Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 627/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 33 ze zn. 10 ust. 2, art. 33 ze zn. 9 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. S. (dalej zwany Skarżącym) wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z [...] lutego 2009 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę ustalającą negatywny wynik egzaminu konkursowego.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] (zwana dalej "Komisją Egzaminacyjną") ustaliła, że Skarżący otrzymał negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, bowiem uzyskał z testu wyboru 189 punktów.

Od powyższej uchwały Skarżący złożył odwołanie. Zarzucił, że pytania nr 98, 139 i 199 zostały sformułowane z naruszeniem art. 339 ust. 1 i 3 ustawy o radcach prawnych, gdyż zawierają więcej niż jedną prawidłową odpowiedź. Wniósł o zmianę uchwały Komisji Egzaminacyjnej i ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu konkursowego przy uwzględnieniu jako poprawnych odpowiedzi udzielonych przez niego na powyższe pytania. W przypadku nieuwzględnienia odwołania we wskazanym powyżej zakresie, skarżący wniósł o ponowną weryfikację odpowiedzi udzielonych przez niego na pozostałe pytania, które uznane zostały przez Komisję Egzaminacyjną jako nieprawidłowe.

Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Minister Sprawiedliwości oparł się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.) w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji)) – zwanej dalej ustawą, po rozpoznaniu odwołania

W uzasadnieniu wskazał, że egzamin, którego Skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Ponowne sprawdzenie kart odpowiedzi i przeliczenia punktów w postępowaniu odwoławczym wykazało prawidłowość uchwały Komisji Egzaminacyjnej, iż Skarżący uzyskał z egzaminu konkursowego 189 punktów.

Minister Sprawiedliwości podniósł, iż ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów Skarżącego dotyczących zakwestionowanych pytań egzaminacyjnych, nie podzielając argumentów przemawiających za wadliwością powyżej wskazanych pytań. Wykazywał, iż każde z tych pytań zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź, jak również, że wszystkie pytania mieszczą się w zakresie przedmiotowym egzaminu konkursowego. Stwierdził, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony został egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Minister Sprawiedliwości odnosząc się do zarzutu Skarżącego, że podstawą odpowiedzi na pytanie nr 98 są przepisy prawa, których zakres stosowania budzi poważne wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie wskazał, że:

Pytanie nr 98 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należytą opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd".

Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C".

Skarżący jako prawidłową wskazał odpowiedź "A" podnosząc, że art. 370 k.p.c. stanowi wprost, że nieopłacenie apelacji jest jedną z przesłanek jej odrzucenia przez sąd bez wzywania do wniesienia opłaty. Jego zdaniem okoliczność, czy apelację sporządziła sama strona, czy też jej pełnomocnik, pozostaje w tym wypadku bez znaczenia. Skarżący stwierdził również, że kwestia określona w art. 1302 § 3 k.p.c. była podmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z tą argumentacją. Wskazał, że odpowiedź na postawione pytanie wynika wprost z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Zgodnie z wykładnią gramatyczną art.1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty środki odwoławcze lub środki zaskarżenia wniesione przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej. Powołany przepis ma charakter dyscyplinujący, zatem jego wykładnia rozszerzająca byłaby niedopuszczalna. Nie sposób więc przyjąć, że przepis ten mógłby odnosić się także do strony, która jest w sprawie reprezentowana przez wskazanego w nim fachowego pełnomocnika, chociaż podlegający opłacie środek odwoławczy wnosi osobiście. Ustawodawca jednoznacznie rozróżnia pisma wnoszone przez stronę od pism wnoszonych w sprawie, w której strona jest reprezentowana przez takiego pełnomocnika jak: adwokat, radca prawny i rzecznik np. art. 4798a k.p.c., art. 4799 k.p.c. Kwestia ta była przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w czasie obowiązywania art. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2002 r., I CKN 73/01 (niepubl.) Sąd Najwyższy stwierdził, że apelacja podlegająca opłacie w wysokości stałej, wniesiona osobiście przez stronę reprezentowaną przez adwokata, nie może być odrzucona na podstawie tego przepisu, gdyż określony w nim rygor ma zastosowanie do pism wnoszonych przez adwokatów lub radców prawnych. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosowanie art. 17 u.k.s.c. nie jest uzależnione od tego, czy strona jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, ale od tego, czy pismo zostało wniesione przez adwokata lub radcę prawnego, a osobiste wniesienie apelacji przez stronę nie może być utożsamiane z wniesieniem środka przez zawodowego pełnomocnika.

Pogląd ten zachował aktualność także pod rządem art. 130 § 3 k.p.c., który wskazuje jednoznacznie, że kryterium decydującym są kwalifikacje zawodowe podmiotów wnoszących pismo podlegające opłacie sądowej, specjalne kwalifikacje pozwalają na zaostrzenie wobec nich wymogów, w porównaniu z obowiązkami innych osób będących stronami postępowania sądowego. W praktyce sądowej art. 17 u.k.s.c. z 13 czerwca 1967 r. był wykładany zgodnie z wykładnią gramatyczną i nie było w tym względzie rozbieżności. Tak więc sam fakt, że Sąd Najwyższy 13 kwietnia 2007 r. (a więc na ponad rok przed egzaminem konkursowym) w uchwale zajął stanowisko, zgodne z dotychczasową jednolitą wykładnią omawianych przepisów, nie może być podstawą do twierdzenia, że art. 1302 § 3 k.p.c. może być niejednoznacznie rozumiany. Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, że treść art. 370 k.p.c. stanowi, ażeby nieopłacona apelacja podlegała odrzuceniu bez wzywania do wniesienia opłaty, niezależnie od tego czy apelację wniosła strona osobiście czy jej pełnomocnik. Wobec powyższego nie uznał udzielonej przez skarżącego odpowiedzi "A" za prawidłową.

Nie zgodził się także z zarzutem, że wskazana w kluczu odpowiedź na pytanie nr 139 nie wynika wprost z przepisów prawa, lecz bezpośrednio z zasady prawnej wyartykułowanej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. (sygn. akt III CZP 94/06) wobec czego, jako niejednoznaczna i budząca kontrowersje w doktrynie i orzecznictwie, stoi w sprzeczności z art. 339 ust.1 ustawy o radcach prawnych.

Pytanie nr 139 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B" oparta na art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h.

Skarżący udzielił odpowiedzi "C" i jego zdaniem odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będący jej wspólnikiem, ma legitymację do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały na mocy art. 189 k.p.c. po wykazaniu interesu prawnego, gdyż przepis art. 252 k.s.h. wyłącza stosowanie tej normy prawnej jedynie w stosunku do osób objętych dyspozycją art. 250 k.s.h.

Minister Sprawiedliwości uznał, że podniesiona przez skarżącego argumentacja jest bezzasadna w odniesieniu do treści postawionego pytania. Teza pytania dotyczy bowiem uprawnień w zakresie wytoczenia powództwa przez odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie będącego jednocześnie wspólnikiem spółki, mających umocowanie w przepisach Kodeksu spółek handlowych. Zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie przyjęte jest jednolite stanowisko potwierdzające, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie będący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Wbrew twierdzeniom skarżącego poprawna odpowiedź na pytanie wynika wprost z przepisu art. 250 k.s.h. w związku z art. 252 § 1 k.s.h., który wymienia osoby i organy posiadające legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Z brzmienia art. 250 k.s.h. wyraźnie wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa wyżej, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Stanowisko to potwierdził Sąd Najwyższy w przywołanej przez Skarżącego uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. (sygn. akt III CZP 94/06), której nadano moc zasady prawnej: "osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą".

Wobec powyższego nie zaliczył udzielonej przez skarżącego odpowiedzi "C" na to pytanie, jako prawidłowej.

Nie zgodził się również z zarzutem skarżącego dotyczącym nieprecyzyjnego, niejednoznacznego i mylącego sposobu sformułowania pytania nr 199.

Zakwestionowane pytanie nr 199 brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. W przypadku małżonków pozostających w ustawowej wspólności majątkowej, odpowiedzialność ta obejmuje:

A. majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka,

B. wyłącznie majątek wspólny podatnika i jego małżonka,

C. majątek wspólny podatnika i jego małżonka oraz majątek odrębny podatnika i majątek odrębny jego małżonka."

Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Skarżący jako prawidłową wskazał odpowiedź "C", gdyż z treści pytania wynika konieczność określenia zakresu odpowiedzialności podatkowej dwóch podmiotów, tj. każdego z małżonków. W ocenie skarżącego posłużenie się w treści pytania zwrotem "małżonkowie" miało niepodważalny wpływ na treść pytania i poprawność odpowiedzi.

Organ uznał, że podniesione przez skarżącego zarzuty są bezzasadne. Treść pytania dotyczy art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi o odpowiedzialności za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim. Zdanie pierwsze w pytaniu jest poczynionym zastrzeżeniem obejmującym treść art. 26 Ordynacji podatkowej, do którego wprost art. 29 § 1 się odwołuje.

Wobec powyższego, nie zaliczył na to pytanie jako prawidłowej udzielonej przez skarżącego odpowiedzi "C". Stwierdził, że wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącego, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym, test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 ustawy.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący zarzucił:

1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to (uchwała nr [...] z dnia [...] września 2008 r.) dotknięte były wadami uzasadniającymi jego uchylenie, to jest zostało wydane:

a) z naruszeniem art. 339 Ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) poprzez sformułowanie pytań nr 98, 139 i 199 testu oraz odpowiedzi do nich w ten sposób, że więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa, czego następstwem był:

b) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przejawiony w przyjęciu, że skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, podczas gdy prawidłowa ocena dowodów powinna prowadzić do wniosku przeciwnego, gdyż Komisja egzaminacyjna wbrew rzeczywistemu stanowi rzeczy uznała, że tylko jednak wskazana w kluczu odpowiedź jest prawidłowa;

2. naruszenie art. 10 § 1 kpa oraz art. 77 § 4 k.p.k. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, oparcie rozstrzygnięcia na notorii urzędowej bez wcześniejszego zakomunikowania jej stronie oraz pozbawienie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów.

Wniósł o uchylenie w zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż egzamin nie spełniał warunków określonych w art. 33 ustawy o radcach prawnych, bowiem w teście znalazły się pytania sformułowane w sposób niejednoznaczny skutkujący koniecznością uznania, że więcej niż jednak odpowiedź jest prawidłowa. Zastrzeżenia budzą przede wszystkim pytania nr 98, 139 i 199, co znalazło się w odwołaniu od uchwały. Skarżący wskazał, iż organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, a to art. 10 § 1 k.p.a., z uwagi na uniemożliwienie zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów. Nie uzasadnił również dlaczego odstąpił od tego obowiązku. Z zaskarżonej decyzji wynika, iż organ oparł swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach znanych mu z urzędu. W takim jednak przypadku Minister zobligowany był zakomunikować stronie powyższe fakty zgodnie z treścią art. 77 § 4 k.p.a., czego nie uczynił. Ponadto podniósł, iż naruszony został art. 36 k.p.a. w związku z przedłużeniem terminu do rozpoznania sprawy bez jednoczesnego wyznaczenia nowego terminu jej rozstrzygnięcia.

Odpowiadając na skargę Minister Sprawiedliwości w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji co do ustalenia na 189 ilości punktów uzyskanych przez Skarżącego. Za całkowicie bezzasadne uznał zarzuty dotyczące naruszenia art. art. 339 ustawy o radcach prawnych. Niezawiadomienie Skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego nie stanowi istotnego naruszenia przepisów postępowanie, które mogłoby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Podobnie jeżeli chodzi o naruszenie art. 77 § 4 k.p.a. Stwierdzenie przez organ w uzasadnieniu decyzji, iż protokół Komisji Egzaminacyjnej jest znany organowi z urzędu, jest jedynie nieistotnym uchybieniem, nie mającym żadnego wpływu na rozstrzygnięcie, skoro w rzeczywistości protokół ten stanowi część materiału dowodowego zgromadzonej sprawie ustalenia wyniku egzaminu. W żadnym wypadku protokół ten nie był znany organowi z urzędu, a skoro nie oparł się na tzw. notorii urzędowej, nie miał obowiązku stosowania art. 77 § 4 k.p.a.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2009 r. Skarżący podniósł dodatkowo istotne zastrzeżenia, oprócz pytań wskazanych w skardze, także do pytania nr 100. W myśl tego pytania i zgodnej z kluczem odpowiedzi, zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku (odpowiedź C). Skarżący wskazał, iż odpowiedź na pytanie nr 100 nie wynika z przepisów prawa, lecz z orzecznictwa, a więc nie spełnia kryterium jednoznaczności i precyzyjności w znaczeniu nadanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z treści przepisów art. 169 § 3 w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. nie wynika, czy niedokonanie czynności procesowej, o której mowa w art. 169 § 3 k.p.c., stanowi brak formalny usuwalny na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. Powyższą wątpliwą kwestię przesądziło orzecznictwo. Kandydat na aplikanta dokonujący analizy przedmiotowego zagadnienia prawnego w trakcie egzaminu może jednak taką wątpliwość powziąć.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- dalej jako p.p.s.a.).

Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisów art. 332 ust. 1 i 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości każdego roku powołuje zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów na aplikantów radcowskich (zespół konkursowy), który przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru (test składa się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa; pozytywny wynik otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów – por. art. 339 ust. 1 i 3 ustawy; uprawnia go to do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od ogłoszenia wyników egzaminu - por. art. 33 ust. 3 ustawy). Zgodnie z przepisami art. 331 ust. 1 i 2 ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powoływane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych; Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Jak stanowi natomiast art. 3310 ust. 1 i 2 ustawy, po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest więc postępowaniem administracyjnym.

Konsekwencją przyjęcia w ustawie o radcach prawnych zasady, że kontrolę prawidłowości działania komisji egzaminacyjnej sprawuje Minister Sprawiedliwości, jest wymóg przeprowadzenia przez wymieniony organ postępowania według zasad i kryteriów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i ze spełnieniem wymogu nie tylko wyczerpującego zebrania, ale i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr pytania nr 98, 139 i 199, a dodatkowo złożył zastrzeżenia do pytania nr 100.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o pytania nr 98 i 199 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W sposób pełny i przekonywujący przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił, dlaczego jego stanowisko w zakresie wskazanych pytań nie znajduje uzasadnienia. Przedstawioną argumentację i dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa Skarżący nie udzielił na nie poprawnej odpowiedzi. Zakwestionowane pytania testowe nr 98 i 199 mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Sąd podziela pogląd, że odnośnie pytania nr 98 zastosowanie ma art. 370 k.p.c., który uzasadnia prawidłowość odpowiedzi "C". Norma ta odróżnia dwie grupy wypadków. Pierwsza dotyczy przyczyn związanych z upływem terminu do złożenia apelacji, gdy apelacja jest niedopuszczalna z mocy ustawy i braku tego nie można sanować (np. gdy od danego orzeczenia nie przysługuje w ogóle środek zaskarżenia lub gdy apelację wniósł podmiot nielegitymowany). Druga - to wypadki, w których apelacja jest dopuszczalna, a jej braki dają się usunąć. Przewodniczący wzywa wówczas stronę do uzupełnienia braków, których usunięcie jest możliwe, tzn. odnoszących się do strony formalnej, a nie treści. W ramach art. 370 k.p.c. kontroli podlega także prawidłowe opłacenie apelacji.

Słuszny jest pogląd organu, że dopiero apelacja, której braków strona nie uzupełniła w terminie podlega odrzuceniu. Zatem nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że ze sformułowania art. 370 k.p.c. wynika, że w przypadku nieopłacenia apelacji sąd odrzuca ją bez wzywania do wniesienia opłaty niezależnie, czy wniosła ją sama strona, czy profesjonalny pełnomocnik. Dopiero w przypadku, gdy środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia wnosi adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy, pismo takie sąd odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty (art.1302 § 3 k.p.c.).

W ocenie Sądu, treść pytania nr 98 wraz z odpowiedzią "C" tworzą zdanie prawdziwe, oparte na konkretnych przepisach prawa. Należy zgodzić się z tym, że treść pytania nie musi wprost stanowić powtórzenia treści przepisu. Wystarczy, że oddaje jego sens i istotę. Dlatego odpowiedź "C" w pytaniu nr 98 oddaje sens przepisów prawa tj. art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. i art. 1302 § 3 k.p.c. Nie powinno budzić wątpliwości, dla osoby znającej powyższe przepisy, iż w przypadku nie opłacenia apelacji sąd wzywa do uzupełnienia tego braku, a nie od razu odrzuca apelację. Treść pytania wprost odwoływała do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, a to oznacza, iż prawidłowej odpowiedzi poszukiwać należy nie tylko w jednym przepisie, ale we wszystkich normach k.p.c., które mogą znaleźć zastosowanie w opisanej w pytaniu sytuacji. Podkreślić również należy, iż to, że przedmiotem pytań nie mogą być zagadnienia budzące spory w doktrynie, nie oznacza, że pytania nie mogą dotyczyć zagadnień, co do których zarówno doktryna i praktyka orzecznicza zajmowały stanowisko.

Niezasadnym jest zarzut wobec prawidłowości konstrukcji pytania nr 199. Prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 199 jest odpowiedź "A" oparta na art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Ma rację Skarżący co do tego, że w zdaniu drugim pytania mowa jest o małżonkach, ale nie można się zgodzić, że z istoty pytania wynika określenie zakresu odpowiedzialności podatkowej dwóch podatników, czyli każdego z małżonków. Istota pytania tak sformułowanego zmierzała do zakresu odpowiedzialności podatnika, o którym mowa w zdaniu pierwszym, w sytuacji, kiedy jest małżonkiem pozostającym we wspólności ustawowej małżeńskiej. Tak sformułowane pytanie czyni nieprawidłową udzieloną przez Skarżącego odpowiedź C.

Sąd podzielił natomiast zarzuty Skarżącego dotyczące pytania nr 100 i 139 i stwierdzone w tym zakresie uchybienia mają wpływ na wynik sprawy, albowiem Skarżącemu do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu brakowało 1 punktu.

W zakresie pytania nr 100 uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego. tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Pytanie brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi, prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.

W ocenie Sądu, dla kandydata na aplikację wskazane przepisy nie dają odpowiedzi na to pytanie. Żaden przepis Kodeksu postępowania cywilnego, do którego odnosi się pytanie, nie stanowi, że brak dokończenia czynności procesowej stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że brak dołączenia apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Celem egzaminu na aplikację radcowską jest bowiem sprawdzenie wiedzy kandydata na aplikanta i pytania testowe na aplikację radcowską winny być wymagającym wiedzy testem z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską mają być bowiem tak sformułowane, by zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź.

Odnośnie pytania nr 139 wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Skarżący wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem.

Bezspornym jest co prawda, iż uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 roku stanowi zasadę prawną. Niemniej zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa prof. dr hab. Stanisława Sołtysińskiego oraz prof. dr hab. Wojciecha Popiołka Przegląd Prawa Handlowego z października 2007 str. 51-58, podobnie krytyczne stanowisko wyraził Witold Jurcewicz III CZP 94/06).

Sąd, nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, która z odpowiedzi wskazanych w pytaniu testowym nr 139 jest jednoznacznie prawidłowa - zmuszony jest zwrócić uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które winny znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w wywodach Ministra Sprawiedliwości.

Podkreślić należy, że w sytuacji, w której ustawodawca poddał kontroli sądowej uchwały komisji konkursowych w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu, to zakres tej kontroli musi być ustalony w taki sposób, aby pozwalał sądowi na dokonanie weryfikacji zawartych w teście pytań pod kątem, czy odpowiadają one określonym prawem wymogom. Sąd administracyjny nie może być organem dokonującym oceny merytorycznej zawartości zadanego pytania. W tym bowiem zakresie poprawność przeprowadzonego egzaminu jest oceniana przez właściwy organ administracji publicznej, który wydaje decyzję administracyjną. W ramach tej decyzji organ powinien odnieść się i rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości zgłaszane przez uczestnika konkursu. Dlatego, ponownie rozpoznając sprawę, organ zrealizuje obowiązek przekonywującego uzasadnienia, opartego o zasady określone art. 107 § 3 k.p.a, iż pytanie to odpowiadało wymogom merytorycznym i formalnym.

Formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską może budzić uzasadnioną wątpliwość, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Należy podkreślić, iż dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu Skarżącemu brakowało jednego punktu, co czyni zasadnym uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem wskazane uchybienia mają wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd wyraża przekonanie, iż organ rozstrzygając sprawę ponownie uwzględni to, że pytania testowe na aplikację radcowską winny być rzeczywiście trudnym i wymagającym solidnej wiedzy testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta radcowskiego, ale zarazem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też przez judykaturę. Zdaniem Sądu kryteria naboru na aplikację, w tym zakres merytoryczny egzaminu konkursowego, powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 roku, II GSK 432/07 wskazał, iż "W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie NSA jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał trakcie aplikacji. Jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego".

W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie Sądu jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał w trakcie aplikacji. Jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. ust. 339 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 roku w sprawie II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Chodzi bowiem o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania.

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela. Zdaniem Sądu, w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając stronie skarżącej uwzględnienia jej zarzutów odnośnie 139 przyjął, iż nie może ona uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego. W rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 139, dlatego należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2009 r., jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się zarówno fakt, iż Skarżący uzyskał jeden punkt mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, jak i to, że zakwestionowane zostały dwa pytania: nr 139, jak i wcześniej omówione nr 100.

Pozostałe argumenty procesowe, aczkolwiek nie pozbawione racji, nie maja istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez uprzedniego umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Na gruncie rozpatrywanej sprawy podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy nie prowadził w niniejszej sprawie dodatkowego postępowania dowodowego. Uchwała Komisji Egzaminacyjnej była stronie doręczona, a w odwołaniu od niej skarżący podniósł szczegółowe zarzuty dotyczące poszczególnych pytań. W ocenie Sądu, brak powiadomienia strony o możliwości zapoznania się z aktami przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ przed wydaniem spornej decyzji materiał dowodowy nie był przez organ odwoławczy uzupełniany o dowody nieznane stronie.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.