Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1762/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 235/1, art. 235/2
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 6 ust. 1 i 5, par. 8 usr. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz del WSA Mirosław Wincenciak Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kuberska-Pellegrino po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 826/12 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 826/12, oddalił skargę L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu, Oddział w W. rozpoznał u D. S. chorobę zawodową: przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20.1 zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W jego uzasadnieniu podano, że z wywiadu zawodowego wynika, iż można z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że przyczyną choroby było nadmierne obciążenie nadgarstka spowodowane sposobem wykonywania pracy.

Na podstawie powyższego orzeczenia lekarskiego oraz całości zgromadzonej dokumentacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], stwierdził u D. S. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pacy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny (poz. 20 pkt 1).

Od powyższej decyzji odwołał się skarżący zakład pracy - L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z., zarzucając rozstrzygnięciu organu m.in. naruszenie: art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego; art. 80 k.p.a. poprzez wyjście poza granice swobodnej oceny dowodów i przedwczesną ocenę, że zdiagnozowana u pracownika choroba zawodowa została spowodowana zatrudnieniem u skarżącej; art. 235¹ kodeksu pracy, ponieważ nie doszło do należytego wykazania bezsporności bądź wysokiego prawdopodobieństwa w tym zakresie.

Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części, w jakiej odnosi się ona do choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka lewego (poz. 20.1) i umorzył postępowanie w I instancji w tej części, a w pozostałej części zaskarżoną decyzję dotyczącą choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego (poz. 20.1) utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że D. S. pracowała w L. Sp. z o.o. od dnia 28 czerwca 1977 r. na stanowiskach pracy: praser, monter, praca nakładcza, monter – praser (w tym okresie od 9 października 1982 r. do 25 października 1989 r. oraz od 13 maja 1991 r. do 15 maja 1994 r. korzystała z urlopu wychowawczego). Wykonywana przez uczestniczkę postępowania praca miała charakter usposabiający do uznania jej za przyczynę zespołu cieśni nadgarstka obustronnego, gdyż występowała na zajmowanych stanowiskach pracy monotypia ruchów za szczególnym obciążeniem stawów nadgarstkowych (nadmierne prostowanie oraz powtarzalność ruchów z określoną częstotliwością), wymuszona pozycja kończyn górnych prowadząca do ucisku, pociągania lub uderzania nerwów pośrodkowych o ściany kanałów nadgarstka, co oznacza, że warunek dotyczący klinicznego rozpoznania choroby zawodowej został spełniony. W związku z powyższym narażenie zawodowe uczestniczki postępowania zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego stwarzało ryzyko wystąpienia rozpoznawanej choroby zawodowej (powtarzalność ruchów około 20.000 na zmianę roboczą).

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił uwagę, że organ I instancji podjął wszelkie konieczne i możliwe czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego - zgodnie z art. 7 k.p.a. dochodzenie przeprowadzone przez lekarzy orzeczników potwierdziło, iż genezę zdiagnozowanego u uczestniczki postępowania schorzenia należy wiązać z pracą u skarżącej. Dowodzi tego wskazany bezpośrednio w orzeczeniu lekarskim okres narażenia zawodowego, od 1977 r., czyli okres zatrudnienia w Spółce. Podkreślić trzeba, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie poprzedzone zostało specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia zainteresowanej oraz analizą zgromadzonej dokumentacji i jest obiektywne, przekonujące oraz obszernie umotywowane. Upoważniona do orzekania w sprawach chorób zawodowych jednostka służby zdrowia wyjaśniła, że przy orzekaniu o rozpoznaniu choroby zawodowej uwzględniono wszystkie wskazania medyczne oraz wykluczono podnoszone w odwołaniu pozazawodowe przyczyny zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Podkreślono, że z karty oceny narażenia zawodowego z dnia [...] października 2011 r. sporządzonej przez przedstawiciela Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, potwierdzonej przez pracodawcę jednoznacznie wynika, że w każdym okresie zatrudnienia uczestniczki postępowania istniało narażenie zawodowe oraz znajduje się w niej zapis, z którego wynika, że narażenie to związane ze sposobem wykonywania pracy – monotonia pracy oraz powtarzanie tych samych czynności ruchów przez cały dzień (8 godzin) obciążających kończyny górne - stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej, w kierunku której prowadzone jest postępowanie.

