Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2022/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Szef Służby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18 par. 1 pkt 6 i 6a w zw. z art. 183 par. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia del. WSA Katarzyna Matczak Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia–Rybak po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Służby Celnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1481/15 w sprawie ze skargi J.N. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1481/15, po rozpoznaniu skargi J.N. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego, uchylił zaskarżone postanowienie.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] wszczął wobec [...] J.N. – [...] Służby Celnej pełniącego służbę w Izbie Celnej w [...] postępowanie dyscyplinarne o czyn z art. 166 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), tj. o umyślne naruszenie dóbr osobistych innego funkcjonariusza w czasie pełnienia służby.

Następnie Dyrektor Izby Celnej w [...] orzeczeniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 178 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 17 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, umorzył w/w postępowanie dyscyplinarne. W uzasadnieniu orzeczenia podał, że obwiniony popełniając zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne nie działał umyślnie, ponadto w czasie popełnienia zarzucanego mu czynu miał zniesioną całkowicie zdolność do rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, co stanowi przesłankę umorzenia postępowania w oparciu o art. 17 § 1 pkt 2 K.p.k.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2014 r. J.N. wniósł do Szefa Służby Celnej odwołanie od uzasadnienia powyższego orzeczenia, w którym zarzucił, że przedmiotowe uzasadnienie narusza art. 424 § K.p.k., poprzez m.in. wskazanie okoliczności faktycznych, które nie mogły być przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego oraz nie były udowodnione, jak również poprzez wskazanie szczegółowych informacji o stanie zdrowia obwinionego.

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], na podstawie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 K.p.k. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, pozostawił odwołanie obwinionego bez rozpoznania.

Na skutek wniesienia przez J.N. na powyższe postanowienie skargi sprawę rozpoznawał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że art. 179 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej daje funkcjonariuszowi prawo wniesienia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, a zatem wniesiony środek zaskarżenia, nawet w przypadku, gdyby kwestionował tylko jego część, w tym uzasadnienie, jest dopuszczalny. Skoro uprawnienie do wniesienia odwołania przysługuje od orzeczenia dyscyplinarnego to służy ono również od jego uzasadnienia (art. 178 ust. 3 pkt 6 cyt. ustawy). Rozstrzygnięcie, jak również uzasadnienie orzeczenia dyscyplinarnego, nie mają samodzielnego bytu prawego i stanowią nierozerwaną całość w tym znaczeniu, że nie jest możliwe wydanie jedynie rozstrzygnięcia w sprawie dyscyplinarnej bez podania motywów, którymi kierował się organ załatwiając sprawę dyscyplinarną (podania uzasadnienia faktycznego i prawego rozstrzygnięcia). Wniesienie odwołania od uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego wywołuje skutek prawny uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje ponownego rozpatrzenia sprawy, rozstrzygniętej orzeczeniem nieostatecznym. Strona może, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, skutecznie kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych i dokonanych na tej podstawie ocen. Rozgraniczenie w strukturze orzeczenia dyscyplinarnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia nie ma znaczenia prawnego dla oceny orzeczenia jako spójnej całości. Wynika to z konsekwencji administracyjnego charakteru postępowania dyscyplinarnego. Przy czym odesłanie w art. 187 ustawy o Służbie Celnej do stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w Rozdziale 11 ustawy – "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy" – odpowiednio przepisów K.p.k., nie wpływa na zmianę charakteru tego postępowania, tym bardziej, że kwestia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego jest uregulowana w pełni w ustawie pragmatycznej. Organ drugiej instancji wadliwie stwierdził zatem niedopuszczalność odwołania wniesionego przez J.N. od uzasadnienia orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...].

