Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1153/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10  ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Ewa Pisula - Dąbrowska Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji inspektora pracy i umorzenia postępowania pierwszej instancji oddala skargę


UZASADNIENIE

Okręgowy Inspektor Pracy w W. decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania R. K., uchylił w całości zaskarżoną decyzję inspektora pracy z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i umorzył postępowanie organu I instancji.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 5 grudnia 2011 r. R. K. wniósł do Okręgowego Inspektoratu Pracy w W. skargę przeciwko swojemu pracodawcy [...] w sprawie nieumieszczenia zajmowanego przez niego stanowiska [...] Straży Ochrony Kolei w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze w grupie funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei.

W wyniku kontroli, przeprowadzonej w [...] Komendzie Głównej Straży Ochrony Kolei w W., inspektor pracy wydał w dniu [...] stycznia 2012 r. decyzję, na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 104 § 1 k.p.a., odmawiającą umieszczenia pracownika R. K. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656).

R. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Okręgowego Inspektora Pracy w W. W odwołaniu podniósł, że ustawodawca nie dokonuje podziału funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei na administracyjnych i operacyjnych, a wszyscy funkcjonariusze SOK są wskazani jako wykonujący prace o szczególnym charakterze w pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Ponadto każdy funkcjonariusz SOK jest funkcjonariuszem publicznym, którego zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa publicznego. Każdy funkcjonariusz SOK, w tym [...], musi mieć pozwolenie na posługiwanie się bronią palną, wydane przez Policję, gdzie podstawowym warunkiem jest posiadanie odpowiedniej zdolności psychicznej i psychofizycznej. Stąd zapisy definicji prac o szczególnym charakterze w pełni znajdują zastosowanie do wszystkich funkcjonariuszy SOK.

Okręgowy Inspektor Pracy, w wyniku rozpoznania powyższego odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, uchylił w całości zaskarżoną decyzję inspektora pracy i umorzył postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył definicję prac o szczególnym charakterze, zawartą w art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zaznaczył jednocześnie, że według załącznika nr 2 do ww. ustawy pracami o szczególnym charakterze są m.in. (pozycja 7 w wykazie) prace funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei.

W myśl natomiast art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Organ podniósł, że u pracodawcy [...] obowiązuje uchwała nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie ustalenia wykazu prac w szczególnych warunkach oraz w sprawie wykazu prac o szczególnym charakterze. Zgodnie z tą uchwałą, do prac o szczególnym charakterze pracodawca zaliczył prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei (zatrudnionych na stanowiskach operacyjnych, nie administracyjnych), zaliczając do prac o szczególnym charakterze następujące stanowiska:

dowódca grupy operacyjno – interwencyjnej,

starszy przodownik SOK,

przodownik SOK,

starszy strażnik SOK,

strażnik SOK.

Zatem stanowisko pracy [...], które zajmuje R. K., nie zostało przez pracodawcę zaliczone do prac o szczególnym charakterze, występujących u tego pracodawcy.

Oznacza to, że w niniejszej sprawie pomiędzy pracodawcą, a pracownikiem powstał spór, czy rodzaj pracy (stanowisko [...]) powinno być zaliczone do ww. prac.

Zdaniem organu odwoławczego zapis pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, zaliczający prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei do prac o szczególnym charakterze - uprawnia do dochodzenia roszczeń w zakresie zaliczenia pracy [...] (funkcjonariusza SOK) za pracę o szczególnym charakterze.

Ustalenia stanu faktycznego, wobec zaistniałego sporu, nie dawały jednak uzasadnionej podstawy do wydania przez organ I instancji decyzji odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji prac o szczególnym charakterze.

Zgodnie bowiem z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10 - nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowisku niezaliczonym przez pracodawcę do wykazu stanowisk z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane. Organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń, czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Prowadzone przez inspektora pracy postępowanie może zatem zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy tylko wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo tego pracownik, spełniający wszystkie warunki objęcia go ubezpieczeniem z tego tytułu (na Fundusz Emerytur Pomostowych), nie został wciągnięty do ewidencji.

