Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 719/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2014 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia z dnia [...] r. Nr D[...] o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. Nr [...] r. oraz decyzji ja poprzedzającej z dnia [...] r. Nr [...] odmawiającej przyznania W.B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie.

W dniu 17 lipca 2000 r. W.B. złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej KUdSKiOR) wniosek o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Decyzją z dnia [...]r. na postawie art. 127 § 3 , art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz, U. nr 87, póz. 395 ze zm., dalej zwanej ustawa o świadczeniu pieniężnym) KUdSKiOR po rozpatrzeniu wniosku strony utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. umarzającą postępowanie w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] r. KUdSKiOR na podstawie art. 127 §3 i 138 §1 pkt 1 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit.a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ww. ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji z dnia [...] r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania i o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym.

W dniu 1 lutego 2010 r. Strona złożyła wniosek o zmianę decyzji w sprawie "przyznania świadczeń pieniężnych za deportację do pracy przymusowej" wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym orzeczono o niezgodności art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Strony dokumenty złożone przez nią wskazywały na bardzo ciężkie warunki pracy przymusowej.

Po rozpoznaniu wniosku W.B. zakwalifikowanego przez organ jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 Kpa decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 154 § 1 i 2 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit.a i 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 ( Dz.U. z dnia 23 grudnia 2009 r. , Nr 220, poz. 1734) KUdSKiOR odmówił zmiany decyzji z dnia [...] i z dnia [...] r. Organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. wskazując, że za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny, bowiem w analogicznych sprawach wydawano decyzje o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Nadto, ww. wyrok TK nie zmienia zasady z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, aby świadczenia otrzymywały osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II Wojny Światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

W dniu 16 marca 2010 r. Strona wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu w trybie art. 154 Kpa. Organ decyzją z dnia [...] r. odmówił W.B. zmiany decyzji własnej z dnia [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 433/10 uchylił decyzję organu z dnia [...] r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich musi być interpretowany i odczytywany w zgodzie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym świadczenie to przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, przy czym jak zaznaczył to Trybunał Konstytucyjny nie wystarczy w tym zakresie samo wykonywanie pracy przymusowej, lecz muszą się z nią wiązać dodatkowe uciążliwości, których wystąpienie winno zostać wyjaśnione w ramach postępowania administracyjnego. Ponadto zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego stwierdzając, że organ winien dokonać ustaleń czy w rozpatrywanym przypadku można mówić o deportacji czy też nie oraz zalecił organowi ustalenie roszczenia strony co do trybu rozpoznania wniosku z dnia 1 lutego 2010 r. Sąd również stwierdził, że postępowanie w sprawie uruchamiane jest na wniosek strony i to na niej ciąży ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności związanych z występowaniem przesłanki uzasadniającej przyznanie przedmiotowego świadczenia. Natomiast zadaniem organu jest zweryfikować twierdzenia strony i ewentualnie przeprowadzić postępowanie dowodowe przeciwko dowodom prezentowanym przez stronę.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wystąpił do Strony o sprecyzowanie trybu rozpoznania wniosku z 1 lutego 2010 r.

W dniu 13 czerwca 2011 r. Strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o rozpoznanie swego wniosku w trybie art. 154 k.p.a.

Zgodnie z postanowieniem KUdSKiOR z dnia [...]. nr [...] dniu [...]r. przesłuchano W.B. okoliczność podlegania represjom, o których mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym.

Organ orzekający rozpoznając wniosek zgodnie z żądaniem Strony decyzją z dnia [...]r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]r. KUdSKiOR odmówił uchylenia decyzji własnej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...]r. KUdSKiOR stwierdził nieważność decyzji z dnia [...]r. oraz ją poprzedzającej decyzji z dnia [...] r. bowiem w sprawie pozostał nierozpoznany wniosek zainteresowanego z dnia 16 marca 2010 r. od decyzji organu z dnia [...]r.

