Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1151/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) grudnia 2006 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 15 stycznia 2007 r., wniesionej przez R. K., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) grudnia 2006 r. nr (...) , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) marca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z (...) lutego 2005 r. R. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie na raty, a w części o umorzenie, zadłużenia powstałego z tytułu nieopłaconych składek. W piśmie tym opisał zdarzenia i okoliczności z ostatnich lat, które wpłynęły na powstanie zaległości w opłacaniu składek, zaś obecnie uniemożliwią mu spłatę tych należności. Między innymi wskazał na liczne kontrole mające miejsce w jego firmie oraz na chorobę, a następnie śmierć swojej siostry i koszty jakie w związku z tym poniósł. Wskazał też, iż wpływ na jego trudną sytuację finansową ma obowiązek uiszczania alimentów na dzieci i żonę w kwocie wyższej niż dotychczas. W dniu (...) lutego 2005 r., tj. w dniu złożenia ww. wniosku, zainteresowany zeznał do protokołu przesłuchania, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie mechaniki pojazdowej w W.. Działalność prowadzi sam, nie zatrudnia pracowników. Dochody swoje określił jako znikome, ledwo pokrywające niezbędne potrzeby życia codziennego. Oświadczył też, że posiada dwie nieruchomości, na terenie W. ((...) udziału), oraz we wsi R., pow. M. M. (gospodarstwo rolne – (...) ha). Z żoną od 1995 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, płaci alimenty na dzieci w łącznej kwocie (...) zł miesięcznie. Do wniosku zainteresowany załączył szereg dokumentów dotyczących podnoszonych przez siebie okoliczności, m.in. wyrok Sądu Rejonowego dla W. – M. (...) Wydział Rodzinny i Nieletnich z (...) sierpnia 2002 r. dotyczący podwyższenia alimentów i alimentów.

Mając na uwadze zakres wniosku, pismem z (...) lutego 2005 r. organ wezwał zainteresowanego do jego sprecyzowania, tj. określenia czy wnosi o umorzenie czy o rozłożenie na raty powstałego zadłużenia.

W odpowiedzi, R. K. pismem z (...) lutego 2005 r. zmodyfikował swój wniosek w ten sposób, że wniósł o umorzenie zobowiązań wobec ZUS wraz z odsetkami. W treści pisma powołał się m.in. na wyroku Sądu Rejonowego dla W. M. Wydział (...) Rodzinny i Nieletnich z (...) stycznia 2005 r., którym Sąd oddalił jego powództwo o obniżenie alimentów. Z tego powodu spłata w układzie ratalnym zaległości składkowych -jak wskazał zainteresowany- będzie niemożliwa i dlatego też wniósł o umorzenie całego zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, decyzją z (...) marca 2005 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie (...) zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał na przepisy art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (na podstawie których należności z tytułu składek mogą być umorzone). Następnie wyjaśnił, iż po przeanalizowaniu zgromadzonych materiałów stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie należności składkowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany ponownie zwrócił się o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wskazał, że w chwili obecnej ma do spłacania kredyt mieszkaniowy i alimenty w wysokości (...) zł miesięcznie. W treści tego wniosku powołał się na § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) oraz na podnoszone już w toku postępowania, we wcześniejszych pismach kierowanych do organu, okoliczności. Na koniec wniósł o dołączenie do akt sprawy "pism ZUS o restrukturyzację z 2002 r. i pisma TK 1435/05/DR, TK 1043/05/DR wraz z załącznikami".

Decyzją z (...) kwietnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z (...) marca 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ m.in. wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono żadnych dokumentów oraz nie wskazano w nim żadnych nowych faktów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji z (...) marca 2005 r. odmawiającej umorzenia należności.

Wymieniona decyzja Prezesa ZUS z (...) kwietnia 2005 r. została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 9 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1726/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 119 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd wskazał, że organem odwoławczym powinien być minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, który zgodnie z art. 17 k.p.a. jest organem odwoławczym od decyzji wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem decyzję z (...) kwietnia 2005 r. wydał Prezes Zakładu.

Dalej, postanowieniem z (...) sierpnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek R. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego ponownie przez Prezesa ZUS, organ pismem z (...) września 2006 r. pouczył stronę o treści art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wezwał do uzupełnienia wniosku o dodatkowe, aktualne dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia.

