Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 458/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 26 lipca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2019 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzją własną z [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w łącznej kwocie 14 878,00 zł, w tym z tytułu: odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność za okres luty – październik 2005 r., grudzień 2005 r. – wrzesień 2006 r. w kwocie 11 230,00 zł; odsetek za zwłokę na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność za okres luty – październik 2005 r., grudzień 2005 r. – wrzesień 2006 r. w kwocie 3 648,00 zł.

Organ administracji w uzasadnieniu wskazał, że we wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych od składek na ubezpieczenia społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne z 8 czerwca 2016 r. skarżący powołał się na uzasadniony interes zobowiązanego, a mianowicie przewlekłą chorobę i pogorszającą się sytuacji rodzinną i finansową uniemożliwiającą regulowanie należności odsetkowych. Skarżący wniósł o rozłożenie na raty kwoty należności głównych za składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Deklarował spłatę zobowiązań w 32 ratach w wysokości 400,00 zł bez doliczania do układu ratalnego odsetek od zadłużenia liczonych na dzień złożenia wniosku oraz opłaty prolongacyjnej.

Decyzją z [...]sierpnia 2016 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]grudnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie przepisów stanowiących podstawę umorzenia należności z tytuły składek poprzez błędne ich zastosowanie oraz interpretację i pominięcie ważnego interesu zobowiązanego.

Wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 222/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z [...]sierpnia 2016 r. i [...] grudnia 2016 r.

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący uzasadnił zignorowaniem przez organ administracji niektórych wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 czerwca 2017 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 222/17, a mianowicie naruszenie zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, która nie może być dowolna, lecz oparta o zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, jak również zgodna z przepisami prawa. Skarżący wskazał, że w decyzji z [...] nie uwzględniono faktu przewlekłej choroby, która pozbawia go możliwości uzyskania dochodu z przeznaczeniem na spłatę całego zadłużenia. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez uznanie tylko interesu społecznego i pominięcie interesu zobowiązanego, poprzez brak zebrania i wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego, brak prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego, ocenę wybiórczych elementów mających uzasadnić tezę o braku spełnienia jednej z przesłanek umorzenia – interesu społecznego, jak również poprzez nieuzasadnioną zwłokę w terminowym rozpatrzeniu sprawy.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek naliczonych od nieopłaconych składek.

Organ administracji uznał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję z [...]lutego 2018 r. skarżący zarzucił zignorowanie przez organ administracji niektórych wskazań zawartych w wyroku z 14 czerwca 2017 r. Wskazał, że organ administracji naruszył art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez nieuwzględnienie faktu przewlekłej choroby, pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę całego zadłużenia.

Wyrokiem z 12 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 371/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję.

29 września 2018 r. do organu administracji wpłynęło pismo, w który skarżący w całości podtrzymał wniosek o umorzenie odsetek od zaległości składkowych.

Organ administracji nie znajdując podstaw do zmiany decyzji z [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 26 listopada 2018 r. wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości 2 832,00 zł brutto (do wypłaty 2 333,19 zł). Żona nie osiąga dochodów. Skarżący zadeklarował stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości: 653,00 zł opłaty eksploatacyjne, 212,00 zł koszty leczenia, 419,00 zł rata układu ratalnego. Strona nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz innych form pomocy. Nie osiąga dochodów z innych źródeł.

W ocenie organu administracji w niniejszej sprawie nie wystąpiły określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek. W stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w sprawie. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie strony jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust 3 pkt 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w tym przypadku. W toku postępowania ustalono występowanie następców prawnych. Zobowiązania z tytułu składek częściowo dotyczą okresu sprzed 18 stycznia 2006 r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, ponieważ stosownie do art. 29 § 2 pkt 1 o.p. skutki prawne wyłączenia majątkowego nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólnoty. Wobec czego nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

