Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 946/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6016 Ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Straż pożarna
Skarżony organ: Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 pkt 1,  art. 27
journal: Dz.U. 2009 nr 12 poz 68
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - tekst jednolity.
article: art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3,  art. 55
journal: Dz.U. 2007 nr 16 poz 94
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.
article: par. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 109 poz 719
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych  obiektów budowlanych i terenów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Siedlecka(sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Protokolant Agata Szlachetka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. SA Zakład A. w O. W. na decyzję D. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 25 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania pasów przeciwpożarowych oddzielających tor kolejowy od przyległych kompleksów leśnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od D. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej na rzecz A. SA Zakład A. w O. W. 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 czerwca 2011 r. (Nr 60/11), podjętą na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68, z późn. zm.) Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w G. nakazał w terminie do dnia 15 sierpnia 2011 r. - w związku ze stwierdzeniem podczas czynności kontrolno-rozpoznawczych w dniu 5 maja 2011 r. nieprawidłowości z zakresu ochrony przeciwpożarowej – A. S.A. – Zakład Linii Kolejowych w O. W. – Sekcja Eksploatacji L. wykonać pasy przeciwpożarowe oddzielające tor kolejowy nr [...] B. – G. Ś. od przyległych kompleksów leśnych leśnictwa C. i S..

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że niewykonanie pasów przeciwpożarowych wzdłuż torów kolejowych stwarza zagrożenie dla obszarów leśnych położonych w pobliżu tych szlaków, zwłaszcza podczas procesu hamowania pociągu, gdyż hamowanie taborem, którego masa sięga od kilkudziesięciu do kilkuset ton powoduje wytwarzanie snopów iskier mechanicznych, stanowiących rozżarzone cząstki stali. Dochodzi przy tym często do tak znacznego rozgrzania elementów jezdnych, że dalsza jazda jest niemożliwa, gdyż obrzeże koła i klocek hamulcowy, rozgrzane do czerwoności, przylegają do siebie ściśle dopasowane pod wpływem wysokiej temperatury, nawet jeśli hamulec jest wyłączony. Z tych samych powodów dochodzi do urwania rozgrzanych klocków hamulcowych i ich odrzucenia na znaczne odległości, co w lasach jest pewnym czynnikiem powstania pożaru.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły A. S.A. – Zakład Linii Kolejowych w O. W. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Zdaniem odwołującej się strony z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719) wynika, że przepis ten ma charakter informacyjny tzn., że wskazuje na akty prawne, które regulują kwestię utrzymania pasów przeciwpożarowych: ustawę z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16 poz. 94 z późn. zm.), ustawę z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435, z późn. zm.) oraz ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 178, poz. 1380). W odwołaniu strona stwierdził, że art. 55 ww. ustawy o transporcie kolejowym daje jedynie zarządcy infrastruktury kolejowej za odszkodowaniem prawo do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Ponadto zarzucono organowi pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z przepisami art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ww. ustawy o lasach, które jednoznacznie zobowiązują właścicieli lasów do wykonania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, a inny przepis tej ustawy /art. 29/ nie zezwala zarządcy infrastruktury (np. odwołującemu) nawet na poruszanie się pojazdem silnikowym w lesie.