W kwestii dotyczącej przeprowadzenia dodatkowej konsultacji w placówce II szczebla diagnostycznego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej uznały, że nie ma dostatecznych przesłanek do kierowania uczestniczki postępowania na kolejną konsultację medyczną i tym samym przedłużenia postępowania administracyjnego, co godziłoby w zasadę szybkości i prostoty postępowania wyrażoną w art. 12 kpa. W ocenie organu opinia medyczna jest przekonująca i spójna z zebranym materiałem dowodowym.

Analizując zarzut braku w aktach sprawy pełnej dokumentacji medycznej wskazano, że Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie jest upoważniony do analizy dokumentacji medycznej pod względem merytorycznym, dlatego też nie gromadzi jej w aktach administracyjnych, poza dokumentacją dołączaną przez strony jako dowód w sprawie. Organ wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi upoważnionych placówek służby zdrowia, które gromadzą dokumentację medyczną zgodnie z § 6 ust. 5 powyższego rozporządzenia, to lekarz orzecznik ocenia, czy istnieje potrzeba uzupełnienia dokumentacji medycznej. Opinia strony odwołującej się, która nie posiada wiedzy specjalistycznej, nie może być przez organ traktowana, jako kontrargument dla opinii medycznej lekarzy specjalistów zatrudnionych w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych upoważnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych. Faktem jest, że strony postępowania administracyjnego mają prawo zgłaszać uwagi w zakresie wyników prowadzonego postępowania dowodowego. Jednakże w toku postępowania nie dołączono żadnej wiążącej opinii wydanej przez specjalistów, która mogłaby zostać poddana ocenie w świetle innych dowodów.

W świetle powyższego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, mając na uwadze jednoznaczne stanowisko wyrażone w opinii lekarskiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego w części w jakiej odnosi się do nadgarstka prawego jest spójna z zebranym materiałem dowodowym i odpowiada w tym zakresie prawu.

Natomiast decyzja Powiatowego Inspektora Sanitarnego podlegała uchyleniu w części rozpoznającej u uczestniczki postępowania chorobę zawodową zespół cieśni nadgarstka lewego, ponieważ w tym zakresie nie nastąpiło wszczęcie postępowania administracyjnego. Organ ten zawiadomieniem z dnia 6 października 2011 r. poinformował strony, że postępowanie będzie dotyczyło ustalenia czy u uczestniczki postępowania występuje choroba zawodowa - zespół cieśni nadgarstka prawego. Decyzja organu I instancji wykracza, więc poza zakres przedmiotu postępowania, rozstrzygając o nadgarstku lewym, który nie był przedmiotem czynności prowadzonych przez ten organ. Na marginesie organ stwierdził, iż ze względu na wydane orzeczenie lekarskie, istnieje możliwość wszczęcia odrębnego postępowania w przedmiocie choroby zawodowej – zespół cieśni nadgarstka lewego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 8 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) i prawa materialnego (art. 235¹ Kodeksu pracy), które miały wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi zarzucono Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów poprzez: 1) stwierdzenie choroby zawodowej wyłącznie na podstawie badania lekarskiego placówki diagnostycznej pierwszego stopnia, przeprowadzonego w sposób wadliwy i niepełny oraz wydanego na jego podstawie orzeczenia lekarskiego, które nie zawiera należytego uzasadnienia i składa się jedynie z lakonicznych konkluzji; 2) błędne przyjęcie istnienia związku przyczynowego pomiędzy sporną chorobą a warunkami pracy pomimo istnienia dowodów przemawiających za pozazawodową etiologią schorzenia. Skarżący zarzucił nadto, że lekarz orzecznik w żadnym stopniu nie ustosunkował się do okoliczności leczenia uczestniczki postępowania z powodu bólu stawów biodrowych, zwyrodnienia kręgosłupa i nie zweryfikował wskaźnika masy ciała, choć według dostępnej literatury masa ciała ma wpływ na powstanie choroby. Wbrew twierdzeniu organu diagnoza w orzeczeniu lekarskim nie została właściwie uzasadniona. Nie wskazuje bowiem jednoznacznie związku przyczynowego schorzenia z pracą. Zwrócono również uwagę, że organ zobowiązany był wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w tej opinii ustalone. Skarżący zarzucił, że nie ma dostępu do dokumentacji medycznej pracownicy, przez co nie ma możliwości zweryfikowania wydanego przez lekarza orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, iż nietrafne jest stanowisko skarżącego, że organy orzekające w sprawie powinny uwzględnić jego wniosek o przeprowadzenie konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia, której brak skutkował wydaniem decyzji na podstawie niepełnych ustaleń faktycznych. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych nie dały pracodawcy osoby ubiegającej się o ustalenie choroby zawodowej, prawa skutecznego domagania się od jednostki orzeczniczej I stopnia lub od właściwego organu inspekcji sanitarnej skierowania pracownika na badanie przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Powyższe twierdzenie umacnia § 8 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego. Oznacza to, że również inspektor sanitarny nie jest władny w ramach swoich kompetencji decyzyjnych wystąpić z żądaniem ponownego badania pracownika przez jednostkę orzeczniczą drugiego stopnia, mając jedynie uprawnienie do żądania dodatkowej konsultacji ze strony takiej jednostki.

