Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3424/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1-3, art. 6c
journal: Dz.U. 2016 poz 744
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki
article: art. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2495
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek  organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie  ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2018 r. sygn. akt II SA/Po 225/18 w sprawie ze skargi Gminy T. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie zmiany nazwy ulicy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od Gminy T. na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 września 2018 r. sygn. akt II SA/Po 225/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżone przez Gminę T. zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie zmiany nazwy ulicy.

Sąd pierwszej instancji kontrolując powyższe zarządzenie uznał, że skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego zarządzenia stanowił art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publiczne j oraz pomniki (Dz. U. z 2016 r. poz. 744, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "ustawą dekomunizacyjną", zgodnie z tym przepisem w przypadku niewykonania obowiązku objętego tą ustawą wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1 ustawy dekomunizacyjnej.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że regulacje ustawy dekomunizacyjnej mają charakter wyjątkowy ograniczający ustawowe, wyłączne uprawnienie samorządu gminnego do nadawania i zmian nazw ulic. Sąd podkreśli, że jest to uprawnienie szczególnie ważne, należące do zadań gminy związanych z zarządzaniem szeroko rozumianą przestrzenią w obrębie terytorium gminy. Nazewnictwo ulic, placów wiąże się bezpośrednio z tożsamością wspólnoty gminnej, która ma prawo poprzez swe demokratycznie wybrane organy swobodnie dokonywać wyboru ich nazw i patronów zgodnie z oczekiwaniami członków tej wspólnoty. Granice tej swobody wyznacza jednak prawo, a działanie w celu propagowania ustrojów totalitarnych wykracza poza te granice.

Skoro bezpośrednia daleko idąca ingerencja organu nadzoru w sferę wyłącznych, szczególnie istotnych kompetencji samorządu gminnego może mieć charakter jedynie wyjątkowy, to zgodnie z podstawowymi zasadami wykładni prawa, przepisy ustawy będącej podstawą dla takiej ingerencji muszą być interpretowane ściśle, przy uwzględnieniu jasno określonego celu ustawy, którym jest wyeliminowanie zjawiska "propagowania komunizmu".

Sąd pierwszej instancji uznał, że należy ściśle interpretować pojęcie "dat symbolizujących komunizm" mające zasadnicze znaczenie dla stosowania ustawy. Chodzi przy tym o takie daty, których użycie prowadziłoby do propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego. Aby daną datę można było uznać za symbolizującą określony system polityczny musi zostać niewątpliwie wykazane, że jej symboliczny charakter znajduje odzwierciedlenie w odbiorze społecznym w ten sposób, że jednoznacznie kojarzy się społeczeństwu z tym systemem. Dopóki data nie stanowi powszechnie rozpoznawalnego przez członków wspólnoty gminnej "znaku", "uosobienia" idei lub praktyki komunizmu lub innego ustroju totalitarnego, dopóty nie może być mowy o tym, by uznać za uzasadnioną ingerencję organu nadzoru w sferę chronionej konstytucyjnie samodzielności gminy na podstawie przepisów ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Wydanie zarządzenia zastępczego zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy dekomunizacyjnej wymaga wydania opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej w skrócie jako IPN) potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1 ww. ustawy.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska Wojewody sprowadzającego się do uznania, że opinia IPN ma charakter wiążący dla organu.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że rola organu nie może sprowadzać się wyłącznie do zwrócenia się do IPN o wydanie opinii. Literalna wykładnia art. 6 ust. 3 ustawy dekomunizacyjnej prowadzi do wniosku, że sformułowanie że "wydanie zarządzenia zastępczego wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej" nie oznacza, że opinia ta bezwzględnie wiąże organ. Wykładnia celowościowa ww. przepisu prowadzi do wniosku, że opinia IPN nie może być utożsamiana z istotą zarządzenia zastępczego. Do zastąpienia organu gminy w merytorycznej kwestii jaką jest zmiana nazwy ulicy na podstawie ustawy uprawniony był organ nadzoru, a nie IPN.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wymóg uzyskania opinii należy rozumieć w ten sposób, że Wojewoda nie może wydać zarządzenia bez tej opinii, nie zaś, że opinia ta w istocie ma zastąpić "zarządzenie" Wojewody. Wymóg uzyskania opinii nie zwalniał Wojewody od zbadania jej pod względem formalnym oraz zawartości merytorycznej. Tymczasem w niniejszej sprawie organ nadzoru bez zastrzeżeń przyjął opinię IPN. Nie ustalił, czy formalnie spełnia ona warunki opinii Instytutu, to jest czy została sporządzona i podpisana przez właściwego, upoważnionego pracownika Instytutu. Jak zauważył Sąd poruszaną opinię wydał Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa – komórki organizacyjnej Instytutu – a zgodnie z § 2 regulaminu IPN organami Instytutu są kolegium, dyrektor oddziału i prezes, który stosownie do § 8 w regulaminie organizacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej określa szczegółową organizację jednostek i komórek organizacyjnych oraz zakres ich działań.