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania obwinionego od orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 6 marca 2014 r., na podstawie art. 437 § 1 K.p.k. oraz art. 167 ust. 4, art. 178 ust. 3 i art. 187 ustawy o Służbie Celnej, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do treści art. 187 ustawy o Służbie Celnej, do postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec funkcjonariuszy celnych mają zastosowanie przepisy Rozdziału 11 w/w ustawy oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 31, poz. 159). Dodatkowo, w sprawach tam nieuregulowanych odpowiednio stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Zauważył, iż zarówno z powołanego w odwołaniu art. 425 § 2 K.p.k. jak i z pozostałych przepisów tego Kodeksu wynika, że na gruncie procedury karnej istnieje formalny rozdział pomiędzy sentencją orzeczenia a jego uzasadnieniem. Pochodną tego rozdziału jest m.in. wyrażona w art. 425 § 2 K.p.k. alternatywa w postaci możliwości zaskarżenia każdego z tych elementów niezależnie, jak również łącznego zaskarżenia całego rozstrzygnięcia. Kwestią sporną jest zatem, czy art. 425 § 2 K.p.k. stanowi "kwestię nieuregulowaną" w ustawie o Służbie Celnej, a w konsekwencji - czy może być on zastosowany "odpowiednio" w sprawach z zakresu postępowań dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy Służby Celnej. Przepis art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej nakazuje w tym zakresie, aby orzeczenie rozstrzygające sprawę dyscyplinarną zawierało uzasadnienie zarówno w zakresie stanu faktycznego, jak i uzasadnienie prawne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na poglądowy charakter uzasadnienia, co stawia przed tą częścią składową aktu administracyjnego obowiązek kompleksowego odzwierciedlenia przebiegu postępowania, którego zwieńczeniem jest ten akt. Postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariuszy celnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania karnego nawet jeśli oba te postępowania toczą się wobec tej samej osoby. Skutkiem tej odrębności jest możliwość, a w niektórych przypadkach konieczność, przenoszenia w celu wykorzystywania tych samych materiałów dowodowych z jednego postępowania do drugiego. Taką taktykę procesową narzuca obowiązująca w obu tych procedurach zasada poszukiwania prawdy obiektywnej. Celem postępowania dowodowego jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności popełnionego przez funkcjonariusza czynu deliktowego, ale również przygotowanie organowi dyscyplinarnemu wszechstronnej i zarazem obiektywnej bazy dowodowej, na podstawie której będzie mógł on dokonać oceny ciężaru występku dyscyplinarnego i kary, która będzie adekwatna dla konkretnego wykroczenia dyscyplinarnego oraz okoliczności jego popełnienia. Wolą ustawodawcy jest, aby w imię ustalenia obiektywnego stanu faktycznego w sprawie wszystkie te okoliczności znalazły swój wyraz i odpowiednie miejsce w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sprawy dyscyplinarnej.

Organ odwoławczy przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdził, że sposób, w jaki organ dyscyplinarny pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe oraz sposób, w jaki opisał przeprowadzone czynności dowodowe w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dyscyplinarnego, nie naruszają regulacji obowiązujących w ustawie o Służbie Celnej. Odnosząc się do zarzutów odwołania podał, że wskazanie w sprawie na stan zdrowia obwinionego, jako bezpośrednią podstawę rozstrzygnięcia było obowiązkiem organu orzekającego, determinowanym zarówno przywołanymi wyżej przepisami pragmatyki służbowej Służby Celnej, wymogami stawianymi uzasadnieniom aktów administracyjnych wynikającymi zarówno z wykładni jurydycznej, jak i doktrynalnej, czy wreszcie koniecznością sprostania przez Dyrektora Izby Celnej w [...] wymogom ewentualnej kontroli tego aktu zarówno w trybie procesowym przez organ dyscyplinarny drugiej instancji, a w dalszej kolejności – przez sądy administracyjne, jak i w trybie kontroli wewnętrznej, co skutkować może po jego stronie odpowiedzialnością służbową. Kwestionowane przez obwinionego ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w toku postępowania stanowiły wymagane przepisami prawa elementy poszukiwania prawdy obiektywnej, które ostatecznie – ze względu na podjęty w sprawie rodzaj rozstrzygnięcia – nie stanowiły jednak podstawy wymiaru kary dyscyplinarnej.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi J.N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, poprzez:

1) wskazanie okoliczności faktycznych, które nie mogły być przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, ponieważ znajdują się poza obszarem ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia,

2) wskazanie okoliczności faktycznych, które w rzeczywistości nie zostały udowodnione,

3) wskazanie szczegółowych informacji o stanie zdrowia obwinionego.

