Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 541/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 179a
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy G. orzekł o obowiązku zwrotu przez E.I. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnionego D.I. w okresie świadczeniowym 2011/2012, tj. od dnia [...] do dnia [...], w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wydało w dniu [...] decyzję uchylającą w całości zaskarżoną decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, iż przed wydaniem kolejnej decyzji organ I instancji będzie zobowiązany ustalić, (w tym w szczególności poprzez uzyskanie wyjaśnień dotyczących kwot otrzymywanych bezpośrednio od E.I. przez I.I. i F.I.), czy wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego były zasadnie pobrane.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał decyzję z dnia [...], w której zażądał zwrotu od E.I. wypłaconych przez fundusz alimentacyjny świadczeń w okresie 2011/2012 w wys. [...] zł wraz z odsetkami. Decyzja ta została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które decyzją z dnia [...] uchyliło ww. decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku powyższego Burmistrz Miasta i Gminy G. decyzją z dnia [...], nr [...], orzekł o zwrocie należności w wys. [...] zł, wypłaconych w okresie świadczeniowym 2011/2012, tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną D.I. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał terminy wypłaty i wysokość świadczeń przekazywanych uprawnionemu D.I. z funduszu alimentacyjnego wraz z wyliczeniem odsetek na dzień wydania decyzji. Następnie, przywołał przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności art. 27, w którym w ust. 1 wskazano, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami.

Organ stwierdził, że w dniu [...] wpłynęło pismo pełnomocnika D.I., informujące o przekazywaniu bezpośrednio wierzycielowi alimentów na rzecz dzieci D.I. i F.I. Do pisma dołączono kserokopie przekazów potwierdzające powyższy fakt. Po wszczętym z urzędu postępowaniu, biorąc pod uwagę dołączone przez stronę dokumenty, organ ustalił, iż w okresie świadczeniowym 2011/2012 I.I. na rzecz syna D.I. nie otrzymała żadnych alimentów, a więc syn D.I. w okresie świadczeniowym 2011/2012 miał prawo do pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2011/2012 zaksięgowano kwotę w wysokości [...] zł. Tym samym, organ ustalił, iż należności podlegające zwrotowi z tyt. otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego - po odjęciu kwot wyegzekwowanych przez Komornika Sądowego bądź wpłaconych przez dłużnika alimentacyjnego - stanowią łącznie kwotę [...] zł. Kwota ta podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi zgodnie z pkt 2. rozstrzygnięcia decyzji.

Od tej decyzji odwołał się E.I., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej "K.p.a.", przez:

- błędne ustalenie, że E.I. w dniu [...], tj. w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne przebywał za granicą podczas, gdy od [...] zameldowany jest w K.,

- błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że w okresie [...] skarżący nie dokonywał jakichkolwiek wpłat tytułem alimentów na rzecz syna D.I.,

- błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że w okresie [...] syn F.I. był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

- nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie podstaw faktycznych, jak i prawnych, wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego i należytego wyjaśnienia przez organ dlaczego nie zaksięgował na rzecz świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I. wpłat dokonanych przez E.I., a także naruszenie przepisów prawa materialnego przez:

- naruszenie art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres [...] pomimo braku przeprowadzenia wobec E.I. postępowania egzekucyjnego, którego bezskuteczność jest warunkiem przyznania takiej pomocy,

- niewłaściwe zastosowanie art. 27 ust. 3 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie wobec F.I., co do którego na podstawie Wyroku Sądu Rejonowego w G. z dniem [...] ustał obowiązek alimentacyjny.

Uzasadniając zarzuty odwołujący się wskazał, że decyzja administracyjna z dnia [...] przyznająca świadczenia alimentacyjne na rzecz D.I. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. prowadzi do nieważności tej decyzji, ponieważ zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów warunkiem przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczność przeprowadzonej egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. W realiach niniejszej sprawy takie postępowanie egzekucyjne w ogóle nie zostało wszczęte, wobec czego E.I. nie miał wiedzy, iż I.I. pobierała na rzecz D.I. świadczenia z funduszu. Wobec powyższego dłużnik alimentacyjny nie miał możliwości przekazywania alimentów za pośrednictwem komornika sądowego, co doprowadziło, iż matka osoby uprawnionej do alimentów pobierała alimenty z dwóch źródeł. Organ wydając decyzję z dnia [...] oparł się wyłącznie na wyjaśnieniach I.I., która wskazała, iż E.I. przebywa za granicą. Tymczasem przebywał on w Polsce od października 2010 r. - na dowód powyższego załącza potwierdzenia zameldowań. Według odwołującego się potwierdza to fakt, iż od 2010 r. regularnie dokonywał wpłat na rzecz I.I. tytułem alimentów z placówki pocztowej w K.. W 2010 r. u ojca w K. przebywał starszy syn Filip, dla którego ojciec zorganizował tam pracę.