W ocenie organu administracji, skarżący osiąga dochód w wysokości 2 333,19 zł netto. Ponosi wydatki związane z opłatą eksploatacyjną w wysokości 653,00 zł, koszty leczenia 212,00 zł oraz ratę układu ratalnego w wysokości 419,00 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są nadzwyczajne czy nieprzewidywalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która podnosi koszty związane z utrzymaniem. Brak jest informacji o zaległościach z tego tytułu. Skarżący spłaca zobowiązania z tytułu niezapłaconych składek w układzie ratalnym w wysokości 419,00 zł miesięcznie. Sukcesywna spłata zobowiązania może prowadzić do wniosku, że skarżący powinien uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które po spłacie i przeliczeniu okresu składkowego zwiększą kwotę pobieranego przez niego świadczenia emerytalnego. Bardzo ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które po spłacie zobowiązania za okres od 2005 do 2006 r., będzie po przeliczeniu okresu składkowego proporcjonalnie powiększone. W sprawie nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a przewlekła choroba nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Od 29 sierpnia 2016 r. spłaca zadłużenie w formie układu ratalnego. Nie wykazał, by sytuacja finansowa skutkowała powstaniem zadłużenia z innego tytułu. Obowiązek spłaty zaległych składek, nie oznacza że muszą być one uregulowane jednorazowo. U.s.u.s. przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. W ramach udzielonej ulgi istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania. Zdaniem organu administracji, na podstawie dokumentów i oświadczeń uzyskanych od skarżącego nie można ocenić, czy jego żona, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, nie może podjąć pracy zarobkowej, np. ze względu na zły stan zdrowia, konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny czy inne uwarunkowania osobiste i osiągać dochodu, który pokryje wspólnie ponoszone koszty. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Jeżeli organ dostrzega możliwość wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych za przedwczesne. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Należności z tytułu składek mają publicznoprawny charakter. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako organ stojący na straży interesu publicznego, nie może umarzać należnych odsetek od niezapłaconych zaległości składkowych. Korzystanie z systemu ubezpieczeń społecznych poprzez pobieranie świadczenia długoterminowego (w przypadku skarżącego świadczenia emerytalnego), do której prawo uzależnione jest od posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), a kwota umorzonych składek nie podlega wliczeniu do podstawy obliczenia emerytury, o której mowa w art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czy z ubezpieczenia zdrowotnego, np. przez leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia przy jednoczesnym nieuregulowaniu zaległości w odprowadzaniu składek i należnych odsetek za zwłokę, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych. Strona korzysta ze świadczeń, lecz poprzez zaległości i chęć umorzenia należnych odsetek nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali.

W skardze na powyższą decyzję M.B. wniósł o jej uchylenie i zobowiązanie organu administracji do wydania w ciągu 1 miesiąca decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okres: luty – październik 2005 r., grudzień 2005 r. – wrzesień 2006 r. oraz zasądzenie od organu administracji na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., poprzez dokonywanie kontroli administracyjnej decyzji z [...], która została wyeliminowana z obrotu prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który 12 czerwca 2018 r. wydał wyrok uchylający decyzję z [...] lutego 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...], zamiast zgodnie ze wskazaniami prawnymi zawartymi w powyższym wyroku rozpoznać sprawę od samego początku wydając nową decyzję administracyjną;

2. naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 czerwca 2017 r. w sprawie III SA/Łd 222/17, a mianowicie braku prawidłowych ustaleń stanu faktycznego poprzez logiczną analizę zebranego materiału dowodowego w zestawieniu z sytuacją zdrowotną i materialną skarżącego i jego rodziny, a także braku realnej oceny, czy odmowa umorzenia odsetek od zaległości składkowych nie jest sprzeczna z interesem publicznym i czy pociąga ona za sobą całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 1 i ust 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez nieuwzględnienie faktu przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę całego zadłużenia;

4. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności:

- art. 7 k.p.a. poprzez sprowadzenie przez organ rentowy decyzji uznaniowej jedynie do kryterium interesu społecznego, a zupełne pominięcie słusznego interesu zobowiązanego;

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wnikliwego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- art. 80 k.p.a. poprzez brak prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego, a jedynie jego wybiórczych elementów mających potwierdzić jedynie tezę o braku spełnienia jednej z przesłanek umorzenia – interesu społecznego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia odsetek od składek skarżącego była już dwukrotnie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017r. w sprawie III SA/Łd 222/17 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy ponownie odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego i decyzja została zaskarżona do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018r. w spr. III SA/Łd 371/18 WSA w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję.