W kwestii zastosowania przez lekarza orzecznika domniemania, iż narażenie zawodowe musiało być przyczyną choroby, Sąd podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji, w związku z zarzutami, dotyczącymi kwestii medycznych i wywiadu chorobowego, zawartymi w piśmie skarżącego z dnia 24 maja 2012 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z prośbą o zajęcie stanowiska dotyczącego tych kwestii. W odpowiedzi, Ośrodek ten, pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził, że przy orzekaniu rozpoznania choroby zawodowej uwzględniono wszystkie wymagania medyczne oraz wykluczono pozazawodowe przyczyny zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Stanowisko jednostki orzeczniczej I stopnia zawarte w orzeczeniu z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] oraz w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. (opinii uzupełniającej) w jednoznaczny i bezsporny sposób stwierdza wysokie prawdopodobieństwo zawodowej etiologii choroby u uczestniczki postępowania i w taki też sposób wyklucza pozazawodowy charakter schorzenia. Ponadto z karty oceny narażenia zawodowego z dnia [...] października 2011 r., sporządzonej przez przedstawiciela Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej, potwierdzonej przez pracodawcę, jednoznacznie wynika, że w każdym okresie zatrudnienia uczestniczki postępowania istniało narażenie zawodowe.

Odnosząc się do zarzutu braku oceny przez lekarza orzecznika czy istniały pozazawodowe przyczyny schorzenia, Sąd uznał, że organy inspekcji sanitarnej ani jednostki orzecznicze nie są zobowiązane do ustalenia pozazawodowych przyczyn schorzenia.

W kwestii zastosowania przez lekarza orzecznika domniemania, iż narażenie zawodowe musiało być przyczyną choroby, Sąd pierwszej instancji, powołując się na regulację § 6 ust. 5 rozporządzenia, zwrócił uwagę, że lekarze dysponowali materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację. Uznali natomiast, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania prawidłowego orzeczenia. W tej sytuacji organ II instancji miał prawo uznać, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Dochodzenie sanitarno-epidemiologiczne wykazało, że podczas zatrudnienia w skarżącej spółce na stanowiskach praser, monter, praca nakładcza, monter-praser strona była narażona na monotypowe ruchy rąk, powodujące przeciążenie układu ruchu, a upoważniona placówka na podstawie przeprowadzonych badań rozpoznała u niej chorobę zawodową, wskazując w orzeczeniu lekarskim, jako okres narażenia zawodowego okres pracy u skarżącego od 1977 r. W kontekście powyższych uwag należy przyjąć związanie organu opinią lekarską opartą na wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać diagnozy specjalistów. Zatem jeżeli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Zarzut skarżącego dotyczący nieprzeprowadzenia wobec uczestniczki określonych badań w toku postępowania, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia, albowiem odnosi się do merytorycznych kwestii, co do których ani Sąd ani organ nie mogą się wypowiadać. Orzeczenie lekarskie uzupełnione przez wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu odpowiada prawu, gdyż spełnia warunki formalne, zostało należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stanu faktycznego (tj. na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych).

