Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1182/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 26 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie : Sędzia NSA Anna Łuczaj, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Z. K. kwotę 300,00 (trzysta) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. K. od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej znak: [...] z dnia [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr 100/1 o powierzchni 6.360 m2, stanowiącej obecnie część nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 249 o powierzchni 39.730 m2 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] .

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, iż decyzją: znak: [...] z dnia [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł., działając na podstawie art. 2 i art. 3 ust. l, art. 7 i art. 8 ust. 1 a oraz art. 20 i art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, póz. 94) na wniosek Wojewódzkiego Zarządu Dróg Publicznych w Ł. wywłaszczyło od Z. K. nieruchomość o powierzchni 0,6360 ha wraz z jej częściami składowymi, położoną w T., powiecie Ł., oznaczoną na planie pomiarowym, zaewidencjonowanym w Powiatowym Biurze Geodezji i Urządzeń Rolnych w Ł., w dniu [...] za Nr [...], numerem działki 100/1, z przeznaczeniem pod budowę bazy Wojewódzkiego Zakładu Transportu i Maszyn Drogowych w T.. Przedmiotowa działka stanowiła część nieruchomości rolnej o powierzchni 5,1500 ha. Nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów i na podstawie domniemania z samoistnego posiadania stanowiła własność Z. K..

Z tytułu wywłaszczenia ustalono i przyznano Z. K. odszkodowanie w kwocie 57.483,40 złotych , z czego za grunt 12.402,00 złotych oraz za sad 45.081,40 złotych

Wobec nie złożenia odwołania, decyzja stała się ostateczna i podlegała wykonaniu od dnia 3 września 1973 roku.

W dniu 30 sierpnia 1991 roku Z. K. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego, podając jako podstawę wznowienia "zasadę słuszności i sprawiedliwości społecznej, a także naprawienia wyrządzonych w przeszłości krzywd.", w szczególności zarzuciła celowe zaniżenie klasy gruntu, niskie odszkodowanie oraz nie otrzymanie gruntu zamiennego. Jako odrębną kwestię wnioskodawczyni podniosła wypłatę zrewaloryzowanego odszkodowania za stratę poniesioną na skutek uchylenia decyzji o pozwoleniu na budowę szklarni i kotłowni na gruncie pozostałym po wywłaszczeniu.

Burmistrz Miasta i Gminy T. decyzją znak: [...] z dnia [...], działając na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, zawartego pomiędzy Zarządem Miasta i Gminy T., a Kierownikiem Urzędu Rejonowego, odmówił wznowienia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości położonej w T., oznaczonej numerem działki 100/1 o powierzchni 0,6360 ha. W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie, nie zaszła żadna z okoliczności wymienionych w art. 145 par. l k.p.a., uzasadniająca wznowienie tegoż postępowania.

Odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy T. złożyła Z. K., wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu podtrzymała zarzuty podniesione we wniosku strony o wznowienie postępowania, a mianowicie nie przydzielenie działki zamiennej, zaniżenie klasy gruntów, niskie odszkodowanie, a także zarzuciła nie wykorzystanie terenu zgodnie z przeznaczeniem.

Decyzją znak: [...] z dnia [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. K. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy T., działającego z upoważnienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P., znak: [...] z dnia [...] odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności wymienionych w art. 145 par. l k.p.a., uzasadniająca wznowienie postępowania. Klasa gruntu ustalona została według danych zawartych w rejestrze ewidencji gruntów. Dokument ten został złożony na podstawie powszechnej klasyfikacji i gruntów, wykonanej we wsi T. w 1964 roku, zatwierdzonej orzeczeniem Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w Ł. w dniu [...]. Odszkodowanie zostało wyliczone i wypłacone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wycenę nieruchomości wraz z częściami składowymi, które stanowiły drzewa i krzewy owocowe wykonał rzeczoznawca do spraw rolnictwa, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Stawka za grunt orny została podwyższona z uwagi na to, że Z. K. utrzymywała się wyłącznie z rolnictwa.