Wojewoda nie odniósł się również do merytorycznej zawartości opinii w odniesieniu do spornej nazwy ulicy. W niniejszej sprawie Wojewoda nie dokonał własnych ustaleń czy nazwa ulicy (...) w mieście T. stanowi symbol komunizmu i jakie ma znaczenie dla społeczności lokalnej. Nie ustalił, czy dla danej społeczności nazwa ta faktycznie jest symbolem - czyli wywołuje powszechne i jednoznaczne skojarzenie z komunizmem. Nie symbolizują bowiem komunizmu nazwy, które w odbiorze społecznym nie są kojarzone w ogóle z komunizmem.

W końcowych wnioskach Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wydając kontrolowane zarządzenie zastępcze Wojewoda uchybił art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej dokonując niewłaściwej jego interpretacji i uznając, że w sytuacji, gdy nazwa ulicy stanowiąca dzień i miesiąc, który może być kojarzony z różnymi wydarzeniami w historii miasta T., symbolizuje komunizm. W konsekwencji w sprawie przedwcześnie przyjęto, że zachodziły podstawy do zastosowania przez Wojewodę regulacji art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej i wydania zarządzenia zastępczego.

Sąd wskazał również, że trafny jest, ale nie mający przesądzającego znaczenia, zarzut dotyczący dokonania w zarządzeniu zastępczym zmiany ulicy (...) niezgodnej z urzędowym wykazem. Powołanie jednak przez Wojewodę nazwy ulicy w formie (...) - jako takie - nie dyskwalifikowało zarządzenia zastępczego. Nie budzi wątpliwości, że nazwa ulicy o dacie styczniowej ze wskazaniem na (...) dzień miesiąca w T. jest tylko jedna. Wreszcie różnica pomiędzy zapisem (...), a (...) nie sprowadza się do różnic znaczeniowych, a w istocie wynika z przyjętej formy stylistycznej.

W skardze kasacyjnej Wojewoda Wielkopolski zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niezastosowaniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a w związku z art. 6c ustawy dekomunizacyjnej w związku z art. 2 i art. 165 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i uchyleniu zarządzenia zastępczego w sytuacji, gdy Gminie T. nie przysługiwała legitymacja do zaskarżenia zarządzenia zastępczego i podtrzymywania tejże skargi, a zatem w sytuacji wystąpienia przyczyny bezprzedmiotowości postępowania sądowego;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie art. 106 § 3, § 4 i § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 i art. 228 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, z późn. zm.) poprzez bezpodstawną odmowę przyznania wiarygodności i mocy dowodowej opinii IPN;

3) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie art. 6 ust. 3 ustawy dekomunizacyjnej polegające na błędnej wykładni poprzez niezasadne przyjęcie, że opinia IPN nie stanowi dla organu nadzoru podstawy do wydania zarządzenia zastępczego;

4) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie art. 6 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej polegające na błędnej wykładni i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że nazwa ulicy: (...) położonej w gminie T. nie jest niezgodna z art. 1 ustawy dekomunizacyjnej i tym samym nie uzasadnia konieczności wydania zarządzenia zastępczego przez organ nadzoru;

5) na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej w związku z art. 6 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej poprzez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji błędne ich zastosowanie i przyjęcie, że Wojewoda Wielkopolski wydając zarządzenie zastępcze uchybił art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej dokonując niewłaściwej jego interpretacji poprzez uznanie, że nazwa ulicy (stanowiąca dzień i miesiąc, który może być kojarzony z różnymi wydarzeniami w historii miasta) symbolizowała komunizm oraz że zachodziły podstawy do zastosowania regulacji art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej i wydania zarządzenia zastępczego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnego przekonania, że uzasadnienie zaskarżonego zarządzenia jest niewyczerpujące i w konsekwencji do uchylenia ww. zarządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. W tej sprawie Sąd nie stwierdził wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając tę sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są usprawiedliwione.

