Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2601/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzje Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.807.2021.AC w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 24 sierpnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.807.2021.AC po rozpoznaniu odwołania M. S. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 25 sierpnia 2020 r. nr PUW/001398/N/2020 w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda Podkarpacki informacją z 17 grudnia 2019 r. nr PUW/026131/W/2019 przyznał M. S. prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko L. W. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 184,66 zł miesięcznie.

Jednocześnie informacją z 17 grudnia 2019 r. nr PUW/026125/W/2019 organ przyznał prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko K. W. w okresie od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 23,49 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Wojewoda Podkarpacki wskazał, że w sprawie pierwszeństwo zastosowania ma ustawodawstwo brytyjskie, z uwagi na zatrudnienia ojca dzieci – A. W. na terytorium Zjednoczonego Królestwa i Irlandii Północnej oraz brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni ww. okresach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Następnie Wojewoda Podkarpacki pismem z 4 sierpnia 2020 r. zawiadomił M. S. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. Organ uznał, że świadczenie wychowawcze w kwocie 6979,48 zł wypłacone na dziecko L. S. za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz na dziecko K. W. za okres od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał stronę do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

Świadczenie zostało przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z 13 lipca 2016 r. nr ŚR-X.8256.3549.2016 oraz z 10 stycznia 2017 r. nr ŚR-X.8256.4453.2017. Powyższe decyzje zostały następnie uchylone decyzją z 30 października 2019 r. w okresie odpowiednio od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

M. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że wydana przez Wojewodę Podkarpackiego decyzja jest wadliwa, gdyż zobowiązanym do zwrotu świadczeń powinien być ojciec dzieci, z uwagi na fakt, że nie miała ona informacji, że w Wielkiej Brytanii został złożony wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej rozpoznając sprawę wskazał, że stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 16 ust. 2 i ust. 6 ww. ustawy w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ zaznaczył, że w niniejszym postępowaniu nie bada zasadności odmowy prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone informacjami Wojewody Podkarpackiego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci.

Zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy powołanej ustawy stosuje się odpowiednio.

Ponadto stosownie do art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Organ odwoławczy zaznaczył, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.

Minister wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 9 stycznia 2017 r. na dziecko L. S. oraz we wniosku z 22 czerwca 2016 r. na dziecko K. W. wnioskodawczyni oświadczyła, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz ww. wniosku strona została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, wyjazdu członka poza granice Polski oraz uzyskania dochodu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. W niniejszej sprawie, kwestia skuteczności pouczenia nie budzi wątpliwości.

W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z przyznaniem prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. S. wyłącznie w wysokości dodatku dyferencyjnego na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz na dziecko K. W. na okres od 1 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. należy uznać, iż świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okresy w pełnej kwocie jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego.

Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, oraz wypłacanego świadczenia wychowawczego, w myśl art. 25 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Minister zaznaczył ponadto, że zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.

M. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji ustalenie, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, podczas gdy świadczenie było jej należne, dzieci znajdowały się pod jej wyłączną opieką, był to jej jedyny dochód na utrzymanie rodziny, a prawidłowe zastosowanie tego przepisu winno skutkować uznaniem, że świadczenie wychowawcze wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę na dzieckiem i na ten cel je przeznacza, tj. skarżącej, która od urodzenia dzieci wyłącznie sama, nieprzerwanie sprawuje nad nimi opiekę.

2. art. 25 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 3 ww. ustawy poprzez ich błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w spornym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, pomimo, że nie doszło do podwójnego pobrania świadczeń za ten sam okres przez skarżącą z dwóch źródeł, co więcej świadczenie pobrane w Polsce było jedynym jakie otrzymała skarżąca, wydatkowała je na utrzymanie dzieci i wystąpiła o nie w dobrej wierze,

3. art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy organ zarówno I jak i II instancji nie dokonał ustaleń w zakresie okoliczności, że ojciec dziecka K. W. nie uzyskał we wskazanym terminie uprawnień do świadczeń na swoją rodzinę w obcym państwie, a jeżeli takie świadczenie w ogóle uzyskał (co nie jest skarżącej wiadome), to nie był do niego uprawniony, nie przekazał tych świadczeń skarżącej na utrzymanie dzieci, jako, że skarżąca zmuszona była wystąpić do Sądu z roszczeniem o alimenty,

