Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 422/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 3 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Inne z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – odmówił skarżącemu M. G. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej kwocie 141.481,83 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że skarżący we wniosku z dnia [...] sierpnia 2019 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz trudną sytuację finansową i rodzinną. Jednocześnie poinformował, że opłacenie zaległości na ubezpieczenia społeczne pozbawiłoby jego oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Obecnie ma na utrzymaniu dwóch studiujących stacjonarnie synów. Ze względu na stan zdrowia w ostatnich 10 latach trwale utracił stałych klientów w prowadzonej działalności oraz płynność finansową. Wskazał, że nie jest w stanie zwiększać swoich dochodów na tyle, żeby regulować należności wobec organu. Osiągane dochody od roku 2015 są na granicy egzystencji i uniemożliwiają mu opłacanie należności składkowych. Konieczność ich opłacenia uniemożliwia mu i jego rodzinie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, o których mowa § 3 ust. 1 pkt 1 właściwego rozporządzenia wykonawczego. Z kolei jego żona nie pracuje ze względu na stan zdrowia i w związku z tym pobiera świadczenie rentowe, które po potrąceniu komorniczym wynosi 1.380,31 zł. Rodzina od wielu lat funkcjonuje przy aktywnym wsparciu najbliższej rodziny (matek), które obecnie też wymagają opieki. Wskazał również, że dochody żony z pracy dorywczej zostały wykazane w PIT za rok 2017. Podkreślił, że poziom zadłużenia nie pozwala na jego realną spłatę nawet po ewentualnej ugodzie ratalnej z organem. Stan zdrowia jego matki A. G. G. oraz konieczność sprawowania nad nią opieki jest okolicznością, która w znacznym stopniu pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności składkowych. Poinformował również, że spółka "F. z siedzibą w J. L. nie istnieje w sensie prawnym, ponieważ została wykreślona z rejestru KRS. Organ składając wniosek do Sądu Rejonowego w L. o orzeczenie wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej stawia go w bardzo trudnej sytuacji. Stwierdził również, że organ usiłuje pozbawić go jakiejkolwiek możliwości uzyskiwania dochodów z działalności gospodarczej, a jednocześnie odmawia umorzenia składek przy braku możliwości ich realnej spłaty w systemie ratalnym.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wniosek strony rozstrzygnął negatywnie uznając, że bark było ku temu uzasadnionych podstaw.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy oraz przewlekłą chorobę nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego oraz całej jego czteroosobowej rodziny.

Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska, utrzymując swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie w całości w mocy, a w konsekwencji odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej wysokości 141.481,83 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z uwagi na treść żądania skarżącego podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu wykonawczym, a więc w zakresie wskazanym przez stronę we wniosku. Dokonał oceny sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, zarówno uwzględnionych w decyzji nr [...] oraz skierowanego do niego wniosku z dnia [...] grudnia 2019 r. Rozpatrując sprawę ponownie skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analizując powyższą dokumentację organ ustalił, że wnioskodawca:

. nadal aktywnie prowadzi działalność gospodarczą,

. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą,

. w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako współwłaściciel w Ľ części oraz w Ľ części jako współwłaściciel we wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0820 ha, położonej w L., przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności,

. w Centralnej Ewidencji Pojazdów na jego nazwisko nie figuruje żadna ruchomość,

. należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu,

. aktualnie postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w L. i Naczelnika i Urzędu Skarbowego w L..

