Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 635/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1,  art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2e, ust. 2 fw,  art. 59 ust. 1, art. 62  ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2021 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 497,00 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalił L.B. (dalej skarżący) odpłatność za pobyt L.B. w Domu Pomocy Społecznej w W. od miesiąca sierpnia 2019 r. do miesiąca października 2019 r. w wysokości 735,66zł, a od miesiąca listopada 2019 r. odpłatność w wysokości 705,10zl.

Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Katowicach z dnia [...] r., które stwierdziło nieważność wyżej wymienionej decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż decyzja wydana została z wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - tj. bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, gdyż uwzględniając przy ustaleniu opłaty matkę zobowiązanego, rażąco naruszono zapis art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego do wnoszenia opłat zobowiązani są zstępni przed wstępnymi.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, uzupełnieniu zgromadzonego materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta i Gminy S., działając na podstawie art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust.2 pkt 2, ust. 2e i ust. 2fw związku z art. 59 ust. 1 i art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowił: w pkt 1). ustalić wysokość odpłatności wnoszonej przez L.B. za pobyt ojca – L.B. w Domu Pomocy Społecznej w W. tj. po 735,63zł miesięcznie od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. oraz po 72,15 zł od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia zakończenia pobytu L.B. w Domu Pomocy Społecznej, w pkt 2) decyzji wskazano numer kontra brakowego oraz określono, że łączną kwotę za okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. - tj. kwotę 9.549,06 należy wpłacić w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, a począwszy od grudnia 2020 r. opłacać w terminie do dnia 10-go każdego miesiąca. W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. skierowano L.B. do Domu Pomocy Społecznej.

Dalej stwierdził, że ponoszenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest obowiązkiem ustawowym wynikającym z treści art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z tym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i pkt 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i pkt 2.

W przypadku przedmiotowej sprawy ustalono, że zobowiązanymi do odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej są zstępni L.B. - tj. córka – T.Z. oraz syn - czyli skarżący - zobowiązani do ponoszenia odpłatności w stosunku ½ kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.

Ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej, majątkowej i życiowej skarżącego wynikają ze sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. Wykazano, że skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, a dochód rodziny za 2018 r. to 6.958,88 zł, co stanowi 2.319,63 zł na osobę. Z ponownie przeprowadzonego w dniu [...]r. wywiadu środowiskowego wynika z kolei, że łączny dochód rodziny skarżącego za 2019 r. wynosi 4.968,44zł, co stanowi 1.656,15 zł na osobę w rodzinie, a zatem dalej przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (ustawowego, który, zgodnie z art. 8 ustawy wynosi 528 zł na osobę w rodzinie). Dochód ten zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, wliczany jest do dochodu rodziny w okresie od stycznia do grudnia 2020 r.

Wobec powyższych ustaleń tak dochód w wysokości 2.319,63 zł na osobę, jak i dochód w wysokości 1.656,15 zł na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium ustawowego, (tj. w wysokości 1.584 zł), co zobowiązuje skarżącego do udziału w kosztach utrzymania ojca w wymienionym Domu Pomocy Społecznej.

Mając na uwadze powyższe Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpił do skarżącego z propozycją zawarcia umowy ustalającej wysokość tej odpłatności. Jednak nie doszło do podpisania umowy.

Organ przedstawił sposób wyliczenia podanej wysokości opłaty, a mianowicie od miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej odjęto kwotę, którą ponosi ojciec skarżącego (w wysokości 70% swego dochodu), a pozostałą kwotę, po podziale na dwoje zobowiązanych (skarżący i jego siostra) porównano ze średnią na osobę w rodzinie skarżącego, wyliczając stosowną opłatę. Z przedstawionych wyliczeń organ ustalił jak w sentencji - w okresie od 1 lutego 2019r. do 31 stycznia 2020 r. - po 735,63zł miesięcznie, a od 1 lutego 2020 r. - po 72,15 zł miesięcznie.

Jednocześnie poinformował, iż zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłat koszty zastępczo ponosi gminy, a wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Pismem z dnia 9 grudnia 2020 r., działając przez pełnomocnika, skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu:

- art. 107 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez powołanie błędnej podstawy prawnej jej wydania i wskazanie art. 61 ust. 2e - podczas gdy z odwołującym został przeprowadzony wywiad środowiskowy ,

- art. 107 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wadliwe rozstrzygnięcie polegające na

- ustaleniu w pkt 1a decyzji odpłatności w wysokości 735,63 zł miesięcznie od 1 lutego 2019 r., podczas gdy organ wszczął postępowanie dopiero w sierpniu 2019 r.