Odwołujący się zwrócił też uwagę, iż Sąd Rejonowy w G. Wydział III Rodzinny i Nieletnich w sprawie z powództwa F.I. i D.I. przeciwko E. I., sygn. akt III RC 489/09, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. ustalił, że obowiązek alimentacyjny E.I. wobec F.I. ustał z dniem [...]. Organ I Instancji w zaskarżonej decyzji błędnie uznał, że F.I. w okresie [...] był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wszelkie kwoty, które były przekazywane przez E.I. tytułem alimentów powinny zostać zaliczone na poczet świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I., a nie F.I.. Na powyższą okoliczność, odwołujący się przedstawił niżej wymienione potwierdzenia przekazów pocztowych kwot pieniężnych tytułem alimentów na łączną kwotę [...] zł:

1. potwierdzenie z dnia [...] na kwotę [...]zł,

2. potwierdzenie z dnia [...] na kwotę [...]zł,

3. potwierdzenie z dnia [...] na kwotę [...]zł,

4. potwierdzenie z dnia [...] na kwotę [...]zł,

5. potwierdzenie z dnia [...] na kwotę [...]zł -

wyjaśniając, że kwoty na rzecz D.I. przesyłane przekazami pocztowymi, adresowane były na I.I. lub F.I., ponieważ były to osoby pełnoletnie, uprawnione do odbioru korespondencji, podczas gdy D.I. był małoletni i nie był uprawniony do odbioru przekazów pocztowych. Tytuł przekazu "Korespondencja dla dziecka" wyraźnie wskazuje, zdaniem E.I., że było to przekazanie pieniędzy "dziecku", czyli małoletniemu D.I., a nie F.I., który był już pełnoletni. W związku z tym, organ I instancji zobowiązany był zaksięgować wpłaty dokonywane przez odwołującego się na rzecz należności pobranych z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], numer [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), a także art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E.I., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania dotyczącego decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym nie jest zagadnienie dotyczące skuteczności lub bezskuteczności egzekucji i w konsekwencji uprawnienie do uzyskania tych świadczeń. Postępowanie w tej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia osobie uprawnionej D.I. z dnia [...], nr [...] na okres [...].

Decyzja w sprawie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter związany i nie zależy od uznania organu. Jest ona w istocie rozliczeniem kwot wypłaconych z funduszu osobom uprawnionym do alimentów w czasie trwania okresu świadczeniowego z kwotami wyegzekwowanymi w tym czasie przez organ egzekucyjny i przekazanymi do organu właściwego wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 27 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu osobie uprawnionej. Stosownie natomiast do ust. 2 powyższego artykułu - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12). W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.

Dodatkowo, mając na uwadze treść złożonego odwołania, Kolegium wskazało, iż decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Skoro decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu, to wiąże organy administracji publicznej.

Natomiast, decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną. Organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 K.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ nie może badać samej zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, iż każda sprawa administracyjna, w tym sprawa mająca za przedmiot zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wymaga indywidualnego potraktowania. Treść art. 25 ustawy, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, implikuje obowiązek podjęcia przez organ administracji (również z urzędu) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ administracji obowiązany jest ponadto w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Dlatego też, mając na uwadze ww. regulacje K.p.a. organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym ustalił, iż D.I., jako osoba uprawniona, miał prawo do pobierania świadczeń alimentacyjnych, z uwagi na to, że: decyzja przyznająca ww. osobie świadczenia została odebrana przez I.I. w dniu [...], zatem miała ona prawo do pobrania świadczeń w [...] (przekaz pocztowy z dnia [...]), w okresie [...] przekazy pocztowe były adresowane na F.I.. Zgodnie z jego oświadczeniem i oświadczeniem I.I., przekazy te nie były alimentami na rzecz D.I. i nie zostały przekazane na jego potrzeby. W całości rozdysponowane były na rzecz F.I.. Zatem, w niniejszej sprawie bezspornym jest to, że osoba uprawniona do alimentów – D.I. otrzymał w okresie [...] świadczenia alimentacyjne w łącznej kwocie [...] zł oraz to, że komornik w ww. okresie świadczeniowym nie odprowadził żadnych kwot organowi właściwemu wierzyciela tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń. W związku z tym świadczenia wypłacone z funduszu w okresie [...], w ocenie Kolegium, były zasadne.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. E.I. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji przyznającej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012 pomimo braku przeprowadzenia wobec E.I. postępowania egzekucyjnego, którego bezskuteczność jest warunkiem przyznania takiej pomocy, co prowadzi do nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa,

