Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 249/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2, art. 23 a ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1971 nr 149 poz 2  art. 2, art. 4, art. 73
law: Rozporządzenie Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Marszałek Województwa [...] uznał za nienależnie pobrane kwoty wypłaconego K.G.:

-zasiłku rodzinnego na dzieci E. i K.G. za okres od [...] listopada 2005 r. do [...] lutego 2006 r. w kwocie [...] zł,

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko K.G. za okres od [...] listopada 2005 r. do [...] lutego 2006 r. w kwocie [...]zł,

- zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.G. za okres od [...] listopada 2005 r. do [...] stycznia 2009 r. w kwocie [...] zł

- świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem K.G. za okres od [...] listopada 2005 r. do [...] lutego 2006 r. w kwocie [...] zł.

Organ ustalił, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi [...] zł, zaś łączna kwota do spłaty nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami ustawowymi naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż stosownie do treści art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Organ I instancji ustalił, że od [...] listopada 2005 r. W.G. podjął legalne zatrudnienie na terenie I. W dniu [...] kwietnia 2009 r. uchylone zostały decyzje przyznające świadczenia rodzinne w Polsce w postaci zasiłku rodzinnego na dzieci E. i K.G. oraz dodatku, zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko K.G.. Tym samym świadczenia te należy uznać za nienależnie pobrane i jako takie na podstawie art. 30 ust. 8 ww. ustawy podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K.G. podnosząc w nim, że informowała Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) w P. o podjęciu przez jej małżonka legalnej pracy i ubieganiu się o zasiłki rodzinne na dzieci na terenie Irlandii. Podniosła, że gdy rezygnowała z zasiłku rodzinnego, jak też dodatków poinformowano ją, że zasiłki pielęgnacyjne nie podlegają przepisom dotyczącym koordynacji zabezpieczenia społecznego. Pomimo posiadania tej informacji MOPS wydał jednak decyzje o przyznaniu zasiłków pielęgnacyjnych. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie prośby.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przedstawił ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny. Wskazano, że pismem z dnia [...] marca 2009 r. Marszałek Województwa [...] zawiadomił MOPS w P., iż małżonek K. G. – W. G. od listopada 2005 r. podjął legalne zatrudnienie na terenie I. i od tej daty mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ wskazał, że w wyniku powyższego:

- decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. w zakresie dotyczącym zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego K.G. na K.G. od dnia [...] grudnia 2004 roku do dnia [...] grudnia 2006 roku.

- decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. w zakresie dotyczącym zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego K.G. na K.G. od dnia [...] stycznia 2007 roku do dnia [...] stycznia 2009 roku i odmówił przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

- decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił z dniem [...] listopada 2005 r. decyzję nr [...] z dnia [...] września 2005 r. w zakresie dotyczącym zasiłku rodzinnego przyznanego K.G. na dwoje dzieci od dnia [...] grudnia 2004 roku do dnia [...] grudnia 2006 roku.

- decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uchylił z dniem [...] listopada 2005 r. decyzję nr [...] z dnia [...] września 2005 r. w zakresie dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad K.G..

Organ II instancji w dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako ustawa oświadczeniach rodzinnych) w przypadku gdy Marszałek Województwa w sytuacji o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzje przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podniosło, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym. Natomiast przepis art. 1 lit. u) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 17 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób pracujących na własny rachunek i członków ich przemieszczających się w granicach wspólnoty (Dz. Urz. WE L 149 z 5 lipca ze zm.) wskazuje, że określenie świadczenia rodzinne oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust. 1 lit. h) z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II. Organ wskazał, że powyższa definicja odpowiada funkcjom i celom wymienionym w polskiej ustawie świadczeń rodzinnych. Tym samym, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji zasadnie uznał wypłacone świadczenia za nienależnie pobrane. Uznanie zaś takich świadczeń za nienależnie skutkuje koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami. W ocenie organu II instancji, w świetle przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane uznawane są świadczenia wypłacone w Polsce bez względu na to, czy osoba je pobierająca miała świadomość, że świadczenia w Polsce jej się nie należą.