W dniu (...) października 2006 r., zainteresowany do protokołu przesłuchania oświadczył, iż podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie wynikające z poprzednio złożonych pism. Dodatkowo oświadczył, iż poza dochodem w kwocie około (...) zł, innych źródeł dochodu nie posiada. Płaci alimenty w kwocie po (...) zł na dzieci i (...) zł na żonę. Posiada zobowiązania wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wobec Urzędu Gminy W. R. z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie (...) zł i odsetki od tej kwoty. Do akt sprawy złożył pismo z (...) października 2006 r., zawierające obszerne wyjaśnienia, oraz oświadczenie majątkowe. W wymienionym piśmie wskazał ponownie na swoją trudną sytuację finansową spowodowaną m.in. chorobą i śmiercią siostry oraz związanymi z tym kosztami, koniecznością opłacania alimentów na dzieci i żonę, chorobą rodziców, wypowiedzeniem przez bank umowy kredytowej. Do tego pisma załączył również dość liczną dokumentację na potwierdzenie podnoszonych okoliczności, w tym: dokumenty dotyczące egzekucji sądowej prowadzonej na wniosek banku, wypowiedzenie kredytu w części dotyczącej spłaty kredytu, karty informacyjne leczenia szpitalnego swoich rodziców, wyrok Sądu Okręgowego w W. (...) Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy z (...) października 2005 r. oddalający apelację od wyroku Sądu Rejonowego dla W. M. z (...) stycznia 2005 r. wydanego w przedmiocie obniżenia alimentów, a także zeznania podatkowe za lata 2003 - 2005.

W dniu (...) listopada 2006 r. strona złożyła kolejne pismo w sprawie wraz załącznikami, informując w ten sposób o wydaniu w dniu (...) kwietnia 2005 r. przez Sąd Rejonowy dla W. – M. Wydział (...) Rodzinny i Nieletnich wyroku ustanawiającego rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami R. K. oraz G. K., o wyznaczonym na (...) marca 2007 r. terminie rozprawy w sprawie o dział spadku po zmarłej siostrze, o zajęciu przez Komornika Sądowego wyposażenia warsztatu, a także o konieczności sprawowania opieki nad matką, potrąconą przez samochód i związanych z tym kosztach.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, Prezes ZUS decyzją z (...) grudnia 2006 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z (...) marca 2005 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie (...) zł. W uzasadnieniu organ na wstępie przytoczył przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przedstawił przebieg sprawy oraz okoliczności podnoszone w pismach kierowanych przez stronę do organu. Następnie wskazał, że w przeprowadzonym przez Zakład postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż strona jest właścicielem nieruchomości położonej w W. oraz właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha we wsi R., pow. M. M.. Obydwie nieruchomości posiadają księgę wieczystą. Trwają -jak podał organ- czynności związane z zabezpieczeniem spłaty należności wpisem hipoteki przymusowej. Dalej, organ wskazał, iż źródłem dochodu strony jest prowadzona nadal działalność gospodarcza. Uzyskiwane dochody pozwalają na regulowanie kosztów związanych z codziennym utrzymaniem oraz na bieżące alimenty w kwocie (...) zł miesięcznie. Podał też, że należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. W. i do dnia niniejszej decyzji nie stwierdzona została nieściągalność zadłużenia. Organ uznał również, iż trudności finansowe dłużnika oraz zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. W oparciu o przedłożone dokumenty oraz ustalone w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego fakty, Zakład ponownie stwierdził, iż nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek wymienionych w sentencji decyzji pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa ZUS z (...) grudnia 2006 r. R. K., uznając tą decyzję za niesłuszną, ponownie wskazał na zdarzenia, które w jego przekonaniu przyczyniły się do powstania zadłużenia wobec ZUS. Powołując się na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyjaśnił, że w okresie, kiedy zaległości składkowe powstały, po opłaceniu alimentów nie miał na własne utrzymanie. Podał też, że przewlekła choroba siostry jak i jej śmierć, a w chwili obecnej choroba obojga rodziców nie pozwalają mu na uzyskiwanie większych dochodów, co by zaś umożliwiło spłatę zadłużenia. Podtrzymał też pozostałe prezentowane w toku postępowania okoliczności mające -w jego ocenie- wpływ na obecną sytuację w jakiej się znajduje. Między innymi wyjaśnił, iż wraz z bezrobotną żoną ma do spłacenia kredyt w banku w wysokości (...) zł. Z uwagi na prowadzoną egzekucję przez Komornika Sądowego, który zajął "praktycznie cały majątek", zmuszony został do sprzedaży majątku trwałego, "po to tylko żeby mieć za co przeżyć". "Pozostała część majątku ma nieuregulowaną kwestię prawną i do chwili prawomocnego wyroku" nie można nic z tym zrobić. Podał również, iż ma problemy ze wzrokiem.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji jako wydanej z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również z naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonego orzeczenia zważyć należy, iż postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż Kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Stosownie zaś do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z ust. 2 wymienionego przepisu, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Przy braku zaś całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.), a więc w niniejszej sprawie tylko zadłużenie dotyczące konta osobistego płatnika składek mogłoby być na tej podstawie umorzone. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Z kolei, w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Skarżący inicjując postępowanie pismem (...) lutego 2005 r., zmodyfikowanym -w zakresie wniosku- pismem z (...) lutego 2005 r., wniósł o umorzenie swoich zaległości wobec ZUS wraz z odsetkami. Swoją prośbę uzasadnił trudną sytuację materialną, spowodowaną szeregiem czynników. Od początku powadzonego postępowania dowodowego wskazywał na niski dochód uzyskiwany z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, niewystarczający na spłatę zadłużenia. Wskazywał też na obowiązek alimentacyjny wobec dwójki dzieci i żony, w kwocie (...) zł miesięcznie, oraz na zaciągnięty kredyt.