2. art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji o zwrocie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez podstawy prawnej w postaci ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D.I. w okresie [...].

3. art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez nie przekazanie przez organ właściwy wierzyciela niezbędnych informacji wskazanych w powołanym przepisie dłużnikowi alimentacyjnemu, w szczególności brak doręczenia dłużnikowi decyzji przyznającej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.I. w okresie [...].

II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez:

a) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że mimo, iż w okresie [...] I.I. pobrała alimenty na łączną kwotę [...] zł, skarżący zobowiązany jest wciąż do zwrotu kwoty [...] zł,

b) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że skarżący obowiązany jest wpłacać odsetki za okres wypłaty świadczeń od [...] do [...] podczas, gdy skarżący nie jest w ogóle zobowiązany do zapłaty odsetek,

c) nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie podstaw faktycznych, jak i prawnych, wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego i należytego wyjaśnienia przez organ dlaczego nie zaksięgował na rzecz świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I. wpłat dokonanych przez skarżącego,

2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez:

a) sprzeczne z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego obdarzenie w pełni wiarygodnością oświadczeń I.I. i F.I., którzy twierdzili, że przekazywane przez E.I. kwoty nie były alimentami na rzecz D.I., przy jednoczesnym pominięciu wyjaśnień złożonych w drodze pomocy prawnej przez E.I., który przyznał, że kwoty w okresie [...] przekazywane były na rzecz D.I.,

b) sprzeczną z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego wykładnię tytułu wpłaty "dla dziecka", znajdującego się na potwierdzeniach wpłat dokonywanych przez E.I. polegającą na przyjęciu, że określenie to odnosi się do pełnoletniego F.I., w stosunku do którego uchylony został obowiązek alimentacyjny, a nie niepełnoletniego D.I., co do którego taki obowiązek istniał,

c) sprzeczne z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że adresat przelewów był jednocześnie osobą uprawnioną do przekazywanych należności, podczas gdy z wyjaśnień E.I. wynika, że jako adresata wskazywał F.I. z tego względu, że był osobą pełnoletnią i w porównaniu do D.I. był uprawniony do odbierania przekazów pocztowych,

3. art. 40 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a, w zw. z art. 16 §1 K.p.a., poprzez niedoręczenie skarżącemu decyzji z dnia [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla D.I. w okresie [...], a tym samym brak ostateczności przedmiotowej decyzji i brak jej istnienia w obrocie prawnym.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

3) wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji przez sąd,

4) zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości albowiem nie jest ona w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego utrzymania względnie

5) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości względnie

ó) o uchylenie decyzji organu I Instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,

Ponadto

7) na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a, wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi przez organ II instancji w trybie samokontroli.

Uzasadniając skargę skarżący powtórzył zarzuty podnoszone poprzednio w odwołaniu. Stwierdził, że o decyzji przyznającej D.I. świadczenia z funduszu alimentacyjnego został zawiadomiony dopiero pismem z dnia [...]., w którym jednocześnie poinformowano wnioskodawcę o obowiązku zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W jego ocenie, niezawiadomienie go o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych był pogwałceniem zasady wyrażonej w przepisie art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl której organ właściwy wierzyciela zobowiązany jest do przekazywania niezbędnych informacji organowi właściwemu dłużnika alimentacyjnego. W myśl przedmiotowego przepisu organ właściwy wierzyciela przekazuje niezbędne informacje również dłużnikowi alimentacyjnemu (tak: E. Tomaszewska, Komentarz do art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, LEX 9018). W tym kontekście za niezbędną informację należy z pewnością uznać decyzję w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych na rzecz D.I..