4. art. 16 ust. 6 ww. ustawy poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji w sprawie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zarówno na dziecko K. W. jak i na L. S., która to decyzja została wydana przedwcześnie, bez wyjaśnienia kluczowych okoliczności sprawy, a to ustalenia przesłanek warunkujących orzeczenie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia, bez uwzględnienia faktu, że ojciec K. W., tj. A. W. nie jest członkiem rodziny skarżącej, przy jednoczesnym bezkrytycznym przyjęciu stanowiska, że skoro A. W. pracuje w Wielkiej Brytanii, to w stosunku do rodziny skarżącej mają zastosowanie brytyjskie przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych i w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego pomimo, że w niniejszej sprawie w rzeczywistości przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w ogóle nie mogły mieć zastosowania, a co za tym idzie przedmiotowa decyzja organu I instancji, utrzymana decyzją organu II instancji, w ogóle nie powinna zostać wydana szczególnie, że nie doszło do pobierania przez skarżącą świadczenia na dzieci w Wielkiej Brytanii za ten sam okres za który otrzymywała je w Polsce,

5. art. 16 ust. 10 w zw. z ust. 5 ustawy z 11 lutego 2016 r. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że sama możliwość uzyskania przez ojca A. W. świadczeń związanych z utrzymaniem rodziny (do której nie należał) na terenie Anglii przesądza o nienależności pobranych świadczeń,

6. art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ojciec K. W. i L. S. (były partner skarżącej), tj. A. W., powinien zostać zaliczony do rodziny skarżącej, podczas gdy w rzeczywistości A. W. co najmniej od maja 2016 r. nie jest członkiem rodziny skarżącej, bowiem w tym czasie skarżąca ostatecznie rozstała się z A. W., a ponadto w trakcie jej zamieszkiwania w Wielkiej Brytanii A. W. w sposób ciągły znęcał się nad skarżącą, wielokrotnie ją pobił, znęcał się również nad swoim synem oraz mieszkającą razem z nimi córką skarżącej, dlatego skarżąca podjęła decyzję o ucieczce od swego oprawcy i przeprowadziła się do Polski, zamieszkała przy ul. [...] w [...], a będąc już w Polsce 12 maja 2016 r. decyzją nr 524/KOA/05/16 została uznana za osobę bezrobotną, jednocześnie wraz ze swoimi dziećmi zameldowała się w mieszkaniu, złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez A. W., który wkrótce został skazany na karę pozbawienia wolności za czyny również popełnione w Anglii polegające na znęcaniu się nad skarżącą, wkrótce również skarżąca złożyła pozew o alimenty, a odpowiedź na ten pozew A. W. złożył przebywając już w zakładzie Karnym w [...], a zatem nie przekazywał on żadnego wsparcia dla dzieci, nawet jeżeli takowe pobrał w Anglii (czemu skarżącą zaprzecza), co w konsekwencji doprowadziło organy do błędnych ustaleń i miało wpływ na wydanie wadliwej decyzji.

7. art. 68 rozporządzenia parlamentu europejskiego i rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166, 30.4.2004, p.1) poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie należy udzielić pierwszeństwa przepisom brytyjskim, tj. państwu właściwemu według miejsca zamieszkania rodziców dziecka, podczas gdy w rzeczywistości co najmniej od maja 2016 r. skarżąca nie zamieszkiwała w Anglii, natomiast co najmniej od października 2016 r. ojciec K. W. na stałe już przebywał w Polsce, gdzie również odbywał karę pozbawienia wolności, a co za tym idzie skarżąca nie otrzymywała na dzieci w spornym okresie świadczeń z Anglii, a wraz dziećmi zamieszkała Polsce i wyłącznie tu korzystała ze wsparcia, ww. przepis nie mógł mieć zastosowania.

II. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej polegającej na wydaniu spornej decyzji pomimo, że w sprawie pozostawały niewyjaśnione kluczowe dla sprawy okoliczności faktyczne przesądzające o tym, że nie istniały podstawy do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, a przede wszystkim do wydania decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń, bowiem organy pominęły kluczowe w sprawie okoliczności takie jak:

a. w 2016 r. A. W. był osadzony w Zakładzie Karnym w [...] (został zatrzymany 7.10.2016 r.), w dniu 12 grudnia 2016 r. sporządził i nadał z Zakładu Karnego odpowiedź na pozew o alimenty w sprawie o sygn. III RC 277/16 r., która to odpowiedź wpłynęła do Sądu 19 grudnia 2016 r. (data pewna), a co za tym idzie organ błędnie ustalił, jakoby w okresie od 24 listopada 2014 r. do 5 kwietnia 2017 r. A. W. nieprzerwanie przebywał w Wielkiej Brytanii,

