Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 587/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 40 a ust.1 pkt 3art 40a ust.5, art 4 ust.1,art.3 pkt 5
journal: Dz.U. 2005 nr 187 poz 1577
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. staż. Alberta Dybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust. 3, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz.U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1219), art. 40a ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2212), po rozpatrzeniu odwołania I. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą I. w C., utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] grudnia 2017 r. o wymierzeniu wyżej wymienionemu przedsiębiorcy kary pieniężnej w wysokości 1000 zł za wprowadzenie do obrotu dziesięciu partii artykułów rolno - spożywczych nieodpowiadających jakości handlowej w zakresie oznakowania o łącznej wartości 868,82 zł.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż w toku kontroli przeprowadzonej w dniach od 31 października do 3 listopada 2017 r. przez inspektorów [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w G., w sklepie mięsnym zlokalizowanym przy ul. W. w Z., należącym do przedsiębiorcy I. K. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą I. w C., zakwestionowano prawidłowość oznakowania dziesięciu partii przetworów mięsnych oferowanych do sprzedaży konsumentowi finalnemu bez opakowania lub pakowanych w pomieszczeniu sprzedaży na życzenie konsumenta finalnego lub pakowanych do bezzwłocznej sprzedaży, o łącznej wartości 868,82 zł, tj.:

1) partię kabanosów klasycznych w ilości 2,5 kg o wartości 89,75 zł,

2) partię kabanosów drobiowych w ilości 2,5 kg o wartości 114.75 zł,

3) partię kindziuka w ilości 1 kg o wartości 59,90 zł,

4) partię kiełbasy polskiej surowej w ilości 10 kg o wartości 289,00 zł,

5) partię kiełbasy jałowcowej suchej w ilości 1 kg o wartości 46,90 zł,

6) partię kiełbasy wieprzowej z dodatkiem cielęciny w ilości 2,5 kg o wartości 87.25 zł

7) partię kiełbasy z beczki w ilości 1,3 kg o wartości 38,87 zł,

8) partię kiełbasy drobiowej ze wsi w ilości 3 kg o wartości 89,70 zł,

9) partię salcesonu bawarskiego w ilości 1 kg o wartości 12,90 zł,

10) partię pasztetu wędzonego w ilości 2 kg o wartości 39,80 zł.

Nieprawidłowości w oznakowaniu ww. produktów polegały na niepodaniu nazwy albo imienia i nazwiska producenta oraz wykazu składników w miejscu sprzedaży na wywieszce dotyczącej danego przetworu mięsnego lub w inny sposób, w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu.

Powyższe ustalenia udokumentowano w protokole kontroli z 31 października 2017 r. wraz z załącznikami. Kontrolowany przedsiębiorca nie zgłosił uwag do protokołu kontroli.

Prezes UOKiK opisał przebieg postępowania przed organem pierwszej instancji a następnie, rozpoznając ponownie sprawę w wyniku odwołania złożonego przez stronę, przytoczył treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Stwierdził, że w przypadku dziesięciu partii przetworów mięsnych oferowanych do sprzedaży konsumentowi finalnemu bez opakowania lub pakowanych w pomieszczeniu sprzedaży na życzenie konsumenta finalnego lub pakowanych do bezzwłocznej sprzedaży, w sklepie mięsnym w Z., należącym do strony postępowania, nie uwidoczniono w miejscu sprzedaży nazwy albo imienia i nazwiska producenta oraz wykazu składników na wywieszce dotyczącej danego przetworu mięsnego lub w inny sposób, w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentami finalnemu, co skutkowało wymierzeniem kary pieniężnej z tego tytułu. Wyjaśnił, że usunięcie nieprawidłowości nie może stanowić okoliczności łagodzących w sprawie, a tym bardziej wyłączać odpowiedzialność za naruszenie przepisów prawa żywnościowego, ponieważ strona podjęła działania naprawcze dopiero na skutek ujawnienia niezgodności przez inspektorów Inspekcji Handlowej, i miały one charakter następczy do działań kontrolnych. Forma sprzedaży, tj. sprzedaż zza lady, gdzie na każde żądanie klienta pracownicy sklepu są gotowi udzielić wszelkich informacji dotyczących wykazu składników konkretnych wyrobów oraz innych niezbędnych informacji nie wypełnia właściwie obowiązku jaki wynika z przepisów prawa w tym zakresie.

Prezes UOKiK podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż niezgodności te w istotny sposób naruszały interesy konsumentów, ponieważ informacje o danych producenta oraz o wykazie składników, w tym informacje o wszelkich składnikach lub substancjach powodujących alergie łub reakcje nietolerancji, są ważnym i często stosowanym przez konsumentów kryterium dokonywania wyboru żywności zgodnego z oczekiwaniami. Wyjaśnił, że fakt, że strona nie była do tej pory karana za naruszenie przepisów ustawy o jakości handlowej został zauważony przez organ pierwszej instancji i uwzględniony przy ocenie przesłanki dotychczasowej działalności strony. Dodał, że nieznajomość czy niezrozumienie obowiązujących przepisów nie zwalnia strony z ciążących na niej obowiązków.

Podsumowując Prezes UOKiK stwierdził, że strona wprowadziła do obrotu artykuły rolno-spożywcze oznakowane w sposób niezgodny z przepisami o jakości handlowej, a wyjaśnienia przedstawione na tę okoliczność w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Z tego tytułu, w myśl przepisów art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy o jakości handlowej, organ pierwszej instancji mógł wymierzyć karę pieniężną do kwoty 4 344,10 zł (tj. pięciokrotnej wartości korzyści majątkowej uzyskanej lub która mogłaby zostać uzyskana przez wprowadzenie do obrotu ww. dziesięciu partii produktów o łącznej wartości 868,82 zł). Kara ta nie mogła być niższa niż 500 zł. Organ pierwszej instancji wymierzając karę ustalił ją we właściwej wysokości, tj. w granicach przewidzianych normą prawną i prawidłowo uwzględnił wszystkie przesłanki określone w art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu I instancji, wstrzymanie ich wykonania oraz zasądzenie koszów postępowania.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego tj.

- art. 40a ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. 2017, poz. 2212), które miało wpływ na wynik postępowania, poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie;

- art. 40a ust. 5c w/w ustawy poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie;

- § 19 ust. 1 pkt 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju i Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz. U. 2015, poz. 29) poprzez błędną ich wykładnię;

- § 17 ust.1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 178/2002 ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. UE. L.2002, Nr 31 31, poz. 1.) poprzez błędną jego wykładnię;

oraz naruszenia przepisów postępowania tj.

-art. 77 i 78 kpa § 1 poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie oraz nierozpatrzenie uzasadnionych wniosków dowodowych zgłaszanych przez strony postępowania;

- art. 7 i art. 80 kpa poprzez błędne stosowanie zasady swobodnej oceny dowodu w tym niewłaściwą i arbitralną ocenę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;

- błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na wydane rozstrzygnięcie wobec uznania, że towar sprzedawany w sklepie skarżącej był nieprawidłowo oznakowany tj. nie zawierał podania wykazu składników na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego, tymczasem towar był prawidłowo oznakowany.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i uzasadniła wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, zgodnie z którym kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spożywcze nieodpowiadające jakości handlowej określonej w przepisach o jakości handlowej lub deklarowanej przez producenta w oznakowaniu tych artykułów, podlega karze pieniężnej w wysokości do pięciokrotnej wartości korzyści majątkowej uzyskanej lub która mogłaby zostać uzyskana przez wprowadzenie tych artykułów rolno-spożywczych do obrotu, nie niższej jednak niż 500 zł.

Obrotem w rozumieniu ustawy są stosownie do art. 3 pkt 4 czynności w rozumieniu art. 3 pkt 8 rozporządzenia, o którym mowa w pkt 2 tego przepisu, a zatem rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. bezpieczeństwa żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. WEL 31 z 1 lutego 2002 r.). Czynnością w rozumieniu art. 3 pkt 8 powołanego rozporządzenia jest "wprowadzenie na rynek", które zgodnie z zawartą w tym przepisie definicją oznacza posiadanie żywności lub pasz w celu sprzedaży z uwzględnieniem oferowania do sprzedaży lub innej formy dysponowania, bezpłatnego lub nie oraz sprzedaż, dystrybucję lub inne formy dysponowania. Pojęcie wprowadzenia do obrotu dotyczy zatem każdego etapu obrotu i nie może być rozumiane tylko jako pierwsze wprowadzenie towaru na rynek. Taki też kierunek wykładni prezentowany jest w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2006 r. w sprawie C-315/05 (Dz. U. C 331 z 30 grudnia 2006 r.) wydanym w trybie prejudycjalnym, w którym wskazano, że wprowadzający do obrotu może być odpowiedzialny za jakość nawet w sytuacji, gdy jako zwykły dystrybutor wprowadza do obrotu produkt w postaci dostarczonej od producenta. W rozumieniu powołanego przepisu skarżąca, co w zasadzie nie jest kwestionowane, wskazane w decyzji produkty wprowadziła do obrotu.

