Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1569/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 14 ust.1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 50 poz 424
law: Ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Jolanta Sikorska Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i [...] S. A. we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 875/14 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ochrony danych osobowych 1. oddala skargi kasacyjne; 2. zasądza na rzecz M. S. od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych kwotę 120 ( sto dwadzieścia) złotych oraz od [...] S. A. we [...] kwotę 120 ( sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. uchylił decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieprawidłowości w przetwarzaniu i udostępnianiu danych osobowych.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

M. S. złożył pismo do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z żądaniem przeprowadzenia kontroli w związku z nieprawidłowościami w przetwarzaniu i udostępnianiu jego danych osobowych przez [...] S.A. z siedzibą we [...] (dalej:[...]). W związku z tym zwrócił się o nakazanie [...] usunięcia jego danych osobowych z baz posiadanych przez ten podmiot.

W pisemnych wyjaśnieniach [...] poinformował, że pozyskał dane osobowe skarżącego w postaci informacji gospodarczej w rozumieniu ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. Nr 50, poz. 424). Operację przekazania wykonała [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], z którą to Spółką [...] zawarł umowę o udostępnianiu informacji gospodarczych.

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z [...] maja 2013 r. na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 12 pkt 12 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), umorzył postępowanie, uzasadniając to faktem usunięcia informacji o zobowiązaniu skarżącego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z [...] marca 2014 r. uchylił decyzję z [...] maja 2013 r. i odmówił uwzględnienia wniosku. Uzasadniając uchylenie decyzji stwierdził, że aktualnie [...] przetwarza dane osobowe skarżącego w zakresie jego imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, numeru PESEL i informacji o zobowiązaniu wobec [...] Sp. z o.o. wynikającym z faktury VAT [...] . Odmawiając zaś uwzględnienia wniosku o nakazanie [...] usunięcia jego danych osobowych z posiadanych baz organ wskazał, że aktem prawnym zawierającym szczegółowe regulacje dotyczące procesu udostępniania informacji gospodarczych jest przede wszystkim ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. Nr 81, poz. 530 ze zm.). Ocena legalności przetwarzania danych osobowych skarżącego przez [...] Sp. z o.o. i [...] musi być zatem dokonywana w powiązaniu z przepisami tej ustawy. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący zawarł umowę z [...] Sp. z o.o. na budowę biologicznej oczyszczalni ścieków typu SBR. Podstawę przetwarzania danych osobowych skarżącego stanowiła przesłanka wymieniona w art. 23 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, tj. konieczność realizacji umowy. Odnosząc się do kwestii udostępnienia danych osobowych skarżącego przez [...] Sp. z o.o. wskazano na art. 12 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, zgodnie z którym wierzyciel może przekazywać do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, jeżeli zawarł z biurem umowę o udostępnianiu informacji gospodarczych. Spółka uznała skarżącego za swojego dłużnika. Dla legalności udostępnienia danych osobowych zgoda skarżącego nie była wymagana, ich przetwarzanie bowiem jest niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Brak jest zatem podstaw do sformułowania wobec [...] nakazu usunięcia danych osobowych skarżącego ze zbiorów prowadzonych przez ten podmiot.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. stwierdził, że organ nieprawidłowo uznał, iż art. 12 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych statuuje uprawnienie [...] Sp. z o.o., o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych. W piśmie procesowym z 20 września 2014 r. skarżący wskazał zaś na naruszenie art. 18 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych poprzez niewydanie przez organ decyzji nakazującej przywrócenie stanu zgodnego z prawem, tj. usunięcie jego danych osobowych z wszelkich rejestrów, baz danych i zbiorów danych prowadzonych przez [...], mimo iż do skarżącego nie wystosowano wezwania do zapłaty, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną. Powołując się na treść art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych Sąd stwierdził, że skoro [...] Sp. z o.o. zawarła z [...] umowę o udostępnianiu informacji publicznej, to – co do zasady – mogła przekazać [...] informacje o zobowiązaniu skarżącego M. S., wynikającym z nieopłaconej faktury VAT celem ich przetwarzania. Sąd wskazał jednak, że przekazanie informacji musi poprzedzać ocena spełniania warunków określonych w art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Zgodnie bowiem z ust. 4 pkt 1 tego przepisu, biuro nie przyjmuje informacji gospodarczej o zobowiązaniu dłużnika będącego konsumentem przekazanej niezgodnie z ust. 1.