Wnioskiem z dnia 28 marca 2013 r. pełnomocnik Strony wystąpił o ponowne rozpoznanie sprawy, w której wydano decyzję odmowną dotyczącą przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu pełnomocnik opisał przebieg postępowania administracyjnego w sprawie przyznania Stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. i zauważył, że rozpatrywany wniosek zmierza do rozpoznania wniosku strony z dnia 16 marca 2010 r.. Nadto stwierdził, że organ winien uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt. K 49/07 oraz wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/ Gl 433/10. Pełnomocnik Strony wskazał, że praca przymusowa miała szczególnie na dolegliwy charakter akcentując wiek W.B. w chwili wysiedlenia oraz ciężkie warunki bytowe w połączeniu z ograniczeniem swobody poruszania się po okolicy. Podkreślił również, że w okolicznościach sprawy doszło do deportacji całej rodziny co w konsekwencji doprowadziło do wysiedlenia i pracy przymusowej W.B. W ocenie Strony mimo, iż pracę przymusową wykonywano w obrębie dotychczasowego miejsca jej zamieszkania, to ze względu na całokształt okoliczności sprawy doszło do deportacji.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), KUdSKiOR utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ ten przytoczył treść art. 154 Kp.a. i odniósł ją do postanowień art. 16 tego Kodeksu i zauważył, że nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 K.p.a. jej dążenie do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Zauważył nadto, ze strona na obecnym etapie postępowania podnosiła okoliczności znane organowi już na wcześniejszym etapie postępowania. Praca przymusowa nie była połączona z wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, a następnie z życiem w otoczeniu wrogości i wyobcowania. Zdaniem organu stan faktyczny potwierdza protokół przesłuchania oraz wcześniejsze oświadczenia strony. W konkluzji uzasadnienia organ ten stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w trudnych warunkach, co jednak nie przesądza, iż przybrała ona szczególnie dotkliwą formę, o której mówił Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku, to znaczy nie była połączona z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.

Na powyższe rozstrzygnięcie W.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając mu naruszenie

1. przepisów postępowania, to jest:

a. art. 154 Kpa w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobą deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, polegające na przyjęciu, iż nie ma podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie odmowy przyznania W.B. uprawnień do świadczenia pieniężnego, ponieważ nie przemawia za tym słuszny interes strony, w sytuacji w której organ błędnie przyjął iż skarżącego nie można uznać za osobę deportowaną, bowiem nie został on wywieziony z dala od miejsca zamieszkania, przebywał w znanym sobie otoczeniu i w towarzystwie, gdy tymczasem prawidłowe ustalenia w sprawie, oraz coraz liczniejsze wyroki sądów dokonujące wykładni pojęcia deportacja wskazują na właściwy sposób rozumienia tego pojęcia, a przyjętą przez organ wykładnia jest dla skarżącego niesprawiedliwa i krzywdząca,

b. art. 107 Kpa, poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji podania przyczyn, dla których organ podjął zaskarżone rozstrzygnięcie, nie uwzględniając przy tym w szczególności czynników ani warunków deportacji, co w konsekwencji również świadczy w istocie rzeczy o naruszeniu zasad wynikających z art. 7 Kpa,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego mający istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, to jest: art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobą deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w brzmieniu ustalonym mocą Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, sygn. akt: K 49/07, poprzez błędną jego wykładnię, w tym przede wszystkim poprzez błędną wykładnię pojęcia "deportacji", a w konsekwencji brak uznania za osobę represjonowaną strony, która w wieku 13 lat została poddana deportacji (wywiezieniu ze swojego miejsca zamieszkania), oderwana od znanego jej otoczenia, wyrwana z dotychczasowego środowiska i zmuszona do niewolniczej pracy na rzecz okupanta niemieckiego, i która na skutek deportacji zerwała kontakt ze swoją rodziną i nie wiedziała czy kiedykolwiek jeszcze się z nią spotka;

Wniosła o uchylenie decyzji KUdSKiOR z dnia [...] roku, nr [...] i poprzedzających ją decyzji KUdSKiOR w tym decyzji własnej z dnia [...] r, nr [...] o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] nr [...] oraz decyzji poprzedzającej z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm prawem przewidzianych

Skarżący stwierdził, ze art. 154 Kpa nie może być traktowany jako stwarzający możliwość uznaniowego działania organów administracji i to tylko w interesie publicznym prezentowanym przez organy administracyjne ale jest to przepis pozwalający na zajęcie się ponowne sprawą również w interesie strony. Organ zaś błędnie przyjął, że za uchyleniem ostatecznej decyzji nie przemawia słuszny interes strony bowiem nie można skarżącego uznać za osobę deportowaną. Zdaniem skarżącego organ błędnie interpretuje pojęcie deportacji a rozdzielenie małego dziecka z całą jego rodziną i nawet wywiezienie go niedaleko miejsca jego dotychczasowego omieszkania przy jednoczesnym wywiezieniu rodziny małoletniego na znaczną odległość także musi być traktowane jako deportacja, skutkująca prawem do uzyskania świadczeń z ustawy.