- ustaleniu w pkt 1a decyzji - odpłatności za styczeń 2020 r. w wysokości 735,63zł, pomimo, iż odwołujący nie uzyskał w 2019 r. dochodu w wysokości pozwalającej organowi pierwszej instancji na ustalenie tak wysokiej opłaty za ten miesiąc,

- niewskazaniu w pkt 2 lit.b, decyzji jaką kwotę odwołujący powinien płacić począwszy od grudnia 2020 r.

- naruszenia art. 61 ust. 2d ustawy poprzez jego wadliwe zastosowanie ponieważ odwołujący nie odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, ale zakwestionował jej postanowienia i zaproponował zmiany, których organ pierwszej instancji nie uwzględnił.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu podkreślił, iż nie odmówił popisania umowy, lecz zakwestionował jej postanowienia i przesłał swoje uwagi do uwzględnienia. Podkreślił, iż nieprawidłowe jest żądanie opłaty za styczeń 2020 r. w kwocie 735,63 zł, skoro w 2019 r. nie uzyskał dochodu, który uzasadniałby nałożenie takiej odpłatności.

Dodał też, że do chwili podjęcia postępowania osoba zobowiązana nie powinna ponosić odpowiedzialności wstecz, stąd też wadliwe jest obciążenie skarżącego odpłatnością za okres od lutego 2019 r., biorąc pod uwagę, że postępowanie organ wszczął dopiero w sierpniu 2019 r., tym bardziej, że takie ustalenie było w pierwszej decyzji tego organu.

Pokreślił, że działanie organu narusza określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady, m.in. praworządności, uwzględniania słusznego interesu obywateli, zaufania do władzy publicznej czy zasady przekonywania.

Rozpatrując złożone odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Po przytoczeniu treści przepisów przyjętych przez organ jako podstawa prawna decyzji, organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi- zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, a w przypadku braku takiej umowy, wysokość takiej opłaty ustala się w drodze decyzji wydanej przez organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1. ustawy.

Jak wynika z akt sprawy strona nie zawarła z gminą S. umowy określającej wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, stąd organ prawidłowo nałożył na stronę obowiązek opłaty.

W ocenie organu odwoławczego ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do małżonka, zstępnych i wstępnych przewiduje kolejność rozstrzygnięć, które mają doprowadzić do ustalenia odpłatności wymienionych osób za pobyt członka rodziny w domu pomioty społecznej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej do uwzględnienia wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej do odpłatności ustalonej zobligowany został kierownik ośrodka pomocy społecznej, co oznacza, że wysokość ta nie mogła być przypadkowa i powinna odpowiadać pełnej wysokości opłaty możliwej do ustalenia według obowiązujących przepisów. Zdaniem Kolegium w sprawie zachodziła podstawa do ustalenia w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej na podstawie decyzji administracyjnej - art. 61 ust. 2d, a gdy ta decyzja stanie się ostateczna do zastosowania art. 64 ustawy. Organ odwoławczy stoi bowiem na stanowisku, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości.

Na poparcie swego stanowiska organ odwołał się do wyroków sądów administracyjnych.

Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne, stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu oraz wszelkie prawa i uprawnienia w tym zakresie. Prawidłowo ustalono też krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt L.B. w Domu Pomocy Społecznej.

W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że społeczeństwo i obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem i otrzymywały jej wyłącznie osoby uprawnione (dotyczy to jednak świadczeń wychowawczych).

W końcu organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, a okoliczności stanu faktycznego wskazane w tezach uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji są prawidłowo udokumentowane.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

- art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia członków rodziny skarżącego prowadzących wspólne gospodarstwo dowodowe, co spowodowało nieprawidłowe obciążenie skarżącego kwotą odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej,

- art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez prowadzenie postępowania bez udziału wszystkich stron, których obowiązku dotyczyło to postępowanie,

- art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

- art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie przez organ odwoławczy dowolnej oceny materiału dowodowego,

- art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wadliwe rozstrzygnięcie w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji polegające na ustaleniu w pkt 1a decyzji odpłatności w wysokości 735,65zł miesięcznie od 1 lutego 2019 r., podczas gdy organ wszczął postępowanie dopiero w sierpniu 2019r. oraz ustaleniu odpłatności za styczeń 2020 r. w wysokości 735,63 zł pomimo, iż skarżący nie uzyskiwał w 2019 r. dochodu w takiej wysokości, która pozwalałaby organowi na ustalenie odpłatności w takiej wysokości oraz niewskazaniu, jaką kwotę winien skarżący uiszczać od grudnia 2020 r.

