Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 728/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 1 kwietnia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej Ł. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2019 r., nr [...] Wójt Gminy Ł. odmówił Ł. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem A. P..

Jako podstawę prawną organ wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej w skrócie jako "u.ś.r.") § 1, § 2 § 10 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466 ze zm.) oraz § 1 Zarządzenia Wójta Gminy Ł. z dnia 12 maja 2004 r. w sprawie upoważnienia do prowadzenia postępowania w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł..

Organ wskazał, że z przedłożonego orzeczenia z dnia 12 marca 2013 r. wynika, iż znaczny stopień niepełnosprawności u A. P. datuje się od dnia 10 września 2009 r. ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 1989 r., tj. powstała po ukończeniu przez niego 23 roku życia.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez nieprzedłożenie dokumentów potwierdzających powstanie niepełnosprawności męża wnioskodawczyni w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej oraz wskazał, że wnioskodawczyni przyznano prawo do zasiłku dla opiekuna.

Zdaniem organu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13, który stwierdza, że wskazany zapis ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie oznacza wykluczenia tego kryterium ze stosowania.

Po rozpatrzeniu złożonego przez Ł. P. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., wskazując jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że odwołująca jest żoną osoby wymagającej opieki, wobec czego należy do kręgu osób określonych w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dalej organ wskazał, że A. P., urodzony 31 marca 1966 r., orzeczeniem z dnia 12 marca 2013 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 10 września 2009 r., a niepełnosprawność istnieje od 1989 r. Organ stwierdził, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że niepełnosprawność męża odwołującej istnieje od 23 roku życia. Organ ustalił, że mąż skarżącej choruje na stwardnienie rozsiane (SM) i od ponad 15 lat z powodu postępującej choroby ma całkowity niedowład czterokończynowy, po raz pierwszy zaczął się leczyć w trakcie zatrudnienia w zakładzie pracy – A. w latach 1989-1990. Jest osobą leżącą, wymagającą całodobowej opieki osób trzecich z niemożliwością samodzielnej egzystencji. Organ wskazał również, że bezsporne jest także to, że niepełnosprawność męża odwołującej nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika z oświadczenia odwołującej z dnia 31 lipca 2019 r. Ponadto, wnioskodawczyni w oświadczeniu wskazała, że niepełnosprawność męża nie powstała w trakcie nauki w szkole, gdyż jej mąż edukację ukończył w 1984 r.

Zdaniem organu odwoławczego, chociaż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych to nie zmienił sytuacji prawnej odwołującej, zdaniem organu musi ona czekać na rozwiązania ustawowe.

Odnośnie oświadczenia odwołującej, iż wybiera świadczenie pielęgnacyjne, organ podkreślił, że stosownie do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. może ona dokonać wyboru świadczenia, jednakże wobec faktu, iż odwołująca nie posiada uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie nie ma zastosowania wskazany przepis.

Ł. P., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zaskarżyła w całości, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., decyzję organu odwoławczego. Strona wniosła o uchylenie obu decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Strona zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że niniejsza skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., powoływanej dalej jako "u.ś.r." lub jako "ustawa").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca jako żona osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób określonych w ww. przepisie. Mąż skarżącej, urodzony 31 marca 1966 r., orzeczeniem z dnia 12 marca 2013 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 10 września 2009 r., a niepełnosprawność istnieje od 1989 r. (istnieje więc od 23 roku życia).

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy uzasadniły faktem, że niepełnosprawność męża skarżącej istnieje od 23 roku życia, a w chwili jej powstania mąż nie uczył się. Zatem niepełnosprawność nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jak stanowi art. 17 ust. 1b ustawy.

Należało w pierwszej kolejności wobec tego rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Wskazać wobec tego należy, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. Wyrok ten odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyroki NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 4020/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w G. z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).

W niniejszej sprawie zatem organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca nie mogła uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność jej męża istnieje od 23 roku życia, a w chwili jej powstania mąż nie uczył się (edukację zakończył w 1984 r.).

Strona skarżąca zasadnie bowiem wskazuje, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienił sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, w ten sposób, że ocena spełniania przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być dokonywana z pominięciem kryterium czasu powstania niepełnosprawności. Organy dokonają zatem oceny wniosku skarżącej w celu stwierdzenia, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełniał dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, jeżeli osoby wymienione w tym przepisie w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W świetle powyższego, nieuprawnione i zarazem przedwczesne jest stwierdzenie organu drugiej instancji, że skarżąca nie posiada uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji też nie jest wykluczone zastosowane w niniejszej sprawie dyspozycji przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, zwłaszcza, że w dniu 7 marca 2019 r. skarżąca złożyła jednoznaczne oświadczenie, że "z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuję z prawa do zasiłku dla opiekuna". Ponadto można dodać, że w zaskarżonej decyzji, ani też w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, nie podniesiono wprost, że przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był również fakt pobierania przez skarżącą zasiłku opiekuńczego. Ograniczono się bowiem wyłącznie do przytoczenia wskazanego faktu oraz treści art. 17 ust. 5 u.ś.r., koncentrując się na argumentacji dotyczącej niespełnienia przez stronę skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy jako decydującej o odmowie przyznania świadczenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organy zobowiązane będą do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, w tym do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Uwzględnią także, że do wniosku skarżąca załączyła ww. oświadczenie, z którego wynika rezygnacja z pobierania mniej korzystnego dla strony zasiłku opiekuńczego. W przypadku uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - dla zapewnienia minimum bezpieczeństwa materialnego osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, których utrzymanie opiera się na świadczeniach należnych im od Państwa - nie ma przeszkód, aby w tej samej dacie i w powiązaniu z rozstrzygnięciem dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego, wydać rozstrzygnięcie o cofnięciu prawa strony do pobierania mniej korzystnego dla niej zasiłku opiekuńczego, zgodnie ze złożonym przez skarżącą oświadczeniem (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18).

Na zakończenie rozważań można dodać, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.