Ponadto organ wskazał, że mając na uwadze to, iż w dacie wywłaszczenia nieruchomości Z. K. nie miała formalnie uregulowanego stanu prawnego gruntu nie można było dokonać zamiany gruntu na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, póz. 94). Ponadto decyzja o wywłaszczeniu nie mogła być wydana pod warunkiem realizacji sprzedaży w przyszłości na rzecz wywłaszczonej innej działki.

Zdaniem organu w postępowaniu wznowieniowym nie mogła zostać rozstrzygnięta kwestia nie wykorzystania gruntów zgodnie z przeznaczeniem. Organ ten wskazał, iż poprzednia właścicielka winna wystąpić z odrębnym wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wówczas kwestia ta zostanie rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] złożyła Z. K., zarzucając, iż zaskarżona decyzja została oparta na mylnie ustalonym stanie faktycznym oraz na błędnej interpretacji faktów i okoliczności, w szczególności nie uwzględniła faktu zaniżenia klasy gruntu i w następstwie tego, wypłaty niższego odszkodowania.

Wyrokiem z dnia 5 lipca 1994 roku w sprawie sygn. akt IV SA 920/92 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...], działając na postawie art. 2e i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, póz. 464 ze zm.) stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 14 lutego 1992 roku przez Przedsiębiorstwo Transportowo - Sprzętowe Drogownictwa A w T. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w jednostce ewidencyjnej T., w obrębie T. oznaczonego m.in. jako działka nr 100/1, oraz stwierdził nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie.

W dniu 20 lipca 2001 roku wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w T., oznaczonej numerem działki 100/1 o powierzchni 0,6360 ha oraz o rozłożenie na raty podlegającego zwrotowi odszkodowania złożyła Z. K..

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...], znak: [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543 ze zm.) odmówił zwrotu nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr 100/1 o powierzchni 0,6360 ha, stanowiącej obecnie część nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 249 o powierzchni 39.730 m2.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Starosta [...] wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie nieruchomość, której dotyczy wniosek, znajduje się w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Transportowo – Sprzętowego Drogownictwa w T. w likwidacji. Przedsiębiorstwo to nabyło swoje prawo przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed dniem l stycznia 1998 roku. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...]. Należy więc stwierdzić, że zgodnie z art. 229 ustawy, roszczenie o zwrot nieruchomości w opisanej sprawie nie przysługuje poprzedniemu właścicielowi".

W dniu 12 października 2001 roku odwołanie od decyzji Starosty [...] znak: [...] złożyła Z. K. zarzucając, iż "jak wynika z treści księgi wieczystej KW Nr [...] prowadzonej dla działki nr 100/1 przez Sąd Rejonowy w P., prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Transportowo – Sprzętowego Drogownictwa w T., wpisane zostało w dniu 27 października 1998 roku na podstawie wniosku z dnia 24 lutego 1998 roku. Ponieważ zgodnie z treścią art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 1982 r. Nr 19. poz. 147 ze zm.) wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu, należy przyjąć, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 24 lutego 1998 roku, to jest po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wnioskodawczyni przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości".

Rozpatrując złożone odwołanie oraz całość materiału dowodowego, zebranego w sprawie organ odwoławczy zważył, iż stosownie do treści art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 Nr 46, poz. 543 ze zm.) roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Decyzją z dnia [...], znak: [...] z powołaniem się na art. 136 ust. 3 i art. 229 wyżej cytowanej ustawy, odmówiono zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji podano, że wywłaszczona nieruchomość przed dniem l stycznia 1998 roku, to jest przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten zdaniem organu wyłącza możliwość orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego w orzecznictwie przyjęty został pogląd, że wywłaszczona nieruchomość może być zwrócona, jeżeli jest we władaniu Skarbu Państwa lub gminy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 1991 r., SAKA 60/91 OSP z 1991 r. Nr 78, uchwała Sądu Najwyższego dnia 23 września 1993 r., III AZP 13/93 z dnia 12 maja 1994 r" III ARN 22/94 nie publ.).