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej Spółki, iż równowaga stron postępowania jest znacznie zaburzona, a prawo pracodawcy do obrony swojego interesu znacznie ograniczone. Pracodawcy przysługuje bowiem prawo strony do udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy inspekcji sanitarnej w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej pracownika, do zapoznania się z materiałem dowodowym, zgłaszania wniosków dowodowych i prawo do zaskarżenia orzeczeń tych organów wydanych w I i II instancji, z czego skarżący zakład pracy skorzystał. Natomiast postępowanie poprzedzające postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, czyli postępowanie prowadzone przez lekarzy orzeczników, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia wymaga wiadomości specjalnych (medycznych), którymi nie dysponuje pracodawca.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku L. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. zarzuciła:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "P.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (dalej jako: "Rozporządzenie") i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym naruszeniami przepisów postępowania mającymi istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: "Kpa") i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

3. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 80 Kpa i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

4. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 8 Kpa i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

5. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 11 Kpa i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

6. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 15 Kpa i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi;

7. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 235¹ Kodeksu pracy (dalej jako: "Kp") które to naruszenie polegało na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji mimo, że w sprawie nie doszło do ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba Pracownika została spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącej.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że skarżąca Spółka została bezprawnie pozbawiona możliwości zapoznania się z istotnym materiałem dowodowym (dokumentacją medyczną), który powinien być zebrany w sprawie. W ocenie skarżącej, przy wadliwie prowadzonym postępowaniu dowodowym doszło jednocześnie do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa) i stwierdzenia choroby zawodowej jedynie na podstawie niepełnego orzeczenia lekarskiego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał na istnienie licznych wątpliwości, których szczegółowe wyjaśnienie było niezbędne dla wydania prawidłowej decyzji. Takich działań jednak nie podjęto, zaś w postępowaniu doszło do przedwczesnej i nieuprawnionej oceny, że dolegliwość pracownika stanowi chorobę zawodową. Organ nie przeprowadził należycie postępowania w celu rozpoznania sprawy. Materiał dowodowy w sprawie w żaden sposób nie został uzupełniony o merytoryczne wyjaśnienia dotyczące zarzutów skarżącej, co do medycznych kwestii stwierdzonego u pracownicy zespołu cieśni nadgarstka.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, wskazując na bezzasadność zarzutów w niej podniesionych, wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie na rzecz Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wskazanego przepisu. W niniejszej sprawie żadna, z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów, sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Autor skargi formułuje zarzuty wskazujące zarówno na naruszenie prawa materialnego, jak też na naruszenie przepisów postępowania. Przedmiot obu rodzajów zarzutów, jak i kierunek argumentacji pozostaje jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół wykładni art. 235¹ Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej jako: "K.p.") oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869, dalej jako: "rozporządzenie"), których błędna interpretacja w ocenie kasatora, doprowadziła do nieprawidłowej oceny przez Sąd pierwszej instancji dokonanych przez organy ustaleń faktycznych. Mając zatem na względzie powyższy związek treściowy, sformułowane w niniejszej skardze kasacyjnej zarzuty poddane winny zostać kontroli kasacyjnej łącznie, w kontekście naruszenia prawa materialnego. Dopiero wynik tego aspektu kontroli kasacyjnej może zostać nałożony na ocenę zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 235¹ K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Z treści normatywnej postanowień art. 235¹ K.p. wynika, że są dwa alternatywne sposoby stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, czy choroba zawodowa spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, ("narażenie zawodowe"). Użyta w dyspozycji powyższego przepisu alternatywa: "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak jakiejkolwiek dowolności. W konkretnym przypadku stwierdzenie przez organ z wysokim prawdopodobieństwem wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego postaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem. W wyroku z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. II OSK 748/12 (LEX nr 1216762) NSA stwierdził, że z punktu widzenia art. 235¹ K.p. "nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością".

W myśl art. 2352 K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w Kodeksie pracy i rozporządzeniu wykonawczym z 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, państwowego powiatowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika.