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełniej księgowości z dnia [...] sierpnia 2019 r. wynika, że wnioskodawca:

. jest żonaty,

. jest mikroprzedsiębiorcą,

. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód/dochód w kwocie: za rok 2017 – dochód 1.973,44 zł, za rok 2018 – 7.916,26 zł/4.775,59 zł, od 1-6/2019 – 6.987,80 zł/5.568,30 zł,

. majątek prywatny określił na kwotę 450.000 zł,

. nie pracuje zarobkowo i nie osiąga dochodów z innych źródeł,

. nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy i nie korzysta z innych form pomocy,

. prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 1.750,27 zł netto oraz dwoma synami, którzy nie osiągają dochodów,

. ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu czynszu i opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.291,00 zł (1015,00 zł + 276,00 zł) zł oraz z tytułu leczenia w wysokości od 200,00 zł do 400,00 zł (średnio 300,00 zł) – łącznie miesięczne wydatki wynoszą od 1.591,00 zł,

. posiada zobowiązania z tytułu podatków w wysokości 10.000 zł, które nie są spłacane oraz z tytułu spłaty udziału w nieruchomości na kwotę 79.000 zł, która jest regulowana w formie egzekucji komorniczej w wysokości 460 zł miesięcznie,

. posiada dom w ľ części o powierzchni 111,88 m2 w L., przy ul. [...], nr księgi wieczystej KW Nr [...],

. nie posiada ruchomości, innych praw majątkowych i wierzytelności;

. jako inne mienie ruchome wskazał komputer i telewizor o łącznej wartości 500 zł.

Organ wyjaśnił również, że pomimo braku całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, czy ma to charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Podkreślił, że wnioskodawca nie opłacał składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 2009 do 2019 roku oraz na Fundusz Pracy w latach 2009-2018. O ile tak samo bezprawne, choć w pewnych okolicznościach zrozumiałe bywają sytuacje, gdy z powodu chwilowego pogorszenia się sytuacji na rynku płatnicy nie są w stanie zapłacić składki w terminie, tak ogrom zaniedbań i zaniechań objawiający się w gigantycznym wręcz nieposzanowaniu obowiązku opłacania składek przez 10 lat, bez przerwy, poraża skalą lekceważącego podejścia do powszechnego obowiązku regulowania składek przez płatników.

W ocenie organu, ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Od wielu lat wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która jak wynika z przedłożonych dokumentów przynosi dochód. Wnioskodawca jest tym samym osobą aktywną zawodowo.

Nadto organ wyjaśnił, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w okresie 01-06/2019 r. wyniósł 928,05 zł miesięcznie, a za okres 01-09/2019 r. – 537,26 zł, a z księgi przychodów i rozchodów wynika, że w ciągu 9 miesięcy uzyskał przychód tylko w miesiącu marcu 2019 r., w pozostałych 8 miesiącach ponosił tylko koszty. Jego żona pobiera świadczenie rentowe, które po potrąceniu komorniczym wynosi 1.380,32 zł. Obecnie ustalony łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1.917,58 zł, ale jest on spowodowany wyłącznie niskimi dochodami, które osiąga skarżący z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, które wynoszą ok. 1.591 zł, tj. z tytułu opłat eksploatacyjnych 1.291 zł oraz z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości od 200 zł do 400 zł (ZUS przyjął średnią kwotę 300 zł). Oprócz zobowiązania wobec ZUS wnioskodawca posiada także inne zobowiązania pieniężne, które są regulowane w formie egzekucji komorniczej. Po potrąceniu kosztów na utrzymanie pozostaje wnioskodawcy kwota 326 zł, z której 4-osobowa rodzina zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe, w tym utrzymanie 2 synów na studiach stacjonarnych. Dla organu przedstawiona sytuacja materialna była niejednoznaczna, bowiem z doświadczenia życiowego wynika, że niemożliwe jest zaspokojenie potrzeb życiowych 4-osobowej rodziny (w tym utrzymanie na studiach dwojga dzieci) za kwotę 326 zł miesięcznie.

W ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę należności z tytułu składek, dlatego nie znalazł podstaw by podjąć korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie. Każda osoba przejściowo może bowiem wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz organ jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ ustalił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W sytuacji gdy wnioskodawca stwierdził, że dochody uzyskiwane z działalności nie są wystarczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki mające na celu zmniejszenie długu. Jedną z tego rodzaju możliwości jest likwidacja lub czasowe zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należności składkowych w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Natomiast w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, organ podkreślił, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zdaniem organu w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, bowiem stan zdrowia nie stanowi przeszkody w prowadzeniu aktywnie przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. W odniesieniu do podniesionej kwestii złego stanu zdrowia wnioskodawcy oraz sprawowania stałej opieki nad chorą matką organ zauważył, że w okresie prowadzonej działalności nie występowały przerwy, na przykład zawieszenie tej działalności. Nadto, jeżeli konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia możliwości zarobkowania, można starać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nad chorym członkiem rodziny, który jest rekompensatą za rezygnację z zatrudnienia. W takich warunkach wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący M. G. zarzuci organowi naruszenie w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. następujących przepisów:

. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz nieuwzględnienie w prowadzonym postępowaniu okoliczności, że zaskarżone orzeczenia ZUS, zostały błędnie wydane w sytuacji rzekomego braku (według organu) zarówno podstaw faktycznych jak i prawnych do umorzenia należności z tytułu składek;

. art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji, nakazujących podejmowanie czynności przez (władze publiczne) organ administracyjny (wydawać orzeczenia) w toku postępowania administracyjnego na podstawie i w granicach prawa a nie ustanawiania pozaustawowego pojęcia tzw. "przywileju umarzania składek" dla uczestników postępowania według nieostrych kryteriów kary i nagrody;

. art. 7 k.p.a., 76 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. oraz w związku z zasadą sprawiedliwości społecznej równości obywateli wobec prawa, poprzez niewyjaśnienie istotnych prawnie wszystkich okoliczności (niewyczerpującym rozpatrzeniu) w oparciu o zebrany materiał dowodowy oraz dodatkowo niezebranie wszystkich istotnych faktów i dowodów, a w konsekwencji błędne rozpatrzenie całego materiału dowodowego (niewłaściwa ocena materiału dowodowego przy założeniu zasady swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji jego dowolna ocena) i tworzeniu pozaprawnego pojęcia tzw. "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacenia składki ZUS, mimo spełnienia przesłanek, wskazanych w skardze przepisów prawa, w rezultacie prowadzi to do fikcji możliwości umorzeń świadczeń publicznoprawnych obywateli, którzy nie są w stanie ich opłacić bez ciężkich skutków dla zobowiązanych i ich rodzin;

. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z zasadą sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa, polegające na naruszeniu zasad demokratycznego prawa przez celowe działanie organów administracji publicznej, mających na celu pozbawienie możliwości uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia dla strony i każdorazowo bezwzględne egzekwowanie quasi-podatku jakim jest składka ZUS (świadczenie publicznoprawne) oraz przez błędną interpretację tworzenie iluzji podejmowania decyzji o umorzeniu, przy bezwzględnym egzekwowaniu składek, nie licząc się ze zbyt ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny;

. art. 262 § 1 i 2 i art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek, poprzez niewłaściwe zastosowanie, ewentualnie niewłaściwą wykładnię, wskutek czego skarżącemu odmówiono umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ według ZUS w postępowaniu administracyjnym o umorzenie należności nie został wykazany stan majątkowy i sytuacja rodzinna, według której spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego oraz inne przesłanki dotyczące zasad umarzania tych należności wskazane w tych przepisach.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. oraz decyzji organu z dnia [...] października 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona.

Wymaga w pierwszej kolejności przypomnienia, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto stosowanie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle zatem tego przepisu sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W konsekwencji orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność i odbywa się z uwzględnieniem obowiązujących wówczas przepisów prawa. Z istoty takiej kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności czy bezczynności organu administracji publicznej.

Przedmiotem wniesionej w tej sprawie skargi była decyzja organu odmawiająca skarżącemu umorzenia na jego wniosek zaległości w zakresie odsetek i składek od zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja dotyczyła należności z tytułu składek osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach trzeba jednoznacznie stwierdzić, że skarga nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, ponieważ zaskarżona decyzja nie naruszyła ani przepisów postępowania administracyjnego ani też przepisów prawa materialnego, którymi ze względu na przedmiot sprawy były przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "u.s.u.s.") oraz właściwe przepisy wykonawcze do tej ustawy, to jest przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie").