Jak wynika z akt sprawy Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 e i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 roku Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 roku w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami, będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1994 roku Nr 23, poz. 97 ze zm.) decyzją z dnia [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 14 lutego 1992 roku przez Przedsiębiorstwo Transportowo -Sprzętowe Drogownictwa A w T. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, w tym działki nr 100/1. Decyzja stała się ostateczna i podlegała wykonaniu od dnia 4 sierpnia 1997 roku.

Wydana w powyższym zakresie decyzja administracyjna jest decyzją deklaratoryjną i ma charakter potwierdzenia – nabycie ex legę praw. Wpis nabytego prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa do księgi wieczystej nie ma charakteru konstytutywnego, a jedynie porządkowy. Nabycie w ten sposób prawa przez osobę trzecią uniemożliwia realizację roszczenia określonego w art. 136 ust. 3 tejże ustawy.

Organ odwoławczy konkludował, iż zgodnie z utrwalonym w literaturze prawniczej poglądem, nabycie prawa z mocy ustawy nie może być naruszane przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości lub ich części w naturze. Burzyłoby to w sposób nieuzasadniony porządek prawny. W takim wypadku brak ujawnienia prawa nabywcy jako osoby trzeciej w księdze wieczystej nie ma żadnego znaczenia, gdyż funkcja wpisu tego prawa do księgi wieczystej po stronie zbywcy nie jest przesłanką konstytutywną nabycia prawa użytkowania wieczystego. Powyższe potwierdza również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1998 roku, w sprawie sygn. akt III CZP 33/98 (OSNC 1999/4/67), zgodnie z którą "wpis do księgi wieczystej nie jest przesłanką konstytutywną dla powstania użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tego prawa nastąpiło z mocy ustawy".

Na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wniosła Z. K.. Skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 46 poz. 543 ze zm.) i wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem i zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z zestawieniem.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu na jej rzecz nieruchomości położonej w T., oznaczonej numerem działki 100/1. Jak wynika z uzasadnienia kwestionowanej decyzji, organ odwoławczy nie podzielił argumentacji wnioskodawczyni, iż nie wpisanie prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości przysługującego Przedsiębiorstwu Transportowo – Sprzętowemu Drogownictwa w T. do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, wyklucza stosowanie art. 229 tejże ustawy. Organ zważył natomiast, że wpis użytkowania wieczystego nabytego z mocy samego prawa ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny i przyjął, że wpisanie lub nie prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nie ma znaczenia dla dopuszczalności roszczeń o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

W ocenie skarżącej ustalenia takie są błędne i naruszają przepis art. 229 przywoływanej wyżej ustawy, ponieważ zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji skoncentrował się na kwestii, czy wnioskodawczyni przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i nie rozpoznał sprawy co do meritum, należy przyjąć, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii dopuszczalności przedmiotowych roszczeń. W istocie zaś – zdaniem skarżącej – chodzi o interpretację przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i odpowiedź na pytanie, czy w świetle tego przepisu ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, zwłaszcza zaś data tego ujawnienia ma znaczenie dla dopuszczalności żądania zwrotu nieruchomości.

Z treści art. 229 przywoływanej ustawy wynika wprost, że roszczenia, o których mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługują, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 roku

- nieruchomość została sprzedana albo

- ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W ocenie skarżącej oznacza to, że w odniesieniu do użytkowania wieczystego należy zbadać:

- czy prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione przed dniem 1 stycznia 1998 roku,

- czy przed tą samą datą ujawniono je w księdze wieczystej.