Dodał, że na zasadzie art. 28 K.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z tą zasadą dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż decyzja taka dotyczy jego interesu prawnego, jak też rodzi po jego stronie określone prawnie obowiązki. Interpretacja taka potwierdzona została przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2011 r. o sygn. akt I OSK 800/11. Zgodnie z przedmiotowym wyrokiem "Interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest zatem stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepisy art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 28 K.p.a. wymagają doręczenia dłużnikowi".

Zdaniem skarżącego, skoro decyzja z dnia [...] w przedmiocie przyznania D.I. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nigdy nie została doręczona dłużnikowi alimentacyjnemu, będącemu stroną postępowania, to tym samym nie stała się decyzją ostateczną. Nie zmienia tego fakt zawiadomienia E.I. pismem z dnia [...] o przyznaniu przedmiotowych świadczeń alimentacyjnych wraz z obowiązkiem zwrotu tych świadczeń, skoro sama decyzja o przyznaniu przedmiotowych świadczeń, spełniająca wymogi zakreślone w art. 107 K.p.a. nie została dłużnikowi alimentacyjnemu doręczona do dnia dzisiejszego.

W tej sytuacji decyzja z dnia [...], została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez podstawy prawnej w postaci ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.I.. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2010 r. o sygn. akt II FSK 846/09: "Do momentu doręczenia stronie decyzja w sensie prawnym po prostu nie istnieje (.,,) Dopiero bowiem prawidłowe doręczenie decyzji stronie skutkować będzie możliwością uznania jej za decyzję ostateczną, w stosunku do której taki wniosek przysługuje". Tym samym postępowanie w sprawie obowiązku zwrotu uznać należy, w tym stanie faktycznym, za bezprzedmiotowe i jako takie podlegające umorzeniu na zasadzie art. 105 §1 K.p.a.

Skarżący uznał także, że decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego D.I. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem nie miała miejsca bezskuteczność egzekucji, która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dodał też, że już od 2010 r. przebywał w Polsce i I.I. znany był jego adres. Potwierdzenia przekazów pocztowych znajdujących się w aktach sprawy świadczą jednocześnie o tym, że E.I. regulował swoje należności alimentacyjne, co także wskazuje na bezprzedmiotowość przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O przedmiotowych okolicznościach I.I. zobowiązana była poinformować organ przed wszczęciem postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012.

Zwrócił uwagę, że "w postanowieniu z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy G. uchylił decyzję z dnia [...] przyznającą prawo do świadczenia dla D.I. za okres świadczeniowy od dnia [...] do dnia [...], ze względu na datę zamknięcia postępowania alimentacyjnego przez Sąd Okręgowy w S. ([...]). Świadczy to jednoznacznie o tym, że brak przebywania osoby zobowiązanej za granicą powoduje bezpodstawność przyznania świadczeń z funduszu bez przeprowadzenia postępowania alimentacyjnego".

Zdaniem skarżącego, w realiach niniejszej sprawy organ nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu wyjaśnienie stanu sprawy. Corocznie wydawał decyzje przyznające świadczenia z funduszu alimentacyjnego polegając wyłącznie na oświadczeniach I.I., która mając pełną świadomość, że E.I. przebywa w Polsce, nie ujawniała przed organem tych informacji. W wyroku WSA w Łodzi z 28.08.2014 r., sygn. akt II SA/Łd 523/14 sąd stwierdził, że nienależne jest świadczenie ze względu na to, że przyznano je dzięki świadomemu wprowadzeniu w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Na podstawie art. 23 ust. 1 organ zobowiązuje osobę, która pobrała nienależnie świadczenia do ich zwrotu.

Skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy w G. Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie z powództwa F.I. i D.I. przeciwko E.I., sygn. akt [...], wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. ustalił, że obowiązek alimentacyjny wobec F.I. ustał z dniem [...]. Organ I Instancji w zaskarżonej decyzji błędnie uznał, że F.I. w okresie [...] był uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wszelkie kwoty, które były przekazywane przez skarżącego tytułem alimentów powinny zostać zaliczone na poczet świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego przez D.I., a nie F.I.. Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Skarżący w toku postępowania przed organem I Instancji w zakresie okresu objętego zaskarżoną decyzją, przedstawił potwierdzenia przekazów pocztowych kwot pieniężnych tytułem alimentów na łączną kwotę [...] zł, tak więc, w jego ocenie, wobec realizacji przez dłużnika alimentacyjnego części obowiązku alimentacyjnego w okresie [...] nie są również należne odsetki ustawowe obliczone w sposób przedstawiony w uzasadnieniu decyzji.