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Stosownie zaś do art. 28 ust. 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Prawidłowe było ustalenie organu, że w przypadku skarżącego w ogóle nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia w pkt 1-6 wszystkie okoliczności, które pozwalają na uznanie, że zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności. Jednocześnie wysokość zaległości (w tym odsetek) oraz okresy, za które ustalona została odpowiedzialność skarżącego, w ogóle nie były kwestionowane. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest kompletne i wyczerpujące, co oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wskazano już, że – co do zasady – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponieważ prawidłowe było ustalenie organu, że w przypadku skarżącego w ogóle nie wystąpiła żadna z wymienionych przesłanek całkowitej nieściągalności, to na wskazanej podstawie jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony w jakiejkolwiek części.

Organ rozstrzygając wniosek w tej sprawie po raz pierwszy, w decyzji z dnia [...] października 2019 r. odniósł się do wszystkich wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie miała miejsca. Skarżący jest osobą aktywną zawodowo i nie jest pozbawiony źródeł dochodu. Nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie własnej działalności prawniczej. To w ramach właśnie tej działalności skarżący nie wywiązywał się przez szereg lat z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i w ten sposób stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył mu już jako dłużnikowi posiadającemu narastające zaległości także odsetki od nieopłaconych w terminie należności składkowych. Sąd zwraca przy tym uwagę, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacja skarżącego odnosiła się do sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego oraz przewlekłej choroby. W tym kontekście skarżący wywodził, że nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego oraz całej jego czteroosobowej rodziny. Tymczasem wymaga zwrócenia uwagi, że jeżeli pomimo różnorakich trudności osoba decyduje się na kontynuowanie prowadzenia działalności generującej powstawanie i narastanie zaległości publicznoprawnych, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstające z tego tytułu zadłużenie będzie narastało. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym zaś obowiązkiem płatnika i ich świadome nieuiszczanie nie może dawać podstawy, jak chciałby tego skarżący, dla domagania się umorzenia zaległości składkowych (por. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 703/16). Tym samym nie było w ogóle podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego rozważań dotyczących możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka całkowitej nieściągalności.

Powoływane natomiast przez skarżącego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej mogą natomiast być brane pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w powołanym już rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym zakresie Sąd zwraca uwagę, że organ bardzo skrupulatnie i szczegółowo rozważył przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 2 ustawy przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć także możliwość umorzenia należności na zasadzie § 3 ust. 1 rozporządzenia, z czego w rozpoznawanej sprawie się prawidłowo wywiązał.

Zgodnie z tym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy powołanego rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w wyjątkowo szczególnych sytuacjach. Organ prawidłowo jednakże ustalił, że żadna z tych sytuacji w rzeczywistości nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie należycie zebranych w sprawie z urzędu dowodów, szczegółowo przeanalizowanych i poddanych prawidłowej ocenie, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Nie doszło przy tym do naruszenia przez organ zarzuconych przez skarżącego w skardze reguł proceduralnych, w tym przepisu art. 76 § 1 k.p.a. oraz przepisów art. 262 § 1 i 2 k.p.a. i art. 264 § 2 k.p.a. Te dwa ostatnie przepisy nie były w ogóle przez organ w tej sprawie stosowane. Organ rozważył szczegółowo i wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, które były możliwe do ustalenia i które – zgodnie z właściwymi regulacjami materialnoprawnymi – winny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący miał niczym niezakłóconą możliwość wykazania zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, jednakże stanu tego rodzaju nie wykazał. Dla oceny sytuacji strony nie mają znaczenia jej subiektywne odczucia, lecz sytuacja obiektywna, która zagraża podstawowym potrzebom i bytowi strony i jej rodziny. Dlatego aby stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zainteresowana strona winna rzetelnie wykazać, jakim rzeczywiście faktycznie miesięcznym budżetem dysponuje oraz przedstawić, jak kształtują się jej miesięczne wydatki, które związane są z niezbędnymi potrzebami życiowymi. Tym samym, to przede wszystkim rzeczą strony jest wykazanie osiąganych dochodów i posiadanego majątku w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych zobowiązanego dłużnika domagającego się umorzenia zaległych składek. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ – tylko fakultatywnie – może umorzyć należności, a w całości tylko wówczas, jeżeli zobowiązany jednoznacznie wykaże, że nie jest w stanie w żaden sposób opłacić tych należności choćby w najmniejszej części. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 430/12 oraz wyrok z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12).