Merytoryczny spór pomiędzy pracodawcą, będącym płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, a pracownikiem co do tego, czy dane stanowisko pracy jest stanowiskiem, na którym wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest de facto sporem dotyczącym ubezpieczeń społecznych, bowiem dotyczy on z jednej strony obowiązków pracodawcy (jako płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych), a z drugiej uprawnień pracownika dotyczących nabywania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na szczególnych zasadach, określonych w ustawie o emeryturach pomostowych. W sytuacji zatem, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W postępowaniu kontrolnym inspekcja pracy nie może bowiem przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami, wynikającymi z przepisów emerytalnych.

Z tych względów zaskarżona decyzja inspektora pracy została uchylona, a postępowanie organu I instancji zostało umorzone.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w W. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że praca funkcjonariusza Straży Ochrony Kolei na stanowisku [...] wyczerpuje znamiona definicji prac o szczególnym charakterze, zawartej w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Przepisy ustawy o emeryturach pomostowych obejmują zaś funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei, zatrudnionych na wszystkich stanowiskach, a nie dzielą ich na administracyjnych i operacyjnych.

Funkcjonariuszem Straży Ochrony Kolei, zgodnie z postanowieniami art. 59 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, może być osoba, która między innymi posiada zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacjach uzbrojonych. Za zdolnego fizycznie i psychicznie do służby, zgodnie z postanowieniami § 14 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków, jakim powinni odpowiadać funkcjonariusze straży ochrony kolei, zasad oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby oraz trybu i jednostek uprawnionych do orzekania o tej zdolności (Dz. U. nr 232, poz. 2332), uznaje się zaś funkcjonariusza straży ochrony kolei lub kandydata na funkcjonariusza, u którego w wyniku badania ogólnego stanu zdrowia, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, w tym psychologicznych i pomocniczych określonych w § 3 tego rozporządzenia, nie stwierdzono istotnych zmian chorobowych oraz nieprawidłowości albo stwierdzone zmiany chorobowe lub nieprawidłowości w nieznacznym stopniu ograniczają sprawność ustroju, nie powodując niezdolności do służby na danym stanowisku.

W Straży Ochrony Kolei nie ma zatem funkcjonariuszy, którzy nie wyczerpują zapisów ustawy o transporcie kolejowym oraz definicji prac o szczególnym charakterze. Funkcjonariuszem się jest, a po utracie zdolności fizycznej i psychicznej do służby przestaje się nim być, bowiem następuje utrata uprawnień do posługiwania się bronią palną, co jest równoznaczne ze zwolnieniem ze służby. [...] przechodzi takie same badania lekarskie jak starszy przodownik, z tą różnicą, że może mieć niewielki ubytek wzroku lub słuchu. Skarżący, jako [...], pełni służbę w pełnym umundurowaniu i z bronią palną na pasie. W każdej chwili musi być gotów do odparcia zamachu oraz do działania w terenie. Praca funkcjonariuszy SOK na stanowiskach administracyjnych jest zatem dalej pracą funkcjonariusza SOK, obwarowaną jednakowymi wymogami związanymi z ustawowym prawem posiadania i użycia broni palnej w służbie, a także pełnej gotowości do działań w terenie. Trauma w służbie z bronią palną w jednakowym stopniu dotyka zaś wszystkich funkcjonariuszy bez względu na charakter wykonywanej czynności i posiadany stopień.

W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja narusza art. 105 § 1 w zw. z § 2 k.p.a. oraz art. 106 i 107 k.p.a. W oparciu o art. 41 ustawy o emeryturach pomostowych przysługiwało mu bowiem prawo wniesienia skargi do Państwowej Inspekcji Pracy.