W tym, ostatnim wyroku sąd stwierdził, że organ nie przeprowadził postępowania zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku o sygn. III SA/Łd 222/17, bowiem nie zebrał całego materiału dowodowego i nie dokonał jego wyczerpującej oceny. Zdaniem sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest powierzchowne i ogólnikowe. Organ nie ustalił w sposób wnikliwy sytuacji, w której znajduje się skarżący i jego małżonka, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie sądu brak jest rozważań organu odnoszących się do osiąganych przez skarżącego dochodów w postaci świadczenia rentowego i wynagrodzenia z tytułu pracy w zestawieniu z wydatkami związanymi z bieżącą egzystencją oraz środków, które pozostają skarżącemu na spłatę ewentualnych rat z tytułu niezapłaconych składek oraz należności wynikającej z odsetek. Organ, co prawda uznał, że w stosunku do skarżącego zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednak uznał, że nie zostało wykazane, że spłata należności w dłuższym okresie doprowadzi skarżącego do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że M. B. od ponad roku spłaca zadłużenie w formie układu ratalnego i nie wykazał, by jego sytuacja finansowa skutkowała powstaniem zadłużenia. Zdaniem sądu, skoro organ uznał, że skarżący spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to powinien szczegółowo uzasadnić, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., dlaczego względy uznania administracyjnego zadecydowały o odmowie umorzenia zaległości. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie takiego uzasadnienia zabrakło. Powołanie się jedynie na okoliczność regularnej spłaty należności z tytułu zawarcia układu ratalnego nie spełnia wymogów wyczerpującego uzasadnienia. Także wskazanie przez organ, że w przypadku pogorszenia sytuacji M.B. ma możliwość złożenia wniosku o zmianę układu ratalnego również nie stanowi o tym, że organ wyczerpująco zbadał sytuację skarżącego, bowiem jest to zalecenie, które skarżący może wykorzystać w przyszłości. Z jednej strony ZUS uznaje spełnienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a z drugiej strony nie wykazuje w treści zaskarżonej decyzji, jak skarżący i jego małżonka mają się utrzymać w dwójkę z kwoty która pozostaje im do dyspozycji tj. około 850 zł na miesiąc. Organ nie wziął pod uwagę okoliczności, że chociażby żywność oraz leki drożeją, a M.B. i jego małżonka nie są osobami młodymi. ZUS całkowicie pominął okoliczność, że skarżący w piśmie z dnia 18 września 2017 r. wnosił o zmniejszenie wysokości miesięcznej raty z tytułu spłaty należności w układzie ratalnym do poziomu około 30 złotych. Zdaniem sądu okoliczność ta może świadczyć o tym, że skarżący nie jest w stanie spłacać raty w dotychczasowej wysokości, bowiem brakuje mu środków na bieżącą egzystencję. Organ nie przeanalizował, czy kwota, która pozostaje M.B. i jego małżonce pozwala na zabezpieczenie ich potrzeb życiowych, a takie zalecenie znalazło się w uzasadnieniu wyroku o sygn. III SA/Łd 222/17. W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak wyjaśnienia powyższych kwestii – przy pobieżnej ocenie stanu faktycznego – oznacza, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności. W ocenie sądu ZUS nie wykazał także, że nie zachodzi przesłanka z § 3 ust.1 pkt.3 rozporządzenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokonać analizy sytuacji skarżącego, ustalić czy dochód jego rodziny zapewnia minimum egzystencji jego rodzinie. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie. Organ powinien także wziąć pod uwagę, że skarżący wnosi o umorzenie należności z tytułu odsetek i deklaruje chęć spłaty należności głównej z tytułu niezapłaconych składek w formie układu ratalnego.