W ocenie Sądu dokumenty wskazujące na wymagalność zobowiązania M. S. wobec [...] Sp. z o.o. nie odpowiadają wymogom określonym w powołanych przepisach. Wezwanie do zapłaty z 21 czerwca 2011 r. adresowane do M. S. jest wadliwe i w konsekwencji [...] nie mógł przyjąć od wierzyciela tej informacji, bowiem nie została spełniona przesłanka z art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Wezwanie ma bowiem charakter oświadczenia woli złożonego dłużnikowi przez wierzyciela, wobec tego winno spełniać warunki formalne każdego pisma procesowego, o którym mowa w art. 126 § 1 K.p.c. Powinno zatem zawierać oznaczenie dłużnika, do którego jest skierowane, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, jak również podpis. W rozpoznawanej sprawie wezwanie do zapłaty zostało sporządzone – jak wynika z "określenia wierzyciela" - przez [...], jednakże mimo, że na druku z [...] znajduje się rubryka "pieczęć i podpis wierzyciela", to brak w nim zarówno pieczęci, jak i samego podpisu wierzyciela. Brak ten uniemożliwia skuteczne ustalenie woli wierzyciela, skoro nie złożył pod nim swojego podpisu. Powyższe świadczy o tym, że nie można uznać, iż została spełniona przesłanka wezwania do zapłaty. Tym bardziej jest to zasadnie, że skarżący kwestionuje przedmiotowe zobowiązanie. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych powinien więc sprawdzić od kogo pochodzi wezwanie do zapłaty, ustalić zatem, czy rzeczywiście wierzyciel wezwał skutecznie M. S. do zapłaty, zaś przy braku wezwania winien nakazać usunięcie przez [...] S.A. danych osobowych skarżącego, w myśl art. 18 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych oraz [...] S.A.

Główny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, podniósł następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez sprawowanie niewłaściwej kontroli nad postępowaniem administracyjnym i uwzględnienie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że organ nie sprawdził od kogo pochodzi wezwanie do zapłaty, w konsekwencji czego nie ustalił czy wierzyciel tj. [...] Sp. z o.o. wezwał skutecznie M. S. do zapłaty, a co za tym idzie czy spełnił wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, wymaganych dla zgodnego z prawem przekazania danych osobowych skarżącego do [...] S.A., o miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wezwanie do zapłaty, o którym mowa w tym przepisie winno zawierać wszystkie elementy określone w art. 126 K.p.c., w tym podpis wierzyciela.

Uzasadniając podniesione zarzuty wskazano, że kwestia oceny istnienia lub nieistnienia zobowiązania oraz dochodzenia przez stronę roszczeń należy do sądów powszechnych, do których o dokonanie takiej oceny może zwrócić się każda ze stron spornego zobowiązania. Przekazanie danych osobowych przez [...] Sp. z o.o. nastąpiło w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 12 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, nie wymagało zatem zgody skarżącego dla legalności tego udostępnienia. Odnosząc się do kwestii prawidłowości wezwania do zapłaty organ wskazał, że przepis art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych nie wypowiada się w żaden sposób o treści samego wezwania do zapłaty, jakie dokładnie elementy powinno zawierać. Wystarczy więc, że wierzyciel przez swoje zachowanie wyrazi w sposób dostateczny wolę, aby dłużnik spełnił świadczenie.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez [...] S.A. podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych polegającą na przyjęciu, że wezwanie o którym mowa w tym przepisie powinno spełniać warunki pisma procesowego wskazane w art. 126 K.p.c., podczas gdy zastrzeżenia takiego nie sposób wywodzić z brzmienia art. 14 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy oraz z jakiegokolwiek innego przepisu powszechnie obowiązującego prawa; które to stanowi jednocześnie naruszenie art. 1 K.p.a. wyznaczającego zakres zastosowania przepisów ustawy procesowej.

2. naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że "nie można uznać, że została spełniona przesłanka wezwania do zapłaty" wskazana w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych poprzez uznanie przez Sąd, że podczas postępowania administracyjnego organ nie zweryfikował dostatecznie od kogo pochodzi wezwanie do zapłaty i czy takie wezwanie zostało wysłane przez wierzyciela, podczas gdy M. S. w toku postępowania przed organami administracji, jak i w postępowaniu przed Sądem potwierdził, że otrzymał korespondencję stanowiącą wezwanie do zapłaty.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji, podczas gdy decyzja ta nie powinna zostać uchylona przede wszystkim w związku z przeprowadzeniem przez GIODO postępowania dowodowego zgodnie z art. 6 w zw. z art. 7 i art. 80 K.p.a., a wobec bezzasadności wszystkich pozostałych zarzutów podnoszonych przez M. S., skarga przez niego kierowana powinna zostać oddalona.

Uzasadniając podniesione zarzuty wskazano, że konieczność własnoręcznego podpisania wezwania mogłaby wynikać tylko i wyłącznie z przepisu, który dla tej czynności przewidywałby wymóg formy pisemnej. Powołane przepisy nie zastrzegają natomiast, że takie wezwanie powinno mieć formę pisemną. Obowiązek wysłania przesyłki listem poleconym lub doręczenia do rąk własnych nie jest jednoznaczny z obowiązkiem dochowania formy pisemnej korespondencji. Tym bardziej wymóg własnoręcznego podpisu wierzyciela nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa procesowego, w szczególności art. 60 K.c. Skarżący zaś sam potwierdził fakt otrzymania dokumentu oznaczonego jako wezwanie do zapłaty przed przekazaniem na jego temat informacji gospodarczej. Ponadto, Sąd pominął wynikającą z akt spawy okoliczność, że wierzyciel potwierdził spełnianie przesłanki z art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych, wskazując dodatkowo, że sam dłużnik przyznaje, iż doręczono mu wezwanie do zapłaty. Tym samym wola wierzyciela już dostatecznie wyjaśniona.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz orzeczenie o kosztach postępowania.

W odpowiedziach na skargi kasacyjne M. S. wniósł o ich oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postawiony Sądowi I instancji w obu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wezwanie do zapłaty, o którym mowa w tym przepisie powinno zawierać wszystkie elementy określone w art. 126 K.p.c., w tym podpis wierzyciela, okazał się uzasadniony, nie mógł jednak doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada on prawu (art. 184 P.p.s.a.).

Podzielić należy stanowisko wyrażone w skargach kasacyjnych, że biorąc pod uwagę, iż Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe, co wynika z art. 1 tego Kodeksu, nie można jego przepisów bezpośrednio stosować w relacjach wierzyciela z dłużnikiem poza procesem cywilnym. Jak zaznaczono, wierzyciel - [...] Sp. z o.o. nie pozostaje z M. S. w żadnym sporze sądowym przed sądem cywilnym. Skarżący kasacyjnie trafnie wywodzą, że kwestia wypełnienia przez wierzyciela przesłanek z art. 14 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych nie pozostaje w jakikolwiek sposób w związku z materią regulowaną Kodeksem postępowania cywilnego. Tym samym wyprowadzony przez Sąd I instancji obowiązek złożenia podpisu pod wezwaniem dłużnika do zapłaty celem przekazania informacji o zobowiązaniu dłużnika, nie znajduje swojej podstawy w art. 126 K.p.c.

