Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 284/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 ust. 1 pkt 1 a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 16 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. , z [...] listopada 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

IV SA/Po 284/22

Uzasadnienie

Burmistrz Miasta i Gminy M. decyzją z [...].11.2021 r. [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 3,4 art. 26 ust. 1 i ust. 2, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz na podstawie Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2017 r. poz. 1466) oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U.z 2021 r. poz. 1481,) po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego dnia [...].09.2021 r., odmówił W. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - C. P..

Organ wskazał, że powodem odmowy jest fakt, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz brak sprawowania opieki nad matką w okresach przebywania pani C. P. w szpitalu, tj. w okresie od [...] września do [...] października 2021 r. oraz w okresie od [...] października do [...] listopada 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu [...].09.2021 roku wpłynął wniosek W. P. o ustalenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - matką C. P.. Skarżący zakończył zatrudnienie z dniem [...].08.2021 r.

C. P. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...].08.2021 roku - orzeczenie wydane na czas określony do [...].08.2022 r. Jest to pierwsze orzeczenie wydane dla C. P., zatem niepełnosprawność został orzeczona w jej [...] roku życia.

W dniu [...].09.2021 r. decyzją nr [...] organ I instancji odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Skarżący złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji wskazując, iż ze względu na stan zdrowia mamy zrezygnował z pracy (dowód: świadectwo pracy z dnia [...].09.2021 r.).

W dniu [...].11.2021 r. organ I instancji otrzymał decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. uchylającą zaskarżoną decyzję tutejszego organu, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W toku ponownego postępowania zmierzającego do wydania decyzji w sprawie ustalenia uprawnień W. P. do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, odniesiono się do zaleceń SKO i zlecono pracownikowi ośrodka przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowania opieki przez skarżącego.

W dniu [...] listopada 2021 r. otrzymano informację pisemną od pracownika socjalnego, iż dwukrotne próby przeprowadzenia wywiadu nie powiodły się. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...] października 2021 r., podczas którego ustalono, iż C. P. przebywała w szpitalu w P..

Z oświadczenia skarżącego złożonego w dniu [...] listopada 2021 r. wynika, iż C. P. w związku ze złym stanem zdrowia w okresie od [...] września 2021 r. do [...] października 2021 r. przebywała w szpitalu w O. oraz w okresie od [...] października do [...] listopada 2021 r. również przebywała w szpitalu. W dniu [...] listopada 2021 r. pani C. P. zmarła (akt zgonu w aktach).

Organ wyjaśnił, iż istnieje bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania ciągłej i ustawicznej opieki ze strony syna - W. P. względem swojej matki. Z informacji uzyskanych od skarżącego wynikało, iż w związku z pogarszającym się stanem zdrowia matki był zmuszony zrezygnować z zatrudnienia, aby zapewnić jej całodobową opiekę. Jej stan tego wymagał (dowód: oświadczenie skarżącego o wykonywanych czynnościach opiekuńczych i pielęgnacyjnych). Skarżący zamieszkiwał sam z mamą, nie mógł liczyć na wsparcie ze strony swojej siostry, gdyż ta mieszka na stałe za granicą w [...] (informacja uzyskana od pracownika socjalnego). Z weryfikacji systemu pesel wynika, iż skarżący jest osobą rozwiedzioną, natomiast C. P. była wdową. W sprawie nie występowały inne przesłanki uniemożliwiające otrzymanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oprócz występującego kryterium wieku dla powstania niepełnosprawności u osoby chorej.

Ponownie przeprowadzając postępowanie należy uwzględnić, iż w okresach przebywania C. P. w szpitalu, tj. w okresie od [...] września do [...] października oraz w okresie od [...] października do [...] listopada opieka nie była sprawowana.

Podkreślono, że zapisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 roku poz. 1443 OTK-A 2014/9/104) nie uległy zmianie, co skutkuje brakiem możliwości przyznania uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji nie znalazł ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia i odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł W. P. podnosząc, iż w związku z opieką nad matką zwolnił się z pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].03.2022 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że nakazał organowi I instancji przeprowadzić postępowanie dowodowe, w celu ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Nadto z decyzji Kolegium wynika, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., na który się powołuje organ I instancji, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Zaznaczono, że C. P. zmarła w dniu [...]

Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...].08.2021 r. C. P., ur. [...] r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony - do dnia [...].08.2022 r., przy czym nie można ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].07.2021 r. Z uwagi na powyższe, Burmistrz Miasta i Gminy M. ponownie uznał, że w tym przypadku nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium w pełni podtrzymało stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK

8/19; z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16: z dnia 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., 1 OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017 r., 1 OSK 2407/16).

Pomimo powyższego, Kolegium wskazało, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

W orzecznictwie podkreśla się, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale "z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, pub. CBOSA). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (vide: wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, pub. CBOSA)" - cyt. za WSA w Białymstoku z dnia 19.02.2019 r., sygn. akt: II SA/Bk 820/18.

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że w przypadku W. P. nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W aktach sprawy znajduje się świadectwo pracy wnioskodawcy, z którego wynika, że z dniem [...].08.2021 r. został zakończony stosunek pracy. W. P. podniósł, że zrezygnował z pracy, by zajmować się niepełnosprawną matką. Jednak Kolegium zwróciło uwagę, że C. P. w okresach od [...].09.2021 r. do [...].10.2021 r. a następnie od [...].10.2021 r. do [...].11.2021 r. przebywała w szpitalu, gdzie zmarła w dniu [...] r. Ww. okoliczności są bezsporne.

W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący sprawował nad matką stałą i długotrwałą opiekę, która uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia. Przez większość czasu od września 2021 r., a zatem od momentu złożenia wniosku o ustalenie przedmiotowego świadczenia, aż do dnia śmierci C. P. przebywała w szpitalu. Nawet jeśli w tym czasie skarżący odwiedzał matkę, nie można stwierdzić, że sprawował nad nią stałą lub długotrwałą opiekę, w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W niniejszej sprawie nie było zarówno elementu stałości, jak i długotrwałości, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wnioskiem strony.

W. P. wniósł w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję zarzucając złą ocenę jego sytuacji. Wskazał, że nie mógł przewidzieć, że jego mama będzie tyle czasu w szpitalu. Z dniem [...].08.2021r. zakończył zatrudnienie by zająć się schorowaną matką. Od tego czasu nie miał żadnych własnych dochodów. Tylko emeryturę matki, która z ledwością starczała na opłaty za mieszkanie, media, leki, pampersy, środki czystości i żywność. Nikt nie zatrudniłby go na tylko ten okres w którym mama przebywała w szpitalu. Nie wiedząc, czy to będzie jeden dzień, tydzień czy miesiąc. Dlatego wniósł o przyznanie mu za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego od [...].09.2021r do dnia [...].11.2021r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację i wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ wskazał, że przez większość czasu od września 2021 r., a zatem od momentu złożenia wniosku o ustalenie przedmiotowego świadczenia, aż do dnia śmierci C. P. przebywała w szpitalu. Nawet jeśli w tym czasie wnioskodawca odwiedzał matkę, nie można stwierdzić, że sprawował nad nią stałą lub długotrwałą opiekę, w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie było zarówno elementu stałości, jak i długotrwałości, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej: "u.ś.r.").

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].03.2022 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z [...].11.2021 r., nr [...], odmawiającą W. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - C. P..

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W realiach tej sprawy istotne jest bowiem, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Rozstrzygnięcie takie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjność dotyczy jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK stwierdził, iż wykonanie wyroku wymagać będzie podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Pozostawił ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody (pozwalający na uwzględnienie zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanowanie poprawnie nabytego prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa).

Kolegium w niniejszej sprawie wskazało, że przez większość czasu od września 2021 r., a zatem od momentu złożenia wniosku o ustalenie przedmiotowego świadczenia, aż do dnia śmierci C. P. przebywała w szpitalu. W ocenie organu odwoławczego nawet jeśli w tym czasie wnioskodawca odwiedzał matkę, nie można stwierdzić, że sprawował nad nią stałą lub długotrwałą opiekę, w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Według Kolegium w niniejszej sprawie nie było zarówno elementu stałości, jak i długotrwałości, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Dlatego zasadniczą osią sporu w niniejszej sprawie jest ocena faktu, czy wnioskodawca faktycznie sprawował opiekę nad C. P. w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd wskazuje, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...].08.2021 r. C. P., ur. [...] r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony - do dnia [...].08.2022 r., przy czym nie można ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].07.2021 r.