Skarżący wskazując na powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o zwrot kosztów postępowania.

Szef Służby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że dla oceny niniejszej sprawy istotne znaczenie ma przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), stanowiący o związaniu organu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu sądu, a więc w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14.

Wskazał, że z treści art. 178, art. 179 i art. 180 ustawy o Służbie Celnej wynika, że dla rozstrzygnięć merytorycznych wydawanych w postępowaniach dyscyplinarnych jest wymagana forma orzeczenia. W przypadku orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 6 marca 2014 r. ta forma została prawidłowo zastosowana, a zatem merytoryczne rozpatrzenie odwołania obwinionego od tego orzeczenia powinno być również dokonane w formie orzeczenia, a nie postanowienia. Forma postanowienia byłaby prawidłowa jedynie w przypadku odmowy rozpatrzenia odwołania z przyczyn formalnych.

Szef Służby Celnej ponownie rozpatrując odwołanie J.N. powinien dokonać rozstrzygnięcia sprawy w formie orzeczenia.

Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie, pomimo, że przytacza obszerne fragmenty uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14, nie stosuje się do oceny prawnej i zawartych w nim wskazań co do dalszego postępowania w sprawie. Organ w sposób dowolny i niezgodny z istotą prawomocnego wyroku dokonuje własnych interpretacji wybranych fragmentów uzasadnienia tego wyroku, co jest niedopuszczalne. Ustalenia co do oceny prawnej oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, muszą być przez organ ponownie rozpatrujący daną sprawę wykonane, chyba że nastąpiłaby istotna zmiana stanu prawnego – co w tej sprawie nie miało miejsca. W przypadku, gdy organ nie zgadzał się z oceną prawną wyrażoną w w/w wyroku, to mógł zastrzeżenia zawrzeć w skardze kasacyjnej. Skoro tego nie uczynił, to nie może ponownie w sposób skuteczny powoływać się na zakwestionowane w tym wyroku poglądy prawne. Działanie Szefa Służby Celnej stanowi zatem istotne naruszenie art. 153 P.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, iż w powołanym wyżej wyroku Sąd wyraźnie zakwestionował koncepcję organu, który twierdził, że w postępowaniu dyscyplinarnym w Służbie Celnej nie jest dopuszczalna instytucja odwołania od uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego. Okoliczność, że powszechnie uznaje się postępowanie dyscyplinarne w służbach mundurowych za postępowanie administracyjne, a nie za postępowanie karne (co zostało także potwierdzone w omawianym wyroku) nie oznacza, iż odwołanie od samego uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego na podstawie art. 187 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 425 § 2 K.p.k. nie jest prawnie dopuszczalne. W uzasadnieniu w/w wyroku nie wskazano również, jak twierdzi organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż "podstawą oceny zarzutów pełnomocnika obwinionego, zawartych w odwołaniu, mogą być jedynie przepisy art. 167 ust. 4 i art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej". Stwierdzono w nim, iż przepis art. 179 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej daje funkcjonariuszowi prawo wniesienia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, zatem wniesiony środek zaskarżenia, choćby kwestionował tylko jego część, w tym uzasadnienie, jest dopuszczalny.