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 61 ust. 2 pkt 2 lit.b ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędne zastosowanie na skutek nieprawidłowego ustalenia liczby członków rodziny skarżącego, wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe i w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie dochodu na osobę w rodzinie i wysokości odpłatności,

- art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, poprzez błędne zastosowanie i nie określenie przez organ w decyzji wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, pomimo, iż organ nie ustalił wszystkich zstępnych oraz wstępnych obowiązanych do ponoszenia opłaty.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji ewentualnie uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż kwestionowane decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa w zakresie ustalenie członków rodziny skarżącego pozostających we wspólnym gospodarstwie. Wyjaśnił, że członkami rodziny prowadzącymi wspólne gospodarstwo domowe to oprócz żony i syna, także jego matka, czego organy nie uwzględniły, pomimo, iż złożył do akt sprawy odpowiednie dokumenty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazało, że jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie, podobnie jak i poprzedzające je rozstrzygniecie organu pierwszej instancji naruszają bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co może prowadzić do naruszenia przepisu prawa materialnego, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkuje ich uchyleniem.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą wysokość odpłatności wnoszonej przez skarżącego za pobyt ojca L.B. w Domu Pomocy Społecznej w W..

Wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia organ wymienił art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876)

Zgodnie z art. 61 ust. 1 do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności:

1/ mieszkaniec domu (...),

2/ małżonek, zstępni przed wstępnymi.

3/ gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -(...).

Przy czym w myśl art. 61 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

- mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, (...);

- małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2.

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Istotnym krokiem w procedurze ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest uruchomienie trybu umownego. Organ winien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie.

Jednak w przypadku gdy nie dojdzie do zawarcia umowy, ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w drodze wydania decyzji administracyjnej adresowanej do małżonka i zstępnych przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej.

W okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały co do zasady - w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego - podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Od momentu przyjęcia do domu pomocy społecznej rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest odpłatny i koszty, którego ponoszą osoby zobowiązane do ich poniesienia w świetle cytowanych uprzednio przepisów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1236/19 czy z dnia 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2317/17).

W kontekście ustalenia więzów rodzinnych podkreślić trzeba, iż wobec charakteru publicznoprawnego zobowiązania nie było potrzeby badania życia rodzinnego strony i jego ojca. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa bowiem w żaden sposób osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Za zasadny natomiast należy uznać zarzut niezbadania przez organy w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego do ponoszenia przedmiotowej opłaty oraz zarzut braku wyjaśnienia wszystkich wątpliwości podnoszonych w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, a w przypadku organu drugiej instancji - nieodniesienia się przez ten organ do zarzutów odwołania i pominięcia tego problemu krótkim stwierdzeniem "zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie".

Na podkreślenie zasługuje fakt, iż decyzja organu pierwszej instancji jest drugą decyzją w sprawie, po uprzednim stwierdzeniu nieważności przez organ drugiej instancji decyzji Kierownika Ośrodka mocy Społecznej w S. z dnia [...] r. nr [...]. W decyzji tej ustalono odpłatność skarżącego za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej od miesiąca sierpnia 2019 r. Natomiast w obecnej decyzji z dnia [...] r. nr [...] odpłatność ta ustalona została od miesiąca lutego 2019 r. Abstrahując od możliwości ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obejmującej także okres przed wydaniem decyzji (czyli w zasadzie oddziałującej wstecz), obowiązkiem organu jest wyjaśnienie i uzasadnienie takiego działania stronie postępowania. W niniejszej sprawie, pomimo wątpliwości zgłaszanych w tym zakresie przez skarżącego, ani organ pierwszej instancji, ani także organ drugiej instancji, wobec wyraźnego podkreślenia w odwołaniu, że "osoba zobowiązana nie powinna ponosić odpowiedzialności wstecz (...)" nie zajęły stanowiska w sprawie i nie wyjaśniły swego stanowiska skarżącemu w uzasadnieniach swoich decyzji.

W tym miejscu należy zgodzić się z ogólną tezą, że bezwzględnym obowiązkiem organu odwoławczego jest odniesienie się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Wynika to z treści art. 107 § 3 w związku z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przypomnieć przy tym należy, że organ odwoławczy jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę, a ustawodawca na orzekające organy - czyli również organ drugiej instancji - nałożył obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego). Z kolei w myśl art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Samorządowe Kolegium natomiast nie odniosło się w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób do podnoszonych przez skarżącego wątpliwości, iż organ pierwszej instancji zmienił ustalenie odpłatności z poprzedniej decyzji - od sierpnia 2019 r. na w obecnej decyzji – od lutego 2019 r. w żaden sposób nie wyjaśniając motywów takiego postępowania. Także sam organ odwoławczy nie wyjaśnił tej wątpliwości skarżącemu. Dodatkowo należy podnieść, że skarżący w odwołaniu wyraźnie zakwestionował ustalenie organu pierwszej instancji - żądania uiszczenia opłaty za styczeń 2020 r. w kwocie 735,63zł, podnosząc, iż ustalony dochód w 2019 r. nie uzasadnia ustalenia odpłatności w takiej wysokości, podczas gdy organ odwoławczy nie odniósł się do tego zarzutu w żaden sposób.