W tej sytuacji szczególne znaczenie w sprawie miał ww. przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej normy prawnej, zostały uregulowane w wymienianym już powyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "mogą być", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Podkreślić jednak trzeba, że uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach art. 107 k.p.a. Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów w oparciu o art. 80 k.p.a. nie może nosić cech dowolności. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski winny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia.

Niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał więc w znacznej mierze -z uwagi na treść wniosku wszczynającego to postępowanie- przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., na który to przepis -co warto również zaznaczyć- skarżący powołał się wprost we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie -jak ustalił organ- znacznie ponad (...) zł rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Oceniając sprawę w omawianym zakresie Prezes ZUS w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, iż w sprawie nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek wymienionych w sentencji decyzji pozbawi stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie powołał się -ogólnie- na przedłożone w sprawie dokumenty oraz ustalone w toku postępowania wyjaśniającego fakty. Podał, iż źródłem dochodu strony jest nadal działalność gospodarcza, a uzyskiwane dochody -jak stwierdził- pozwalają na regulowanie kosztów związanych z codziennym utrzymaniem oraz wystarczają na bieżące alimenty w kwocie (...) zł.

W ocenie Sądu przytoczona powyżej argumentacja, m.in. z uwagi na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie przez Prezesa ZUS stanu faktycznego sprawy, bez uwzględnienia wszystkich występujących w niej dowodów i wynikających z nich okoliczności.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, iż organ nie dokonał należytej analizy dochodów skarżącego oraz jego koniecznych wydatków, w celu określenia rzeczywistych możliwości płatniczych zainteresowanego, a w konsekwencji ustalenia, czy jest on w stanie opłacić należności składkowe, nie narażając siebie na pozbawienie niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu tej decyzji brak jest takowych rozważań Prezesa Zakładu, odnoszących się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Samo stwierdzenie, iż strona uzyskuje dochody nie jest w tym względzie wystarczające. Natomiast stwierdzenie organu, iż dochody te pokrywają potrzeby strony nie zostało niczym poparte.

W tym miejscu należy zauważyć, iż w aktach sprawy znajduje się: zeznanie podatkowe strony za 2005 r., w którym zadeklarowano dochód w kwocie (...) zł (tj. (...) zł miesięcznie); protokół przesłuchania strony z (...) lutego 2005 r., do którego strona zeznała, że jej dochody są znikome i ledwo pokrywają potrzeby życia codziennego; protokół przesłuchania strony z (...) października 2005 r., do którego strona oświadczyła, że jej dochód wynosi około (...) zł miesięcznie i oprócz prowadzonej działalności gospodarczej nie posiada innych źródeł dochodu, oraz z którego wynika, iż strona posiada zobowiązania wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu i wobec Urzędu Gminy W. R. – z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości w kwocie około (...) zł i odsetki od tej kwoty; wyjaśnienia strony z (...) października 2006 r., z których wynika, iż wynajmuje pomieszczenia warsztatowe; dokument z (...) czerwca 2006 r. stwierdzający zajęcie w drodze egzekucji sądowej wierzytelności z tytułu opłat za wynajem pomieszczeń warsztatowych dłużnika R. K.; wyrok Sądu Rejonowego dla W. – M. (...) Wydział Rodzinny i Nieletnich z (...) sierpnia 2002 r., z którego wynika, iż strona jest zobowiązana do opłacania alimentów w łącznej w kwocie (...) zł miesięcznie.