Skarżący wskazał ponadto, iż art. 107 § 1 i 3 Kpa wymaga, by uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji powinno zawierać przytoczenie przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie decyzji poza powołaniem tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego i selektywnym powołaniem fragmentów uzasadnienia tegoż wyroku, ograniczyło się do kilku ogólnych zdań dotyczących rozumienia terminu deportacji (wywiezienia) i kryterium szczególnej dolegliwości represji.

Zdaniem skarżącego nie jest jasne, z jakich to przyczyn organ wykluczył przesłankę deportacji, w sytuacji, gdy strona oświadczyła, że miała zostać wywieziona i uciekła z transportu, a jej cała rodzina została wywieziona w nieznane jej miejsce, nadto strona została wyrwana z dotychczasowego środowiska gdyż pozbawiono ją możliwości zamieszkiwania w domu rodzinnym i wśród rodziny oraz sąsiadów, a nadto w okresie tego wyrwania z rodzinnego środowiska została zmuszona do wykonywania pracy przymusowej o charakterze niewolniczym. W ocenie skarżącego organ nie dokonał dogłębnej analizy okoliczności sprawy i dokonania szczegółowych ustaleń w tym zakresie narusza zatem art. 107 § 1 Kpa i 3 Kpa. Skarżący konsekwentnie podkreślał, że dzieciństwo w czasie okupacji spędził jako niewolnik pracujący w sposób znacznie przekraczający możliwości chłopca. W jego ocenie jest to przypadek represji szczególnie dotkliwej. Wskazywał również na uraz psychiczny oraz skutki zdrowotne pracy przymusowej.

W ocenie skarżącego niedorzecznym jest pozbawienie Strony świadczeń z tytułu doznanych represji biorąc pod uwagę jedynie fakt, iż zdaniem organu nie został on wywieziony (deportowany), ponieważ zdołał dzięki pomocy rodziców uciec z transportu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał jednocześnie swoje stanowisko jak i argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważy co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej p.p.s.a.) ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie i zaniechanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2010 r., II FSK 782/09). Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą bowiem każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne oraz ewentualne przyszłe postępowania sądowoadministarcyjne.

Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku oznacza, iż organ nie może samodzielnie formułować nowych, odmiennych ocen prawnych od tych wyrażonych w prawomocnym wyroku sądowym. Podkreślenia wymaga, iż obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę jest podporządkowanie się w całości ocenie wyrażonej przez sąd i wykonanie wskazań zawartych w uzasadnienie wyroku. Ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny traci moc wyłącznie w razie zmiany po wydaniu orzeczenia sądowego istotnych okoliczności faktycznych lub prawnych, a także przy wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. J.P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. IV, Warszawa 2010 r., str. 359-362). Taka sytuacja nie miała w niniejszej sprawie miejsca.

Zgodnie natomiast z art. 1 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafności ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Przedmiotem badania-oceny Sądu jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. oraz poprzedzająca ją decyzja tegoż organu, działającego jako organ I instancji – z dnia [...] r. o odmowie przyznania świadczenia wydana w trybie art. 154 Kpa.

Przed oceną powyższych decyzji należy przywołać następujący stan faktyczny i prawny istniejący w sprawie:

W obrocie prawnym istnieje decyzja z dnia [...] r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiająca przyznania stronie świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W ocenie organu skarżący nie został deportowany w rozumieniu powołanej ustawy, co dawałoby podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/GL 433/10 uchylił decyzję z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. a w uzasadnieniu zawarł wskazówki co do dalszego postępowania organów.