Za takim rozumieniem omawianego przepisu przemawia:

Po pierwsze – jego literalne brzmienie. Z gramatycznej konstrukcji przepisu wynika, że określenie "przed dniem wejścia w życie ustawy" odnosi się tak do "ustanowienia użytkowania wieczystego" jak i "wpisu tego ostatniego do księgi wieczystej". Świadczy o tym użycie między poszczególnymi członami zdania, spójnika "i", to znaczy zastosowanie przez ustawodawcę koniunkcji.

Po drugie – wykładnia systemowa. Zasadą wynikającą z ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku jest zwrot nieruchomości wywłaszczonych – zbędnych na cel wywłaszczenia (art. 136 omawianej ustawy). Art. 229 stanowi wyjątek od tej zasady i ma znaczenie marginalne, co znajduje potwierdzenie w umiejscowieniu omawianej normy w "przepisach przejściowych". Ma to istotne znaczenie dla wykładni tego przepisu, bowiem jedną z naczelnych reguł interpretacyjnych jest, że "wyjątków nie interpretujemy rozszerzająco". W ocenie skarżącej wykładnia przyjęta przez organ odwoławczy narusza powyższą regułę interpretacyjną i prowadzi do zbyt szerokiego rozumienia przepisu art. 229 omawianej ustawy. Organ administracyjny rozciągnął jego zastosowanie na opieszałych użytkowników wieczystych, którzy, wbrew dyspozycji art. 35 ust. l ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o Księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19 poz. 147 ze zm.), nabyte prawa ujawniają ze znacznym opóźnieniem. Jeżeli tak rozumieć przepis art. 229 dochodzenie zwrotu nieruchomości będzie wyłączone również w przypadku, gdy użytkowanie wieczyste, ustanowione przed 1998 rokiem zostanie ujawnione w księdze wieczystej dopiero po wszczęciu postępowania administracyjnego.

Po trzecie – zasada spójności i niesprzeczności systemu prawa, zwłaszcza w kontekście art. 21 i 2 Konstytucji. W literaturze przedmiotu podnosi się zarzut sprzeczności art. 229 z konstytucyjną zasadą ochrony prawa własności, a zwłaszcza – z zasadą jego równej dla wszystkich ochrony prawnej oraz zakazu takiego ograniczania własności w drodze ustawy, które mogłoby naruszać istotę tego prawa. Problem ten jest tym bardziej aktualny, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 12 kwietnia 2000 roku K 8/98 uznał priorytet ochrony prawa własności nad ochroną interesów użytkowników wieczystych nieruchomości.

Po czwarte – wykładnia celowościowa. Jak podnosi L. Żukowski w glosie do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000 roku (w sprawie I SA 276/99), ratio legis przepisu art. 229 to " uporządkowanie stanu prawnego przez przejściową w swym charakterze regulację polegającą na usankcjonowaniu ustanowionego na wywłaszczonych uprzednio nieruchomościach prawa użytkowania wieczystego, ale tylko prawa ujawnionego w księdze wieczystej i tym samym objętego zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 6 sierpnia 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece". Jeśli tak, to trudno rozciągać ochronę użytkowników wieczystych przewidzianą w art. 229 na tych, którzy z ujawnieniem swego prawa i ostatecznym uporządkowaniem stanu prawnego nieruchomości zwlekali rok i dłużej.

Niezależnie od powyższego, strona skarżąca podniosła, że zarówno dla rozumienia przepisu art. 229, jak i dla przedmiotowego sporu nie mają żadnego znaczenia argumenty organu odwoławczego przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do deklaratoryjnego charakteru wpisu użytkowania wieczystego. Charakter wpisu miałby w ocenie skarżącej znaczenie, gdyby jedyną przesłanką wynikającą z art. 229 było ustanowienie użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy. Wówczas można byłoby zważyć, kiedy doszło do skutecznego powstania prawa. Przy obowiązującym brzmieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ujawnienie przedmiotowego prawa w księdze wieczystej stanowi odrębną, samodzielną przesłankę niedopuszczalności roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Przesłanka ta winna być w ocenie skarżącej spełniona niezależnie od ustanowienia użytkowania wieczystego i od sposobu powstania tego prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie w niniejszej sprawie, pomimo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, nie zostało przez ten Sąd zakończone przed dniem 1 stycznia 2004 roku, a zatem sprawa ta podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. (art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.))