Szef Służby Celnej ponownie rozpatrując odwołanie z dnia 11 kwietnia 2014 r. powinien wprost odnieść się do podanych w nim zarzutów, a nie po raz kolejny wskazywać na brak możliwości prawnych zastosowania innej argumentacji uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego. Takie rozumowanie jest chybione, albowiem stanowi nieuprawnioną polemikę z prawomocnym wyrokiem i dokonuje interpretacji przepisów prawnych wbrew treści uzasadnienia prawomocnego wyroku.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżone postanowienie jest obarczone także kolejnym uchybieniem, brak było bowiem jakichkolwiek przesłanek, aby w sentencji przywoływać art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, skoro organ pierwszej instancji nie wymierzył skarżącemu żadnej kary.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ drugiej instancji ponownie rozpatrując odwołanie obwinionego powinien wykonać wskazania zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14 i rozważyć, czy treść uzasadnienia orzeczenia z dnia 6 marca 2014 r. jest adekwatna do rozstrzygnięcia. Chodzi tu o zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy tym, co jest dla prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy niezbędne, a co stanowi elementy jakkolwiek związane z osobą obwinionego, ale nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dyscyplinarnej i wykraczające poza realizowany rozstrzygnięciem dyscyplinarnym cel. Rozważyć zatem należy, czy wszystkie okoliczności dotyczące oceny stanu zdrowia obwinionego są w kontrolowanym orzeczeniu niezbędne, czy nie mają one charakteru piętnującego obwinionego, zwłaszcza że po wydaniu orzeczenia organu pierwszej instancji pozostawał on nadal w służbie, czy stwierdzenia te nie naruszają dóbr podlegającej ochronie z art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego. Brak w zaskarżonym postanowieniu wykazania, dlaczego istotne dla uzasadnienia orzeczenia umarzającego postępowanie dyscyplinarne było odwołanie się do różnych incydentów z udziałem obwinionego, skoro niniejsze postępowanie dotyczyło konkretnego zarzutu – naruszenia przez obwinionego dóbr osobistych trzech funkcjonariuszek. Organ uzasadniając orzeczenie dyscyplinarne musi miarkować, co ze zgromadzonego materiału dowodowego w rozpoznawanej sprawie ma istotne znaczenie, a co jest zbędne. Prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14 nie narzuca Szefowi Służby Celnej konkretnego sposobu rozstrzygnięcia odwołania obwinionego. Wyrok ten ma przede wszystkim znaczenie proceduralne i daje organowi bardzo szerokie spektrum co do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, co oznacza, iż w świetle oceny prawnej zawartej w tym wyroku każde rozstrzygnięcie merytoryczne jest prawnie możliwe.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 132 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Szef Służby Celnej, reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w związku z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., przejawiające się tym, że w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. orzekał sędzia wyłączony z mocy prawa od wyrokowania w niniejszej sprawie, co spowodowało, że wystąpiła przesłanka nieważności postępowania sądowego.

Wskazując na powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w niej zarzutu. Stwierdził, że zarówno w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1481/15, przed którym zapadł wyrok zaskarżony niniejszą skargą kasacyjną, jak również w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przed którym zapadł poprzedni wyrok z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14, orzekał ten sam sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Adam Lipiński. W ocenie autora skargi kasacyjnej, powyższa sytuacja wyczerpuje dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Dodatkowo w tym zakresie powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt II FSK 1695/10. Sędzia WSA w Warszawie Adam Lipiński powinien być zatem wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie, gdyż zarówno sprawa o sygn. akt II SA/Wa 1481/15, jak i sprawa o sygn. akt II SA/Wa 1319/14 są tożsame w znaczeniu materialnoprawnym i dotyczą kontroli legalności postanowień Szefa Służby Celnej dotyczących odwołania J.N. z dnia 11 kwietnia 2014 r. od orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego, a więc zostały wydane w stosunku do tej samej osoby i na tle tego samego stanu faktycznego oraz pozostają ze sobą w ścisłym związku.

