Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1052/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 92, art. 93, art. 95 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 17a, art. 11a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Marcin Kamiński /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. S. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] , utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (organ I instancji) z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 11, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących postawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – odmówił przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dzieci: W. K. i K. K.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca w dniu [...] lutego 2020 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci: K. K. i W. K.. Do wniosku skarżąca dołączyła odpis aktu zgonu znak: [...] dotyczący G. K. – ojca małoletnich dzieci. Z treści aktu wynika, że G. K. zmarł w dniu [...] lipca 2012 r.

Organ I instancji wyjaśnił, że rozpatrując wniosek skarżącej oparł się na zgromadzonych dokumentach dotyczących okresu zasiłkowego trwającego od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r.

Organ podał, że skarżąca w dniu [...] listopada 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego. Decyzją z dnia z [...] grudnia 2019 r. nr [...] w związku ze spełnieniem kryterium dochodowego zostało skarżącej przyznane prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko W. K. na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. oraz dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania, a także prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko K. K. na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie organ nie ustalał już prawa do zasiłku rodzinnego, gdyż zostało już przyznane, a w związku ze spełnieniem kryterium dochodowego skoncentrował się na zbadaniu uprawnienia do wnioskowanego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Organ I instancji przytoczył treść art. 11a u.ś.r. oraz art. 3 pkt 17a u.ś.r., a następnie wskazał, że jak wynika z danych zawartych we wniosku oraz uzyskanych z systemu PESEL, skarżąca jest osobą zamężną, a więc nie spełnia przesłanki wynikającej z ww. przepisu. Dlatego też organ odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z naczelną zasadą procesu administracyjnego wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy.

Zgodnie z zasadą ujętą w treści art. 6 k.p.a. organ administracji rozpoznającej sprawę z wniosku skarżącej, ma obowiązek rozstrzygnąć ją na gruncie regulacji zawartej w treści art. 11a ust. 1 oraz art. 3 pkt 17a u.ś.r.

Zgodnie z art. 8 u.ś.r., do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu: 1) urodzenia dziecka; 2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; 3) samotnego wychowywania dziecka; 4) wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej; 5) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; 6) rozpoczęcia roku szkolnego; 7) podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.

Stosownie do treści art. 11a ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;

2) ojciec dziecka jest nieznany;

3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że jak wynika z treści ww. przepisu dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, zaś wymóg samotnego wychowywania dziecka odnosi się do wszystkich tych podmiotów. Pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko u.ś.r. rozumie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 3 pkt 17a u.ś.r.). A zatem legalna definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, określona na potrzeby u.ś.r., poza wskazaniem stanu cywilnego takiej osoby, kładzie również nacisk na fakt wychowywania przez taką osobę dziecka bez równoczesnego uczestnictwa w tym procesie jednego z jego rodziców, odpowiednio matki lub ojca tego dziecka. Oznacza to, że aby danej osobie można było przypisać status osoby samotnie wychowującej dziecko musi ona spełnić łącznie dwa warunki, a mianowicie: po pierwsze, powinna ona posiadać stan wolny, o którym mowa w art. 3 pkt 17a u.ś.r., a po drugie, musi ona samotnie, tj. bez udziału drugiego rodzica wychowywać dziecko.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego. Decyzje te mają charakter związany, co oznacza, że organ administracji publicznej jest zobligowany do przyznawania świadczeń wyłącznie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek.

Organ odwoławczy stwierdził, że z treści poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż organ skarżąca się jest osobą zamężną. Z takim twierdzeniem organ odwoławczy się zgodził. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia wprost naruszałoby przywołany wyżej przepis art. 11a u.ś.r. Organ podkreślił również, że organy obu instancji są jedynie organami administracji stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne a nie je tworzącymi.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie następujących przepisów, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

I. W zakresie prawa procesowego:

1) art. 7. art. 77, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego a w konsekwencji na niedokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnieniu słusznego interesu skarżącej, które doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji tj. pominięciu faktu, iż córki skarżącej z pierwszego małżeństwa, które ustało wskutek śmierci G. K., są dziećmi wychowującymi się bez biologicznego ojca tj. w rodzinie rekonstruowanej i nie zostały przysposobione przez drugiego męża skarżącej przez co nie tracą statusu osób wychowywanych przez samotnego rodzica, którym w realiach niniejszej sprawy jest skarżąca,

2) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niewzięciu pod uwagę przez organ odwoławczy materiałów prasowych załączonych przez skarżącą do odwołania od decyzji organu I instancji, podczas gdy jako dowód organ winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a materiały prasowe zawierały w swojej treści precyzyjne wskazania co do aktualnej i wiodącej linii orzeczniczej w kwestii definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko".