Podnieść przy tym należy, iż powołany przepis nie uzależnia nałożenia kary od stwierdzenia winy po stronie dystrybutora. Odpowiedzialność określona w tym przepisie ma charakter obiektywny i przesłanką jej przyjęcia jest tylko fakt wprowadzenia do obrotu. Zatem samo stwierdzenie - udowodnienie faktu wprowadzania do obrotu artykułu rolno-spożywczego nieodpowiadającego jakości handlowej określonej w przepisach o jakości handlowej lub deklarowanej przez producenta w oznakowaniu tych artykułów, jest przesłanką wystarczającą do nałożenia stosownej kary. Nie ma przy tym znaczenia czy naruszenie nastąpiło z winy (umyślnej lub nieumyślnej) danego podmiotu, czy też nie. Ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych nie przewiduje możliwości badania przez organy istnienia winy, bądź jej braku po stronie podmiotu, u którego wykryto artykuł nieodpowiadający jakości handlowej. Zatem dowiedzenie, że jakiś podmiot – w tym przypadku skarżąca, wprowadzała do obrotu nieodpowiadające jakości handlowej artykuły rolno-spożywcze powoduje konieczność nałożenia kary pieniężnej, która jest karą administracyjną.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ujh wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta. Użyte w ustawie ujh określenie "jakość handlowa" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 5 tej ustawy, jako cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych (...) oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania (...). Przepis § 17 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych stanowi, że w miejscu sprzedaży środków spożywczych bez opakowań lub pakowanych przy sprzedaży, oprócz nazwy środka spożywczego, na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego podaje się w przypadku wędlin - dodatkowo wykaz składników.

W myśl przepisu art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 178/2002, prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną żywnością. W szczególności, zgodnie z art. 16 tego rozporządzenia, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności nie mogą wprowadzać konsumentów w błąd.

Stosowane od dnia 13 grudnia 2014 r. rozporządzenie nr 1169/2011 doprecyzowuje zasady odpowiedzialności podmiotów za informację o żywności. Podmiotem działającym na rynku spożywczym odpowiedzialnym za informację na temat żywności jest podmiot, pod którego nazwą lub firmą jest wprowadzany na rynek dany środek spożywczy lub - jeżeli ten podmiot nie prowadzi działalności w Unii - importer danego środka na rynek Unii (art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia). Podmiot odpowiedzialny za informację na temat żywności zapewnia obecność i rzetelność informacji zgodnie z mającym zastosowanie prawem dotyczącym informacji na temat żywności oraz z wymogami odpowiednich przepisów krajowych (art. 8 ust. 2 rozporządzenia). Bez uszczerbku dla tej zasady, podmioty działające na rynku spożywczym zapewniają przestrzeganie w przedsiębiorstwach pozostających pod ich kontrolą wymogów prawa dotyczącego informacji na temat żywności i odpowiednich przepisów krajowych mających znaczenie dla ich działalności i upewniają się, że wymogi te są spełnione (art. 8 ust. 5 ww. rozporządzenia).

Rozporządzenie nr 1169/2011 zawiera wymagania w zakresie nazewnictwa środków spożywczych i zakazu wprowadzania w błąd. Art. 7 ust. 1 lit. a stanowi, że informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, ilości trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji. Informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta (art. 7 ust. 2). Dobrowolne informacje na temat żywności zamieszczane w oznakowaniu podlegają wymogom rozdziału V przywołanego rozporządzenia, w szczególności nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd oraz nie mogą być niejednoznaczne ani dezorientować konsumenta (por. art. 36 ust. 2 lit. b).

W niniejszej sprawie w zasadzie nie jest sporne, iż w kontrolowanym sklepie, należącym do skarżącej wskazane w decyzji partie oferowanych do sprzedaży wędlin bez opakowań lub pakowanych w pomieszczeniu sprzedaży na życzenie konsumenta finalnego lub pakowanych do bezzwłocznej sprzedaży nie posiadały wykazu składników na widocznej stronie wywieszek. Skarżąca stwierdziła, iż dane te znajdowały się po drugiej stronie wywieszek ze względu na ich niewielkie rozmiary ograniczające możliwość zamieszczania pełnych informacji o produkcie. Podkreśliła, że na każde żądanie klienta pracownicy gotowi są udzielić klientowi wszelkich informacji dotyczących wykazu składników konkretnych wyrobów. Tym samym towary zostały oznakowane prawidłowo i w sposób właściwy wprowadzono je do obrotu.

Stanowisko skarżącej jest błędne. Podstawowe wymagania dla nazwy środka spożywczego reguluje art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011, który w ust. 1 stanowi, że nazwą środka spożywczego jest jego nazwa przewidziana w przepisach; w przypadku braku takiej nazwy nazwą środka spożywczego jest jego nazwa zwyczajowa, a jeśli nazwa zwyczajowa nie istnieje lub nie jest stosowana, przedstawia się nazwę opisową tego środka spożywczego. Nazwa opisowa jest to, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 2 lit. p rozporządzenia nr 1169/2011, nazwa zawierająca opis środka spożywczego, który jest wystarczająco jasny, aby umożliwić konsumentom poznanie rzeczywistego charakteru tego środka spożywczego i odróżnienie go od innych produktów, z którymi może zostać pomylony. Nazwa środka spożywczego nie może być zastąpiona nazwą chronioną jako własność intelektualna, nazwą marki lub nazwą wymyśloną (art. 17 ust. 4). Nazwa danego środka spożywczego zawiera dane szczegółowe dotyczące warunków fizycznych tego środka spożywczego lub szczególnego przetwarzania, jakiemu został on poddany (np. sproszkowany, ponownie zamrożony, liofilizowany, głęboko mrożony, zagęszczony, wędzony), bądź dane takie towarzyszą nazwie, we wszystkich przypadkach, w których pominięcie takiej informacji mogłoby wprowadzić nabywcę w błąd (art. 17 ust. 5 i zał. VI część A pkt 1 ww. rozporządzenia).

Od dnia 9 stycznia 2015 r. kwestię znakowania w miejscu sprzedaży żywności luzem reguluje § 19 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 29). Na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego lub w inny sposób, w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu, podaje się m.in. nazwę środka spożywczego wskazaną w sposób określony w cytowanym wyżej art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011 oraz wykaz składników.

Należy podkreślić, że literalne brzmienie przepisu § 17 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie pozostawia wątpliwości co do istnienia obowiązku podania wykazu składników (oprócz nazwy środka spożywczego/produktu) na wywieszce dotyczącej wędliny bez opakowania lub pakowanej przy sprzedaży. Omawiany przepis wyraźnie wskazuje na obowiązek (powinność) sprzedawcy w tym zakresie ("na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego podaje się w przypadku wędlin – dodatkowo wykaz składników"). Obowiązkowi umieszczenia wykazu składników na wywieszce dotyczącej danej wędliny nie czyni zadość umieszczanie tegoż wykazu po drugiej, niewidocznej dla konsumenta stronie wywieszek albowiem artykuły rolno-spożywcze muszą być oznakowane w sposób zrozumiały dla konsumenta, napisy muszą być wyraźne, czytelne i nieusuwalne, umieszczone w widocznym miejscu, a także nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte lub przesłonięte innymi nadrukami lub obrazkami.

Także możliwość udzielenia klientom informacji w zakresie tego wykazu przez personel sklepu, nie jest wypełnieniem obowiązku nałożonego przez obowiązujące prawo skoro przepis stanowi o "wywieszce dotyczącej danego środka (...)", czyli jak należy rozumieć wystawionego do sprzedaży konkretnego produktu, zaś informacja ustna o wykazie nie zastępuje tego wykazu. Zatem tylko wykaz składników podany na wywieszce umieszczonej bezpośrednio przy wędlinie (obok, na, przy produkcie) odpowiada prawidłowemu oznakowaniu wędliny.

§ 19 ust. 2 rozporządzenia w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych stanowi, że dla produktów oferowanych do sprzedaży konsumentowi finalnemu lub zakładom żywienia zbiorowego bez opakowania lub w przypadku pakowania produktów w pomieszczeniu sprzedaży na życzenie konsumenta finalnego lub ich pakowania do bezzwłocznej sprzedaży wymagane informacje podaje się w miejscu sprzedaży na wywieszce dotyczącej danego produktu lub w inny sposób, w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu.