Organ II instancji podkreślił również, że K.G. składała do MOPS wiele wniosków i oświadczeń, natomiast o fakcie zatrudnienia męża w Irlandii poinformowała dopiero [...] listopada 2007 r. Wcześniej, składając w dniu [...] stycznia 2007 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na K.G. dołączyła zaś pisemne oświadczenie, iż osoba której wniosek dotyczy nie jest uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego w innej instytucji. W składanych oświadczeniach K.G. nie informowała, czy mąż pobiera za granicą zasiłki na dzieci. Dopiero informacja Marszałka Województwa [...] z [...] marca 2009 r. o ustaleniu podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od listopada 2005 r. była podstawą do uchylenia decyzji przyznających K.G. świadczenia rodzinne od dnia [...] listopada 2005 r.

W skardze na powyższą decyzję K.G. (dalej jako skarżąca) nie kwestionuje, że powinna zwrócić pobrane zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłku rodzinnego. Kwestionuje natomiast uznanie za nienależnie pobrany i tym samym zwrot pobieranego przez nią na niepełnosprawne dziecko zasiłku pielęgnacyjnego. Podniosła bowiem, że gdyby była prawidłowo poinformowana przez pracowników MOPS o tym, że zasiłek pielęgnacyjny podlega przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to z pewnością nie składałaby wniosków o przyznanie tego świadczenia. Wskazała nadto, że dopiero [...] lutego 2009 r. otrzymała decyzję od właściwego organu w I. z której wynikało, iż "należą się nam zasiłki rodzinne, dopiero od tej chwili zaczęliśmy pobieranie zasiłków rodzinnych na terenie I.".

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, odnosząc się do zarzutów skarżącej, wskazało, iż z dokumentu nadesłanego z Irlandii wynika, że mąż skarżącej od [...] grudnia 2005 r. otrzymuje świadczenia rodzinne na dzieci K.G. i E.G. w I.. Zatem członkowie jego rodziny nie mogli podlegać ustawodawstwu polskiemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem oraz przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej.

Podnieść należy, iż art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) stanowi, iż Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

W dniu 16 kwietnia 2003 r. podpisany został w Atenach traktat między Królestwem Belgii, Królestwem Danii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Królestwem Hiszpanii, Republiką Francuską, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Austrii, Republiką Portugalską, Republiką Finlandii, Królestwem Szwecji, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej), a Republiką Czeską, Republiką Estońską, Republiką Cypryjską, Republiką Łotewską, Republiką Litewską, Republiką Węgierską, Republiką Malty, Rzeczypospolitą Polską, Republiką Słowenii, Republiką Słowacką dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 z późn. zm.).

Na mocy postanowień tegoż Traktatu Rzeczpospolita Polska stała się z dniem 1 maja 2004 r. członkiem Unii Europejskiej i stroną Traktatów stanowiących podstawę Unii, zmienionych i uzupełnionych (art. 1 i art. 2 ust. 2 Traktatu). Co za tym idzie, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich, tj. Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską ("Traktat WE") i Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ("Traktat Euratom") oraz Traktatu o Unii Europejskiej ("Traktat UE"), oraz aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia (art. 2 w zw. z art. 1 pkt a i b Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii, Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej - stanowiącego część cyt. Traktatu).

Zgodnie zaś z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) w celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w tym Traktacie, Parlament Europejski wspólnie z Radą, Rada i Komisja uchwalają rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie. Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Natomiast decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana.

Jak z powyższego wynika - w związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej - dokonywana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprawowana pod względem zgodności z prawem obejmuje również kontrolę pod względem zgodności z prawem wspólnotowym, które od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego, w tym także z aktami normatywnymi wydawanymi przez organy Unii Europejskiej w randze rozporządzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroków z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawach sygn. akt II SA/Gd 610/07 i II SA/Gd 609/07 wskazał, iż "wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada praworządności (zasada legalności) zgodnie, z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa oznacza bowiem, iż począwszy od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać nie tylko przepisów prawa krajowego, ale i prawa wspólnotowego".

W niniejszej sprawie decyzjami Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] kwietnia 2009 r. uchylono decyzje przyznające świadczenia rodzinne uznając, iż doszło w sprawie do naruszenia zakazu kumulacji świadczeń (tego samego rodzaju, za ten sam okres, na te same dzieci) w związku z pobranymi świadczeniami rodzinnymi przez męża skarżącej na dwoje dzieci.

