Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1945/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi R. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją [...] z [...] r. ZUS na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 i art. 28 oraz art.32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. tj. z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku Z. D. postanowił nie umarzać należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, na którą składały się: składki na ubezpieczenia społeczne za prowadzącego działalność za okres 10/2004r.- 02/2007r. w kwocie [...] zł; składki na ubezpieczenie zdrowotne za prowadzącego działalność za okres 10/2004r. 02/2007r. w kwocie [...] zł; składki na FP za prowadzącego działalność za okres 10/2004r.-02/2007r. w kwocie [...] zł; składki na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 04/1999-09/1999, 01/2000-04/2001; 02/2003-03/2003 w kwocie [...] zł; składki na FP i FGŚP za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 03/2000-04/2001, 02/2003-03/2003 w kwocie [...] zł; koszty upomnienia w kwocie [...] zł; odsetki za zwłokę naliczone od należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na dzień [...] r. w kwocie [...] zł; odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika naliczone na dzień [...] r. w kwocie [...] zł; odsetki za zwłokę naliczone na dzień [...] r. od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Wnioskiem z [...] r. Z. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w C. m.in. o umorzenie zaległych składek ze względu na trudną sytuację zdrowotną swoją i małżonki. We wniosku wskazał, iż posiada 3 dzieci uczęszczających do szkół co wymaga ponoszenia wydatków na dojazdy w kwocie ok. [...] zł m-nie. Małżonka pracuje na umowę zlecenia z kwotą dochodu – [...] zł netto.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał zasadności podniesionych we wniosku argumentów i odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległych należności wraz z odsetkami.

Jako uzasadnienie odmowy wskazano brak spełnienia przesłanek do umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych ze względu na dyspozycję zawartą w art. 30 powołanej ustawy systemowej. Stosownie natomiast do treści art. 28 ust. 2 w/w ustawy, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Zakładu w sprawie Z. D. nie stwierdzono żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a zebrane w sprawie dowody nie przemawiały jednoznacznie za umorzeniem należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a i 3b ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności.

ZUS wskazał, iż z ustaleń organu wydającego decyzję wynika, że w stosunku do powstałego zadłużenia obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. Z D. jest właścicielem nieruchomości o nr [...] stanowiącej współwłasność majątkową małżeńską. Ponadto jest właścicielem ruchomości: samochodu osobowego [...] r. pr. 1990, samochodu ciężarowo - osobowego [...] r. pr. 1979, samochodu sanitarnego [...] r. pr. 1983. Ta zatem sytuacja nie pozwala na tym etapie sprawy, na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS wskazał także, iż zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, a to na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Wymieniony przepis zezwala bowiem na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Umorzenie może nastąpić w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności składek. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3 b ustawy systemowej Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne /Dz. U. Nr 141, poz.1365/ określił przypadki, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to, w szczególności sytuacje, w których opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem ZUS ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów w przypadku Z. D. prowadzi do wniosku, że nie zachodzą, wymienione wyżej, szczególne okoliczności.

Taka ocena wynika zdaniem ZUS z analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. W tym względzie organ rentowy podał, iż z dniem [...] r. Z D. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, z przekazu pocztowego wynika, iż za okres [...] r. Z. D. otrzymał zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł. Małżonka B. D. jest zatrudniona w firmie "A" na umowę zlecania i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. Rodzina składa się z pięciu osób, w tym troje dzieci w wieku szkolnym. Z uzyskiwanych dochodów ponoszone są koszty związane z utrzymaniem, które wynoszą wg oświadczenia łączną kwotę [...] zł, ponoszone są też wydatki związane z leczeniem [...] zł, dojazdami dzieci do szkoły [...] zł, wydatki na energię elektryczną w kwocie [...] zł. Z. D. nie posiada zobowiązań, które dodatkowo utrudniałyby spłatę powstałego zadłużenia i jest właścicielem nieruchomości o nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha -stanowiącej współwłasność majątkowa małżeńską. W tak przedstawionym stanie faktycznym zdaniem organu rentowego zbycie części posiadanych nieruchomości pozwoli uzyskać środki na pokrycie powstałego zadłużenia. Ponadto w sytuacji, gdy Z. D. jest właścicielem ruchomości: samochodu osobowego [...], samochodu ciężarowo-osobowego [...], samochodu sanitarnego [...] ponosi dodatkowe wydatki wymagające ich wygospodarowania z budżetu domowego.