Tymczasem należy zgodzić się z wnioskiem organu, że skarżący wybiórczo podał okoliczności swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, nie przedstawił jej rzetelnie, ani też nie przedłożył dowodów świadczących o tym, że ta sytuacja jest krytyczna i w ogóle zagraża egzystencji jego oraz rodziny. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Jego żona pobiera własne świadczenie rentowe, które po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 1.380,32 zł miesięcznie. Obecnie ustalony łączny dochód gospodarstwa domowego strony wynosi 1.917,58 zł, ale jest to spowodowane wyłącznie niskimi dochodami, które osiąga z tytułu prowadzonej w dalszym ciągu działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi on stałe wydatki związane z utrzymaniem, które wynoszą ok. 1.591 zł miesięcznie. Składają się na nią opłaty eksploatacyjne w wysokości 1.291 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości od 200 zł do 400 zł (ZUS przyjął średnią kwotę 300 zł). Oprócz zobowiązania wobec organu wnioskodawca posiada także inne zobowiązania pieniężne, które są regulowane w formie przymusowej egzekucji. Po potrąceniu wskazanych kosztów pozostaje wnioskodawcy – według jego twierdzeń – kwota 326 zł miesięcznie, z której 4-osobowa rodzina zaspokaja wszystkie pozostałe potrzeby życiowe, co obejmuje także utrzymanie 2 synów na studiach stacjonarnych.

W opisanej sytuacji należało zgodzić się ze stanowiskiem organu, że przedstawiona sytuacja materialna jest mało wiarygodna, gdyż z doświadczenia życiowego w istniejących obecnie warunkach wynika, że nie jest możliwe zaspokojenie potrzeb życiowych 4-osobowej rodziny (w tym utrzymania na studiach dwojga dzieci) za kwotę 326 zł miesięcznie.

W świetle przedstawionego stanu faktycznego uzasadnione było zatem ostateczne stanowisko organu, że strona w istocie nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dlatego organ w konsekwencji prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego i uznał, że nie dowiódł on należycie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Bezsporne pozostaje także to, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności własnej). Na przesłankę tę skarżący się zresztą nawet nie powoływał.

Wreszcie nie można też w okolicznościach tej sprawy mówić o zaistnieniu przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, czyli przewlekłej chorobie zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych należności. Skarżący wskazał wprawdzie na liczne dolegliwości i choroby, na jakie sam cierpi, czego zarówno organ jak i Sąd nie negują. Jednakże schorzenia te nie uniemożliwiają stronie wykonywania pracy i uzyskiwania dochodu dającego podstawę do opłacenia należności, skoro skarżący nadal pozostaje aktywny zawodowo, a brak dowodów, że jest inaczej. Skarżący w ogóle nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, że jest całkowicie lub częściowo niezdolny do podjęcia pracy zawodowej, bądź też dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych należności. Wskazać należy, że z treści omawianego przepisu wynika, iż przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Tymczasem choroba skarżącego i sprawowanie opieki nad członkiem rodziny bezspornie nie pozbawiły go możliwości dalszego prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Zasadnie zatem wywiedziono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że okoliczności te pozostawały bez wpływu na rzeczywistą możliwość uzyskiwania dochodów.