Podnieść należy, iż zgodnie z art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto w myśl art. 31 ust. 1 w/w ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie.

Powyższe regulacje jednoznacznie wskazują, iż aby uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne (a za takie świadczenie należy uznać zasiłek pielęgnacyjny w świetle art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) organ musi w pierwszej kolejności ustalić, że została spełniona któraś z przesłanek tam wymienionych, a co za tym idzie ustalić także, iż do danego świadczenia mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Koordynacja bowiem systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (tekst jednolity Dz.U.UE.L.08.177.1), zwanego dalej rozporządzenie Rady nr 1408/01 oraz rozporządzenia wykonawczego do w/w aktu tj. rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (tekst jednolity Dz.U.UE.L.08.31.15), zwanego dalej rozporządzenie Rady nr 574/72.

Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu osób lub zmianami ich zamieszkania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1408/71, przedmiotowe rozporządzenie stosuje się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu.

Zakres przedmiotowy rozporządzenia Rady nr 1408/71 został określony w jego art. 4. Zgodnie z ustępem 1 pkt h) tegoż artykułu, rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego które dotyczą m.in. świadczeń rodzinnych. Ponadto art. 1 lit. u oraz i rozporządzenia Rady nr 1408/71 przyjmuje, iż do celów tego rozporządzenia określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem określonym w art. 4 ust. 12 pkt 4 z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II.

Powyższe pozwala na postawienie tezy, iż "zasiłek pielęgnacyjny uregulowany w ustawie o świadczeniach rodzinnych przysługujący niepełnosprawnemu dziecku jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Rady nr 1408/71, ponieważ mieści się w kategorii świadczeń rodzinnych zdefiniowanych w art. 1 lit. u) i) rozporządzenia Rady nr 1408/71 i odnosi się do ryzyka, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. h) tegoż rozporządzenia. Tym samym mają do niego zastosowanie, w przypadku zbiegu świadczeń, przepisy rozporządzenia Rady nr 1408/71, jak i rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71"(wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2007 roku w sprawie sygn. akt II SA/Gd 610/07).

Rozporządzenia Rady nr 1408/71 i nr 574/72 zawierają normy kolizyjne stosowane w przypadku konfliktów narodowych systemów zabezpieczenia społecznego. Rozporządzenie Rady nr 1408/71 zapobiega kumulowaniu świadczeń tego samego rodzaju, z tego samego okresu ubezpieczenia (art. 12 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 1408/71).

Rozdział 7 Tytułu III rozporządzenia Rady nr 1408/71 zawiera przepisy szczególne dotyczące świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 73 tego rozporządzenia pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w państwie miejsca zamieszkania. Tworzy on, bowiem jedynie uprawnienie dla pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek podlegających ustawodawstwu Państwa Członkowskiego polegające na tym, iż osoby te mają prawo, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby członkowie ich rodzin zamieszkiwali terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI rozporządzenia.

Jak z powyższego wynika mąż skarżącej – W.G. jako osoba zatrudniona na terytorium Irlandii, był na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 uprawniony w odniesieniu do członków swojej rodziny (to jest skarżącej oraz ich wspólnych dzieci), którzy zamieszkują na terytorium Polski, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo irlandzkie, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium I.

Jednocześnie dzieciom skarżącej, podobnie jak i samej skarżącej, jako obywatelom polskim, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku, przysługują uprawnienia do ubiegania się o świadczenia rodzinne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do postanowień tej ustawy zawartych w art. 1 ust. 2 i 3.

W tym stanie rzeczy zachodzić zatem może zbieg uprawnień do świadczeń przysługujących na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 z uprawnieniami przysługującymi na podstawie polskiej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Reguły wspólnotowej koordynacji stosuje się do dwóch sytuacji zbiegu świadczeń rodzinnych. Pierwsza z nich jest przedstawiona w art. 76 rozporządzenia Rady nr 1408/71, który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ polska ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia uzyskania świadczeń w niej przewidzianych od zatrudnienia lub ubezpieczenia. Natomiast druga została opisana w art. 10 § 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 574/72.