W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 6c ustawy dekomunizacyjnej i w związku z art. 2, art. 8 ust. 2 i art. 165 ust. 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że Gminie T. przysługiwała legitymacja do zaskarżenia zarządzenia zastępczego.

Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania sądowego jako bezprzedmiotowego wobec niedopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej, co miałoby wynikać z art. 6c ustawy dekomunizacyjnej.

Zgodnie z art. 6c ustawy o dekomunizacji skarga na zarządzenie zastępcze wydane w związku ze zmianą nazwy ulicy symbolizującej lub propagującej ustrój totalitarny do sądu administracyjnego przysługuje gminie jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku zmiany takiej nazwy ulicy wynikał z przyczyn niezależnych od gminy. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2495).

W tej sprawie zarządzenie zastępcze zostało wydane 5 stycznia 2018 r., a więc przed datą wejścia w życie art. 6c ustawy dekomunizacyjnej.

Tym samym należy stwierdzić, że obowiązujący od 7 stycznia 2018 r. art. 6c ustawy dekomunizacyjnej nie prowadził do uznania postępowania sądowoadministracyjnego jako bezprzedmiotowego. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe wtedy, gdy przestał istnieć przedmiot zaskarżenia, a w jego następstwie także sprawa sądowoadministracyjna. W tej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Przedmiotem zaskarżenia jest zarządzenie zastępcze będące aktem nadzoru nad samorządem i jak zostało to już wykazane powyżej, przed dniem 7 stycznia 2018 r. sprawa przed organem nadzoru została zakończona.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zasadności zarzutu dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 2, art. 165 ust. 2 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Art. 165 ust. 2 Konstytucji RP gwarantuje jedną z podstawowych zasad ustrojowych samorządu jaką jest zasada samodzielności. Gwarancją przestrzegania tej zasady, a także jej funkcjonowania w obrocie prawnym jest prawo do sądu przysługujące każdej jednostce samorządu w przypadku, gdy jakikolwiek podmiot podejmuje jakiekolwiek działania władcze skierowane wobec danej jednostki samorządu terytorialnego. Skoro zgodnie z art. 16 ust. 2 Konstytucji RP to samorząd terytorialny wykonuje istotną część zadań publicznych we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, to każdorazowe wkroczenie w wykonywanie takiego zadania przez inny podmiot musi pociągać za sobą prawo samorządu do sądowej ochrony przed taką ingerencją. Przyjęcie odmiennego założenia wprost skutkowałoby wprowadzeniem centralizacji administracji publicznej w miejsce decentralizacji wraz z uprawnieniem do przeniesienia danej sprawy do wykonywania na inny podmiot.

W związku z tym nie można uznać, że prokonstytucyjna wykładnia prawa przeprowadzona w tej sprawie przez Sąd pierwszej wykładni stanowi naruszenie prawa. Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 165 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP trafnie uznając, za skarga w tej sprawie jest dopuszczalna. Także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji RP nie jest uzasadniony już dlatego, że strona skarżąca kasacyjnie pominęła jakiekolwiek uzasadnienie naruszenia tego przepisu przez Sąd. Zgodnie zaś z powoływanym już art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Brak uzasadnienia podstawy kasacyjnej uniemożliwia ocenę, na czym miałoby polegać naruszenie prawa przez Sąd pierwszej instancji. Z art. 2 Konstytucji RP wynika podstawowa zasada konstytucyjna jaką jest zasada demokratycznego państwa prawnego. W żadnym zakresie prawo do zaskarżenia zarządzenia zastępczego nie narusza tej zasady.

Potwierdza konstytucyjną zasadę sądowej ochrony samorządu także art. 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego. Zgodnie z tym przepisem społeczności lokalne mają prawo do odwołania na drodze sądowej w celu zapewnienia swobodnego wykonywania uprawnień oraz poszanowania zasad samorządności lokalnej przewidzianych w Konstytucji lub w prawie wewnętrznym. Dokonana w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 6c ustawy dekomunizacyjnej jest zgodna z art. 11 ww. Karty.