W podsumowaniu wyjaśnić także należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 2 w związku z art. art. 28 ust. 3 ustawy, bądź art. 28 ust. ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 ustawy oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia zaistnienia przewidzianych prawem przesłanek może, ale nie musi umorzyć istniejące zaległości. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu, gdyż działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być także brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Wymogom tym organ w tej sprawie sprostał, gdyż wskazane okoliczności należycie rozważył.

Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników, nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako z zasady wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i szczególnych przypadków życiowych, do których przypadek skarżącego nie należy. Organ analizując sytuację skarżącego musiał przeciwstawić interesowi strony interes społeczny w postaci zasady równości i powszechności wypełniania obowiązków przez płatników składek. Uciążliwości i niedogodności związane z narastającymi zaległościami są oczywiste, same one nie mogą jednakże uzasadniać uwzględnienia wniosku o umorzenie prowadzącego do całkowitej rezygnacji przez ZUS ze środków stanowiących obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne. Skarżący wystąpił w tej sprawie o zastosowanie środka prawnego rodzącego najdalej idące skutki dla budżetu, chociaż mógł wystąpić o ulgę w mniejszym zakresie, np. o rozłożenie zaległości na raty (na co zwrócił uwagę organ już w swojej decyzji z dnia 23 października 2019 r.), czy też wyrazić wolę i dokonać zapłaty choćby części istniejących wieloletnich oraz w ogóle nie pokrywanych świadomie zaległości, co stanowiłoby kompromis między interesem skarżącego a interesem społecznym wyrażającym potrzeby całego społeczeństwa.

Reasumując, Sąd podziela w całości stanowisko organu, że w okolicznościach tej sprawy zasadne i zgodne z prawem było skorzystanie przez organ z instytucji uznania administracyjnego w przyjęty sposób, a odmowa umorzenia przedmiotowych składek w chwili wydania zaskarżonej decyzji była prawidłowa.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego, a także przez siebie zebrane oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Sytuacja majątkowa skarżącego i stan jego zdrowia nie uzasadniały przyjęcia, że w jego przypadku zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. Raz jeszcze podkreślić należy, że podejmując działalność gospodarczą skarżący powinien był liczyć się z obowiązkiem opłacania składek, tym bardziej jako podmiot świadczący usługi prawne. Słusznie zwrócił uwagę organ, że obowiązek terminowego opłacania składek dotyczy wszystkich płatników tych składek. Podzielić należy także stanowisko organu, że dolegliwość wynikająca z obowiązku zapłaty należności publicznoprawnych są oczywiste, ale same w sobie nie stanowią o ważnym interesie zobowiązanego uzasadniającym umorzenie zadłużenia.

W konsekwencji żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie był w okolicznościach tej sprawy uzasadniony. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze, działalność urzędników organu w żadnym zakresie nie naruszyła ani Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C z 2007 r. nr 303, s. 1 z dnia 14 grudnia 2007 r.), a w szczególności jej art. 41, ani też wskazanego w skardze art. 4 Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej (Dz. Urz. UE C z 2011 r. nr 285, s. 3 z dnia 29 września 2011 r.), stanowiącego decyzję przyjętą zatwierdzającą go rezolucją Parlamentu Europejskiego z dnia 6 września 2001 r. W tym zakresie zarzuty skargi są zupełnie niejasne. Nie doszło również do naruszenia przez organ żadnych reguł konstytucyjnych. W tym zakresie zarzuty skargi pozostają całkowicie oderwane od okoliczności sprawy, a przede wszystkim zarzut jakoby organ rozstrzygający sprawę w sposób dla skarżącego negatywny w zakresie złożonego przez niego wniosku zastosował jakiekolwiek pozanormatywne i wyinterpretowane przez siebie podstawy rozstrzygnięcia ("przywilej umarzania składek"). Te zarzuty są całkowicie chybione. Dlatego sytuacja skarżącego nie dawała dostatecznych podstaw do umorzenie jego zaległych należności składkowych, które powstały wobec lekceważącego traktowania przez stronę publicznoprawnych obowiązków w tym zakresie.

Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – obowiązany był skargę oddalić, jako bezzasadną.