Organ rentowy zauważył, iż pomimo przedłożonych dowodów potwierdzających chorobę serca (karta leczenia szpitalnego w okresie [...] r.) i wystawionego przez poradnię okulistyczną zaświadczenia o pogorszeniu stanu zdrowia okoliczności te nie przesądzają o możliwości uzyskania dochodów po ustaniu okresu niezdolności.

Końcowo organ dodał, że istnieje możliwość spłaty zaległości w formie układu ratalnego oraz negocjowania okresu spłaty i wysokości rat\ układu, dając tym samym możliwość spłaty zadłużenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. D. wskazał na trudną sytuację zdrowotno-materialną uniemożliwiającą uregulowanie należności wobec ZUS . Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż dokonując powtórnej analizy dowodów nie stwierdzono w sprawie nowych okoliczności, a stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w decyzji z dnia [...] r. pozostaje aktualne.

Organ rentowy podkreślił wydając decyzje negatywną, iż obecnie Z. D. pobiera świadczenie rentowe w miesięcznej kwocie [...] zł brutto i wg informacji z bazy informatycznej ZUS w kwietniu 2010 małżonka wnioskodawcy, otrzymała z firmy " "A", w której jest zatrudniona na umowę zlecenia, wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego .

W skardze Z. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ponownie przedstawiając swoją sytuację rodzinną i majątkową podnoszoną we wniosku o umorzenie zaległości oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, iż przy dochodzie m-nym w kwocie ok. [...] zł trudno byłoby bez pomocy rodziny zapewnić utrzymanie dla 5 osobowej rodziny, w tym trojga dzieci. Podkreślił także, iż z uwagi na istniejące choroby miesięczne wydatki jakie ponosi na zakup lekarstw to kwota [...] zł. Ponadto podniósł, iż jest inwalidą III grupy ze względu na uraz [...].

W odpowiedzi na skargę przesłanej do Sądu organ, wnosząc o jej oddalenie, potrzymał wcześniej prezentowane argumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 p.p.s.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego aktu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 299) lub odwrotnie. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawia błędna ocena dokonanych ustaleń faktycznych z przekroczeniem granicy swobodnej oceny.

Jeżeli chodzi o prawną podstawę zaskarżonej decyzji, to należy wskazać, że istotnie przepis art. 28 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umarzania składek przez ZUS w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a tej ustawy.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna ze wskazanych wyżej sytuacji nie zachodzi, gdyż do powstałego zadłużenia obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., a ponadto strona jest właścicielem nieruchomości o nr [...] stanowiącej współwłasność majątkową małżeńską oraz właścicielem ruchomości: w postaci samochodu osobowego [...] r. pr. 1990, samochodu ciężarowo-osobowego [...] r. pr. 1979, samochodu sanitarnego [...] r. pr. 1983r.Tym samym organ uznał, że w przypadku strony nie występuje okoliczność całkowitej nieściągalności zaległych składek.

Ponieważ zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ rozważył i tą możliwość.

W tym miejscu należy przypomnieć, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Nie wyklucza to jednak możliwości umorzenia tylko części zadłużenia, np. zaległych odsetek.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przedstawiony przez ustawodawcę katalog nie jest katalogiem zamkniętym i nie muszą być powyższe przesłanki spełnione łącznie.

Niewątpliwie decyzja wydana na podstawie wyżej powołanych przepisów oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Nie prowadzi to jednak do rezygnacji ani z konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ani z konieczności oparcia rozstrzygnięcia o argumentację bazującą na prawnych i faktycznych przesłankach i przedstawienia jej w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 Kpa, mającego w związku z art. 123 u.s.u.s. zastosowanie do działań organów w niniejszej sprawie.

