Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1282/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1  pkt  2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 115
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2007 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...stycznia 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne , Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ...lutego 2007 r., wniesionej przez I. K., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych- z ... stycznia 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z ...maja 2005 r. (zamiast z ... marca 2005 r.).

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ...stycznia 2005 r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zadłużenia. W piśmie tym wskazała na swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Podała, że samotnie wychowuje 17-letniego syna. Podała też, że nie pracuje, pobiera zasiłek dla bezrobotnych i otrzymuje alimenty na syna z ośrodka pomocy społecznej. Wskazała również, że ma zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej w opłatach za czynsz. Dodatkowo wyjaśniła, że w okresie od ... listopada 1997 r. do ... czerwca 1999 r. prowadziła działalność gospodarczą o nazwie E. w formie spółki cywilnej. Działalność prowadził jej mąż ze wspólnikiem. Po rozwiązaniu spółki pozostało zadłużenie, które w dużej części spłaciła. Do wniosku załączyła m.in. decyzję z ...października 2004 r. Starosty Powiatu Z. o uznaniu zainteresowanej z dniem ... października 2004 r. za osobę bezrobotną i przyznaniu jej prawa do zasiłku w wysokości ... zł miesięcznie.

Decyzją z ...marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie ... zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od stycznia 1999 r. do lutego 1999 r. i czerwiec 1999 r. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że płatnik zwrócił się do Zakładu z prośbą o umorzenie należności składkowych powołując się na trudną sytuację materialną. Następnie powołał przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który umożliwia umorzenie należności składkowych w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, i stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia. Podał, że płatnik nie wykazał w wystarczającym stopniu złej sytuacji materialnej. Zobowiązana pobiera zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy w kwocie ... zł netto miesięcznie. W tym stanie rzeczy jedyną możliwą do zastosowania wobec strony ulgą jest zgodnie z art. 29 wymienionej ustawy spłata zadłużenia w układzie ratalnym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowana zwróciła się o umorzenie należności składkowych. Ponownie podniosła, iż jest matką samotnie wychowującą dziecko i w chwili obecnej otrzyma po raz ostatni zasiłek dla bezrobotnych. Od kwietnia 2004 r. będzie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zaznaczyła też, iż ma zadłużenie wobec spółdzielni mieszkaniowej, obejmujące również odsetki i koszty sądowe. W jej ocenie, zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że nie jest w stanie spłacić ciążącego na niej zobowiązania, nawet w tzw. systemie ratalnym. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowoduje powstanie tylko dodatkowych kosztów i nie przyniesie żadnych oczekiwanych efektów. Wszelkie środki jakie udało jej się do tej pory zdobyć przeznaczała na pokrycie uzasadnionych i niezbędnych kosztów utrzymania siebie i niepełnoletniego syna. Na koniec strona zaznaczyła, iż spełnia przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do wniosku załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z ...kwietnia 2005 r.

Decyzją z ...maja 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W krótkim uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że w chwili obecnej umorzenie zobowiązań nie spowoduje zmiany sytuacji finansowej strony, a wniosek o umorzenie należy uznać za przedwczesny. Zainteresowana jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, wykazująca tym samym gotowość podjęcia zatrudnienia. Zauważył też, że dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek, daje możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu. W tym stanie rzeczy jedyną możliwą do zastosowania wobec strony ulgą jest spłata zadłużenia w układzie ratalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa Zakładu strona wniosła o uchylenie skarżonego aktu administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wyrokiem z ...listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1796/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Wyjaśnił, że w dacie wydania skarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej. Wskazał też, że z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzona ustawą z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, ze zm. 1248), dlatego też wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.