Interpretacja powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że prawodawca nie dał pracodawcy osoby ubiegającej się o ustalenie choroby zawodowej prawa skutecznego domagania się od jednostki orzeczniczej I stopnia lub od właściwego organu inspekcji sanitarnej, skierowania pracownika na badanie przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Rozumowanie o celowym i zamierzonym takim właśnie uregulowaniu kwestii związanych z orzekaniem o chorobie zawodowej umacnia przepis § 8 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego. Oznacza to, że również inspektor sanitarny nie jest władny w ramach swoich kompetencji decyzyjnych wystąpić z żądaniem ponownego badania pracownika przez jednostkę orzeczniczą drugiego stopnia, mając jedynie uprawnienie do żądania dodatkowej konsultacji ze strony takiej jednostki (wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. II OSK 332/07, [w:] CBOSA). Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów poprzez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną, w tym zwłaszcza konsultacji jednostki orzeczniczej II stopnia.

W przedmiotowej sprawie lekarz-specjalista z Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu dnia [...] maja 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u D. S. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Dokonując oceny całości dokumentacji medycznej lekarz stwierdził, że: "u pacjentki istnieje narażenie na sposób wykonywania pracy obciążający obie kończyny górne związany z wielokrotnymi ruchami monotypowymi. Badanie EMG potwierdza zespół cieśni nadgarstka obustronny". Z wywiadu chorobowego wynika, że czynnik zawodowy jest dominujący. Ponadto organ I instancji, w związku z zarzutami skarżącej zawartymi w odwołaniu, dotyczącymi kwestii medycznych, pismem z dnia 24 maja 2012 r. zwrócił się do Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z prośbą o zajęcie stanowiska dotyczącego tych kwestii. W odpowiedzi, lekarz orzecznik wskazanego Ośrodka w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził, że przy orzekaniu rozpoznania choroby zawodowej uwzględniono wszystkie wymagania medyczne oraz wykluczono pozazawodowe przyczyny zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, w tym wpływ zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa w badaniu EMG oraz wyjaśniono, że prawidłowy wynik TSH jest równoznaczny z prawidłową funkcją tarczycy. Stanowisko jednostki orzeczniczej I stopnia zawarte w orzeczeniu z dnia [...] maja 2012 r., oraz w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. w jednoznaczny i bezsporny sposób stwierdza wysokie prawdopodobieństwo zawodowej etiologii choroby u D. S. i w taki też sposób wyklucza pozazawodowy charakter schorzenia.

Jednocześnie podkreślić należy, że zgodnie z regulacją § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych to lekarze specjaliści uprawnieni są do występowania o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji medycznej, przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego jest w ich ocenie niewystarczający. W niniejszym postępowaniu lekarze dysponowali materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację, przyjmując, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania prawidłowego orzeczenia. W tej sytuacji organ sanitarny II instancji miał prawo stwierdzić, że materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest bowiem uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwą medyczną jednostkę orzeczniczą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. I SA 1801/00, LEX nr 77663). Dochodzenie sanitarno-epidemiologiczne wykazało, że podczas zatrudnienia w L. Sp. z o.o. na stanowiskach praser, monter, praca nakładcza, monter-praser strona była narażona na monotypowe ruchy rąk, powodujące przeciążenie układu ruchu, a upoważniona placówka na podstawie przeprowadzonych badań rozpoznała u niej chorobę zawodową, wskazując w orzeczeniu lekarskim na okres narażenia zawodowego od 1977- nadal (określając w tym urlopy wychowawcze), tj. okres pracy w skarżącej Spółce.

W tym miejscu należy wskazać na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I SA 1200/98, LEX nr 45833). Zatem podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie ww. rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii, ale w ograniczonym zakresie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, [w:] CBOSA). W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie, albo z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną, niż zawodowa etiologię choroby.

Tak, więc twierdzenia skarżącej Spółki dotyczące nie przeprowadzenia wobec zainteresowanej dodatkowych badań w toku postępowania, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia, albowiem odnosi się do merytorycznych kwestii, co do których ani Sąd ani organ nie mogą się wypowiadać. Jak już wyżej wskazano to lekarz ma wiedzę specjalistyczną w zakresie rozpoznania choroby zawodowej i to on decyduje o tym, jakie badania są niezbędne, w jakim zakresie i jak mają zostać przeprowadzone.