Nie jest zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 3 ustawy dekomunizacyjnej. Z przepisu tego wynika obowiązek zasięgnięcia przez organ nadzoru opinii IPN celem uzyskania stanowiska co do tego, czy nazwa danej ulicy potwierdza lub niepotwierdza zgodność nazwy z art. 1 ustawy dekomunizacyjnej. Stanowisko to ustawodawca nazwał opinią. Żaden przepis ustawy dekomunizacyjnej nie stwierdza, że taka opinia wiąże organ, który o nią się zwrócił. Jeżeli ustawodawca chciał uzależnić od zgody IPN dokonanie zmiany nazwy ulicy, to wprost uregulował to w art. 6b ustawy dekomunizacyjnej. Tym samym opinia IPN wydana na podstawie art. 6 ust. 3 ww. ustawy stanowi niewiążące wojewodę stanowisko tego podmiotu. Ma rację strona skarżąca kasacyjnie, że IPN na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575, z późn. zm.) jest podmiotem wyspecjalizowanym w zakresie między innymi ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. zbrodni komunistycznych (art. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie ww. ustawy). To jednak nie oznacza, że opinie tego podmiotu nie podlegają jakiejkolwiek ocenie. Każda opinia, zwłaszcza taka, która ma zawierać wiadomości specjalne mogące stać się podstawą do władczego rozstrzygnięcia, powinna być sporządzona poprawnie. Musi być metodologicznie poprawna, zawierać wykaz źródeł w oparciu o które dane fakty lub wydarzenia zostały ustalone, zawierać wyjaśnienie opisanych faktów lub wydarzeń oraz przekonywujące uzasadnienie. Taka opinia winna być także weryfikowalna, a więc umożliwić prześledzenia toku wywodu (myśli) w niej zawartej. Tym samym opinia IPN wskazująca, że dana data stanowi symbol komunizmu lub propaguje komunizm musi przede wszystkim zawierać analizę z której wynika owo symbolizowanie lub propagowanie.

Zasadnym są zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej, a dotyczące dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej w okolicznościach tej sprawy wykładni art. 6 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej i błędne przyjęcie, że nazwa ulicy (...) w miejscowości T. nie podlega pod hipotezę normy prawnej zawartej w art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej.

Jak wynika z akt sprawy, w miejscowości T. nadano nazwę ulicy (...) i w okresie od (...) września 2016 r. do (...) września 2017 r. Rada Gminy T. nie podjęła żadnej uchwały w przedmiocie zmiany lub określenia sposobu interpretacji wydarzenia, jakie miało miejsce w dniu (...) stycznia.

W takiej sytuacji organ nadzoru mógł zwrócić się o opinię do IPN celem uzyskania informacji co do tego, czy data ta symbolizuje lub propaguje ustrój totalitarny. Ze znajdującej się w aktach sprawy opinii IPN z (...) listopada 2017 r. wynika, że data ta stanowiła wkroczenie Armii Czerwonej do miejscowości T. Wprawdzie opinia ta częściowo posługuje się ogólnikami, to jednak fakt wkroczenia w dniu (...) stycznia 1945 r. Armii Czerwonej do miejscowości T. został udokumentowany poprawnie.

Należy również przyjąć za Wojewodą Wielkopolskim, że skoro żadne inne wydarzenie nie dotyczy tej daty, to tym samym w sposób dopuszczalny zostało uzasadnione w zarządzeniu zastępczym z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...), że ta data stanowi symbolikę ustroju komunistycznego.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że niezbędnym wymogiem uznania jakiejś daty za symbol komunizmu jest identyfikowanie danej daty przez mieszkańców jako symbolu komunizmu. Wprawdzie takie postrzeganie dat, wydarzeń czy osób jest istotne, ale nie może być ono postrzegane jako przesądzające.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także i tego stanowiska zawartego w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym data (...) stycznia w miejscowości T. stanowi upamiętnienie wyzwolenia tej miejscowości spod okupacji hitlerowskiej. Przede wszystkim argumentacja ta nie pojawiła się w żadnej uchwale Rady Gminy T., a tylko organ stanowiący ma kompetencje do nadawania nazw ulic (za wyjątkiem przypadków objętych ustawą dekomunizacyjną) i zmiany tych nazw. Tym samym gdyby to Rada Gminy w drodze uchwały nadała np. nazwę ulicy (...) z uzasadnieniem dotyczącym argumentacji podnoszonej w skardze do Sądu pierwszej instancji, to wówczas mogłoby to mieć istotne znaczenie w sprawie. Ustawa dekomunizacyjna nakazała usuwanie nazw ulic symbolizujących lub propagujących komunizm, a to, czy dana nazwa lub data spełnia przesłankę symbolizowania lub propagowania może także wynikać z uzasadnienia uchwały w przedmiocie nadania lub zmiany nazwy ulicy. Wprawdzie uzasadnienie uchwały nie stanowi części obowiązującej aktu normatywnego, tym niemniej pozwala na ocenę przesłanek, jakimi kierował się organ nadając lub zmieniając nazwę.