Z powyższego wynika, że informacje te muszą być uwidocznione na wywieszce lub w inny sposób (np. w formie katalogu), a także muszą być bezpośrednio dostępne dla konsumenta w miejscu sprzedaży.

Kwestia bezpośredniej dostępności była rozważana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyrokach z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 1563/15, z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1652/10 oraz z dnia 7 stycznia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1914/12. Sąd wskazał w tych orzeczeniach, że konsumenci muszą mieć bezpośrednią możliwość zapoznania się z informacjami przysługującymi im z mocy prawa, bez domagania się ich lub konieczności podejmowania dodatkowych starań o ich uzyskanie od sprzedawcy. Konieczność podjęcia takich działań powoduje w rzeczywistości utrudnienie w zakupie, co może skutkować utratą zainteresowania konsumenta pewnymi informacjami (np. wykazem składników), a w konsekwencji zakupem produktu niezgodnego z jego oczekiwaniami. Z tego względu, nie czyni zadość wymaganiom określonym w ww. przepisie udostępnianie informacji na temat żywności tylko i wyłącznie na życzenie konsumenta.

Skarżąca nie zamieściła w miejscu sprzedaży odpowiedniej informacji dotyczącej nieoznakowanej partii artykułów rolno-spożywczych, albowiem na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego, ani w inny sposób dostępny bezpośrednio konsumentowi finalnemu, nie podano wykazu składników w tym substancji i produktów powodujących alergie lub reakcje nietolerancji, w sposób określony w art. § 19 ust. 2 rozporządzenia w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Niedopełnienie przedmiotowego obowiązku, tj. niezamieszczenie takich informacji w miejscu ogólnodostępnym, w sposób widoczny, powoduje, że przedsiębiorca podlega karze pieniężnej.

Za stwierdzone w toku kontroli naruszenie w zakresie oznakowania wędlin organ nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1. 000 zł, przyjmując wartość korzyści majątkowej (o jakiej mowa w ww. art. 40a ust. 1 pkt 3 ujh) w postaci ekwiwalentu wartości kwestionowanych towarów. Celem art. 40 a ust. 1 pkt 3 ujh, jest zapewnienie konsumentom odpowiedniej jakości artykułów rolno-spożywczych wprowadzonych do obrotu i wyeliminowanie nagannych praktyk rynkowych niosących zagrożenie dla życia i zdrowia konsumentów. Skarżąca zakwestionowała przyjętą wykładnię pojęcia "korzyści majątkowej", podnosząc, iż zgodnie z wykładnią językową wskazanego przepisu, "korzyść majątkowa" to różnica między kosztem zakupu wędlin i kosztem działalności sklepu, a wartością detaliczną kwestionowanych wędlin.

Sąd prezentuje pogląd, że pojęcie "korzyści majątkowej", odnosi się do wartości uzyskanej, lub która mogłaby zostać uzyskana, poprzez wprowadzenie do obrotu artykułów nieodpowiadających jakości handlowej określonej w przepisach, czyli do ich wartości detalicznej. Wykładnia ta umożliwia bowiem niezwłoczne podjęcie przez organ czynności w ramach dyspozycji przepisu art. 40 a ust. 1 pkt 3 ujh, którego celem jest zapewnienie konsumentom odpowiedniej jakości artykułów rolno-spożywczych wprowadzonych do obrotu i wyeliminowanie nagannych praktyk rynkowych niosących zagrożenie dla życia i zdrowia konsumentów. Nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca wprowadzając do obrotu towar ponosi koszty jego wytworzenia, opakowania, transportu czy organizacji sprzedaży, a także należności publicznoprawne w postaci podatku. Wymienione koszty składają się na wartość brutto towaru. Określenie jego wartości netto, w szczególności czystego zysku przedsiębiorcy sprzedającego towar, dodatkowo przy uwzględnieniu zobowiązań podatkowych wiązałoby się z przeprowadzeniem analizy finansowej całego przedsiębiorstwa, obejmującej nie tylko koszty produkcji sprzedawanych towarów, ale także koszty amortyzacji urządzeń czy wynagrodzenia pracowników. Jest to więc proces skomplikowany i długotrwały. Zatem przyjęcie stanowiska skarżącej co do sposobu określenia wartości korzyści majątkowej, o jakiej stanowi ww. przepis, wykraczałoby poza ramy i cele ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Ponadto mogłoby skutkować nakładaniem minimalnej, czy nieadekwatnej do wartości wprowadzonego do obrotu produktu, kary w przypadku, gdyby działalność ukaranego przedsiębiorstwa była deficytowa lub gdyby działało ono w zawyżonej strukturze kosztów. Poza tym koszty mieszczące się w pojęciu wartości brutto towaru wchodzą w skład omawianej korzyści majątkowej, gdyż pod tym pojęciem należy rozumieć wszelką korzyść majątkową uzyskaną, lub którą można było uzyskać, w wyniku wprowadzenia do obrotu zakwestionowanych towarów. Środki z tego tytułu służą bowiem przedsiębiorcy do finansowania prowadzonej działalności, w tym m.in. organizacji sprzedaży towarów, wypłacaniu wynagrodzeń pracowników, pokrywaniu podatków i wypracowaniu zysku.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w tezach zawartych w wyroku z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 684/11 cyt.