Przybliżając stan faktyczny rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca wskazywała - zarówno we wnioskach, jak i w odwołaniu oraz w skardze - na okoliczności, które – jej zdaniem - uniemożliwiają jej spłatę należności.

Zdaniem Sądu orzekającego organ administracyjny pominął w swoich wywodach pełną ocenę wystąpienia przesłanek uzasadnionego przypadku umorzenia z § 3 przepisów wykonawczych, chociaż w aktach sprawy zostały one udokumentowane. Należy również zauważyć, że przy ocenie zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia nie uwzględniono wszystkich okoliczności sprawy. Bowiem w dacie wydania decyzji (zarówno w I jak i w II instancji) egzekucja zaległych należności nie była prowadzona. Z wyników dotychczas prowadzonego przymusowego dochodzenia należności z daty [...] r. ( vide k 82 akt adm.) można odczytać, iż "egzekucja prowadzona do rachunku bankowego całkowicie nieskuteczna – tytuły wykonawcze przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi egzekucję przy czym brak jest jakichkolwiek ściągnięć, zaś przy wystawionych tytułach za okres 04/1999 - 09/2005 koszty protokołu w U.S. niezapłacone". W tej sytuacji, wbrew stwierdzeniom organu rentowego dotychczasowe działania egzekucyjne mogą wskazywać na brak realnej możliwości wyegzekwowania zaległych należności.

ZUS w zaskarżonej decyzji przyznał wprawdzie, że strona skarżąca posiada majątek w postaci trzech samochodów, jednak biorąc pod uwagę ich lata produkcji 1990, 1979, 1983 nie można uznać, by przedstawiały wartość pozwalającą zaspokoić zaległe należności w kwocie [...] zł.

Dalej zauważyć trzeba, iż jak z akt wynika Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką i posiada na utrzymaniu troje uczących się dzieci.

Niespornym jest, iż w dacie rozstrzygania wniosku przez organ rentowy w I instancji dochody wnioskodawcy wynikały z zasiłku chorobowego w kwocie [...] zł i małżonki [...] zł (wartość brutto). Przy wskazanych dochodach wg oświadczenia strony ponoszono wydatki na utrzymanie kwota [...] zł, wydatki na leczenie [...] zł, dojazd dzieci do szkoły [...] zł. Przedłożono również kopie rachunku za energię elektryczną- kwota ok. [...] zł. W takiej sytuacji, przy istnieniu wskazanych dochodów jak i wydatków organ rentowy ocenił, iż fakt iż strona nie posiada zobowiązań jak i jest właścicielem nieruchomości o nr [...] o pow. [...] ha pozwoli uzyskać środki na spłatę powstałego zadłużenia. Organ uznał tym samym, że sytuacja materialno bytowa wnioskodawcy jest trudna, ale nie uzasadnia umorzenia zaległych składek. W ocenie Sądu taka ocena sytuacji płatniczej strony jest dowolna. Przede wszystkim z oceny tej wynika, iż przy miesięcznych dochodach strony [...] zł - kwota brutto (dochody wskazane w decyzji z [...] r.) oraz przy dochodach, które w dacie [...] r. (tj. w dacie wydania decyzji przez organ rentowy w II instancji) wynosiły [...] zł (wartość brutto) i przy wydatkach w tożsamej wysokości, co wysokość wydatków przyjętych w decyzji przez organ rentowy w I instancji, (kwota ok. [...] zł m – nie) zdaniem organu spłata zadłużenia w ratach nie będzie dla wnioskodawcy obciążeniem. Twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z uznaniem trudnej sytuacji materialno bytowej wnioskodawcy przy uzasadnionych, koniecznych dla bieżącego utrzymania wydatkach. Wskazana kwota, to nie wolne środki do dobrowolnego wydatkowania, tylko kwota realna, z której wnioskodawca winien pokryć posiadane zadłużenie i zaspokoić swoje życiowe potrzeb (mieszkanie, żywność, ubranie). Realność dokonanych przez organ ustaleń przekreśla proste zestawienie wydatków przy uwzględnieniu bieżących i poprzednio uzyskiwanych dochodów odpowiednio kwoty [...] zł i [...] zł, przy wydatkach w stałych kwocie [...] zł, jak też i fakt, iż z kwoty dochodów podanych musi się utrzymać pięcioosobowa rodzina wnioskodawcy.

