M.C., J.B.. Dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła U Sp. jawna wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. Art. 19 k.p.a. w zw. z art. 21 § 1 ust. 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów parcia bezpośredniego, poprzez nie uwzględnienie okoliczności , iż kierownik biura powiatowego ARiMR jest właściwy w sprawach według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika, co skutkuje, iż w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez organ niewłaściwy.

2. Art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego.

3. Dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

4. Pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić.

5. Pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

6. Błędne przyjęcie, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów.

7. Przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa o płatnościach.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 tej ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z powyższego wynika, że koniecznymi warunkami uzyskania płatności bezpośrednich jest bycie "rolnikiem", posiadania działek rolnych zgłoszonych do płatności na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności i prowadzenie na tych działkach "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

W niniejszej sprawie należy również uwzględnić regulację zawartą w art. 21 ustawy o płatnościach, dotycząca przekazania gospodarstwa rolnego przez osobę, którą uprzednio złożyła wniosek o przyznanie płatności. Przepis ten stanowi, że w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009 jednolita płatność obszarowa, płatność uzupełniająca do powierzchni upraw chmielu niezwiązana z produkcją lub wsparcie specjalne, o które ubiega się przekazujący, są przyznawane przejmującemu , jeżeli;

- przekazanie zostało dokonane nie później niż do 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności,

- przejmujący złoży wniosek do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.

Nadto zgodnie z ust. 2 tegoż przepisu przejmujący obok podania danych wymienionych w ppkt 1, zgodnie z ppkt 2 winien złożyć oświadczenie o objęciu w posiadanie gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz zwierząt objętych wnioskiem o przyznanie płatności do krów i owiec.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1122/2009 przekazanie gospodarstwa oznacza sprzedaż, dzierżawę lub jakikolwiek inny podobny rodzaj transakcji z tytułu przedmiotowych jednostek produkcyjnych. Zwrócenie uwagi na treść art. 21 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w niniejsze sprawie jest o tyle istotne, że wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej za rok 2011 złożyła K.S. a następnie strona skarżąca złożyła wniosek transferowy tj. wnosiła o przyznanie przedmiotowej płatności w związku z przejęciem gospodarstwa rolnego.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca spółka podobnie jak K.S. nie spełnia warunku do uzyskania płatności bezpośrednich na 2011 r., albowiem nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa o płatnościach zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.

Przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Z kolei ust. 3 art. 3 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., II GSK 810/11, wyroki NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907/15 i II GSK 475/15, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ miał oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy strona spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może budzić wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego [...], a aktualnie [...]) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, mające istotne znaczenie dla weryfikacji i oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności bezpośrednich na 2011 r. Wskazać tutaj należy przede wszystkim na wyjaśnienia K.S., która stwierdziła, że nie była w posiadaniu gruntów rolnych objętych złożonym przez wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich na 2011 rok, podobnie zresztą jak w okresie wcześniejszym. Użytkownikiem tych gruntów był M.W., był w ich posiadaniu, zarządzał nimi, uprawiał je. Natomiast jak wskazała sama K.S., ona była jedynie osoba "podstawioną", firmującą swoim imieniem i nazwiskiem wnioski po przyznawanie płatności, które faktycznie były przekazywane M.W.. Powyższy mechanizm jaki został stworzony przez M.W. został również potwierdzony w zeznaniach innych osób składających zeznania lub wyjaśnienia w sprawie karnej, nie tylko przez osoby, które pełniły taką samą rolę jak K.S., ale również zatrudnione w gospodarstwie M.W., a które w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostały przez organ odwoławczy wskazane łącznie z przytoczeniem treści ich wyjaśnień lub zeznań. Na powyższe wskazywały pośrednio również powiązania osobowe między spółkami utworzonymi w 2011 roku, w których wspólnikami byli S.M. i M.W. (P sp. j., Spółka M sp. j. oraz U sp. j.) oraz struktura własnościowa działek gruntu zgłaszanych do płatności w latach 2004 do 2011, których właścicielem za wyjątkiem nielicznych był M.W.. Zauważyć należy, co podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż spółki te powstały i zaczęły składać wnioski o przyznanie płatności w 2011 roku, czyli gdy organy ścigania w następstwie uprzednio przeprowadzonych czynności dochodzeniowych postawiły osobom powiązanym z M.W., w tym K.S. zarzut popełnienia przestępstwa polegającego na braniu udziału w wyłudzaniu płatności rolniczych. Wnioski o przyznanie płatności składane przez te spółki obejmowały działki, które w minionym okresie były objęte wnioskami składanymi przez te osoby.