Decyzją z dnia 25 października 2011 r. ([...]) D. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA i art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r., Nr 12, poz. 68 z późn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach podjętej decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem § 38 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719), lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. W przepisie § 38 ust. 2 wyżej powołanego rozporządzenia wskazano, iż podmioty właściwe do wykonania i utrzymywania pasów określono w trzech ustawach: z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435, z późn. zm.); z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94, z późn. zm.); z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 oraz z 2010 r. Nr 57, poz. 353). Przepis ten wskazuje również dwa rozporządzenia określające rodzaje i sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych, są to: rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz. 573 z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955). Przywołany powyżej przepis § 38 ust. 2 nie dotyczy: lasów zaliczonych do III kategorii zagrożenia pożarowego; drzewostanów starszych niż 30 lat położonych przy drogach publicznych i parkingach oraz drzewostanów położonych przy drogach o nawierzchni nieutwardzonej, z wyjątkiem dróg poligonowych i międzypoligonowych; lasów o szerokości mniejszej niż 200 m. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przylegające do toru kolejowego linii nr [...] B.-G. Ś. lasy należące do Nadleśnictwa G. Ś. i zaliczone zostały do I kategorii zagrożenia pożarowego. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o transporcie kolejowym, zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego oraz ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. Przepis art. 17 ustawy o transporcie kolejowym nakłada na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W tym kontekście stają się całkowicie jasne uprawnienia zarządców szlaków kolejowych, opisane w art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym - zgodnie z którym, zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe. Zgodnie natomiast z przepisem art. 55 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym, ustalenie odszkodowania za utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron. Jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów, (przepis art. 55 ust 3 ustawy o transporcie kolejowym). Wyżej wymienione czynności, mają ścisły związek z możliwością prowadzenia ruchu kolejowego w bezpieczny sposób. Z przepisu wynika, że odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych są należne właścicielom gruntów, w drodze umowy stron. Wyjątek opisany w przepisie art. 55 ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym, dotyczący wskazania, kto ponosi faktyczne koszty wykonywania pasów przeciwpożarowych, świadczy o tym, że podmiotem zobowiązanym do wykonywania pasów jest - zarządca linii kolejowej, który na podstawie umowy cywilnoprawnej może domagać się ich poniesienia przez właścicieli gruntów. Jego prawo, o którym mowa w pierwszej części zdania przepisu art. 55 ust. 1, dotyczy możliwości korzystania z tych gruntów celem prowadzenia niezbędnych dla ruchu pociągów prac, przy czym urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych jest obowiązkiem zarządcy infrastruktury. Na powyższe wskazuje zapis przepis art. 56 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, zgodnie z którym, w razie potrzeby usunięcia drzew lub krzewów utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne, starosta, na wniosek zarządcy, wydaje decyzję o usunięciu drzew lub krzewów. Decyzję wykonuje zarządca. Zgodnie z przepisem art. 56 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym - ustalenie odszkodowania za drzewa i krzewy oraz za ich usunięcie następuje w drodze umowy stron. Odszkodowania, o których mowa w ust. 2 i art. 55 ust. 1 wyżej powołanej ustawy, ustala w przypadku braku umowy stron, starosta, z zastosowaniem zasad przewidzianych przy wywłaszczaniu nieruchomości (art. 56 ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym). Zgodnie z przepisem art. 56 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy o transporcie kolejowym, odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej z naruszeniem przepisów ustawy a także gdy drzewa lub krzewy przy skrzyżowaniach z drogami w poziomie szyn utrudniają użytkownikom tych dróg dostrzeżenie nadjeżdżającego pociągu lub sygnałów dla nich przeznaczonych. Z powyższych przepisów wynika, że zarządca infrastruktury wykonuje decyzję innego organu (starosty) o usunięciu drzewa stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie, nie należącym do zarządcy infrastruktury. Jednocześnie, co do zasady zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie za wycinane drzewa, chyba że są spełnione przesłanki, opisane w art. 56 ust. 4 ustawy o transporcie kolejowym.