Okręgowy Inspektor Pracy w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ ponownie zaznaczył, że wydawanie wiążących rozstrzygnięć w niniejszej sprawie wykracza poza uprawnienia kontrolno - nadzorcze inspekcji pracy, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor pracy mógłby wydać nakaz jedynie w przypadku, gdyby stanowisko zajmowane przez pracownika było zaliczone przez samego pracodawcę do wykazu z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych, albo gdyby o objęciu pracownika obowiązkami określonymi w tej ustawie rozstrzygnięto uprzednio w stosownym do tego trybie (art. 38 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 40 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych).

Organy Państwowej Inspekcji Pracy, wydając decyzje, stosują się do przepisów prawa i prawomocnych rozstrzygnięć sądów. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze prawomocne rozstrzygnięcia sądowe, kształtujące sposób rozpatrywania spraw z zakresu prowadzonej przez pracodawców ewidencji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, zasadnym było zatem uchylenie nakazu inspektora pracy i umorzenie postępowania organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów, odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

W myśl zaś art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga R. K. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w W. nie narusza prawa.

Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten określa jedno z możliwych rozstrzygnięć, jakie organ odwoławczy może wydać po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Stosownie do jego treści, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

W doktrynie oraz orzecznictwie podkreśla się, że wydanie decyzji w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., tj. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umarzenie postępowania pierwszej instancji, jest możliwe tylko w przypadku, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe. Umarzając postępowanie organu pierwszej instancji, organ odwoławczy winien zatem kierować się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., czyli spowodowaną jakimikolwiek przyczynami bezprzedmiotowością postępowania.

O bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. możemy natomiast mówić wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Można je podzielić na przyczyny o charakterze podmiotowym i przedmiotowym. Bezprzedmiotowość postępowania będzie zachodziła np. w przypadku śmierci strony w toku postępowania dotyczącego praw ściśle związanych z osobą zmarłej strony, ustania bytu prawnego osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, zmiany tytułu własności rzeczy, jej zniszczenia, zniesienia uprawnień lub obowiązków, uchylenia podstaw prawnych do działania administracji publicznej w formach władczych w określonych sprawach. Bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez organ niewłaściwy, jak również przez organ, który nie został uznany za właściwy w sprawie w wyniku rozpoznania sporu kompetencyjnego. Postępowanie jest również bezprzedmiotowe, jeżeli nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, tj. gdy sprawa indywidualna nie podlega i nie podlegała załatwieniu w formie decyzji administracyjnej.

Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji, gdy organ administracji stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01, Biuletyn Skarbowy, 2003/6/25).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy słusznie stwierdził brak podstaw prawnych do wydania przez organy Państwowej Inspekcji Pracy decyzji nakazującej umieszczenie przez pracodawcę określonego stanowiska pracy do wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Organ trafnie powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10. W powołanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowisku niezaliczonym przez pracodawcę do wykazu stanowisk z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz. U. nr 237, poz. 1656) o emeryturach pomostowych do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Tymczasem - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela - do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi: centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (pkt 1), centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP (pkt 2).

Natomiast płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2).

W myśl art. 41 ust. 5 ustawy, płatnik składek obowiązany jest powiadomić pracowników o dokonaniu wpisu do ewidencji, o której mowa w ust. 4. Jednocześnie art. 41 ust. 6 ustawy stanowi, że "w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy." Z powyższym zapisem ustawowym koresponduje zaś treść art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.), który stanowi, że właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

W ocenie Sądu, w świetle przytoczonych wyżej przepisów, za prawidłowe należy uznać stanowisko Okręgowego Inspektora Pracy w W., że organy inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń, czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 tej ustawy.

Wśród zadań Państwowej Inspekcji Pracy, które określone zostały w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, przewidziane zostały obowiązki ujęte w pkt 9a, dodanym z dniem 1 stycznia 2010 r. przez art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, to jest kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Ponadto, z przepisu art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione jedynie do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Przepis art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi natomiast wprost, że jedynie w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Nie ma więc podstaw, by w wyniku skargi pracownika organy orzekały co do wykazu stanowisk pracy, prowadzonego zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy.