b .skarżąca co najmniej od maja 2016 r. nie przebywała z A. W., tj. ostatecznie rozeszła się z nim najpóźniej w maju 2016 r., bowiem ten znęcał się nad nią i nieustannie bił ją i dziecko, skarżąca podjęła decyzję o powrocie do Polski i zamieszkała u swoich rodziców przy ul. [...] w [...], gdzie zameldowała siebie i swoje dzieci, następnie 12 maja 2016 r. otrzymała decyzję o uznaniu jej za osobę bezrobotną, 26 października 2016 r. złożyła w Sądzie Rejonowym w [...] pozew o alimenty na rzecz małoletniego syna K. W. pozywając A. W., który po powrocie do Polski zamieszkał przy ul. [...] w [...], lecz w dacie składania pozwu przebywał już w Zakładzie Karnym, a co za tym idzie nie sposób zgodzić się z twierdzeniami organu zarówno I jak i II instancji, jakoby po pierwsze od 24 listopada 2014 r. do 5 kwietnia 2017 r. A. W. przebywał w Wielkiej Brytanii, bowiem w tym okresie w Anglii przebywać nie mógł (przebywał wówczas w Polsce), a po wtóre skarżąca jako matka dzieci była jedyną uprawnioną do pobierania świadczenia rodzinnego 500+, w stosunku do niej nie miały zastosowanie jakiekolwiek przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przebywała w Polsce, i nie pobierała świadczenia w Anglii.

c. skarżąca nie składała odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Stalowa Wola z 30 października 2019 r. o uchyleniu decyzji przyznających świadczenia, bowiem jak ją wówczas zapewniano taka decyzja nie stanowi zagrożenia dla skarżącej, a jedynie oznacza, że sprawa zostanie przeniesiona i rozpoznana przez Wojewodę Podkarpackiego, który ma kompetencję do rozpoznania tej sprawy, dlatego wszelkie swoje uwagi i wnioski skarżąca wyraża w tym postępowaniu, nie oznacza to jednak jak przyznał organ, że M. S. nie kwestionowała tego rozstrzygnięcia,

które to okoliczności miały wpływ na treść wydanej decyzji i przyczyniły się do naruszenia przez ograny przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Podkarpackiego oraz umorzenie postępowania w sprawie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Minister Rodziny i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym zwłaszcza jej art. 16 ust. 10, zgodnie z którym Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio. Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 oraz ust. 3 i 9 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m. in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Chodzi tu o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie wychowawcze decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie wychowawcze jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

Cytowane wyżej przepisy wyraźnie wskazują, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Decyzja orzekająca w powyższym zakresie jest aktem ściśle związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy. Po pierwsze, przyznanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) świadczenia wychowawczego. Po drugie, stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnej sprawie po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po trzecie, uchylenie z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Zaistnienie drugiego i trzeciego elementu implikuje wydanie decyzji orzekającej o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i obowiązku jego zwrotu. Przy czym jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowo odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

W rozpoznawanej sprawie wszystkie ww. elementy zaistniały, bowiem świadczenie wychowawcze przyznane skarżącej na dzieci L. S. i K. W. odpowiednio decyzjami Prezydenta Miasta [...] z dnia 13 lipca 2016r. i 10 stycznia 2017r. zostało następnie uchylone decyzją tego organu z 30 października 2019r. w okresie odpowiednio od 1 maja 2016r. do 30 kwietnia 2017r. oraz od 1 stycznia 2017r. do 30 kwietnia 2017r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji Wojewoda Podkarpacki, jako organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, informacjami z 17 grudnia 2019 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego za sporne okresy. Powyższego skarżąca nie zakwestionowała. Tym samym wskazane powyżej obiektywne elementy stanu faktycznego stanowią obligatoryjne przesłanki dla sprawy stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązku jego zwrotu, a zatem prawidłowo zastosowano w sprawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy.

Organy słusznie uznały także, że skarżąca była pouczona o tym, że co do zasady świadczenie w kraju nie przysługuje, jeśli przysługuje ono za granicą, a także o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu właściwego o wyjeździe członka rodziny za granicę, a niezwłoczne niepoinformowanie o tym fakcie może skutkować koniecznością zwrotu pobranych świadczeń. Z obowiązku tego jednak strona się nie wywiązała. Uznać zatem należy, że w ten sposób skarżąca wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia wychowawcze i było to działanie świadome. Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się oświadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jej uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności. Składając wniosek o przyznanie świadczenia i nie informując jednocześnie organu, że ojciec dziecka pracuje poza granicami kraju w Wielkiej Brytanii, skarżąca zataiła istotne dla sprawy okoliczności, czym wypełniła również przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. W tej sytuacji okoliczności, na które powołuje się skarżąca w skardze nie mają prawnego znaczenia.