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyły A. S.A. Zakład Linii Kolejowych w O. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu instancji w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzuty skargi, reprezentujący skarżącą spółkę pełnomocnik wskazał, że sprzeczność z prawem decyzji organu II instancji wynika z tego, iż poprzez utrzymanie w mocy w całości decyzji organu I instancji, odnosi się ona do wszystkich elementów składowych utrzymanej decyzji, a więc również do terminu jej wykonania /15 sierpnia 2011 r./, który jest terminem nierealnym, chociażby dlatego, że zaskarżona decyzja została wydana 25 października 2011 r., co jest sprzeczne z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz pozostaje w kolizji z art. 130 § 1 i 2 k.p.a. Pełnomocnik strony skarżącej wskazała, że na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów rozporządzenia MSWiA z dnia 07-06-2010 r., posiłkując się przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, organ wywiódł błędnie, że obowiązek wykonania pasów przeciwpożarowych nie ciąży teraz na właścicielu lub zarządcy lasów, ale nadal jest to obowiązek skarżącego. Organ przyjął więc, że zmiana powszechnie obowiązujących przepisów, dokonana przez "racjonalnego prawodawcę", nie zmieniła porządku prawnego. Z takim stanowiskiem organu autor skargi nie zgodził z następujących względów: 1) z art. 38 ust. 2 rozporządzenia MSWiA z dnia 07-06-2010 r. wynika, że ma on charakter informacyjny, tzn. wskazuje tylko na akty prawne, które regulują kwestię utrzymania pasów przeciwpożarowych, a mianowicie: ustawę o transporcie kolejowym, ustawę o lasach oraz ustawę o ochronie przeciwpożarowej... ., 2) ustawa o transporcie kolejowym nie określa podmiotów obowiązanych do wykonywania i utrzymania pasów przeciwpożarowych. Jej art. 55 daje zarządcy infrastruktury kolejowej jedynie uprawnienie do urządzania i utrzymania pasów przeciwpożarowych za wynagrodzeniem /odszkodowaniem/, ale uprawnienie, to nie obowiązek, 3) przepisy art. 9 ust. 1 oraz art. 13 ust. l ustawy o lasach jednoznacznie zobowiązują właścicieli lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, a art. 19 tej ustawy nie zezwala /zabrania/ zarządcy infrastruktury /a więc także skarżącemu/ nawet na poruszanie się pojazdem silnikowym po lesie. Ponadto skarżąca strona zarzuciła Dolnośląskiemu Komendantowi Wojewódzkiemu Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu, iż ten powołując się na art. 55 ust.3 ustawy o transporcie kolejowym nie przedstawił żadnych dowodów na to, że drzewostan przy przedmiotowych pasach przeciwpożarowych jest starszy niż linia kolejowa wzdłuż której biegnie. Z informacji wstępnych skarżącego wynika, że linia ta /[...]/ została wybudowana w roku 1875. Zdaniem skarżącego, aktualnie obowiązujące w przedmiotowej kwestii przepisy, mimo naturalnych przy ich wykładaniu wątpliwości, są na tyle klarowne, że skarga jest usprawiedliwiona i zasługuje na uwzględnienie. Przekonanie to jest tym bardziej uzasadnione, że w podobnej sprawie - sygn. akt II SA/Łd 1255/10 - wyrokiem z dnia 18 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł korzystnie dla skarżącego.

W odpowiedzi na skargę D. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 27 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącej spółki w uzupełnieniu skargi podniósł, że 1) przepis art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym wymienia trzy podmioty, na które nakłada określone obowiązki, m.in. ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska, 2) gdyby przyjąć argumentację organu, to obok zarządcy linii kolejowej obowiązek urządzania pasów przeciwpożarowych ciążyłby również na przewoźnikach kolejowych i użytkownikach bocznic kolejowych, co z praktycznego punktu widzenia jest absurdalne, np. dlatego, że po polskich liniach kolejowych jeździ co najmniej kilkudziesięciu przewoźników, w tym przewoźnicy zagraniczni, którzy przemieszczają się po całym kraju. Zdaniem skarżącego ratio legis tego przepisu polega na tym, że na wymienione podmioty nakłada się obowiązek takiego eksploatowania i utrzymania urządzeń, które stanowią majątek przedsiębiorstwa /sieć trakcyjna, tory kolejowe, lokomotywy i wagony, urządzenia dźwigowe/, aby nie stwarzały one zagrożenia pożarowego bądź w inny sposób nie zagrażały środowisku naturalnemu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji [art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Z uwagi na ogólnokrajowy charakter sporu stanowiącego istotę niniejszej sprawy, a dotyczącego ustalenie, na