W realiach niniejszej sprawy zatem motywy rozstrzygnięcia organu odwoławczego były niepełne, ponieważ nie znalazły one swojego odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. Niedoniesienie się zaś do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu prowadzi do naruszenia art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącego obligatoryjnej części decyzji jaką jest jej uzasadnienie. Organ powinien bowiem w uzasadnieniu wydanej decyzji odnieść się do wypowiedzi i zarzutów zawartych w odwołaniu, a tego na gruncie przedmiotowej sprawy organ zaniechał. Tymczasem brak odniesienia się przez organ do podnoszonych przez stronę zarzutów i wniosków stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to z kolei winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się ponadto, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadnienie powinno też umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 lipca 2020r., sygn. akt II SA/Po 1038/19).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, iż zasadny jest zarzut prowadzenia postępowania bez udziału wszystkich stron, których obowiązku postępowanie to dotyczyło, a mianowicie z pominięciem siostry skarżącego. Wskazać należy, że wyrażany w orzecznictwie jest pogląd, że w ramach grupy zstępnych każdy ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować go może osiągany dochód. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia z dnia 21 września 02017 r. sygn. akt I SA/Wa 704/17, Lex nr 2376391 uznał, że "o ile można zgodzić się z twierdzeniem, że ustawodawca nie nakazał obciążania obowiązkiem uiszczenia opłat wszystkich zstępnych, o tyle nie można zgodzić się z tym, że organ administracji w sposób arbitralny może dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. W takiej sytuacji (...) organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej" (zob. również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt VIII SA/Wa 198/18, Lex nr 2523717). W niniejszym postępowaniu siostra skarżącego nie uczestniczyła w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją. Jednak nawet uznając, iż postępowanie takie jest wadliwe, to w tym przypadku powyższy fakt nie miał istotnego wpływu na wysokość określonej opłatności skarżącego. Organ uznał bowiem, że zstępni umieszczonego w domu pomocy społecznej ponoszą odpłatność w stosunku ½ kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i tylko w stosunku do tej ½ odnosił możliwości finansowe skarżącego. Z akt sprawy nie wynika jednak w sposób jednoznaczny, czy zobowiązanymi do ponoszenia tej opłaty są tylko zstępni umieszczonego w domu pomocy społecznej. Skarżący w skardze wskazuje bowiem, że członkiem jego rodziny jest także jego matka. Z akt sprawy nie wynika natomiast dlaczego pominięta została ona w gronie osób zobowiązanych. Braki w ustaleniach faktycznych organu pierwszej, zaakceptowane przez organ odwoławczy nie pozwalają obecnie Sądowi na dokonanie sprawdzenia prawidłowości postępowania organu wydającego decyzję oraz jej motywów.

Na marginesie należy zauważyć, że skarżący dopiero na etapie skargi podniósł zarzut nieuwzględniania matki w składzie jego rodziny. Jednak z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że jego rodzina składa się z trzech osób, a skarżący podpisał te wywiady środowiskowe. Wprawdzie w skardze skarżący wskazał, że informował, iż stale opiekuje się matką, pomaga jej w utrzymaniu i leczeniu, złożył do akt sprawy dokumenty potwierdzające dochód matki z emerytury czy dokumenty dotyczące jej leczenia, ale w aktach przedłożonych sądowi takich informacji nie ma. Trudno zatem w tych okolicznościach ocenić ten zarzut skarżącego i w ponownym postępowaniu winien do niego ustosunkować się organ.

Wobec wskazanych powyżej braków postępowania wyjaśniającego trudno też jednoznacznie ocenić, czy zasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego.

W świetle powyższego w sprawie naruszone zostały przepisy postępowania, a mianowicie – art. 7, art., 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a to wobec niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do prawidłowego i jednoznacznego wyjaśnienia sprawy. Wskazane uchybienia przemawiają za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej organu pierwszej instancji. Brak dokładnego i prawidłowego zebrania materiału dowodowego, uniemożliwia przeprowadzenie kontroli przedmiotowej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, decyzje organów obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit.c i lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy tej ustawy z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze poczynione powyżej ustalenia, wyeliminuje wskazane uchybienia, a dopiero następnie podejmie stosowane rozstrzygniecie, najlepiej w stosunku do wszystkich zobowiązanych.