W związku z tymi wątpliwościami co do okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanych płatności organ wzywał wspólników spółki jawnej – S.M. i M.W. w celu ich przesłuchania na okoliczność posiadania deklarowanych gruntów, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów wymienione osoby nie stawiły się. Pismem z dnia [...] października 2015 r. organ zwrócił się do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki jawnej o złożenie na piśmie wyjaśnień przez wspólników spółki – S.M. i M.W., odnośnie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, takie wyjaśnienia nie zostały jednak złożone. Mimo zatem skierowania do skarżącej wezwania, strona nie podjęła współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowała ciążących na niej obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazała więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości co do posiadania przez nią zadeklarowanych we wniosku działek rolnych, jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce. Taki wniosek można wyciągnąć dokonując między innymi analizy zeznań świadków J.J. (osoba zatrudniona i pracująca w firmie M.W.) M.C., J.B., K.S., S.B. (osoba zatrudniona i pracująca w firmie M.W.), J.G.. Zeznania tych osób są ze sobą spójne, zgodne i przedstawiają mechanizm jaki został stworzony przez M.W. w celu otrzymywania nienależnych płatności. Przez cały okres trwania postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez ARiMR strona skarżąca mimo wezwań ze strony organu nie wykazała, że spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania spornej płatności, ani też nie przeważyła wiarygodności materiału dowodowego na którym oparły swoje ustalenia organy.

Raz jeszcze należy podkreślić, że zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady organ nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje. Wydanie decyzji następuje w oparciu o dane przedstawione we wniosku o przyznanie płatności.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których prowadzi on działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1166/2008 – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, że skarżąca spółka nie wykazała tej okoliczności. Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność, a tym samym prawidłowe było ustalenie, że na dzień 31 maja 2011 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej. Dotyczy to posiadania działek gruntu objętych wnioskiem o przyznanie płatności zarówno przez K.S., jak również objęcie w posiadanie tych działek w następstwie przejęcia gospodarstwa przez stronę skarżącą.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić należy, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09).

W odniesieniu do zarzutu zawartego w punkcie 2 skargi tj. dokonania ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty należy wskazać, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego pozwolił na powzięcie przez organy wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co nakładało na stronę - na wezwanie organów - obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności bezpośrednich.

Bezpodstawne pozostawały też zarzuty skargi odnoszące się do wyroków tut. Sądu z dnia 8 sierpnia 2013 r. wydanych w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13 i II SA/Go 533/13. Zwrócić należy uwagę, iż były to sprawy dotyczące kwestii wpadkowej jaką pozostawało zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na uznanie toczącego się postępowania karnego za kwestię wstępną dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W sprawach tych Sąd uznał, iż postępowanie karne zważywszy na jego przedmiot nie stanowi kwestii prejudycjalnej, co obligowało organ do prowadzenia postępowania administracyjnego bez oczekiwania na zakończenie postępowania karnego. Udzielone wskazania organ zrealizował.

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody skargi, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że skarżąca nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz nie podejmowała na nich działań (jako działań spółki), świadczących o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi regulacjami art. 3 ustawy o płatnościach. Jak już wskazano, to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, albowiem ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania.

W sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zatem w sytuacji, gdy skarżąca nie wykazała, iż pozostawała posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziła działalności rolniczą, to nie przysługują jej płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych ustawą o płatnościach bezpośrednich. W tej sytuacji zbędne było badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 30 rozporządzenia nr 73/2009.

Zdaniem Sądu nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przez organy przepisów o właściwości miejscowej. Zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015r., poz. 1551), która weszła w życie z dniem 15 marca 2015 roku do stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. W niniejszej sprawie ustalając właściwość miejscową organu należy w niniejszej sprawie mieć na uwadze również przepis art. 21 ust. 4 i 5 ustawy. Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy przejmujący składa wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji , do którego został złożony wniosek przez przekazującego. Natomiast przepis art. 21 ust. 4 ustawy stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1, tj. w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego, w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego. Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego miejsce zamieszkania lub siedziby przejmującego gospodarstwa nie ma wpływu na właściwość miejscową organu. Decyduje o niej miejsce zamieszkania lub siedziby podmiotu przekazującego, tj. składającego pierwszy wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej. Tym samym okoliczność, że skarżąca spółka jako podmiot przejmujący posiadał siedzibę w [...] pozostawało bez wpływu na określenie właściwości miejscowej organu, którą ustala się w oparciu o miejsce zamieszkania lub siedziby podmiotu przekazującego gospodarstwo rolne.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.