kim ciąży obowiązek utrzymania pasów przeciwpożarowych usytuowanych wzdłuż torów kolejowych znajdujących się na terenie lasów państwowych, przede wszystkim należy wyjaśnić, że Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ugruntowane w tym względzie stanowisko wywiedzione przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne w wyrokach: II SA/Łd 1399/11 z 2012-02-17; II SA/Gl 729/11 z 2012-02-17; II SA/Rz 1168/11 z 2012-02-16 ; II SA/Łd 1391/11 z 2012-02-16 ;IV SA/Po 1051/11 z 2012-02-09; II SA/Gl 802/11 z 2012-02-09; IV SA/Po 1049/11 z 2012-02-08; IV SA/Po 1072/11 z 2012-02-08; IV SA/Po 1050/11 z 2012-02-02; II SA/Gl 787/11 z 2012-02-02; II SA/Gl 812/11 z 2012-01-30; II SA/Gl 645/11 z 2012-01-27; II SA/Gl 644/11 z 2012-01-26; II SA/Op 552/11 z 2012-01-26; II SA/Bd 1230/11 z 2012-01-25; II SA/Łd 1271/11 z 2012-01-24; II SA/Op 585/11 z 2012-01-24; II SA/Gl 633/11 z 2012-01-20; IV SA/Po 1191/11 z 2012-01-19; II SA/Op 587/11 z 2012-01-19; II SA/Łd 1263/11 z 2012-01-17; II SA/Gl 678/11 z 2012-01-12; II SA/Rz 890/11 z 2012-01-11; II SA/Gl 675/11 z 2012-01-11 ; II SA/Op 554/11 z 2012-01-10; II SA/Rz 1010/11 z 2011-12-15 ;IV SA/Po 1053/11 z 2011-12-15; II SA/Bd 1139/11z 2011-12-01; II SA/Go 647/11 z 2011-10-20, II SA/Wr 791/11 z 2012-03-15, II SA/Wr 818/11-820/11 z 2011-03-15 –publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).

W przywołanych orzeczeniach sądy stanęły na stanowisku, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym nałożył na zarządcę infrastruktury, przewoźników kolejowych oraz użytkowników bocznic kolejowych obowiązek spełniania warunków technicznych i organizacyjnych, zapewniających ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska.

W pełni podzielając prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, w ślad za nim należy podkreślić, że ochrona przeciwpożarowa polegająca m.in. na zapobieganiu powstawania i rozprzestrzeniania się pożarów regulowana jest w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 ze zm.). Przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy nakłada na osoby fizyczne, osoby prawne, organizacje lub instytucje korzystające ze środowiska, budynku, obiektu lub terenu - obowiązek zabezpieczania ich przed zagrożeniem pożarowym lub innym miejscowym zagrożeniem. W zakresie ponoszenia przez wskazane podmioty oraz właścicieli, zarządców lub użytkowników budynku, obiektu lub terenu, odpowiedzialności za naruszenie przepisów przeciwpożarowych, w art. 3 ust. 2 ustawa ta wskazuje natomiast, że odpowiadają oni w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach. Jednocześnie w art. 13 ust. 1 ww. ustawy zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobów i warunków ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Określając zakres regulacji ustawodawca wskazuje przy tym na konieczność uwzględnienia w rozporządzeniu sposobu, w jaki właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów budowlanych lub terenów powinni spełniać swoje obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej (art.13 ust. 2 pkt 2 ustawy).

Wydane na podstawie art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, obowiązujące rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719 – zwane dalej rozporządzeniem przeciwpożarowym), w § 38 ust. 1 stanowi, że lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. W odróżnieniu od poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowanych i terenów (Dz. U. 2006 r., nr 80, poz. 563), które z racji utraty swej mocy obowiązującej nie znajduje zastosowania do niniejszej sprawy, obowiązujące obecnie rozporządzenie nie określa jednoznacznie sposobu wykonywania takich pasów przeciwpożarowych oraz podmiotów właściwych i zobowiązanych do ich urządzania i utrzymywania. W tym zakresie przepis § 38 ust. 2 rozporządzenia wskazuje, że rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach, ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym oraz ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej określają: rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz.573 i rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. nr 153, poz. 955). Mając na uwadze treść § 38 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów stwierdzić zatem należy, że w kwestii określenia podmiotów zobowiązanych do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych odsyła on do trzech ustaw tj. ustawy o lasach, o transporcie kolejowym oraz o ochronie przeciwpożarowej. Oznacza to, że przepisy tych ustaw określają podmioty obowiązane do wykonania pasów przeciwpożarowych. Ponadto, z rozporządzenia nie można wyprowadzić dla określonych podmiotów obowiązku w zakresie wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, gdyż te wynikają tylko z ustawy.

Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach nakłada na właściciela lasu obowiązek ochrony przeciwpożarowej. Jednakże ochrona ta odbywa się na zasadach zarówno określonych w tej ustawie jak i w wydanych na jej podstawie rozporządzeniach (por. art. 9 ust. 3 ustawy). W § 10 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 ze zm.) wskazano cztery kategorie pasów przeciwpożarowych, żaden z nich nie jest jednak pasem oddzielającym las od linii kolejowej. Stąd wniosek, że przepisy tego rozporządzenia nie odnoszą się do pasów przy szlakach kolejowych, a w konsekwencji przyjąć należy, że do urządzenia i utrzymania takich pasów nie jest zobowiązany podmiot władający lasem. Z tego też względu zastosowanie do tej kategorii pasów przeciwpożarowych znajdzie § 38 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955). Przywołane rozporządzenie w § 9 określa sposób wykonywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony jest ruch. Ponieważ w przywołanym akcie nie określono podmiotów zobowiązanych do zakładania oraz utrzymywania pasów przeciwpożarowych, niezbędne jest odwołanie się do regulacji ustawowej – ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 przywołanej ustawy zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: 1) bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego; 2) bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych; 3) ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska. Przepis powyższy nakłada na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Zarządcą infrastruktury kolejowej jest podmiot wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową, na zasadach określonych w ustawie (art. 4 pkt 7 ustawy). Infrastrukturę kolejową stanowią linie kolejowe oraz inne budowle, budynki i urządzenia wraz z zajętymi pod nie gruntami, usytuowane na obszarze kolejowym (art. 4 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 15 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), liniami kolejowymi zarządza A. S.A. będące zarządem kolei w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym.

Przepis art. 55 ustawy o transporcie kolejowym określa sposoby realizacji obowiązków, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, stanowiąc m.in., że zarządca infrastruktury kolejowej ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem, urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe (art. 55 ust. 1 pkt 3). Zgodnie z art. 55 ust. 2 ustawy, ustalenie odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron. Odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych należne są zatem właścicielom gruntów, w drodze umowy stron. Jednocześnie, wyjątek opisany w art. 55 ust. 3 ustawy, dotyczący wskazania, kto ponosi faktyczne koszty wykonywania pasów przeciwpożarowych, świadczy o tym, że podmiotem zobowiązanym do wykonywania pasów jest zarządca linii kolejowej, który na podstawie umowy cywilnoprawnej może domagać się ich poniesienia przez właścicieli gruntów. Wbrew stanowisku strony skarżącej adresatem normy zawartej w art. 55 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej nie jest zarządca linii kolejowej lecz właściciel (użytkownik wieczysty lub zarządca) gruntu na którym będzie usytuowany pas przeciwpożarowy. Z przepisu tego wynika bowiem uprawnienie dla zarządcy linii kolejowej do zajęcia cudzego gruntu w celu wykonania takiego pasa oraz prac związanych z utrzymaniem go w należytym stanie. Regulacja ta dotyczy zatem wzajemnych relacji i zobowiązań przewoźnika zobowiązanego innymi przepisami ( m.in. art. 17 ustawy o transporcie kolejowym) do utrzymywania pasów przeciwpożarowych, i właściciela gruntu sąsiadującego z pasem kolejowym, w tym uprawnienia do wejścia na cudzy grunt, obowiązków odszkodowawczych. Obowiązki te obciążają właściciela gruntów przylegających do linii kolejowej, a nie przewoźnika, tylko wówczas, gdy posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej. Natomiast z regulacji tej nie wynika, że statuuje ona jedynie uprawnienie do urządzania pasów przeciwpożarowych. Użyte w art. 55 ust. 1 w/w ustawy sformułowanie "Zarządca ma prawo..." dotyczy uprawnień do wejścia na cudzy grunt w celu urządzenia pasów przeciwpożarowych. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 17 ust. 1 i art. 55 ustawy, A. S.A. jest podmiotem obowiązanym do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie zarządzanych przez nią linii kolejowych. Korelatem tej powinności jest ciążący na właścicielu (użytkowniku wieczystym lub zarządcy) gruntu obowiązek jego udostępnienia oraz wstrzymania się od działań uniemożliwiających bądź też utrudniających wykonanie zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Reasumując, sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji, jak podniesiono w skardze, zarówno § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej, jak i art. 55 ustawy o transporcie kolejowym. Analiza zapisów art. 17 ust. 1 i art. 55 ustawy o transporcie kolejowym, do której odsyła § 38 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., prowadzi do wniosku, że podmiotem zobowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych jest zarządca infrastruktury kolejowej. W świetle poczynionych wyżej rozważań, nie do przyjęcia jest twierdzenie skarżącego, w myśl którego, to na właścicielach lasu miałby spoczywać obowiązek wykonania pasów przeciwpożarowych przy szlakach kolejowych. Zwrócić ponadto należy uwagę na istotne znaczenie ustalenia źródła zagrożenia pożarowego, na które wskazano w zaskarżonej decyzji. Źródłem tym dla obszarów leśnych, wzdłuż których położone są szlaki kolejowe, jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu. Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, przepisy art. 55 ustawy o transporcie kolejowym dają zarządcy linii kolejowej prawo wstępu na tereny leśne w celu wykonania działań zmierzających do uniemożliwienia przedostania się na obszary leśne pożaru wywołanego przez iskry powstałe w wyniku użytkowania infrastruktury kolejowej. Co za tym idzie jest on podmiotem zobowiązanym do dbania o należyty stan zabezpieczeń przeciwpożarowych. W razie stwierdzenia uchybień w tym zakresie staje się adresatem obowiązków wskazanych w decyzji wydanej przez właściwy organ, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić trzeba, że organy dokonały prawidłowej wykładni prawa materialnego a zarzuty skargi w tym zakresie są niezasadne.

Stwierdzić jednakże trzeba, że organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.) Zgodnie z jego treścią komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych, uprawniony jest w drodze decyzji administracyjnej do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie. Organ pierwszej instancji nakazując skarżącemu - decyzja dnia 2 czerwca 2011 r. - wykonanie pasów przeciwpożarowych określił termin wykonania tego obowiązku na dzień 15 sierpnia 2011 r. Nie ulega wątpliwości, że w okresie szczególnego zagrożenia pożarowego obszarów leśnych (np. w okresie wiosenno-letnim) istotne jest jak najszybsze zabezpieczenie tych obszarów przez pożarami. Organ straży pożarnej ustalając jednak termin usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, powinien z jednej strony uwzględnić to, że termin ten musi być dla strony realny, z drugiej zaś powinien uwzględnić możliwość wniesienia przez stronę odwołania od decyzji organu pierwszej instancji (mając na uwadze także to, że zgodnie z art. 130 § 1 k.p.a., przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, zaś zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji). Organ odwoławczy wydając natomiast decyzję z 25 października 2011 r., utrzymującą w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie nie uwzględnił tego, że termin ten musi cechować realność wykonania nałożonego obowiązku. W takiej sytuacji organ odwoławczy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, iż skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wykonywanie pasów przeciwpożarowych na przedmiotowym odcinku trasy kolejowej, powinien na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję organu pierwszej instancji w części określającej termin wykonania nałożonych obowiązków i ustalić nowy termin ich wykonania, a w pozostałym zakresie utrzymać tę decyzję w mocy (tak też WSA Gorzowie Wlkp w wyroku z dnia 20 października 2011 r. II SA/Go 647/11). Prezentowane w niniejszej sprawie stanowisko nie stoi również w sprzeczności z przywołanym w skardze wyroku WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 1255/10, a ostatnio także w wyroku z dnia 17 lutego 2012 r. II SA/Łd 1399/1.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny - stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem prawa - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a), orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. Klauzula zawarta w pkt. II wynika z obowiązku zastosowania przez sąd, przepisu art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach oparte zostało na przepisie art. 200 p.p.s.a