Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 68/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 8, art. 101 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta O. a Burmistrzem Gminy i Miasta M. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. M. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Gminy i Miasta M. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta O., na podstawie art. 22 § 1 pkt 1, § 3 pkt 2 kpa oraz art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej ppsa, wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta O. a Burmistrzem Miasta i Gminy M. w sprawie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku K. M. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z 8 grudnia 2020 r. K. M. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności. W piśmie tym wskazał, że jest osobą bezdomną, przebywającą na działce przy ul. [...] w O., natomiast jego ostatni stały meldunek był w Gminie M., miejscowość P. Wskazał również, że od 10 lat jest wymeldowany z powyższego adresu. Zawiadomieniem o przekazaniu podania o pomoc finansową Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M. przekazał omawiany wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. argumentując, że strona koncentruje swoje czynności życiowe na terenie O., zamieszkując i prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. M.

W dniu 4 stycznia 2021 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. przeprowadził z K. M. rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że wnioskodawca jest żonaty, nie prowadzi jednak wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, która też jest osobą bezdomną i przebywa wraz ze swoim mężem w altance na ogródkach działkowych. Fakt przebywania wnioskodawcy wraz z żoną w altance na ogródkach działkowych, znajdujących się przy ul. [...] w O., został potwierdzony w wyniku oględzin - wizji lokalnej dokonanej przez dwóch pracowników socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. - Ośrodka Interwencji Kryzysowej (OIK), co zostało udokumentowane w formie notatki służbowej z 31 grudnia 2020 r.

W celu wyjaśnienia statusu prawnego altany na ogródkach działkowych, w której przebywa wnioskodawca, MOPR w O. uzyskał odpowiedź z Urzędu Miasta O. - Wydział Gospodarki Nieruchomościami, że żona wnioskodawcy – D. M. - dzierżawi od Miasta O. część działki gminnej nr [...] ark. mapy [...] obręb P., z przeznaczeniem pod uprawę warzyw. W piśmie tym wskazano, że Prezydent Miasta O. pismem z 6 maja 2011 r. wyraził zgodę na pozostawienie prowizorycznego ogrodzenia zabezpieczającego dzierżawiony grunt oraz budowli związanej z użytkowaniem przedmiotowej działki. W przedmiotowym piśmie wyraźnie wskazano, że "budowla ta nie jest budynkiem mieszkalnym".

We wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość uznano za bezsporne, że K. M. jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 8 tej ustawy osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Z wniosku strony, kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, oświadczeń strony oraz jego żony i pism właściwych instytucji wynika, że K. M. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż lokalem takim nie jest altana posadowiona na ogródkach działkowych. W piśmie Urzędu Miasta O. - Wydziału Gospodarki Nieruchomościami wyraźnie wskazano, że przedmiotowa altana jest budowlą związaną z użytkowaniem przedmiotowej działki oraz że "budowla ta nie jest budynkiem mieszkalnym". Ponadto K. M. jest osobą niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, gdyż w swoim wniosku o udzielenie pomocy wyraźnie wskazał, że od 10 lat jest wymeldowany ze swojego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, w miejscowości P.

Stosownie do art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, w związku z czym Prezydent Miasta O. wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy M. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku K. M. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy i Miasta M. wniósł o jego oddalenie, ewentualnie o wskazanie Prezydenta Miasta O. jako właściwego do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu odpowiedzi organ stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że K. M. od kilkunastu lat nie zamieszkuje na terenie Gminy M. Do niedawna (lipiec 2020 r.) był jeszcze zatrudniony w firmie wodociągowo-kanalizacyjnej. Musiał więc wskazywać jakiś adres zamieszkania choćby dla celów podatkowych czy pracowniczych. Nie poczyniono żadnych ustaleń w tym zakresie. Tak samo jak co do charakteru lokalu, w którym zamieszkuje razem z żoną. W przeprowadzonym (jedynie telefonicznie) wywiadzie oraz we wniosku o rozstrzygniecie sporu, używa się określenia "altanka" dla określenia pomieszczenia, w którym zamieszkuje K. M. z żoną. Altanka, to lekka budowla, często ażurowa, stawiana w ogrodzie, często ozdobna, również niewielki plac zacieniony przez krąg drzew. Ma za zadanie chronić jedynie przed deszczem i słońcem, to miejsce spotkań i odpoczynku. Tymczasem z informacji od Prezydenta O. wynika, że pomieszczenie znajduje się na działce o powierzchni ok. [...] m², ogrodzonym, wydzierżawianym D. M. od 2011 r. Nie wskazano jaką powierzchnię ma budynek znajdujący się na tej działce i czy ma on charakter całoroczny. Z pewnością nie jest altaną, skoro jest ogrzewany i służy całorocznie do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych rodziny. Pracownik socjalny nie widział nawet z zewnątrz lokalu zajmowanego przez K. M., więc posługiwanie się w opisie jego miejsca zamieszkania określeniem altanka świadczy o braku podstawowych ustaleń w sprawie. Co najmniej dziwnym jest fakt wydzierżawiania przez miasto O. działki "pod uprawę warzyw" osobie nie zameldowanej na terenie tej gminy. Nie wyjaśniono, czy płacony jest czynsz dzierżawny i podatek od nieruchomości od przedmiotowej działki, w jakiej wysokości. Nie poproszono o przedstawienie umowy dzierżawy na tę działkę, która rozwiewałaby wątpliwości co do charakteru zamieszkiwania na niej rodziny M. Ma to znaczenie dla ustalenia tytułu prawnego do zamieszkiwania tam K. M., a tym samym do ustalenia czy rzeczywiście jest osobą bezdomną, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 28¹ kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego oraz do każdego mieszkania, mogącego zaspokajać potrzeby mieszkaniowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość między Prezydentem Miasta O. a Burmistrzem Miasta i Gminy M., bowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe do rozpoznania wniosku K. M. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie jest to, czy wnioskujący o świadczenia z pomocy społecznej K. M. jest osobą bezdomną. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Natomiast art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

Ze stanu faktycznego sprawy, przedstawionego przez organy, wynika że altana, w której przebywa K. M. nie stanowi lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Lokalem mieszkalnym wedle przytoczonego przepisu jest bowiem lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

W ocenie Sądu zostało dostatecznie uprawdopodobnione, że altana na ogródkach działkowych, w której przebywa K. M., nie jest lokalem mieszkalnym w normatywnym znaczeniu tego pojęcia zawartym w przepisach o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, dlatego należy uznać, że K. M. jest osobą bezdomną.

W sprawie zostało również ustalone, że K. M. nie posiada aktualnego adresu zameldowania na pobyt stały lub czasowy. Natomiast ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały była gmina M.

Organem właściwym do rozpoznania wniosku K. M. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności, zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jest zatem Burmistrz Gminy i Miasta M., jako organ właściwej miejscowo gminy ostatniego miejsca zameldowania K. M. na pobyt stały.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.