W aktach sprawy znajduje się świadectwo pracy skarżącego, z którego wynika, że z dniem [...].08.2021 r. został zakończony stosunek pracy. W. P. podnosił, że zrezygnował z pracy, by zajmować się niepełnosprawną matką. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono w dniu [...].09.2021 r.

C. P. w okresach od [...].09.2021 r. do [...].10.2021 r. a następnie od [...].10.2021 r. do [...].11.2021 r. przebywała w szpitalu, gdzie zmarła w dniu [...]

Okres trwania potencjalnej opieki skarżącego nad matką po rezygnacji z zatrudnienia, to [...].09. – [...].09.2021 r., a następnie [...].10 – [...].10.2021 r., czyli łącznie [...] dni. W dniu [...].11.2021 r. organ I instancji otrzymał decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. uchylającą zaskarżoną decyzję tego organu, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku ponownego postępowania zmierzającego do wydania decyzji w sprawie ustalenia uprawnień W. P. do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, odniesiono się do zaleceń SKO i zlecono pracownikowi ośrodka przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na okoliczność sprawowania opieki przez skarżącego. W dniu [...] listopada 2021 r. otrzymano informację pisemną od pracownika socjalnego, iż dwukrotne próby przeprowadzenia wywiadu nie powiodły się. Natomiast w aktach sprawy, prowadzonej w związku ze złożonym przez W. P. wnioskiem o pomoc finansową widnieje wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu [...] października 2021 r., podczas którego ustalono, iż C. P. przebywała w szpitalu w P..

Sąd podkreśla, że C. P. w okresie od zakończenia stosunku pracy skarżącego ([...].08.2021 r.) przebywała w szpitalu przez [...] dni. Od [...].09.2021 r. do [...].11. 2021 r. (zgon) przebywała w domu [...] dni (w tym 2 dni niepełne z uwagi na zabranie do szpitala).

W istocie więc większość czasu od września 2021 r. do momentu śmierci w dniu [...] r. przebywała w szpitalu. Jednak [...] dni pozostawania w domu pod opieką skarżącego nie jest okresem, którego nie można wziąć pod uwagę.

Kolegium wskazuje, że skarżący nie sprawował trwałej lub długotrwałej opieki nad matką. W tym miejscu należy wskazać na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

W ocenie Sądu stanowisko Kolegium jest nieprawidłowe z uwagi na fakt, że świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy wyjaśnić, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Zasadnicze znaczenie ma cel rezygnacji z zatrudnienia.

Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym post factum, po dokonaniu oceny, że opieka sprawowana była w sposób stały lub długotrwały.

Świadczenie to przyznawane jest w momencie rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania takiej opieki. W niniejszej sprawie skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad chorą matką. Nie jest to kwestionowane przez organy.

Nie było możliwe, by skarżący przewidział w jaki sposób choroba C. P. będzie przebiegała i w jaki sposób będzie pogarszał się jej stan, a w rezultacie, kiedy nastąpi jej zgon. Skarżący zrezygnował z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad matką i sprawował ją przez [...] dni w przedmiotowym okresie. Pozostałe [...] dni jego matka przebywała w szpitalu w dwóch okresach. Nie były to okoliczności w żaden sposób zależne od skarżącego.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji sprawowania opieki. Jednakże z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że musi to być opieka stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie oznacza to jednak, że warunek "stałej" i "ciągłej" opieki należy rozumieć jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyznaczony jest stopniem niepełnosprawności tej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Stała opieka winna być zatem rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. W niniejszej sprawie skarżący wykazywał realną gotowość opieki nad matką i gdy jej stan się poprawił odebrał ją ze szpitala, opiekował się nią i następnie po ponownym trafieniu jego matki do szpitala oczekiwał w gotowości do sprawowania opieki.

Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.

Pogarszający się stan zdrowia wymagał hospitalizacji jego matki, a skarżący cały czas trwał w gotowości do sprawowania opieki nad matką i nie mógł podjąć zatrudnienia, ponieważ potencjalnie mógł być zmuszony do odebrania matki ze szpitala i do dalszego sprawowania opieki nad nią. W ocenie Sądu organ powinien wziąć te okoliczności pod uwagę i rozważyć przyznanie świadczenia za okres od [...].09 do [...].11.2021 r.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak sentencji, na podstawie art.135 p.p.s.a. uchylając także decyzję organu I instancji.

Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i rozważy przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] września do [...] listopada 2021 r.