Art. 10 § 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 574/72 stosuje się, gdy istnieje ryzyko kumulacji prawa wynikającego z art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 oraz prawa do świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie ustawodawstwa krajowego państwa miejsca zamieszkania wyłącznie z tytułu zamieszkiwania w danym państwie (czyli tak jak w polskiej ustawie o świadczeniach rodzinnych).

Przedmiotowy przepis stanowi, że prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek, jest zawieszone, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia, do wysokości kwoty tych świadczeń.

W swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72 Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywołania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Stanowisko takie zajął Trybunał m.in. w orzeczeniu z 1977 r. w sprawie Strhel (wyrok w sprawie Strhel c. Nationaal Pensioenfounds voor Monwerkers (Belgia), Zbiór orzeczeń ETS z 1977 r., s. 211), uznając za niezgodne z art. 51 Traktatu ograniczenie kumulacji świadczeń, które prowadziłoby do zmniejszenia uprawnień przysługujących zainteresowanemu po zastosowaniu wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Również w wyroku z dnia 21 października 1975 r., w sprawie Petroni (orzeczenie wstępne w sprawie Teresa i Silvana Petroni v. Office national des pensions pour travailleurs salaries (ONPTS) Bruksela, C-24/75, ECR 1975/7/01149), Trybunał podkreślił, że ubezpieczeni przemieszczający się w obrębie Wspólnoty nie mogą znaleźć się w gorszej sytuacji niż osoby objęte systemem ubezpieczeń społecznych tylko jednego państwa członkowskiego. Podobne stanowisko zawarł Trybunał w wyroku z dnia 14 grudnia 1989 r. wydanym w sprawie Theo Dammer v. VZW Securex Kinderbijslagfonds i Rijksdienst voor Kinderbijslag der Werknemers (orzeczenie wstępne, C-168/88, ECR 1989/11/04553) stwierdzając, że cel art. 48-51 Traktatu nie zostałby osiągnięty, gdyby pracownicy, w rezultacie korzystania z prawa swobodnego przepływu, mieli stracić przywileje w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, zagwarantowane im w ustawodawstwie jednego z Państw Członkowskich. Pogląd, że określona w art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 574/72 reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych przyznane w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny podzielił Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 19 lutego 1981 r. wydanym w sprawie Kurt Beeck v. Bundesanstalt für Arbeit (orzeczenie wstępne, 104/80, Baza Orzeczeń LEX nr 132368) stwierdzając, iż art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 574/72 z późniejszymi zmianami zawiesza wypłatę świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych wypłacanych na podstawie ustawodawstwa Państwa zatrudnienia jedynie do wysokości świadczenia otrzymywanego, w odniesieniu do tego samego okresu i tego samego członka rodziny, w Państwie zamieszkania przez małżonka prowadzącego działalności zawodową lub gospodarczą na terytorium tego Państwa. W tym samym wyroku Trybunał podkreślił także, iż reguły mające na celu zapobieganie nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim nie pozbawiają one, bezpodstawnie, osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Podobny pogląd wyraził Trybunał w wyroku z dnia 4 lipca 1985 r. wydanym w sprawie J.W.M. Kromhout v. Raad van Arbeid (orzeczenie wstępne, sygn. 104/84, ECR 1985/6/02205) stwierdzając, że zawieszona na podstawie art. 10 § 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 1408/721, kwota świadczeń ograniczona jest jedynie do kwoty, w stosunku, do której świadczenia pokrywają się.

Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, iż aby w ogóle można było prawidłowo zastosować przepisy cytowanych rozporządzeń dotyczące zbiegu świadczeń czy też zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, wskazane również w zaskarżonych decyzjach, organy administracji publicznej winny w pierwszej kolejności w sposób jednoznaczny, nie budzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania ustalić charakter oraz rodzaj uzyskiwanych świadczeń rodzinnych z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony pracownik w stosunku do świadczeń państwa zamieszkania. W niniejszej sprawie organy winny były więc konkretnie ustalić jakie rodzaje świadczeń rodzinnych przewidywane są w I. i które z nich pobierał mąż skarżącej. Ponadto należało ustalić, czy Irlandia przewiduje zasiłek odpowiadający przyznawanemu w naszym państwie zasiłkowi pielęgnacyjnemu. Takich ustaleń w niniejszej sprawie brak. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (jak również organ I instancji) w uzasadnieniu decyzji skupiło się na fakcie pobierania świadczeń rodzinnych na dzieci przez męża skarżącej w I. oraz okoliczności, iż zasiłek pielęgnacyjny zalicza się do świadczeń rodzinnych. Poza tym organy nie dokonały żadnej analizy ustawodawstwa I. dotyczącej tej kwestii.

