Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1454/00
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2001-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 4 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Ustawowa definicja działalności kombatanckiej i represji okresu powojennego nie daje żadnych podstaw do rozszerzającej interpretacji i do przyznawania uprawnień kombatanckich osobom, które jako dzieci osób będących członkami Armii Krajowej, bywały narażone na niebezpieczeństwa i które odczuwały także skutki represji stosowanych bezpośrednio wobec rodziców ale same bezpośrednio w walce zbrojnej nie uczestniczyły i represjom, zdefiniowanym ustawowo, nie podlegały.

TEZY

Ustawowa definicja działalności kombatanckiej i represji okresu powojennego nie daje żadnych podstaw do rozszerzającej interpretacji i do przyznawania uprawnień kombatanckich osobom, które jako dzieci osób będących członkami Armii Krajowej, bywały narażone na niebezpieczeństwa i które odczuwały także skutki represji stosowanych bezpośrednio wobec rodziców ale same bezpośrednio w walce zbrojnej nie uczestniczyły i represjom, zdefiniowanym ustawowo, nie podlegały.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2001 r. na rozprawie sprawy ze skargi Zofii W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 lipca 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy uprawnień kombatanckich - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 17 lipca 2000 r. (...) na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku Zofii W., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 listopada 1999 r. (...) o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że Zofia W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności konspiracyjnej w okresie kwiecień- lipiec 1944 oraz represjonowania przez reżim stalinowski. Jako dowody przedstawiła oświadczenia świadków: matki Franciszki M., Franciszka R., kopie publikacji prasowych o losach ojca Władysława M., kopię zaświadczenia wystawionego przez Światowy Związek Żołnierzy AK Koło w K., kopię pisma Delegatury UOP w Rz. z dnia 24 maja 1999 r., kopię pisma skierowanego do byłej Minister Sprawiedliwości, kopię życiorysu ojca, kopię pisma kierownika Zakładu Etnologii Europy i Bliskiego Wschodu, kopię pisma Leszka P. z dnia 2 października 1994 r. Urząd starał się ustalić czy udokumentowany stan faktyczny spełnia warunki określone w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. W myśl powołanego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.

Kierownik Urzędu powołał się na Instrukcję gen. K. Sosnkowskiego, określającą kto może być i kto jest członkiem ZWZ - AK. Zofia W. urodziła się w 1937 r. i nie mogła być żołnierzem AK, nie składała przysięgi, nie przechodziła szkoleń konspiracyjnych, nie była włączona w struktury organizacji, nie miała stopnia wojskowego ani pseudonimu. Kierownik nie wykluczył, że na polecenie ojca mogła wykonywać różne posługi na rzecz organizacji, ale niesienie pomocy członkom podziemnej organizacji w świetle przepisów powołanej ustawy nie daje podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich. Członkami konspiracji byli rodzice Zofii W.

Z kolei przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy definiuje represje jako okresy przebywania: w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne, albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Zofia W. w więzieniu nie przebywała a wskazane przez nią represje - szykany w czasie okupacji oraz w okresie powojennym ze strony aparatu UB nie dają podstaw do przyznania uprawnień.

Zofia W. zaskarżyła tę decyzję do Sądu. W skardze podniosła, że w jej ocenie i w ocenie ludzi nie związanych z Urzędem uprawnienie kombatanckie powinna uzyskać. Urząd powołuje się na przepisy a powinien zająć się losem człowieka, dziecka które z uwagi na sytuację w opisywanym okresie podlegało takim rygorom jak osoby dorosłe. Skarżąca powołała się na oświadczenia świadków, których przesłuchanie z uwagi na wiek i stan zdrowia wykluczyła na artykuł opisujący m.in. represje ze strony PUBP w K. wobec akowców, na potwierdzenie faktu represji wobec rodziny przez Koło Światowego Związku Żołnierzy AK w K. Skarżąca opisała represje wobec rodziny podnosząc, że zabrano jej dzieciństwo, co odbiło się na jej zdrowiu i nie doznaje sprawiedliwości. Wypłata odszkodowania dla ojca opóźnia się także, podobnie praca IPN. Skarżąca podniosła także zarzuty dotyczące postępowania Urzędu w sprawach dotyczących jej ojca. Ponadto wyjaśniła, że żołnierzem AK nie była ale represji które przeszła od AK oddzielić się nie da.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie może być uznana za zasadną. Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Tym samym uchylenie zaskarżonej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności przez Sąd mogłoby nastąpić tylko wtedy gdyby decyzja ta naruszała prawo. Skarżąca w skardze zarzuca organowi kierowanie się przy rozstrzyganiu jej sprawy przepisami a nie losem człowieka. Zarzut ten nie jest słuszny, bo wszystkie organy władzy publicznej muszą działać na podstawie i w granicach prawa a te w rozpoznawanej sprawie naruszone i przekroczone nie zostały. Uprawnienia kombatanckie mają charakter osobisty w tym sensie, że przyznawane są konkretnej osobie i z uwagi na spełnienie przez tę właśnie osobę przesłanek wskazanych w ustawie. Naczelny Sąd Administracyjny bada zgodność decyzji z prawem procesowym i materialnym. Zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i naruszenia tym samym zasad postępowania administracyjnego w tym postępowania dowodowego nie może być uznany za zasadny. Organ orzekający w sprawie rozważał okoliczności wskazane przez skarżącą ale nie mógł ich uwzględnić na płaszczyźnie prawa materialnego. Interpretacji przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności. Pojęcie działalności kombatanckiej jest określone ustawowo i brak podstaw prawnych do uznania działalności i przeżyć skarżącej, urodzonej w 1937 r., za taką działalność /sama skarżąca przyznaje, że członkiem AK nie była a tylko represje których doznała wiązały się z AK/. Brak również podstaw do tego by uznać okoliczności wskazywane przez skarżącą, wiążące się z działalnością i losami jej rodziców, zwłaszcza ojca, za represje w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy które miałyby skutkować przyznaniem uprawnień kombatanckich samej skarżącej. Jak wynika z wyjaśnień skarżącej i akt sprawy rodzina uzyskała postanowieniem Sądu Okręgowego w Rz. z dnia 19 stycznia 2000 r. (...) odszkodowanie z tytułu represji doznanych przez ojca, niewypłacone na razie z braku środków finansowych. Odszkodowanie ma charakter świadczenia majątkowego i tym samym spadkobiercy osoby pokrzywdzonej mieli prawo do jego uzyskania. W obecnym stanie prawnym nie ma jednak podstaw do tego by skarżącej przyznać uprawnienia kombatanckie "za represje wobec rodziny". Okres II wojny światowej, okupacja i okres powojenny do 1956 r. dla bardzo wielu rodzin był okresem represji, ciężkich przeżyć, śmierci osób bliskich lub ich uwięzienia. Rodziny te miały dzieci, które również doświadczały ciężkich przeżyć, traciły bliskich, traciły zdrowie i nikt tego kwestionować nie może i nie kwestionuje. Ustawowa definicja działalności kombatanckiej i represji okresu powojennego nie daje jednak żadnych podstaw do rozszerzającej interpretacji i do przyznawania uprawnień kombatanckich osobom które jako dzieci osób będących członkami AK, bywały narażone na niebezpieczeństwa i które odczuwały także skutki represji stosowanych bezpośrednio wobec rodziców ale same bezpośrednio w walce zbrojnej nie uczestniczyły i represjom, zdefiniowanym ustawowo, nie podlegały.

W tej sytuacji nie naruszała prawa.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzeczono jak w sentencji.