J.N. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia podanego w skardze kasacyjnej przepisu postępowania stwierdził, że jest on niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki są enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie należało rozważyć, czy w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zakończonym zaskarżonym wyrokiem zaistniała przesłanka nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy zachodzi w przypadkach wskazanych w art. 18 § 1 P.p.s.a.

Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

W tej sprawie, w kontekście w/w przesłanki nieważności postępowania, należało ocenić, czy fakt udziału sędziego WSA w Warszawie Adama Lipińskiego w składzie orzekającym przy wydaniu wyroku z dnia 13 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 1319/14 w sprawie ze skargi J.N. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania, którym uchylono zaskarżone postanowienie, stanowił podstawę do przyjęcia, że sędzia ten podlegał wyłączeniu z mocy ustawy przy rozpoznawaniu w dniu 12 maja 2016 r. sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1481/15 ze skargi J.N. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego.

Wskazać należy, iż przedmiotem sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1319/14 było postanowienie Szefa Służby Celnej wydane na podstawie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, po rozpoznaniu odwołania J.N. od orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] umarzającego postępowanie dyscyplinarne, którym pozostawił odwołanie bez rozpoznania.

Natomiast przedmiotem sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1481/15 było postanowienie Szefa Służby Celnej wydane na podstawie art. 437 § 1 Kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 167 ust. 4, art. 178 ust. 3 i art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, którym po rozpoznaniu odwołania J.N. od orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] umarzającego postępowanie dyscyplinarne utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy dokonywaniu wykładni art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. należy również uwzględnić treść art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. oraz to, jak zmieniała się treść tego przepisu.

Obecnie (jak również w dacie wydania zaskarżonego wyroku) art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. stanowi, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Taką treść nadała temu przepisowi nowelizacja dokonana na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z wcześniejszym brzmieniem tego przepisu, sędzia był wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Omawiana nowelizacja art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., polegająca na ograniczeniu przesłanki wyłączenia sędziego, ma wpływ na interpretację art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Gdyby bowiem rozumieć w/w przepis w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, to w istocie przesłanki wyłączenia sędziego – pomimo nowelizacji ustawy – pozostałyby w dotychczasowym kształcie. Ponadto zauważyć należy, iż co do zasady w orzecznictwie dotyczącym art. 18 ust. 1 pkt 6 P.p.s.a. przyjmowano, że regulacja zawarta w tym przepisie nie dotyczy sytuacji, w których ten sam sędzia orzeka ponownie w sprawie, w której uprzednio zapadł wyrok w pierwszej instancji uchylający decyzję, a następnie została wniesiona do sądu administracyjnego skarga na nową decyzję, wydaną po wyroku sądu. W takiej sytuacji wyrok uchylający decyzję administracyjną nie jest "zaskarżonym orzeczeniem" w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1533/07 oraz 20 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 904/09).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym przez autora skargi kasacyjnej wyroku NSA z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt II FSK 1695/10.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., nie wystąpiła. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14 dotyczył sprawy dopuszczalności przyjęcia odwołania J.N., a więc wyłącznie kwestii formalnej, nie były w niej oceniane kwestie merytoryczne dotyczące umorzenia postępowania dyscyplinarnego. Natomiast wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1481/15 , zaskarżony w rozpoznawanej sprawie dotyczy kontroli legalności postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], którym utrzymano w mocy orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego, w którym rozważano m.in. kwestie związane z meritum tej sprawy. W takim przypadku nie można zatem przyjąć tożsamości przedmiotowej obu tych spraw.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku J.N. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, wyjaśnić należy, iż zwrot kosztów postępowania kasacyjnego związany ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną dotyczy wyłącznie przypadku, w którym tego rodzaju pismo sporządził profesjonalny pełnomocnik (adwokat, radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy – art. 175 P.p.s.a.) oraz wniósł je w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej (art. 179 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną sporządził osobiście J.N. Pismo to nie mogło zatem stanowić podstawy do zwrotu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.