Nie bez znaczenia dla prawidłowości oceny materiału dowodowego zawartego w aktach jest okoliczność całkowicie pominięta przez organ rentowy, iż w księdze wieczystej dotyczącej nieruchomości strony objętej wspólnością majątkową małżeńską (vide k 70-79 akt adm. ) widnieją wpisy dotyczące ustanowienia m.in. : hipoteki umownej zwykłej, hipoteki przymusowej zwyklej, służebności osobistej dożywotniej, które to zapisy w ocenie sądu w znaczny sposób utrudniają zbycie nieruchomości, a w konsekwencji uzyskanie przez stronę środków na zapłatę zaległych należności wobec ZUS. W konsekwencji powyższego Sąd orzekający uznał, że ocena materiału dowodowego, a w szczególności przesłanki z ust. 1 § 3 rozporządzenia wykonawczego została dokonana z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Organ nie obalił skutecznie twierdzenia wnioskodawcy, iż w jego przypadku, co najmniej zaistniały okoliczności potwierdzające niemożność opłacania należności bez ciężkich skutków dla niego samego.

Sąd przypomina, że stosownie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dodatkowo art. 84 ust. 4 ustawy stanowi, że do kierowanego do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że ZUS powinien respektować proceduralne wymogi dotyczące postępowania administracyjnego wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosownie do art. 77 tej ustawy, wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zgodnie z Kpa to organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W sytuacji gdy organ uznał za dostatecznie wyjaśniony stan faktyczny sprawy powinien wyczerpująco go rozważyć dając temu wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji. W ocenie Sądu organ rentowy temu obowiązkowi nie sprostał.

Należy również przypomnieć, że obowiązująca zasada dwuinstancyjności postępowania powoduje, iż nie wystarcza aby w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Zasada dwuinstancyjności jest spełniona dopiero po "przeprowadzeniu dwukrotnie merytorycznego postępowania, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uchwały SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995 Nr 7, poz. 82).

Ponadto zadaniem organu ponownie rozpatrującego sprawę było poddanie także analizie i ocenie kwestii, czy wyegzekwowanie od zobowiązanego przedmiotowych należności nie tylko jest możliwe, ale i czy pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267), a tego w przedmiotowej sprawie nie uczyniono.

Tym samym ponownego rozważenia wymagały argumenty podnoszone przez stronę skarżącą w toku postępowania administracyjnego, jak realność dochodów. Istotna jest również ocena wysokości niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów.

Regulacja zawarta w art. 107 § 1 Kpa ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów i argumentów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005r. III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546).

Zdaniem Sądu obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania czyli w uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym rozstrzygnięciem.

W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek (w całości lub części) bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym.

Podkreślić należy, że wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że wskazane uchybienia przyjętej przez organ argumentacji przy istnieniu dowodów w aktach administracyjnych z pominięciem treści informacji ujawnionych w tych dokumentach nie przekonujących o słuszności wydanych decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu Sądu. Należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza nie tylko wskazane przepisy materialne ale także przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty naruszył powyższe przepisy postępowania, co należy uznać za spełnienie hipotezy art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a., obligującej Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wobec tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien w sposób jednoznaczny ustalić sytuację finansową wnioskodawcy (niezbędne wydatki i koszty bieżące), dokonać jej wnikliwej analizy i rozważyć, czy w istocie zachodzi możliwość poniesienia przez stronę skarżącą ciężaru uiszczenia należności z tytuł przedmiotowych składek w całości lub części, bazując na miarodajnych sprawdzonych przesłankach wynikających z art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, traktowanych jako obowiązujące przepisy prawne, a nie przepisy, które poprzez wskazanie na uznanie administracyjne można pominąć. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności powinna być przekonująco omówiona w uzasadnieniu wydanej decyzji.