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w spr. III SA/Łd 371/18.

W ocenie sądu organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję nie zebrał całego materiału dowodowego ani nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności składkowych określonych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie III SA/Łd 371/18 organ rentowy, celem wyjaśnienia sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, przeprowadził w zasadzie tylko jedną czynność a mianowicie wezwał M.B. do złożenia formularza oświadczenia o jego stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Takie oświadczenie zostało złożone w dniu 26 listopada 2018r. i wynika z niego, że skarżący mieszka razem z żoną i prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę w wysokości 2832 zł brutto i 2333,19 zł netto. Żona nie posiada żadnych dochodów. Stałe miesięczne opłaty (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel i.t.p.) to 653 zł oraz wydatki na leki – 212 zł. Nadto skarżący spłaca ratalnie co miesiąc zaległe składki w wysokości 419 zł.

Łączne miesięczne dochody skarżącego wynoszą zatem 2333,19 zł zaś stałe miesięczne opłaty to kwota 1284 zł. Różnica pomiędzy dochodami a wydatkami to suma 1049,19 zł (2333,19 zł – 1284 zł). Organ rentowy nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej rodziny M.B. Nie porównał wysokości dochodów z wielkością wydatków i nie wyjaśnił czy różnica pomiędzy oboma wielkościami pozwoli skarżącemu na opłacenie odsetek od zaległych składek bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tym zakresie.

Aby dokonać rzetelnej sytuacji materialnej wnioskodawcy należy przede wszystkim podać minimum socjalne w gospodarstwie domowym strony a następnie porównać je do dochodów osiąganych przez stronę. W niniejszej sprawie organ administracji nie podał jakie jest minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie domowym i nie porównał tego minimum do dochodów osiąganych przez skarżącego. Dopiero takie porównanie pozwala rzetelnie ocenić czy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Wspomnieć tylko należy, iż w innych sprawach toczących się w tutejszym sądzie, których przedmiotem jest umorzenie zadłużenia składkowego, organ rentowy prawie zawsze podaje wysokość minimum socjalnego co pozwala zobrazować sytuację materialną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie taka informacja o minimum socjalnym nie została podana.

Przy rozpoznaniu każdego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w tej kwestii. Z uzasadnienia nie wynika nawet czy organ uznał, że jest bądź nie jest spełniona przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Uzasadnienie w części dotyczącej sytuacji materialnej skarżącego jest lakoniczne. Podano w nim dane dotyczące dochodów i wydatków wskazanych w oświadczeniu M.B. z 26 listopada 2018r. bez wnikliwej ich analizy lecz nie zajęto stanowiska co do tego czy spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu lecz nie może się domyślać jakie stanowisko zajął organ rentowy co do istnienia bądź nieistnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt.1. Okoliczność czy w stosunku do skarżącego spełniona została wymieniona przesłanka ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem gdyby uznać, że przesłanka ta nie została spełniona to oznacza, że nie można umorzyć zaległości składkowej z przyczyny określonej w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia. Spełnienie zaś tej przesłanki nie oznacza automatycznie konieczności umorzenia zaległości składkowych. Mimo takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji nie podano żadnych istotnych okoliczności wskazujących, że ważny interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Za taką okoliczność nie można uznać faktu, że skarżący spłaca ratalnie co miesiąc zaległe składki w kwocie 419 zł. Wymieniona okoliczność nie może automatycznie przemawiać przeciwko uwzględnieniu wniosku strony. Sąd nie podzielił poglądu organu rentowego, że skoro skarżący spłaca ratalnie same składki to może także w taki sam sposób spłacać odsetki od tych składek. Ratalna spłata zaległych składek nie jest negatywną przesłanką dla możliwości umorzenia zaległych odsetek od tych składek bo nic takiego nie wynika z obowiązujących w tym zakresie przepisów. Fakt dobrowolnej spłaty zaległych składek świadczy o tym, że skarżący chce spłacić zadłużenie w tym zakresie co wpływa na jego obecną sytuację materialną i sytuację tę należy uwzględnić przy rozpoznaniu wniosku strony. Innymi słowy organ rentowy winien wziąć pod uwagę to czy w świetle sytuacji materialnej strony (po uwzględnieniu spłacanych rat zaległych składek) opłacenie odsetek od składek nie pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie ocena tak nie została dokonana w dostatecznym stopniu.