"1. pojęcie wartości korzyści majątkowej w rozumieniu art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. Nr 187, poz. 1577 ze zm.; dalej u.j.h.) odpowiada wartości detalicznej artykułów rolno-spożywczych, która mogłaby być uzyskana poprzez wprowadzenie do obrotu produktów nieodpowiadających jakości handlowej określonej w § 17 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. Nr 137 poz. 966 ze zm. Określenie wartości korzyści majątkowej z uwzględnieniem kosztów, które ponosi sprzedawca towaru, tj. kosztów ich nabycia lub wytworzenia oraz kosztów sprzedaży (utrzymania miejsca, w którym prowadzi się sprzedaż) wykraczałoby poza ramy i cele ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Ponadto wiązałoby się każdorazowo z koniecznością przeprowadzenia analizy finansowej całego przedsiębiorstwa, obejmującej nie tylko koszty produkcji sprzedawanych towarów, ale także koszty amortyzacji urządzeń czy wynagrodzenia pracowników. W myśl art. 40a ust. 1 pkt 3 u.j.h. maksymalny wymiar kary został określony jako pięciokrotna wartość korzyści majątkowej uzyskanej lub która mogłaby zostać uzyskana przez wprowadzenie do obrotu artykułów nieodpowiadających normom jakości handlowej, zaś jej minimalna wysokość wynosi 500 zł.

2. Ustalając wysokość kary uwzględnia się ustawowe kryteria sformułowane w art. 40a ust. 5 u.j.h., tj.: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych oraz wielkość jego obrotów. Ponadto, przy wymierzaniu kary należy brać pod uwagę postulat sformułowany przez ustawodawcę unijnego dla państw członkowskich wynikający z art. 17 ust. 2 in fine rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. L 31 z 1.2.2002 s. 1 ze zm.), że ustanowione kary z tytułu naruszenia prawa żywnościowego powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające".

Ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczego w art. 40a ust. 5 wprowadza pewne kryteria, którymi muszą kierować się organy wymierzając karę przewidzianą w art. 40a ust. 1 pkt 3 u.j.h. Zatem dopiero na tym etapie – czyli na etapie określania wysokości kary pieniężnej, a nie na etapie stwierdzania czy w ogóle winna być wymierzona kara, ustawa przewiduje swoistego rodzaju miarkowanie i uzależnia już samą wysokość kary od uwzględnienia takich przesłanek jak: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność skarżącego na rynku artykułów rolno-spożywczych oraz wielkość obrotu.

W ocenie Sądu organy wymierzając karę prawidłowo uwzględniły wskazane w ust. 5 art. 40a j.h. przesłanki. Również sposób wymierzenia i wyliczenia nałożonej kary był zgodny z art. 40a ust. 5 powołanej ustawy i znajdował uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. W tym zatem zakresie zaskarżona decyzja również znamion wadliwości nie nosi.

W toku postępowania – w ocenie Sądu – nie doszło także do naruszenia przepisów proceduralnych w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Organ przeprowadził właściwe postępowanie dowodowe, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji. Prezes Urzędu w sposób odpowiadający art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnił swoją decyzję, podając co wziął pod rozwagę przy wymierzaniu kary pieniężnej i co wpłynęło na jej wysokość.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.