Mylna ocena Sądu I instancji w powyższym zakresie jest wynikiem, jak może się wydawać, niewłaściwego doboru ustawowego wzorca dla wymogów formalnych dokumentu wezwania do zapłaty, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Nie sposób jednak uznać za słuszne podnoszone w skargach kasacyjnych argumenty, że skoro art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych nie wprowadza wymogu podpisania przez wierzyciela kierowanego do dłużnika wezwania do zapłaty, to nieuprawnione jest egzekwowanie tego elementu w drodze analogii z odrębnych regulacji ustawowych. Należy zauważyć, że wezwanie do zapłaty, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, jest czynnością stanowiącą na gruncie prawa publicznego oświadczenie woli będące świadectwem dochowania określonych prawem czynności celem przekazania informacji o zobowiązaniu dłużnika do biura informacji gospodarczej. Tym samym wezwanie do zapłaty stanowi składnik (element) czynności prawnej, do którego zastosowanie znajdzie art. 78 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu (zdanie pierwsze) do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Tym samym za prawidłową należało uznać konkluzję Sądu, że wezwanie do zapłaty powinno zawierać podpis. Zauważyć należy, że wymóg pisemności wezwania został sformułowany w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych poprzez ustalenie warunku wysłania wezwania listem poleconym albo doręczenie do rąk własnych dłużnika. Należy zatem uznać za trafne spostrzeżenie Sądu I instancji, że badając spełnienie przez wierzyciela wymogów określonych w art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, z uwagi na skutki, jakie wiążą się z pozyskaniem informacji o dłużniku, w szczególności w aspekcie przetwarzania przez biuro danych osobowych, zachodzi konieczność identyfikacji podmiotu, który przesłał wezwanie do zapłaty również poprzez weryfikację złożonego pod tym wezwaniem podpisu. Podpis upoważnionej osoby stanowi bowiem potwierdzenie znajomości treści dokumentu, jak również akceptację skutków, jakie odpowiednie przepisy wiążą z jego wysłaniem do innych osób. Samo zatem przesłanie odtworzonej mechanicznie treści wezwania bez złożonego na nim podpisu, nie pozwala na pełną identyfikację wystawcy dokumentu.

Odmawiając zasadności zarzutom naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych należy stwierdzić, że okoliczności rozpoznawanej sprawy upoważniały Sąd I instancji do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na dostrzeżone uchybienia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak podpisu pod wezwaniem do zapłaty powodował niemożność identyfikacji osoby, od której dokument ten pochodzi, a tym samym wierzyciela przekazującego informacje o zobowiązaniu dłużnika. Powyższy brak nie został dostrzeżony przez Generalnego Inspektora Danych Osobowych, który rozstrzygając w zakresie zgłoszonych przez stronę nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych przyjął, że przekazanie przez [...] Sp. z o.o. do [...] danych o zobowiązaniu M. S. nastąpiło po wypełnieniu przesłanek określonych w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Tym samym stwierdzić należy, że uchylenie zaskarżonej decyzji uzasadnione było prawidłowo stwierdzonymi uchybieniami przepisów postępowania polegającymi na braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie podniesiony przez [...] S.A. zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Jak wywiedziono w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji pominął wynikające z akt sprawy okoliczności jednoznacznego potwierdzenia przez wierzyciela spełnienia wszelkich wymogów określonych art. 14 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Nie uwzględnił również faktu, że sam dłużnik przyznał, iż doręczono mu wezwanie do zapłaty. Przedstawiona argumentacja jest nietrafna. Wyrażane przez wierzyciela przekonanie o spełnieniu wszelkich warunków przewidzianych przepisami ustawy celem przekazania informacji o dłużniku, nie mogło stanowić o prawidłowym wywiązaniu się z obowiązków wynikających z przepisów prawa. Braku spełnienia wymogów formalnych nie może także ekskulpować zapewnienie wnioskodawcy, że zadośćuczynił wszelkim wymogom przewidzianym przepisami prawa. Podobnie prawidłowości zaskarżonego wyroku nie mogły podważyć argumenty o nieuwzględnieniu przez Sąd okoliczności potwierdzenia przez dłużnika otrzymania wezwania do zapłaty. Nie zmieniały one bowiem faktu, że obowiązkiem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych było ustalenie, czy wierzyciel skutecznie wezwał M. S. do zapłaty, w tym czy wezwanie było obarczone wadliwością w postaci braku podpisu wierzyciela.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.