Ponadto w okolicznościach tej sprawy sam fakt wkroczenia Armii Czerwonej w dniu (...) stycznia 1945 r. do miejscowości T. oznaczał automatycznie zakończenie okupacji hitlerowskiej. Tym samym te dwie okoliczności dotyczą w istocie jednego wydarzenia, jakim było wkroczenie oddziałów Armii Czerwonej do T.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zasadnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji strona skarżąca kasacyjnie naruszenie art. 6 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej. W okolicznościach tej sprawy nazwa ulicy (...) symbolizowała ustrój totalitarny.

Wydając zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewoda Wielkopolski nie naruszył także art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.

Zasadnym są także zarzuty dotyczące błędnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że wydana w tej sprawie opinia nie została prawidłowo podpisana. Zasadnie podnosi się w skardze kasacyjnej, że zasady reprezentowania IPN regulowane są w załączniku do zarządzenia nr (...) Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i z treści tego zarządzenia wynika, że dyrektor Biura Upamiętnienia Walk i Męczeństwa wchodzi w skład centrali IPN i regulamin ten przewiduje działanie dyrektorów poszczególnych jednostek w imieniu IPN.

W związku z powyższym zasadnym jest także i ten zarzut skargi kasacyjnej, w której strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, z późn. zm.) poprzez bezpodstawna odmowę przyznania wiarygodności i mocy dowodowej opinii IPN. Zgodnie z art. 233 § 1 K.p.c. sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Takiej oceny nie przeprowadził w tej sprawie Sąd pierwszej instancji i niezasadnie podważył opinię IPN poprzez zanegowanie jej prawidłowości podpisania.

Natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest usprawiedliwiony. Zgodnie z tym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd pierwszej instancji nie wskazał, jakie to dowody z dokumentów powinny być w sprawie przeprowadzone. Naruszenie tego przepisu polegałoby na tym, że Sąd w oparciu o akta sprawy winien przeprowadzić dodatkowy dowód z dokumentu celem wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i przeprowadzenie takiego dowodu nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Sąd pierwszej instancji nie wskazał na żaden dowód, a ogólnikowe powołanie się na możliwość skierowania zapytania do władz Gminy Tarnowo Podgórne lub przeprowadzenia kwerendy prasy lokalnej nie stanowi dowodu w rozumieniu art. 106 § 3 P.p.s.a.

Także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 4 P.p.s.a. jest niezasadny. Zgodnie z tym przepisem fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Faktem powszechnie znanym nie jest data (...) stycznia 1945 r. jako data wkroczenia Armii Czerwonej do miejscowości T. W tym dniu do szeregu innych miejscowości wkroczyły oddziały tej Armii. Natomiast art. 288 K.p.c. składa się z dwóch paragrafów i stanowi, że fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu (art. 288 § 1 K.p.c.), a fakty znane sądowi urzędowo także nie wymagają dowodu jednakże sąd powinien na rozprawie zwrócić na nie uwagę stron (art. 288 § 2 K.p.c.). Powołany art. 288 K.p.c. jest odpowiednikiem art. 106 § 4 P.p.s.a., a tym samym skoro Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 106 § 4 P.p.s.a., to także nie naruszył art. 288 K.p.c.

Wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny motywy i przyjęte oceny stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego i uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ sama istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę Gminy T. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w sprawie nadania nazwy ulicy (...) położonej w miejscowości T. nazwy Z. R. Kontrolując zaskarżone zarządzenie zastępcze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna i nie nastąpiło naruszenie prawa przez Wojewodę. Tym samym skarga ta nie zasługiwała na uwzględnienie i została oddalona.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należą się niezbędne koszty postępowania od strony lub stron wnoszących skargę przed sądem pierwszej instancji. W tej sprawie należało od Gminy T. na rzecz Wojewody Wielkopolskiego zasądzić kwotę 360 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania sądowego. Koszty te obejmują wynagrodzenie radcy prawnego będącego pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).