W tych okolicznościach skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż organy obu instancji nie zbadały, jakie świadczenia przysługują rodzinie skarżącej w I. i nie ustaliły czy pokrywają się one z dochodzonym w niniejszej sprawie przez skarżącą (w imieniu ich małoletniego syna K.) na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłkiem pielęgnacyjnym. Nie dokonując w tym zakresie ustaleń - organy naruszyły więc przepisy postępowania, a w szczególności art. 7 kpa i art. 77 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu należy również zauważyć, że organy obu instancji stwierdzając, że zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uznania pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane, w ogóle nie wyjaśniły czy decyzje uchylające decyzje przyznające ww. świadczenia są ostateczne. Przesłanką stwierdzenia obowiązku zwrotu jest zaś wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia z przyczyn nabycia świadczeń zagranicznych. Nadto, w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższych decyzji przez skarżącą, trudno więc z całą pewnością nawet ustalić czy w ogóle zostały one jej doręczone.

Ponadto organy analizując dokumentację nadesłaną z Irlandii nie przetłumaczyły jej na język polski przez co naruszyły art. 27 Konstytucji RP z którego wynika, że w Rzeczpospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski oraz art. 4 pkt 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) nakładające na organy administracji publicznej obowiązek dokonywania wszelkich czynności urzędowych w języku polskim. Wprawdzie nie można wywodzić zakazu dopuszczenia nieprzetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego jako dowodu w postępowaniu przed organami administracji publicznej, gdyż de facto dowodem jest treść dokumentu obcojęzycznego, a nie jego tłumaczenie. Niemniej jednak wszystkie strony postępowania oraz wszyscy pracownicy organów administracji orzekający w sprawie muszą w sposób niebudzący wątpliwości znać treść dokumentów obcojęzycznych. Pewność taką można uzyskać dopiero po uzyskaniu tłumaczeń tych dokumentów.

W wyroku z dnia 4 kwietnia 2006 roku sygn. akt V SA/Wa 1558/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż "z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.), wynika obowiązek prowadzenia wszelkich czynności procesowych w języku polskim, do których zalicza się nie tylko czynności dokonywane ustnie, lecz także prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwania się w postępowaniu tłumaczeniami dokumentów. Dokument sporządzony w języku obcym musi być zgodny z prawem. Niezgodność z prawem, w tym wypadku, oznacza naruszenie obowiązku stosowania języka polskiego przy przyjęciu za dowód dokumentu sporządzonego w języku obcym i dokonanie jego oceny" (LEX nr 220903).

Powyższe w ocenie Sądu wskazuje na to, że przy obecnie zebranym materiale dowodowym brak jest podstaw do tego aby jednoznacznie wskazać, czy świadczenie uzyskiwane przez męża skarżącej w Irlandii pokrywało się z zasiłkiem pielęgnacyjnym przyznanej skarżącej za ten sam okres, a tym samym czy zaskarżone decyzje są prawidłowe.

Podkreślić należy, że decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1) jest zgodna z normami materialnego prawa, 2) została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Organ rozpatrujący sprawę narusza prawo w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego lub braku kompletnych ustaleń, wadliwego zastosowania prawa, ale również wtedy, gdy zastosuje określone przepisy, ale do wadliwie ustalonego stanu faktycznego.

Reasumując zawarta w uzasadnieniu decyzji ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku z czym należy uznać, że jest oceną dowolną naruszającą postanowienia art. 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów art. 7 k.p.a, art. 77 k.p.a, art. 80 k.p.a i art. 4 pkt 3, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżone decyzje.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien mieć na uwadze przedstawione naruszenia przepisów prawa i ww. zalecenia Sądu, zmierzające do prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, przy uwzględnieniu wszystkich zarzutów, podniesionych przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Wydane ponownie decyzje powinny w tym zakresie zawierać pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.

Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.