W niniejszej sprawie nie została także wyjaśniona sytuacja żony skarżącego. Z oświadczenia M.B. z 26 listopada 2018r. wynika, że jego żona ma 64 lata i nie posiada żadnych dochodów. Skarżący nie wyjaśnił jednak czy i ewentualnie dlaczego żona nie pracuje, czy jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz czy i ewentualnie dlaczego nie pobiera emerytury. Faktem jest, że wszelkie informacje dotyczące wymienionych kwestii posiada jedynie strona. Nie oznacza to jednak, że organ rentowy winien być bezczynny w gromadzeniu materiału dowodowego. W sytuacji gdy organ widzi potrzebę uzupełnienia tego materiału (np. wyjaśnienia sytuacji żony wnioskodawcy) to winien wezwać stronę do złożenia takich uzupełniających wyjaśnień. W niniejszej sprawie organ administracji nie podjął jednak żadnych działań mających na celu wyjaśnienie sytuacji materialnej i zdrowotnej żony skarżącego a wyjaśnienie tej sytuacji również ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W przekonaniu sądu organ administracji nie uwzględnił także w dostatecznym stopniu sytuacji zdrowotnej M.B. Skarżący jest osobą w podeszłym wieku (ma 66 lat) i jest schorowany. W 2004r. miał zawał serca, w styczniu 2015r. udar mózgu niedokrwienny a w lipcu 2015r. operację z powodu tętniaka aorty wstępującej. Ma chorobę wieńcową, niewydolność serca i miażdżycę uogólnioną. Z uwagi na szereg wymienionych schorzeń oraz podeszły wiek ma bardzo ograniczoną możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Okoliczności tej organ rentowy nie wziął pod uwagę w dostatecznym stopniu.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ administracji odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego gdyż umorzenie byłoby przedwczesne skoro organ dostrzega możliwość wyegzekwowania długu obecnie czy też w dalszej perspektywie czasowej. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach obowiązkiem organu jest dokonanie oceny czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. Taka ocena w niniejszej sprawie nie została przeprowadzona. ZUS nie ocenił czy kwota jaką dysponuje rodzina skarżącego po dokonaniu wszystkich wymaganych opłat nie stanowi zagrożenia dla jego egzystencji w świetle sytuacji zdrowotnej i rodzinnej z uwzględnieniem obowiązującego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Skoro ocena taka nie została przeprowadzona to brak jest podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie odsetek od zaległych składek.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 371/18. Nie ustalono dokładnie stanu faktycznego ani nie dokonano wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącego. W szczególności nie porównano dochodu M.B. z wysokością minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa domowego ani nie odniesiono się do wysokości dochodu strony w zestawieniu z istniejącymi wydatkami oraz do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji rodziny M.B. Stanowi to to naruszenie art.7, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny pływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 371/18. Należy dokładnie wyjaśnić sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną rodziny skarżącego, ustalić jaka jest wysokość minimum socjalnego w dwuosobowym gospodarstwie domowym a następnie należy dokonać ponownej oceny zebranego materiału dowodowego (w razie konieczności należy go uzupełnić) a w szczególności sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego z uwzględnieniem jego dochodów oraz wielkości jego wydatków w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony. Po wnikliwej analizie całego materiału dowodowego należy wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

k.ż.