Powyższe wskazuje, iż strona dołączyła do akt sprawy dość obszerną dokumentację, pozwalającą na ustalenie jej możliwości finansowych, natomiast z uzasadnienia skarżonego orzeczenia zupełnie nie wynika aby dane wynikające z tych dokumentów zostały przez organ uwzględnione. Prezes ZUS zupełnie nie wziął pod uwagę wysokości uzyskiwanych przez stronę zarobków (z działalności gospodarczej, z wynajmu pomieszczeń) jak i ponoszonych przez nią wydatków, w tym w dość wysokiej kwocie (w stosunku do uzyskanego w 2005 r. dochodu) na alimenty. Przyjmując zaś, iż dochód strony za rok 2005 r. średnio miesięcznie wynosił około (...) zł, to po odliczeniu samych alimentów, na utrzymanie skarżącemu pozostaje (...) zł. Nie jest więc to kwota, z której można zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe, co więcej - spłacić zadłużenia wobec ZUS w kwocie ponad (...) zł.

W prowadzonym postępowaniu organ nie wyjaśnił więc jaka kwota z miesięcznych dochodów strony pozostaje jej na miesięczne utrzymanie. Nie wynika to bowiem z uzasadnienia skarżonej decyzji, zawierającego jedynie gołosłowne w tym zakresie stwierdzenia. Nadto, organ nie wskazał jakie znaczenie w sprawie, w świetle § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia ma sprawowanie opieki przez skarżącego nad jego chorymi rodzicami. Jeśli opieka ta faktycznie jest sprawowana i ma wymiar również finansowy, czy też ogranicza czas pracy zainteresowanego, trudno uznać, aby okoliczność ta nie miała żadnego wpływu na określenie możliwości finansowych strony.

Bez ustalenia powyższego -w ocenie Sądu- nie jest zaś możliwa prawidłowa, niemająca cech dowolności, ocena sprawy w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Konkludując, należy stwierdzić, iż w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności występujących w sprawie, związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego, a więc związanych w szczególności z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg wskazania tylko części istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych (posiadanie źródła dochodu), bez ich analizy, a następnie sformułowanie wniosków w istocie oderwanych od tych okoliczności, bądź nie mających dostatecznego w nich potwierdzenia. Uzasadnienie musi być pełne, spójne i logiczne, a takowych cech -w omówionym powyżej zakresie- uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera. Zdaniem Sądu naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a., jakiego w rozpoznanej sprawie dopuścił się Prezes ZUS, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną jej część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 663 i nast., a także wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1983 r., sygn. akt I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51). W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Zarówno więc przebieg postępowania dowodowego jak i zgromadzone w jego toku dowody powinny znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji. Prawidłowe uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Nadto, winno zawierać ustosunkowanie się organu do zarzutów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również do wniosków dowodowych w tym środku zaskarżenia zgłoszonych. W niniejszej sprawie skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócił się o dołączenie do akt dokumentów dotyczących postępowania restrukturyzacyjnego. Wniosek ten w sprawie pozostał przez organ niezauważony.

Zaznaczyć także trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję w sprawie winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej strony. W tym celu niezbędne jest ustalenie obecnych zarobków strony i obecnych jej zobowiązań, w tym alimentacyjnych, podatkowych i kredytowych, a także wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Nadto, Sąd zauważa, iż z treści decyzji winno wynikać jakie jest zadłużenie strony dotyczące jej konta osobistego, albowiem tylko te należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogą być umorzone w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym płatnik w uzasadnieniu wydanej decyzji również powinien być poinformowany.

Podkreślić też należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie organ winien i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Na koniec, Sąd dostrzega, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jest błędne. Wynika z niego, iż organ utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i (jednocześnie) odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Drugi człon tego sformułowania jest zupełnie niepotrzebny, co więcej - wadliwy. Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może więc równocześnie "utrzymywać w mocy" i "odmawiać umorzenia".

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.