Stwierdzić należy również, że Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznający sprawę wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 433/10. Zwrócił się do W.B. z prośbą o sprecyzowanie trybu rozpoznania wniosku z dnia 1 lutego 2010 r. (k. 123 i 124 akt adm.). Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 13 czerwca 2011 r. doprecyzował, iż wnosi o uchylenie decyzji (k 128 akt adm). Ponadto organ uzupełnił materiał dowody o przesłuchanie Skarżącego z dnia 21 lipca 2011 r. (karta 134, 135 i 136 akt adm.) celem ustalenia okoliczności podlegania represjom.

Skarżący ponowił wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego w oparciu o omawianą ustawę w dniu 28 marca 2013 r. wskazując, iż zmierza on do rozpoznania wniosku strony z dnia 16 marca 2013 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] z uznając, że nie miała miejsca deportacja jako jedna z form represji, uzasadniająca przyznanie świadczeń.

Ostatnia z wymienionych decyzji oceniła zasadność wniosku również w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. z 23 grudnia 2009 r. Nr 229, poz. 1734), który stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej ustawy z Konstytucją. Trybunał uznał, że brzmienie tego przepisu, iż represją upoważniającą do przyznania świadczenia pieniężnego jest deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupywanych w okresie wojny 1939-1945 – jest niezgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w takim zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego.

Jednocześnie w uzasadnieniu powyższego wyroku wyjaśnił, że "Trybunał Konstytucyjny nie ma (...) zastrzeżeń co do samej zasady aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska".

W sprawie okolicznością niesporną jest, że najbliższa rodzina Skarżącego została wysiedlona, a sam Skarżący uciekł z transportu i udało się do swego wujostwa w sąsiedniej do miejsca zamieszkania wsi. Nadto w okresie wojny – od 1940 do 1945 r. Skarżący wykonywał pracę przymusową w sąsiedniej wsi - W. W miejscowości tej pracował w kuźni wraz ze swym kuzynem i wujem do którego przed wojną należała kuźnia. Z uwagi na fakt, iż kuźnia została przejęta pod zarząd niemiecki, a niemiecki właściciel F.Z. nie znał się na kowalstwie Skarżący- W.B. wraz z kuzynem Z.B. i wujem zostali zmuszeni do pracy w kuźni. Skarżący cały czas przebywał w tym samym środowisku kulturowym i językowym, utrzymywał kontakt ze swoją dalszą rodziną i znajomymi. Ta okoliczność jak stwierdził Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – wyklucza uznanie, że Skarżący był deportowany do pracy przymusowej w rozumieniu art. 2 ust. 1, przedstawionym przez Trybunał Konstytucyjny. Organ wskazał również, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2012 sygn. akt II OSK 466/12 zaakceptował przyjętą przez Sąd I instancji (IV SA/G1 819/11) wykładnię art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym... akcentującą znaczenie wyrazów "deportacja (wywiezienie) w celu pracy przymusowej" oraz wyrwanie z dotychczasowego środowiska.

Przywołane wyżej wywody na potrzeby niniejszej sprawy należy podsumować w ten sposób, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja z dnia [...] r. uznająca, że Skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o ustawę z dnia 31 maja 1996 r.

Przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego w art. 16 statuują zasadę trwałości decyzji administracyjnej. Stanowi on że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnymi toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych.

Zatem decyzja z dnia [...] r. opisana wyżej może być wzruszona tylko w trybie nadzwyczajnym. Taki tryb nadzwyczajny przewiduje art. 154 Kpa, który stanowił podstawę rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 1 lutego 2010 r. Przepis ten mówi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Jak wynika z powołanego przepisu postępowanie prowadzone w tym trybie nie prowadzi do merytorycznego rozpoznania sprawy lecz przeprowadzenia weryfikacji wydanej w sprawie decyzji ostatecznej z punktu widzenia, czy za jej zmianą – uchyleniem, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Badanie w tym zakresie nie może odbywać się w oderwaniu od podstaw prawnych wydania decyzji ostatecznej. Badanie to może dotyczyć decyzji prawidłowych jak i dotkniętych wadami – nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W piśmiennictwie przyjęto pogląd, że zmiany polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanu faktycznego, następujące po wydaniu decyzji nie prowadzą do jej wadliwości lub bezprzedmiotowości, a wobec tego bez dopuszczenia odwołalności lub wzruszenia decyzji, w trybie nadzoru strona byłaby pozbawiona możliwości uzyskania dla siebie nowego rozstrzygnięcia sprawy (J. Borkowski, Uchylenie, zmiana i stwierdzenie nieważności decyzji; B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz C.H. Beck Warszawa 1996, s. 69).

Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązującym prawie. Zmiana decyzji w tym trybie nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem i nie oznacza przyzwolenia na obejściu przepisów prawa, lecz pozwala organowi na zajęcie się ponownie sprawą w interesie strony lub w interesie społecznym.

Należy również zauważyć, iż strona złożyła wniosek z dnia 28 marca 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 oraz wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 433/10. Z uwagi na wskazówki zawarte w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 433/10 Kierownik uzupełnił postępowanie wyjaśniające i ponownie rozstrzygnął niniejszą sprawę. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podzielił te ustalenia faktyczne przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395, z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy, świadczenie to przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast przez represję zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represji w rozumieniu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945; b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Ustawa przewiduje świadczenia pieniężne tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji

Oznacza to, że ustawowym prawem do świadczenia pieniężnego objęte są osoby, oraz ich dzieci urodzone w czasie deportacji, w szczególnej sytuacji, gdy deportacja miała miejsce w celu pracy przymusowej. W ocenie sądu orzekającego wykładnia przepisu art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy dokonana w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa.

Sąd nie ma wątpliwości, iż wysiedlenie rodziny Skarżącego było wymuszone przez władze niemieckie, wiązało się z koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Należy jednak zauważyć wysiedlenie nie jest tożsame z deportacją. Ustawa wymaga by zachowanie okupanta miało charakter deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej. Natomiast Skarżący nie został deportowany do pracy przymusowej, gdyż jak sam wskazał zbiegł podczas transportu, a następnie z własnej woli udał się do wuja mieszkającego w sąsiedniej wsi, stąd trudno uznać, aby w tym wypadku miała miejsce deportacja do pracy przymusowej, co stanowi warunek konieczny do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

Brzmienie art. 2 pkt 2 a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. zmienione wprawdzie na skutek opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. – zawiera dalej pojęcie deportacji jako formy represji uzasadniającej przyznanie świadczenia pieniężnego (zmiana weszła w życie w dniu 20 kwietnia 2011 r. na skutek nowelizacji omawianej ustawy).

Rozumienie tego pojęcia na potrzeby powołanej ustawy – przedstawił Trybunał Konstytucyjny. Jest to pogląd przytoczony w części wstępnej rozważań niniejszego uzasadnienia. Oczywistym jest, że koresponduje on, z określeniem tego pojęcia zawartym w słowniku wyrazów obcych PWN, który mówi, że deportacja to: zesłanie skazanego, zwłaszcza do odległej, izolowanej miejscowości na przymusowy pobyt.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że Skarżący przymusowo pracował w gospodarstwie niemieckim, ale w otoczeniu dalszej rodziny i znajomych. Gospodarstwo wraz z kuźnią położone była w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania Skarżącego. Ciężka praca przymusowa nie była jednakże połączona z wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, a następnie z życiem w otoczeniu wrogości i wyobcowania. Tym samym stan faktyczny sprawy, na którym Skarżący opiera żądanie zawarte w rozpoznawanym wniosku – przyznania świadczeń pieniężnych, nie znajduje oparcia w prawie. Skarżący nie był w rozumieniu omawianej ustawy deportowany. Deportacja w dalszym ciągu stanowi przesłankę do przyznania świadczenia.

W związku z powyższym uwzględnienie wniosku skarżącego prowadziłoby do naruszenia prawa – art. 2 pkt 2 a ustawy.

Dodać też należy, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia [...]r. – czyli po wydaniu powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego – badał już w trybie art. 154 Kpa istnienie przesłanek wynikających z w/w przepisu i stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] r.

Należy zauważyć, że ustawa wymaga by zachowanie okupanta miało charakter deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej. Powołane przepisy muszą być zatem interpretowane w sposób ścisły, ponieważ zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 107 Kpa, bowiem organ odniósł się w zaskarżonym orzeczeniu do kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.