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Mając na uwadze, iż podstawą rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie jest wyłącznie analiza przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) rozpoznając niniejszą skargę wypada również ograniczyć się do interpretacji owej normy prawnej. Omawiany przepis stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (a więc dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (a więc w dniu 1 stycznia 1998 roku (art. 242 omawianej ustawy)) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Interpretacja powyższego uregulowania zaprezentowana przez skarżącą zasługuje na akceptację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego bez potrzeby jej powielania w tej części uzasadnienia. Interpretacja ta opiera się bowiem na uznanych przez doktrynę i judykaturę regułach wykładni przepisów prawa. Waloru tego brak natomiast analizie prawnej zaprezentowanej przez organy

Nie budzi wątpliwości, iż wyjątkowy charakter przepisu art. 229 omawianej ustawy zabrania interpretować go rozszerzająco. Błędu tego nie ustrzegły się jednak organy ferujące decyzje w niniejszej sprawie twierdząc, iż może om znaleźć zastosowanie do stanów faktycznych w istocie sprzecznych z dyspozycją powyższego przepisu.

Ugruntowany jest pogląd w judykaturze, iż wykładnia gramatyczna art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami wskazuje na konieczność łącznego wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Użyty przez ustawodawcę spójnik "i" jednoznacznie wskazuje na koniunkcję obu elementów przepisu. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2000 roku w sprawie IV SA 1849/98 niepublikowany). W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wyrażanie wskazał na potrzebę wyjaśnienia, kiedy prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księdze wieczystej, w szczególności na wyjaśnieni kwestii kiedy złożony został w sądzie powszechnym prowadzącym księgę wieczystą wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego. Data ta ma bowiem istotne znaczenie z uwagi na to, że zgodnie z przepisem art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.), wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2000 roku w sprawie IV SA 1849/98 niepublikowany)

Identyczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z dnia 22 marca 2000 roku w sprawie SA/Bk 1098/99 uznając, iż skoro z istoty przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami wynika, że punktem odniesienia dla oceny konkretnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jest jej stan prawny na dzień wejścia w życie powyższej ustawy, to jest na dzień 1 stycznia 1998 roku, to opisane w przepisie art. 229 tejże ustawy prawa osób trzecich do niej, powstałe przed 1 stycznia 1998 r. i ujawnione przed tą datą w księdze wieczystej, stanowią prawną przeszkodę do odzyskania gruntu przez poprzedniego właściciela bądź jego następców prawnych. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2000 roku w sprawie SA/Bk 1098/99 niepublikowany).

Przywołany przez organ pogląd prawny tyczący charakteru wpisu prawa użytkowania wieczystego powstałego z mocy prawa nie ma prawnej doniosłości w realiach niniejszej sprawy. Wypada i w tym zakresie zgodzić się ze skarżącą, iż charakter wpisu miałby znaczenie, gdyby jedyną przesłanką wynikającą z art. 229 było ustanowienie użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy. Przy obowiązującym brzmieniu omawianego przepisu ujawnienie przedmiotowego prawa w księdze wieczystej stanowi odrębną, samodzielną przesłankę niedopuszczalności roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "c" p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

O zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kwoty z tytułu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 200 p.s.a. i art. 205 tejże ustawy uznając iż są to niezbędne koszty postępowania. Wysokość tych kosztów ustalona została na podstawie par. 18 ust 1 pkt 1a w związku z par. 6 pkt 5) oraz par. 2 ust 2 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Wysokość owych kosztów należało przyznać w rozmiarze uwzględniającym rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy pełnomocnika.

O zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kwoty z tytułu wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 97 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji, należało stwierdzić, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku decyzja te nie podlega wykonalności (art. 152 p.s.a.).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej.