Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1508/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Porczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak /spr./, Sędzia WSA Paweł Kowalski, Protokolant asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 7 kwietnia 2006 r. do organu egzekucyjnego - Urzędu Skarbowego w Z. wpłynął wniosek Prokuratora Prokuratury Okręgowej w C. o dokonanie zabezpieczenia na mieniu M. L. zamieszkałego w Z. Do wniosku wierzyciel załączył: 2 egzemplarze postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...], sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w C. z [...] sygn. akt [...] o nadaniu klauzuli wykonalności postanowieniu o zabezpieczeniu majątkowym oraz protokoły zajęcia mienia i oddania rzeczy na przechowanie z dnia 9 marca 2006 r.

W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wydał postanowienie, Nr [...], którym odmówił dokonania zabezpieczenia na majątku M. L., na podstawie przekazanych dokumentów dotyczących zabezpieczenia. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż Naczelnik jako organ musi działać w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na to, że Prokurator nie wydał zarządzenia zabezpieczenia, a do tego zabezpieczenie ma nastąpić w trybie art. 292 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), zgodnie z którym zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego, organem wykonującym postanowienie jest komornik sądowy, bo to on działa w trybie uregulowanym w tym kodeksie. Ponadto zgodnie z art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), jeżeli obowiązek którego dotyczy zarządzenie zabezpieczenia nie podlega zabezpieczeniu w trybie administracyjnym lub zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1tej ustawy, organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia. W związku z tym, że żaden z dokumentów przekazanych przez Prokuratora nie zawiera treści wymienionych w powyższym przepisie, to zabezpieczenie nie może nastąpić w trybie administracyjnym.

Powyższe postanowienie Prokurator Prokuratury Okręgowej w C. zaskarżył zażaleniem. W złożonym środku zaskarżenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie właściwości Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. do wykonania postanowienia z [...] o zabezpieczeniu na mieniu M. L. grożących mu kar grzywny i przepadku przedmiotów. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisu art. 179 § 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 1999 r.,Nr 83, poz. 930 ze zm.) i art. 157 § 1 zdanie pierwsze ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez bezzasadne uznanie, że urząd skarbowy nie jest organem właściwym do wykonania postanowienia Prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...], które zostało wydane w związku z zarzutem popełnienia przestępstwa skarbowego, określonego w art. 65 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. W myśl bowiem art. 179 § 2 Kodeksu karnego skarbowego organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe w sprawach o przestępstwa skarbowe jest właściwy miejscowo urząd skarbowy, t.j. Urząd Skarbowy w Z., do którego skierowano wniosek o dokonanie zabezpieczenia. Prokurator Okręgowy w C. podniósł również, iż stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami dotyczącymi sposobu postępowania w sprawach o zabezpieczenie majątkowe, bowiem postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe toczy się na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu postępowania karnego, o czym stanowi art. 113 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Zasada ta odnosi się również do instytucji zabezpieczenia majątkowego, co oznacza, że prokurator wydaje postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym w oparciu o przepisy zawarte w rozdziale 32 Kodeksu postępowania karnego. Na podstawie tych przepisów oraz § 170 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. - Regulamin urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz.U. Nr 38, poz. 163 ze zm.), prokurator po wydaniu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym jest zobowiązany do wystąpienia do sądu z wnioskiem o nadanie postanowieniu klauzuli wykonalności. Zdaniem Prokuratora żaden przepis na tym etapie postępowania nie nakłada na prokuratora obowiązku wydania dodatkowego orzeczenia w postaci zarządzenia, o którym mowa w art. 156 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaś urzędy skarbowe dokonują zabezpieczenia w oparciu o przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż na ten tryb wskazuje art. 179 § 1 i 180 § 1 Kodeksu karnego skarbowego oraz art. 27 Kodeksu karnego wykonawczego. Postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym zaopatrzone w klauzulę wykonalności "zastępuje" zarządzenie, o którym mowa w art. 156 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu złożonego zażalenia, wydał postanowienie z dnia [...] Nr [...], w którym utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż stosownie do art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości właściwemu urzędowi skarbowemu. Zlecenie takiego wykonania ma charakter fakultatywny, gdyż to prokurator decyduje, czy zleci wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu naczelnikowi urzędu skarbowego, czy też komornikowi sądowemu. Wobec tego, że Prokurator Prokuratury Okręgowej w C. wydał w dniu [...] postanowienie, którym zabezpieczono zarówno karę grzywny w wysokości 500.000 złotych, jak i przepadek przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa, w niniejszej sprawie znalazł zastosowanie wskazany wyżej przepis i w związku z tym Prokurator przekazał wykonanie wyżej wymienionego postanowienia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Z.. Jednak zdaniem organu odwoławczego, zlecając wykonanie takiego postanowienia organowi administracyjnemu, prokurator decyduje, że zabezpieczenie będzie dokonywane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zastosowanie natomiast trybu określonego przepisami tej ustawy, oznacza konieczność respektowania postanowień działu IV powołanej ustawy, regulującego postępowanie zabezpieczające, a więc m.in. art. 155a, zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. W świetle powyższego Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się ze stanowiskiem strony, iż żaden przepis nie nakłada na prokuratora występującego w postępowaniu zabezpieczającym w charakterze wierzyciela obowiązku wydania zarządzenia zabezpieczenia, które nie jest orzeczeniem i że postanowienie o zabezpieczeniu zastępuje zarządzenie zabezpieczenia. Wydane bowiem przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w C. postanowienie z [...] nie zawiera wszystkich danych, o których mowa w art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dlatego też zdaniem organu odwoławczego słusznie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił dokonania zabezpieczenia na podstawie dokumentów załączonych do powyższego wniosku z dnia 4 kwietnia 2006 r. Zgodnie bowiem z art. 157 § 1 powołanej ustawy, jeżeli zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1, organ nie przystępuje do zabezpieczenia.

Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Prokurator Okręgowy w C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 170 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 170 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez niesłuszne uznanie, że prokurator przekazując urzędowi skarbowemu do wykonania postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zobowiązany jest do wydania dodatkowego zarządzenia o zabezpieczeniu, zgodnie z art. 156 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wskazując na powyższe uchybienia autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż w przypadku realizacji postanowień o zabezpieczeniu majątkowym mają zastosowanie przepisy szczególne, o czym stanowi art. 170 wyżej wymienionej ustawy. Przepisami takimi są Kodeks postępowania karnego, ustawa o prokuraturze oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. W § 170 Regulaminu wskazana została procedura związana z przekazaniem przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Z przepisu tego wynika, że prokurator zobligowany jest do wystąpienia do sądu o nadanie postanowieniu klauzuli wykonalności, następnie do przesłania do organu egzekucyjnego, a w piśmie przewodnim do wskazania mienia podejrzanego ujawnionego w toku postępowania przygotowawczego i miejsca, w którym się ono znajduje, a w przypadku dokonania tymczasowego zajęcia mienia przez Policje, do dołączenia jednego egzemplarza protokołu zajęcia. Żadne inne wymogi nie są wskazane, a spełnienie powyższych stanowi podstawę podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Stanowisko takie podzielił również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach wydanych w dniu 2 czerwca 2006 r. w sprawach o Sygn. akt: I SA/GL 1894/05 i I SA/GL 1895/05.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy II instancji podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność wykonania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji postanowienia Prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym. Zdaniem organu egzekucyjnego, brak zarządzenia zabezpieczenia o treści określonej w art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowi podstawę do odmowy zabezpieczenia. Stanowisko to jest podważane w skardze przez Prokuratora Okręgowego w C.. W powyższym sporze racje należy przyznać skarżącemu.

Jak wynika z postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...], wydanym przez Prokuratora Okręgowego w C., sygn. akt [...], orzeczenie wydano w sprawie przeciwko osobie podejrzanej o przestępstwo skarbowe z art. 65 § 1 kodeksu karnego skarbowego, popełnione na szkodę Skarbu Państwa. Orzeczono zabezpieczenie na mieniu podejrzanego M. L. grożącej mu kary grzywny w wysokości 500.000 zł. oraz przepadku przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa. Zgodnie z art. 179 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy, chyba że kodeks stanowi inaczej. Zatem z tego unormowania wynika, że organem właściwym jest naczelnik urzędu skarbowego. W związku z tym zabezpieczenie następuje w trybie administracyjnym. Zresztą Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., w zaskarżonym postanowieniu nie kwestionuje właściwości organu egzekucyjnego do dokonania przedmiotowego zabezpieczenia. Powołuje się w tym zakresie na unormowanie zawarte w art. 195a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 (to jest urzędowi skarbowemu).

Organ odwoławczy, nie kwestionując dopuszczalności zabezpieczenia w trybie administracyjnym, wskazuje, że wbrew treści art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel, a więc prokurator, nie złożył zarządzenia zabezpieczenia, o treści wskazanej w art. 156 powyższej ustawy. Konsekwencją braku tego zarządzenia, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, powinno być postanowienie o odmowie zabezpieczenia, wydane na podstawie art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stanowisko powyższe nie jest trafne. Racje ma bowiem skarżący, że do wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym mają zastosowanie przepisy szczególne. Trzeba bowiem podkreślić, że postępowanie prokuratora w zakresie postępowania zabezpieczającego regulowane są przez takie akty prawne jak Kodeks karny skarbowy, Kodeks karny wykonawczy, czy też wreszcie Kodeks postępowania karnego. Stosownie do treści art. 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia. Zatem obowiązujące prokuratora przepisy nakładają na niego jedynie obowiązek wydania postanowienia, a nie jak tego domaga się organ egzekucyjny zarządzenia zabezpieczenia. Dalsze czynności prokuratora w zakresie zabezpieczenia mienia precyzyjnie reguluje wskazane w skardze rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 11 kwietnia 1992 r. regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Zgodnie bowiem z § 170 ust. 1 prokurator po wydaniu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym występuje z wnioskiem do sądu właściwego do rozpoznania zażalenia na to postanowienie (art. 293 § 2 k.p.k.) o nadanie postanowieniu klauzuli wykonalności. Z kolei z ustępu 3 wynika, że przesyłając organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym do wykonania, prokurator w piśmie przewodnim wskazuje mienie podejrzanego ujawnione w toku postępowania przygotowawczego i miejsce, w którym ono się znajduje.

Zatem uwzględniając powyższe unormowania prokurator nie miał podstawy prawnej do wydania zarządzenia zabezpieczenia. Jak więc pogodzić ten stan prawny z regulacją zawartą w art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji, który wymaga od wierzyciela złożenia wniosku i zarządzenia zabezpieczenia, a także z dyspozycją art. 157 § 1 powyższej ustawy, który to przepis daje podstawy do odmowy zabezpieczenia w razie braku wspomnianego zarządzenia. Rozwiązanie tej sytuacji, jak trafnie wskazuje autor skargi, należy szukać w treści art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższy przepis stanowi, że pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia prokuratora, sądu, organów administracji celnej lub organów kontroli administracji publicznej o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek. Wprawdzie wykładnia gramatyczna i systemowa może wywoływać wątpliwości w zakresie aktualności tej normy prawnej. Przepis ten bowiem jest umiejscowiony w dziale V zatytułowanym "przepisy wprowadzające i końcowe". Zatem można by było wyciągnąć wniosek, że zawiera regulacje odnoszące się do stanu prawnego z chwili wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tezie tej przeczy ewolucja tego przepisu. Według pierwotnego brzmienia art. 170 stanowił, że pozostają w mocy przepisy art. 60 i 77 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227). Jednakże art. 168 § 2 ustawy w pierwotnym brzmieniu stanowił, iż pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych o zabezpieczeniu w drodze egzekucji administracyjnej, na podstawie postanowienia prokuratora, sądu, organu administracji finansowej, administracji celnej lub organów kontroli i rewizji finansowej, w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem przestępczym w mieniu społecznym, grożącej kary grzywny, innych świadczeń pieniężnych lub przepadku majątku. Aktualna treść przepisu art. 170 § 1 została nadana ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368) i obowiązuje od dnia 30 listopada 2001 r.

Uwzględniając powyższe uregulowania można postawić tezę, że ustawodawca konsekwentnie podtrzymuje stan prawny, zgodnie z którym w zakresie zabezpieczenia majątkowego, dokonywanego na podstawie orzeczenia między innymi prokuratora, mają zastosowanie przepisy szczególne. W związku z powyższym prokurator nie ma obowiązku wydawania zarządzenia zabezpieczenia. Postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym, wydane na podstawie art. 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego, pełni w postępowaniu egzekucyjnym w administracji funkcję zarządzenia zabezpieczenia z art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odmienne stanowisko, prezentowane w zaskarżonym postanowieniu, doprowadziłoby do sytuacji, że pomimo wyraźnej dyspozycji przepisy art. 179 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, wydane przez prokuratora nie mogłoby być nigdy wykonane przez naczelnika urzędu skarbowego.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.