Wyrok NSA, sygn. akt III SA 981/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1991-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 999
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Finanse publiczne
Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 89 poz. 518
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym.
article: art. 106
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym.
article: art. 8, art. 22, art. 31
journal: Dz.U. 1980 nr 27 poz. 111
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Wypowiedzenie się w przedmiocie zgody na udzielenie przez urząd skarbowy ulgi, odroczenia, umorzenia oraz zastosowanie zaniechania ustalenia i poboru podatków /art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym - Dz.U. nr 89 poz. 518/ powinno nastąpić z zachowaniem formy i trybu określonych w art. 106 Kpa.

TEZY

Wypowiedzenie się w przedmiocie zgody na udzielenie przez urząd skarbowy ulgi, odroczenia, umorzenia oraz zastosowanie zaniechania ustalenia i poboru podatków /art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym - Dz.U. nr 89 poz. 518/ powinno nastąpić z zachowaniem formy i trybu określonych w art. 106 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Jana E. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 20 czerwca 1991 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności podatkowych w podatku od spadków i darowizn i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa  uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa  - zasądził od Izby Skarbowej w Ł. kwotę złotych sześćdziesiąt jeden tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Jan E. wystąpił do Urzędu Skarbowego w Ł. z wnioskiem o umorzenie podatku od spadku w wysokości 3 055 000 zł, wymierzonego w związku z nabyciem praw do renty zagranicznej po zmarłej matce. Wniosek swój uzasadnił tym, że nie ma żadnego majątku, jest inwalidą II grupy poruszającym się o kulach, na utrzymaniu ma żonę i nie pracującego syna. Stan jego zdrowia wymaga ciągłego leczenia, z czym związane są wydatki na zakup leków zagranicznych i wizyty lekarzy zamiejscowych.

Urząd skarbowy, powołując się na art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 89 poz. 518/, zwrócił się do Zarządu Miasta Ł. o zajęcie stanowiska co do sposobu załatwienia sprawy. Prezydent Miasta Ł. poinformował Urząd Skarbowy, że Zarząd Miasta Ł. zaopiniował negatywnie wniosek o umorzenie podatku i nie wyraził zgody na zastosowanie wnioskowanej ulgi. Wobec tego Urząd Skarbowy wydał decyzję, którą odmówił umorzenia zaległości podatkowej, powołując się w uzasadnieniu tej decyzji wyłącznie na negatywne stanowisko Zarządu Miasta Ł. w tej sprawie.

W skardze z dnia 30 kwietnia 1991 r., adresowanej do Ministra Finansów, Jan E. zakwestionował opodatkowanie go podatkiem, jako krzywdzące. Wyjaśnił, że należne matce zaopatrzenie emerytalne nie było jej wypłacane od maja 1989 r. do 11 listopada 1990 r., przez co pozostawała w niedostatku, renta zaś została mu wypłacona, gdy matka już nie żyła. Powołał się też na niekorzystne warunki materialne i zdrowotne. W dniu 12 czerwca 1991 r. Jan E. oświadczył w Izbie Skarbowej w Ł., że życzy sobie, by jego skargę z dnia 30 kwietnia 1991 r. potraktować jak odwołanie od decyzji odmawiającej umorzenia podatku.

Decyzją z dnia 20 czerwca 1991 r. nr PO.VIII-820-09/91 Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego, mając na względzie, że podatnik nabył w drodze spadku świadczenia o wartości przewyższającej kilkakrotnie wymierzony podatek. Zdaniem Izby Skarbowej, brak było w tej sprawie podstaw do uznania, że wymiar podatku może spowodować upadek gospodarstwa lub podważyć w istotny sposób warunki egzystencji podatnika i jego rodziny, o czym mowa w art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111/. Na treść decyzji - jak wyjaśniono w jej uzasadnieniu-miało także wpływ negatywne stanowisko Zarządu Miasta Ł., który nie wyraził zgody na umorzenie podatku.

Na decyzję Izby Skarbowej Jan E. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wniósł o wnikliwe rozpatrzenie sprawy. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 7 października 1991 r. ponownie przedstawił swoje warunki materialne i zdrowotne, które - jego zdaniem - uzasadniały umorzenie podatku ze względów gospodarczych i społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o dochodach gmin i zasadach ich subwencjonowania w 1991 r. oraz o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 89 poz. 518/ w zakresie podatków i opłat stanowiących dochody gmin, a realizowanych przez urząd skarbowy, urząd ten udziela ulg, odroczeń i umorzeń oraz stosuje zaniechanie ustalania i poboru wyłącznie na wniosek lub za zgodą zarządu gminy. Zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. "d" tej ustawy wpływy z podatku od spadków i darowizn stanowią dochód gminy. Przepis art. 9 ust. 2 tej ustawy zatem wymaga współdziałania wymienionych w nim organów, co oznacza, że urząd skarbowy przed wydaniem decyzji jest obowiązany uzyskać zgodę zarządu gminy, jeżeli nie wydaje decyzji na jego wniosek.

Omawiany przepis prawa materialnego nie wskazuje, w jakiej formie zgoda ta powinna być wyrażona, jednakże nie może być wątpliwości, że z punktu widzenia procesowego chodzi tu o sytuację, o której mowa w art. 106 Kpa.  W takich właśnie sytuacjach ma zastosowanie ten przepis, stanowiąc, że jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ /wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie/, decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Przepis ten dotyczy także formy, w jakiej opinia lub zgoda powinna być wyrażona, terminu załatwienia sprawy oraz obowiązku zawiadomienia strony o zwróceniu się do innego organu o zajęcie stanowiska.

W myśl art. 106 par. 5 Kpa  zajęcie stanowiska następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje stronie zażalenie. Niezachowanie tej formy stanowi przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa  / por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1983 r.  SA 1765/83, ONSA 1983, z. 2 poz. 109/.

Należy zauważyć, że przepisy art. 106 Kpa  stanowią jedną z istotnych gwarancji procesowych, umożliwiających stronie czynny udział w każdym stadium postępowania i zapobiegających naruszeniu zasady jawności postępowania. Nie pozostaje to także bez wpływu na obiektywność organu rozstrzygającego oraz na możliwości zapewnienia stronie należytej obrony jej interesów.

Tak więc wypowiedzenie się w przedmiocie zgody na udzielenie przez Urząd Skarbowy ulgi, odroczenia, umorzenia oraz zastosowanie zaniechania ustalenia i poboru podatków, o czym mowa w art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r., powinno nastąpić z zachowaniem formy i trybu określonych w art. 106 Kpa.

W niniejszej sprawie wymagana przez prawo forma uzyskania zgody zarządu gminy nie została zachowana, a organ I instancji swoją negatywną decyzję oparł wyłącznie na braku takiej zgody, co nie zostało uzasadnione.

W wyniku tego skarżący w postępowaniu przed organem I instancji został pozbawiony możliwości jakiegokolwiek wpływu na treść decyzji, a także szansy na rzeczową polemikę z rozstrzygnięciem tego organu. Wadliwości tych nie dostrzegła Izba Skarbowa, która jako organ odwoławczy powinna była skorzystać z uprawnień określonych w art. 138 Kpa.

Z omówionych wyżej względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa  z orzeczeniem o zwrocie kosztów postępowania w myśl art. 208 Kpa.

W ponownym postępowaniu Izba Skarbowa, wykorzystując odpowiednie uprawnienia przewidziane w art. 138 Kpa, powinna spowodować, by rozstrzygnięcie w tej sprawie zostało wydane z zachowaniem wszelkich wymagań proceduralnych, w tym trybu określonego w art. 106 Kpa.