Ponadto skarżący podniósł, że organ sprzecznie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego dał w pełni wiarę wyjaśnieniom złożonym przez I.I. oraz F.I., którzy twierdzili że przekazywane pieniądze nie były alimentami na rzecz D.I. I.I. miała interes w tym, żeby składać takie wyjaśnienia. Organ pominął przy tym wyjaśnienia złożone przez E.I. Skarżący początkowo adresował przekazy pocztowe na I.I., jednak z tego względu, że często nie było jej w domu, zaczął adresować przekazy na pełnoletniego wówczas F.I., a używając tytułu przekazu "Korespondencja dla dziecka" wskazywał, że jego wolą było przekazanie pieniędzy "dziecku", czyli małoletniemu D.I. Zwrócił także uwagę na okoliczność, że skarżący E.I. jest obywatelem [...], dla którego język polski nie jest językiem ojczystym. E.I. tytułując przekazy pocztowe starał się więc w ramach swoich możliwości językowych najpełniej oddać jego cel wobec czego używał sformułowania "dla dziecka". Nie może także ujść uwadze, że wcześniejsze tytuły przelewów adresowane na I.I. także miały takim sam tytuł "dla dziecka".

W ocenie E.I. brak było podstaw do wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i również brak było podstaw do nakazania zwrotu kwoty [...] zł. Dodał, że w dniu [...] opublikowana została ustawa o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach I rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zniesiona została egzekucja administracyjna należności budżetu państwa z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej; po wejściu w życie zmian należności te będą egzekwowane w drodze jednej egzekucji - sądowej. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W konsekwencji, nie będzie już wydawana decyzja administracyjna w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ani przeprowadzane czynności konieczne do wszczęcia egzekucji administracyjnej, jak wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego, Po wprowadzeniu zmian organ egzekucyjny prowadzący egzekucję sądową (jest to najczęściej komornik sądowy) będzie ściągał należności budżetu państwa na podstawie decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego przekazanej mu przez organ właściwy wierzyciela. Z uwagi na powyższe postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać umorzone (takie stanowisko zajęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w decyzji z dnia [...]).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia zapłaty (ust. 1a). Stosownie natomiast do ust. 2 powyższego artykułu( w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 września 2015 r.), organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Rację należy przyznać Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Szczecinie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ww. ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (tak m.in. w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 60/12). W postępowaniu tym organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.

Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tylko deklaratoryjnie stwierdzała, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego, dłużnik obowiązany jest zwrócić świadczenia, wypłacone wierzycielowi. Na etapie wydawania takiej decyzji organ nie badał, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (w tym przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów), ani rozmiar świadczenia, czy czasowe granice okresu świadczeniowego. Wszystkie te przesłanki badane bowiem były w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy).

Interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co oznacza, że winien on być stroną w tym postępowaniu. W niniejszej sprawie jakkolwiek skarżący nie brał udziału w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzja została doręczona I.I. – reprezentującej małoletnich synów – weszła więc do obrotu prawnego i stała się decyzją ostateczną, która może być wzruszona jedynie w postępowaniu nadzwyczajnym (wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności).

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd skargę w niniejszej sprawie oddalił uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza G. są prawidłowe. Dokonując takiej oceny, sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie błędnie pominął najistotniejszą kwestię, a mianowicie:

W dniu [...] weszły w życie przepisy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), które w zasadniczy sposób zmodyfikowały zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Między innymi, wyeliminowane zostało wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego (na podstawie art. 1 pkt 6 lit. a ustawy nowelizującej uchylono ust. 2 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz przekazała prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej.

Zauważyć trzeba, że ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. nie zawiera przepisów przejściowych regulujących kwestię zakończenia, wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, postępowań administracyjnych w sprawie orzeczenia o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym od momentu wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przestał obowiązywać, a więc począwszy od 18 września 2015 r. brak było już podstawy do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej mimo braku podstawy prawnej stanowi z kolei kwalifikowane naruszenie przepisów prawa, które skutkuje nieważnością takiej decyzji – art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zmiana wyroku sądu może nastąpić w oparciu o art.179a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.