Sporządzone w sprawie orzeczenie lekarskie spełnia wymogi proceduralne, jest jasne, nie zawiera sprzeczności, wyjaśnia w sposób zrozumiały dla organów i stron poczynione rozpoznanie i przedstawia metodologię tego rozpoznania oraz prowadzonych badań, nie jest lakoniczne, znajduje potwierdzenie w innych dowodach, z tych przyczyn organ obowiązany był wydać decyzję o rozpoznaniu choroby zawodowej zgodnie z jej treścią i rozpoznaniem. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (zob. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. K 23/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82).

Nie są także trafne zarzuty skarżącej kasacyjnie Spółki, gdy chodzi o podnoszoną sprzeczność przepisów rozporządzenia z 2009 r. w aspekcie braku uprawnienia pracodawcy do możliwości domagania się skierowania pracownika na ponowne badanie stanu zdrowia przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą II stopnia, jak również możliwości zapoznania się z dokumentacją medyczną. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia z 2009 wyłącznie pracownik ma uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W judykaturze takie rozwiązanie oceniono, jako nienaruszające konstytucyjnej zasady równości. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2007 r., sygn. II OSK 756/06 (ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 40) Sąd stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych istotną cechą różnicującą obydwa podmioty, to jest pracownika i pracodawcę, jest zakres praw i obowiązków przypisanych każdemu z nich.

Za chybiony należy także uznać zarzut zaniechania przez organ zgromadzenia i dołączania do akt sprawy pełnej dokumentacji medycznej pracownicy. Jak już wyżej wyjaśniono organ orzekając w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest upoważniony do analizy dokumentacji medycznej pod względem merytorycznym. Nie gromadzi w tej sytuacji dokumentacji medycznej w aktach administracyjnych, poza dokumentacją dołączaną przez strony, jako dowód w sprawie. Organ wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi upoważnionych placówek służby zdrowia, które gromadzą dokumentację medyczną. Zauważyć ponadto należy, że orzekający w sprawie Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy sprecyzował w wydanym orzeczeniu lekarskim nr [...] informacje dotyczące pochodzenia/źródeł dokumentacji lekarskiej z dotychczasowego leczenia D. S. (m.in. dokumentacja POZ i Poradni Profilaktycznej, dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego związanego ze sposobem wykonywania pracy). To uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Kwestie gromadzenia i udostępniania dokumentacji medycznej reguluje zaś rozporządzanie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1379).

Odnosząc się do wywodów skarżącej dotyczących braku możliwości wypowiadania się co do merytorycznych, głównie medycznych aspektów sprawy z uwagi na zarzucany skarżącej brak wiedzy specjalistycznej stwierdzić należy, że zarzut ten nie może odnieść zamierzonego skutku. Z akt sprawy bowiem wynika, że skarżąca była informowana o możliwości wypowiadania się co do zgromadzonego materiału dowodowego (zawiadomienie z dnia 14 maja 2012 r.). Podnoszone przez skarżącą kwestie medyczne zawarte w odwołaniu zostały wyjaśnione przez jednostkę orzeczniczą upoważnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca powierzył obowiązek rozpoznawania chorób zawodowych lekarzom orzecznikom, gdyż czynność ta wymaga wiedzy specjalistycznej. Ponadto proces orzeczniczy jest procesem indywidualnym i uwzględnia się w nim osobniczą wrażliwość pacjenta, którą ocenia lekarz orzecznik przy wydawaniu orzeczenia. Orzeczenie lekarskie stanowi zaś jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 opublikowany w CBOSA i powołane w nim orzecznictwo). Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować jedynie ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego.

Powyższe okoliczności doprowadziły do prawidłowego ustalenia, że warunki pracy zawodowej wykonywanej przez D. S. w negatywny sposób wpłynęły na jej zdrowie, przyczyniając się do wystąpienia choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych. W związku z powyższym nie mogły podważyć zasadności zaskarżonego wyroku zarzuty kasacji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.

Mając na uwadze powyższe względy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.