II. W zakresie prawa materialnego:

1) art. 11a ust. 1 i 3 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. poprzez ich nieprawidłową i niezgodną z aktualną linią orzeczniczą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dwie córki z poprzedniego małżeństwa z G. K., które ustało wskutek jego śmierci, podczas gdy osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica biologicznego tego dziecka, a fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na ten status,

2) art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 i art. 18 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu dobra niepełnej rodziny, jaką tworzy skarżąca ze swoimi córkami z pierwszego małżeństwa, nierównym potraktowaniu skarżącej w porównaniu do innych osób w podobnej sytuacji życiowej, braku ochrony i opieki nad macierzyństwem skarżącej i jej samotnym rodzicielstwem oraz nierozważeniu brzmienia art. 11a ust. 1 i 3 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. w kontekście w/w przepisów ustawy zasadniczej.

Mając na uwadze wyżej przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że stanowisko, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica biologicznego tego dziecka, znajduje potwierdzenie w ugruntowanym od lat orzecznictwie sądów administracyjnych. Fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego należy uznać, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej (a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie), nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim. Spełniona jest przesłanka samotnego wychowywania dziecka zawsze wówczas, gdy jest ono wychowywane tylko przez jednego jego rodzica tj. biologicznego ojca lub matkę dziecka. Bez znaczenia w tej sytuacji jest okoliczność, że rodzic ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, nawet jeśli z tego drugiego związku również posiada inne dzieci, które wychowuje wspólnie z dziećmi z "poprzedniego" związku. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 276/14, z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 209/19, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2162/12, z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2822/14, z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 354/15. Skarżąca podkreśliła, że jej mąż nie ma obowiązków wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wobec córek skarżącej pochodzącej z innego związku.

Skarżąca wskazała, że jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 588/19, w stanie faktycznym podobnym do tego zaistniałego w niniejszej sprawie, rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r. stanowi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicach dziecka, zatem osobie będącej rodzicem tego dziecka. Mąż skarżącej nie posiada żadnych praw i obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej względem małoletnich K. i W.

Zdaniem skarżącej organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni w/w przepisów, tracąc dodatkowo z oczu brzmienie art. 71 ust. 1, art. 32 ust. 1 oraz art. 18 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 71 ust. 1 Ustawy Zasadniczej państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, zwłaszcza rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej np. wielodzietnej czy niepełnej. Organ nie może zatem różnicować pomocy materialnej dla rodzin, wypłacanej ze środków publicznych ze względu na kryteria nieodpowiadające wymaganiom art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Narusza to również nakaz równego traktowania, wynikający z zasady równości określonej w art. 32 Konstytucji RP. Organ winien uwzględnić również treść art. 18 Konstytucji RP. Nakaz w nim nie oznacza, że osobę mającą rodzinę należy traktować inaczej (lepiej), niż osobę samotną. Przepis ten nakazuje natomiast podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami. Skarżąca wskazała przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 385/17.

Dalej skarżąca zwróciła uwagę, że Trybunał Konstytucyjny m. in. w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. K 16/04) dokonał definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko" uznając, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez drugiego rodzica tego dziecka. Zdaniem skarżącej olbrzymie znaczenie ma tu również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. P 18/06), który odnosi się co prawda bezpośrednio do zaliczek alimentacyjnych, lecz nie można pominąć go w sprawach dodatku dla osób samotnie wychowujących dzieci, gdyż przepisy te są od siebie zależne (niekonstytucyjny przepis ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ma charakter blankietowy w stosunku do przepisu u.ś.r.).

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa procesowego poprzez zachowanie organu polegające na nieodniesieniu się do materiałów prasowych, załączonych przez skarżącą do odwołania od decyzji organu I instancji, które stanowią swoisty materiał dowodowy w sprawie, skarżąca podniosła, że zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód organ winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Materiały prasowe dołączone do odwołania zawierały jasne i przejrzyste w swojej treści wskazania co do aktualnej i wiodącej linii orzeczniczej w kwestii definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko". Skarżąca odwołując się od decyzji organu I instancji, działała samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, czyniąc wszystko by przekonać organ do właściwej interpretacji jej sytuacji rodzinnej. Natomiast organ odwoławczy, na co wskazuje treść decyzji, nie podjął jakiejkolwiek analizy wskazanych orzeczeń sądów zmuszając skarżącą do poniesienia wysiłku i kosztu zainicjowania kontroli sądowej przedmiotowych decyzji administracyjnych.