Dalej, postanowieniem z ...października 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek I. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony z ... kwietnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej -jak wskazał organ- decyzją z ...maja 2005 r. dotyczącą odmowy umorzenia należności składkowych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu ...stycznia 2007 r. wydał decyzję, którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 200 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, iż po przeanalizowaniu akt przedmiotowej sprawy oraz przedstawionych przez stronę nowych materiałów dowodowych uznał, że zainteresowana nie wykazała okoliczności, które stanowiłyby dostateczne przesłanki skutkujące umorzeniem zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w trybie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W pierwszej kolejności wyjaśnił, iż na zaległości objęte wnioskiem o umorzenie, w dniu ...stycznia 2000 r. wystawił tytuły wykonawcze, które skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.. W dniu ...kwietnia 2000 r. organ egzekucyjny zwrócił przedmiotowe tytuły z adnotacją: spółka nie istnieje pod wskazanym adresem. Organ stwierdził więc, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki do uznania zaległości za całkowicie nieściągalne. Dalej, powołując się ogólnie na materiał dowodowy w sprawie, podał, iż nie stwierdzono, aby sytuacja materialna strony spełniała warunki umorzenia, o których mowa w powołanym powyżej rozporządzeniu, a opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Zauważył, iż zainteresowana jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z...jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, wykazuje tym samym gotowość podjęcia zatrudnienia. Podniósł też, że jej syn pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu w kwocie ... zł. Zainteresowana korzysta ze świadczeń pieniężnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.. Zaznaczył także, że wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentu świadczącego o tym, iż znalazła się w trudnej sytuacji materialnej z uwagi na zdarzenia losowe czy klęski żywiołowe. Nie przedłożyła też dokumentu, z którego wynikałoby, że którykolwiek z członków rodziny posiada orzeczenie o niezdolności do pracy. Ma przyznany dodatek mieszkaniowy, co finansowo odciąża jej budżet domowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie Prezesa ZUS z ... stycznia 2007 r. (data doręczenia stronie -...stycznia 2007 r., powołana w skardze), I. K. wniosła:

-o uchylenie zaskarżonej decyzji,

-o wydanie wyroku uwzględniającego w całości jej wniosek o umorzenie zadłużenia.

Z ostrożności procesowej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż w toku toczącego się postępowania administracyjnego organ nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy. Podała, iż jej zobowiązanie wynika z faktu, że prowadziła działalność gospodarczą wspólnie z inną osobą fizyczną w formie spółki cywilnej. Zauważyła, iż organ w niniejszej sprawie pominął fakt istnienia tej spółki, a to -zdaniem skarżącej- ma niewątpliwy wpływ na treść ostatecznej decyzji administracyjnej, albowiem istotą spółki prawa cywilnego jest to, że wszyscy wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem za wszystkie zobowiązania wynikające z faktu istnienia spółki cywilnej do pełnej ich wysokości. Organy administracji publicznej zarówno w toku postępowania w pierwszej instancji jak i w drugiej nie zwróciły na powyższy fakt jakiejkolwiek uwagi. Nadto zaznaczyła, iż organ rozpatrując sprawę nie zbadał, czy w świetle obowiązującego prawa strona i jej wspólnik prowadzą nadal działalność gospodarczą, czy istnieje jakikolwiek majątek, który pozwala na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podniosła też, że fakt pobierania przez dorosłego syna renty rodzinnej po zmarłym ojcu nie uprawnia do wywiedzenia wniosku, że dochód ten może stanowić źródło spłaty zobowiązań skarżącej. Na koniec zarzuciła, że w toku postępowania administracyjnego nie zostały przeprowadzone wszystkie niezbędne dowody i materiały, na podstawie których należało określić stan faktyczny.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o uznanie skargi w całości za bezzasadną i jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 21 września 2007 r. Sąd postanowił odroczyć w tym dniu publikację orzeczenia i zobowiązać organ do nadesłania decyzji Zakładu orzekającej o odpowiedzialności wspólników Spółki E. s.c. za jej zobowiązania, ewentualnie do udzielenia informacji, czy taka decyzja w trybie art. 115 Ordynacji podatkowej w stosunku do wspólników Spółki E. została wydana.

Pismem z ...października 2007 r. organ poinformował, iż w przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności. Wyjaśnił, że z uwagi na upływ pięcioletniego terminu licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, nie miał prawnych możliwości wydania takiej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem w sposób rażący przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 9, art. 63 § 3 i art. 64 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 138 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i wydanie skarżonej decyzji, a to czyniło zasadnym stwierdzenie jej nieważności, a tym samym wyeliminowanie skarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.

Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Zgodnie natomiast z treścią art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zatem, postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczęte wnioskiem strony o umorzenie należności składkowych, o którym mowa w art. 28 u.s.u.s., jak również wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. Ustawa systemowa nie wprowadza odmiennych w tym zakresie regulacji, co więcej w art. 83 ust. 4 stanowi, iż do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądania zgłaszane przez stronę na podstawie ustawy systemowej w zakresie umarzania należności składkowych winny spełniać tak co do treści jak i formy wymogi przewidziane w tym akcie prawnym, normującym postępowanie administracyjne.

Wymagania formalne podania składanego przez stronę w toku postępowania administracyjnego zostały uregulowane w art. 63 k.p.a. Z treści tej regulacji prawnej wynika, iż ustawodawca przyjął tu zasadę ograniczonego formalizmu w zakresie tak formy jak i treści podania. Jednakże spełnienie tych wymagań formalnych jest niezbędną przesłanką skuteczności prawnej danej czynności procesowej strony postępowania. Dopiero bowiem dokonana w sposób prawidłowy pod względem formalnym czynność procesowa wywoła zamierzony skutek procesowy.

Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie. Stosownie do § 2 omawianego artykułu podanie (w tym odwołanie) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Zgodnie zaś z § 3 podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Podpis wskazuje osobę wnoszącego i pozwala zbadać, czy żądanie pochodzi od podmiotu legitymowanego.

Braki w zakresie podania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innych niż brak adresu, o którym mowa § 1 tego przepisu) ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

Należy też podkreślić, iż przepis art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak podpisu wnoszącego pod treścią tego podania.

Zatem, stosownie do zasady uregulowanej w art. 9 k.p.a., zobowiązującej organ administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, braki formalne podania (w tym podania - odwołania) nie powodują od razu jego bezskuteczności. Przepis art. 64 k.p.a., realizujący wymienioną zasadę ogólną rządzącą postępowaniem administracyjnym, nakłada w tym zakresie na organ prowadzący sprawę obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.

Brak formalny, nieusunięty przez wnoszącego w ustawowym terminie zakreślonym przez organ, uniemożliwi wywołanie zamierzonego skutku prawnego wniesionego podania, i spowoduje obowiązek po stronie organu pozostawienia podania bez rozpoznania, a to oznacza, iż postępowanie w jego przedmiocie nie będzie mogło być prowadzone. Sąd zaznacza także, iż wniosek pozostawia się bez rozpoznania nie tylko wówczas, gdy braki nie zostaną uzupełnione w terminie, ale i wtedy gdy uzupełnienie ich nastąpiło, jednak niezgodnie z wymaganiami organu określonymi w wezwaniu. Zgodnie z literaturą przedmiotu, omawiany skutek dotyczy także podania - odwołania (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego brak formalny powoduje więc, iż wniosek ten nie wszczyna postępowania administracyjnego, a zatem sprawa nie może być rozpatrzona merytorycznie (por. wyrok WSA w Warszawie z 1.03.2005 r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). To samo dotyczy także odwołania zawierającego braki formalne, które również nie wywoła skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania, w tym przypadku, odwoławczego.

Natomiast, decyzję wydaną przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne, a więc decyzję, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania, należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15.09.2000 r., sygn. akt III S.A. 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu, charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on bowiem dopiero w wyniku prawidłowo złożonego przez stronę odwołania.

Ta ostania sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS -reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych- z ...stycznia 2007 r., została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia pisma strony zatytułowanego "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z ... marca 2005 r.", które nie zostało podpisane przez wnoszącą i -co istotne- brak ten nie został uzupełniony w powyżej omówionym trybie uregulowanym w art. 64 § 2 k.p.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż stronie, stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przysługiwało w niniejszej sprawie prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy -od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności składkowych- na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku, zgodnie z wymienionym przepisem, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem, bezspornym jest, iż do podania strony z ...kwietnia 2005 r., złożonego na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., należało zastosować art. 63 i 64 k.p.a. Organ po wpłynięciu tego wniosku nie wezwał jednak strony, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez rozpoznania) do usunięcia braku i wniosek ten rozpatrzył, mimo że nie mógł on wywołać zamierzonego przez stronę skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego.

Konkludując, w ocenie Sądu, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 706/05, LEX nr 196278). W wyroku z 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 490/05 (LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "(...) istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych". Podkreślić też trzeba, iż nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy należy przyjąć, iż rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi żadnych wątpliwości.

W niniejszej sprawie -zdaniem Sądu- doszło do rażącego naruszenia art. 9, art. 63 § 3 i art. 64 § 2 poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a także art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w II instancji na ich podstawie, pomimo iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał podpisu wnoszącej. Wskazane regulacje prawne są jasne w swej treści i w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Natomiast zachowanie organu orzekającego -niejako z urzędu występującego tu w charakterze organu odwoławczego- pozostaje w oczywistej sprzeczności z tymi unormowaniami, a to skutkować musiało zastosowaniem przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS winien więc, z uwagi na brak formalny podania strony z ... kwietnia 2005 r., zastosować się do treści omówionego art. 64 k.p.a. Dopiero uzupełnienie wymienionego wniosku o podpis wnioskodawczyni w ustawowym terminie spowoduje wszczęcie postępowania odwoławczego, w którym to organ jest obowiązany nie tylko do ponownego rozpatrzenia sprawy, ale także zbadania, czy decyzja wydana w I instancji jest prawidłowa i nie narusza przepisów prawa. Sprowadza się to także do ustalenia, czy postępowanie administracyjne w sprawie zostało prawidłowo wszczęte, tj. czy podanie złożone przez stronę zawierające żądanie umorzenia zadłużenia odpowiadało wymogom formalnym, o których mowa w omówionym powyżej art. 63 k.p.a.

Na marginesie Sąd zaznacza, iż niedopuszczalne jest wzywanie strony do dołączenia dokumentów wykazujących okoliczności uzasadniające wniosek o umorzenie należności, pod rygorem pozostawienia pisma zawierającego wniosek bez rozpoznania - na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Wymieniony przepis służy jedynie usuwaniu braków formalnych podania - wniosku, do których -stosownie do treści art. 63 § 2 i 3 k.p.a.- należą: określenie żądania, podpis strony, jeżeli działa przez pełnomocnika - dołączenie pełnomocnictwa, oraz wymagania wskazane w przepisach szczególnych. Nie dotyczy natomiast okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nieusunięcie braków formalnych skutkuje tym, iż podanie nie jest rozpatrywane, nieprzedłożenie dowodów przez stronę prowadzi zaś do podjęcia rozstrzygnięcia przez organ w oparciu o materiał dowodowy dotychczas zebrany. Dlatego też w piśmie ZUS z ... lutego 2005 r. skierowanym do strony, wzywającym do uzupełnienia wniosku o wymienione w nim dokumenty, które pozwolą określić, że dłużnik spełnia określone w ustawie wymogi do kwalifikacji jego należności do umorzenia, błędnie organ wskazał rygor wynikający z ww. art. 64 § 2 k.p.a. Ze względu jednak na niezastosowanie tego rygoru, uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ale -w ocenie Sądu- wobec jego błędnego zastosowania wymagało zaznaczenia.

Wobec treści rozstrzygnięcia, Sąd nie mógł w tej sytuacji rozważać merytorycznych zarzutów podniesionych w skardze. Niemniej zauważa, iż wniosek strony o umorzenie należności składkowych dotyczy, jak należy wnioskować na podstawie akt administracyjnych, zaległości spółki cywilnej E., która już nie istnieje, a której byłym wspólnikiem jest wnioskodawczyni. Płatnikiem tych należności składkowych nie jest więc skarżąca a spółka cywilna E. (np. k. ... akt adm.). Zatem, zastosowanie w sprawie do takich należności winien znaleźć art. 115 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: O.p.

Stosownie do § 1 tego przepisu wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Stosownie zaś do § 4 orzeczenie o odpowiedzialności, o której mowa w § 1, za zaległości podatkowe spółki z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 nie wymaga uprzedniego wydania decyzji, o których mowa w art. 108 § 2 pkt 2 (m.in. określających wysokość zobowiązania). W tym przypadku określenie wysokości zobowiązań podatkowych spółki następuje w decyzji, o której mowa w art. 108 § 1 (tj. o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej). Przepis § 4 stosuje się również w przypadku rozwiązania spółki (§ 5).

Z tych przytoczonych regulacji prawnych wynika, że o odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej organ administracji orzeka w decyzji wydanej na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 115 § 1 O.p. Określenie wysokości zobowiązania -zgodnie z art. 115 § 4 powołanej ustawy- następuje w jednej decyzji łącznie z orzeczeniem o odpowiedzialności. Prowadzi to do konkluzji, iż obciążenie wspólnika składkami, które ciążyły na spółce, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji konstytutywnej na podstawie art. 108 § 1 i 115 O.p. Wtedy też, tj. po powstaniu zobowiązania wspólnika do zapłaty składek, istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Bez wydania zaś takiej decyzji dochodzenie zaległych należności od byłego wspólnika spółki cywilnej nie znajduje żadnego oparcia w przepisach. Takie stanowisko zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 263/05, (Lex nr 166514) i Sąd orzekając w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela.

W aktach kontrolowanej sprawy brak jest decyzji wydanej w stosunku do skarżącej w trybie art. 115 O.p. Z informacji przekazanej przez organ w piśmie procesowym z ...października 2007 r., wynika, iż taka decyzja w ogóle nie została wydana, a obecnie upłynął już termin pozwalający na jej wydanie (art. 118 § 1 O.p.).

Brak w sprawie decyzji w trybie art. 115 O.p. skierowanej do skarżącej jako byłego wspólnika spółki cywilnej oraz powyżej zaprezentowane stanowisko Sądu w tym zakresie, organ winien uwzględnić w swoim postępowaniu odwoławczym, o ile dojdzie do wszczęcia takiego postępowania (po skutecznym uzupełnieniu przez stronę braku formalnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), i w przypadku stwierdzenia, że pierwotny wniosek strony o umorzenie należności składkowych spełniał wymogi formalne. W wyniku rozważenia tej okoliczności może okazać się, iż z uwagi na brak możliwości dochodzenia należności ciążących na spółce cywilnej od byłego wspólnika z powodu braku decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na niego (jak i drugiego ze wspólników) za te należności jak i z powodu upływu terminu pozwalającego na jej wydanie, sprawa stanie się bezprzedmiotowa i zasadne będzie jej umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Na koniec Sąd dostrzega, iż sposób w jaki sformułowano sentencję skarżonej decyzji sugerować może, że utrzymuje ona w mocy decyzję wydaną przez organ w II instancji, następnie wyeliminowaną z obrotu prawnego wyrokiem Sądu z ... listopada 2005 r. Decyzja z ... maja 2005 r., bo o nią chodzi, została uznana przez Sąd za wydaną przez organ niewłaściwy co było podstawą do stwierdzenia jej nieważności. Zaskarżona decyzja, wydana w oparciu o art. 138 k.p.a., winna więc odnosić się do decyzji Zakładu z ... marca 2005 r., podjętej w I instancji. Sentencja zaś orzeczenia winna być w taki sposób sformułowana aby nie budziła żadnych wątpliwości, co do tego jaką decyzję organ orzekający postanowił utrzymać w mocy.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.