Odnośnie podniesionej w skardze kwestii zaliczenia niezaangażowanego w utrzymanie i wychowanie dziecka jego ojca wskazać należy, że zdaniem Sądu biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl rozporządzenia 883/2004. Zgodnie bowiem z art. 1 lit. i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. określenie "członek rodziny" oznacza: każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Ustawodawstwo unijne odsyła zatem do przepisów krajowych. Zgodnie zaś art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1952 ze zm.), który będzie miał w tej sprawie zastosowanie, ilekroć w tej ustawie jest mowa o "rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko". W świetle przywołanej definicji legalnej "rodziny", jej członkiem jest niewątpliwie ojciec dziecka, przy czym ustawodawca nie stawia jakichkolwiek dalszych wymagań, w szczególności, aby był to rodzic "wspólnie zamieszkujący", "prowadzący wspólne gospodarstwo domowe", "uczestniczący w wychowaniu dziecka", itp. Skoro powołana ustawa nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów (warunków) zaliczenia ojca dziecka do grona członków rodziny, to niedopuszczalne jest konstruowanie takich kryteriów (warunków) w drodze wykładni pozajęzykowej. Tym bardziej wówczas, gdy tak jak w analizowanym przypadku, przedmiotem wykładni jest przepis prawny stanowiący definicję legalną. Taką definicję cechuje bowiem szczególna waga interpretacyjna, która przejawia się m.in. w tym, że sformułowanego przez definicję legalną znaczenia terminu definiowanego (w rozpatrywanej sprawie znaczenie terminu "rodzina") nie wolno przełamać nawet w sytuacji, gdyby treść językowa tej definicji podważała inne założenia o racjonalnym prawodawcy (M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Warszawa 2017, s. 190-191, Nb 380-381). Należy także zauważyć, że przedstawiona wyżej ocena prawna jest zbieżna z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, zgodnie z którym w zakresie świadczeń rodzinnych ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Zatem bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu powołanych przepisów, jest w szczególności fakt wspólnego zamieszkiwania, gospodarowania i wspólnego wychowywania dziecka. Powołane przepisy nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny. W przypadku osób pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa, niezależnie od łączących ich więzi emocjonalnych, materialnych czy też innych okoliczności faktycznych jak wspólne zamieszkiwanie, powinni być oni traktowani jako członkowie rodziny. Z samego pokrewieństwa wynikają określone konsekwencje prawne, np. uprawnienie do sprawowania władzy rodzicielskiej lub obowiązek alimentacyjny (art. 93 i 128 k.r.i.o), bowiem na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawne wynikające z mocy prawa z różnych powiązań rodzinnych. Zatem ojciec dziecka, niezależnie od jego miejsca zamieszkania, oceny sposobu jego zachowania i postępowania w stosunku do własnego dziecka, jest zawsze dla niego rodziną w sensie prawnym, a właśnie ta kwestia ma w przedmiotowej sprawie znaczenie. Powyższa analiza pozwala tym samym uznać za nieprawidłowe stanowisko skarżącej w zakresie stosowania przepisów o koordynacji.

Oceniając przebieg postępowania przed organami obu instancji, Sąd stwierdza również, że odpowiadało ono określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego standardom postępowania w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej zarówno w zakresie podstawowych uprawnień uczestników procesu, jak i odpowiadających im obowiązków organu. W postępowaniu tym organy zrealizowały naczelną zasadę czynnego udziału strony i zgodnego z prawem ustalenia stanu faktycznego.

Wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a w konsekwencji organy obu instancji dopełniły obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały bowiem, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Podsumowując wskazać należy, że w ocenie Sądu, a wbrew zarzutom skargi, postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było prawidłowo, z poszanowaniem reguł procesowych, a organ dostatecznie wyjaśnił i wykazał w uzasadnieniu co przesądziło o rozstrzygnięciu. Sąd nie znalazł zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania i trafności jego oceny. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów. Organ wyjaśnił też stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się w toku postępowania. Przeprowadzone postępowanie i podjęte rozstrzygnięcie w pełni odpowiadają przepisom postępowania oraz przepisom prawa materialnego, o czym szerzej powyżej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.