Podsumowując skarżąca stwierdziła, że organy obu instancji odmawiając jej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci jedynie na tej podstawie, że pozostaje ona w związku małżeńskim, naruszyły wskazane wyżej przepisy prawa materialnego w stopniu mającym znaczący wpływ na wynik sprawy. Zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. niż ta wskazana w niniejszej skardze, byłaby podważeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2008 r., kwestionującego konstytucyjność identycznej regulacji.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona na podstawie przesłanek, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi w niej zarzutami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą do zanegowania legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji jest stwierdzenie, że kontrolowane organy dokonały błędnej wykładni prawa materialnego w zakresie art. 3 pkt. 17a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) i w konsekwencji wadliwie zastosowały regulację wynikającą z art. 11a u.ś.r.

Zagadnienie prawidłowej wykładni pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, normatywnie definiowanego w art. 3 pkt. 17a) u.ś.r., jest od dawna przedmiotem licznych wypowiedzi sądów administracyjnych. Generalnie zdecydowanie utrwalił się pogląd o konieczności prokonstytucyjnej wykładni powyższego pojęcia, z uwzględnieniem argumentów systemowych i funkcjonalnych. Sądy administracyjne przede wszystkim odwołują się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, oraz z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06. Powyższe orzeczenia zapadły wprawdzie na tle innego stanu prawnego, jednak uznaje się, że kierunek interpretacyjny ustalony przez Trybunał może i powinien zostać uwzględniony w wykładni i stosowaniu art. 3 pkt. 17a) u.ś.r. W pierwszym wyroku Trybunał orzekł, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 u.ś.r. są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r., przy czym aktualne brzmienie art. 3 pkt 17a) jest co do zasady tożsame z definicją tego samego pojęcia zawartą w poprzednio obowiązującej wersji art. 3 pkt. 17) rozważanej ustawy. W drugim z kolei wyroku Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., oraz że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

W świetle cyt. wyżej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, jeżeli w wychowywaniu dziecka bierze udział tylko jeden biologiczny rodzic, to zawarty później przez tego rodzica związek małżeński, nie ma znaczenia dla uznania go za "osobę samotnie wychowującą" swoje dziecko z pierwszego małżeństwa, które ustało na skutek rozwodu lub śmierci małżonka (żony). Orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje zatem zgodnie, że osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka, nawet jeśli ten pierwszy rodzic zawarł ponownie związek małżeński (zob. np. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2020 r., I OSK 3084/19; wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., I OSK 3418/18; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., I OSK 1083/18; wyrok NSA z dnia 12 października 2016 r., I OSK 354/15; wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2162/12).

Podzielając wskazaną wyżej linię orzeczniczą i stojące u jej podstaw argumenty, Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje dodatkowe przesłanki prawnosystemowe, które przesądzają o zasadności przyjętego sposobu wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. Przede wszystkim należy zauważyć, że powyższy przepis wyraźnie odwołuje się do prawnorodzinnej kategorii "wychowania dziecka". Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie definiuje autonomicznie tego pojęcia, co oznacza, że konieczne w tym zakresie jest sięgnięcie do regulacji wynikającej z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.).

Zgodnie z art. 95 § 1 w zw. z art. 92 i art. 93 § 1 k.r.o. władza rodzicielska nad dzieckiem aż do uzyskania przez nie pełnoletności przysługuje co do zasady jego rodzicom, obejmując w szczególności prawo i obowiązek rodziców do wychowywania dziecka. Z przepisów tych wynika, że osobą wychowującą dziecko jest zasadniczo jego naturalny rodzic. Nie jest natomiast w sensie prawnym osobą wychowującą dziecko mąż matki albo żona ojca, niebędący rodzicami tego dziecka, chyba że osoby te przysposobią dziecko drugiego małżonka (por. art. 121 (1) k.r.o.).

W świetle treści art. 3 pkt 17a u.ś.r. w zw. z art. 95 § 1 w zw. z art. 92 i art. 93 § 1 k.r.o. osobą samotnie wychowującej dziecko jest więc także rodzic dziecka, który zawarł ponownie związek małżeński po ustaniu małżeństwa z drugim z rodziców, jednak jego nowemu małżonkowi nie przysługują względem tego dziecka prawa rodzicielskie wynikające z przysposobienia. Jeżeli natomiast – zgodnie z treścią art. 3 pkt 17a u.ś.r. – rodzic dziecka będący osobą stanu wolnego (panną, kawalerem, wdową, wdowcem, osobą rozwiedzioną) albo osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (niepozbawionym praw rodzicielskich), to osoba ta nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko.

Mając na względzie powyższe argumenty i przesłanki, należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego (art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.).

Orzekając ponownie w sprawie kontrolowane organy przyjmą za wiążącą ustaloną wyżej wykładnię art. 3 pkt 17a u.ś.r. (art. 153 p.p.s.a.), rozstrzygając wniosek skarżącej o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.