O zaliczeniu danego stanowiska do stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, decyduje bowiem pracodawca lub na wniosek pracownika Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję o obowiązku opłacania za danego pracownika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Organy inspekcji pracy nie mają zaś prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń, czy badań w zakresie wykazywania czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Orzekanie w tym zakresie wykracza poza uprawnienia kontrolno – nadzorcze, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Prowadzenie ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest obowiązkiem pracodawcy o charakterze wyłącznie ewidencyjno - sprawozdawczym. Z kolei wpisanie do niej konkretnych pracowników, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, stanowi pochodną tego obowiązku. Organy inspekcji pracy są uprawnione do kontroli prowadzonej przez pracodawców ewidencji (art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy), natomiast pracownicy podlegający wpisowi do niej mają uprawnienie do zainicjowania postępowania kontrolnego w tym zakresie (w formie skargi z art. 41 ust. 6). Szczególne zaakcentowanie uprawnienia pracownika do otrzymywania informacji i składania "skarg" w kwestii wpisu do ewidencji jest podyktowane względami dyscyplinująco - informacyjnymi, tym bardziej, że obowiązek prowadzenia ewidencji jest zadaniem pracodawcy wyłącznie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na którego realizację w przeciwnym wypadku zainteresowany pracownik nie miałby żadnego wpływu.

Przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi", dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nie może być jednak w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez organy inspekcji pracy rozstrzygnięcia, czy dane stanowisko pracy (które zajmuje pracownik) spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych.

Merytoryczny spór pomiędzy pracodawcą, będącym płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, a pracownikiem co do tego czy dane stanowisko pracy jest stanowiskiem, na którym wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest de facto sporem dotyczącym ubezpieczeń społecznych, bowiem dotyczy on z jednej strony obowiązków pracodawcy (jako płatnika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych), a z drugiej uprawnień pracownika dotyczących nabywania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na szczególnych zasadach, określonych w ustawie o emeryturach pomostowych.

Organy inspekcji pracy - otrzymawszy skargę pracownika, złożoną w oparciu o art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych - obowiązane są zatem wszcząć postępowanie kontrolne na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Postępowanie to może jednak zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy tylko wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został wciągnięty do ewidencji. Nakaz taki może być wydany również wtedy, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

W sytuacji zaś, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organy Państwowej Inspekcji Pracy obowiązane są umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W postępowaniu kontrolnym, zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę, inspekcja pracy nie może bowiem rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Rolą inspekcji jest wyłącznie orzekanie o istnieniu bądź nieistnieniu naruszenia obowiązku ewidencyjno - sprawozdawczego przez pracodawcę.

Podkreślić przy tym należy, iż odmienna wykładnia przepisów analizowanych ustaw prowadziłaby do sytuacji, w której w przypadku sporu pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą o podleganiu przez danego, konkretnego pracownika regulacjom określonym w ustawie o emeryturach pomostowych, co wiąże się z określonymi konsekwencjami dla pracodawcy wyrażającymi się w konieczności uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, a więc o zagadnieniu wprost należącym do materii ubezpieczeń społecznych, można by rozstrzygać w dwóch konkurencyjnych, niezależnych od siebie trybach, to jest w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy, toczącym się na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz w postępowaniu przez Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, toczącym się na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 40 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych, które to tryby przewidują odmienne środki zaskarżenia i co szczególnie istotne, zasadniczo odmienne formy sądowej kontroli zapadłych rozstrzygnięć, sprawowanej w pierwszym przypadku przez sądy administracyjne, a w drugim przez sądy powszechne. Taka sytuacja byłaby zaś nie do pogodzenia z zasadą racjonalności prawodawcy, bowiem rodziłaby ryzyko zapadnięcia w tej samej sprawie sprzecznych rozstrzygnięć (vide: - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 345/11 z dnia 9 października 2011 r., opubl. CBOSA ).

W świetle powyższych rozważań, za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie organu odwoławczego, uchylające decyzję inspektora pracy i umarzające postępowanie pierwszej instancji. Skoro bowiem zajmowane przez skarżącego stanowisko pracy nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, inspektor pracy jako organ pierwszej instancji obowiązany był umorzyć postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.