Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 870/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2006-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ Asesor WSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. B. i J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności wydanej w postępowania wznowieniowym decyzji o wymianie gruntów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. B. i J. B. solidarnie kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 870/05

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło w sprawie z wniosku M. i J. B. stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1963r. znak: [...] , dotyczącej wznowienia postępowania w sprawie wymiany gruntów we wsi P., zatwierdzonej decyzją Prezydium PRN z dnia [...] września 1961 r. znak: [...] oraz zatwierdzenia nowego projektu wymiany; w części dotyczącej poscaleniowych działek nr nr: 518/3, 518/4 i 518/5

Jako jej podstawę prawną wskazało art. 157 §1 i art. 158 § l w związku z art. 156 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) .

Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania administracyjnego w sprawie wynika, że M. i J. B. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa, Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Terenów Rolnych z dnia [...] grudnia 1963r. twierdząc, iż decyzja ta narusza przepisy dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, póz. 367), zmienionego ustawą z dnia 26 czerwca 1962r. (Dz. U. Nr 46, póz. 226). Zgodnie z tymi przepisami każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie (uczestnik wymiany) otrzymuje z tego obszaru grunty o równej wartości, w zamian za grunty dotychczas posiadane. Wnioskodawcy podnoszą, iż w czasie dokonywania wymiany nie otrzymali równej wartości gruntu

w stosunku do posiadanego przed wymianą, gdyż odcięto z ich areału 18 arów, podzielono na dwie działki ozn. nr 518/4 i 518/5, które otrzymali inni uczestnicy wymiany, a sami do chwili obecnej nie otrzymali nic. Obiecywano im wydzielenie dodatkowych działek ale później geodeta odmówił uwzględnienia żądań w tym przedmiocie. Dokonane kwestionowaną decyzją zmiany nie zostały naniesione w ewidencji gruntów i oni za działkę nr 518/4 płacą podatek gruntowy, a za działkę nr 518/5 płacili ten podatek do 2000 roku. Nie przypominają sobie, aby w P. dokonywana była wymiana gruntów w 1963 roku, w związku z czym uważają, iż wymiana ta była przeprowadzona bez ich wniosku, a o wydaniu decyzji w przedmiocie wymiany nie zostali powiadomieni.

W następstwie wniosku Starosta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r. Nr [...] a więc wcześniejszą odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzja z dnia [...] grudnia 1963r. wobec nie zachowania prawem przewidzianego terminu do złożenia wniosku.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2002r. Nr [...].

Po raz pierwszy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1963r. rozpoznawał Wojewoda, który decyzją z dnia [...] września 2002r. Nr [...] odmówił stwierdzenia jej nieważności. Decyzja ta w następstwie odwołania M. i J. B. została uchylona całości a postępowanie I instancji umorzone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002r. Nr [...], który uznał, że Wojewoda nie był właściwym do rozpatrzenia wniosku organem i wskazał jako organ właściwy Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Ten to organ po rozpatrzeniu wniosku i przeanalizowaniu akt ustalił, że Wydział Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzją z dnia [...] grudnia 1963r. znak: [...] postanowił wznowić postępowanie w sprawie wymiany gruntów we wsi P. pow. [...] zakończone decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] września 1961r. [...] w części dotyczącej projektu wydzielenia gruntów masy spadkowej po K. W., gruntów G. S. i sp., J. Z. oraz K. M. i sp. we wsi P.; Równocześnie orzekł o objęciu wymianą gruntu masy spadkowej po K. W. tj. działki nr 522, G. S. i sp. - działki nr 518/1, J. Z. - działki nr 523/1, K. M. i sp. - działki nr 520 i działki Skarbu Państwa nr 968 -o ogólnej powierzchni 6,7603 ha;. Decyzją tą organ zatwierdził projekt wymiany gruntów wg następującego obszaru: a/ dla masy spadkowej po K. W. działka nr 523/4 o pow. 0,0841 ha i działka 968/2 o pow. 0,0248ha,

b/ dla G. S. i sp. działka nr 518/3 o pow. l,9653ha,

c/ dla J. Z. działka nr 523/3 o pow. 2.9241 ha i działka nr 518/5 o pow.0,0772 ha,

d/ dla K. M. i sp. działka nr 518/4 o pow. 0,0958 ha,

e/ Skarb Państwa działka nr 963/1 o pow. 1,5890 ha (drogi publiczne).

W uzasadnieniu decyzji Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej podniósł, iż na skutek skargi I. P. w imieniu masy spadkowej po K. W. na niewłaściwe wydzielenie powierzchni gruntów w ramach czynności urządzenia wsi P. w 1960 r, w wyniku dochodzeń stwierdzono, że projekt wydzielenia obszaru gruntów w działce nr 522 nie nastąpił wg faktycznego stanu posiadania i użytkowania, przez co spadkobierczyni I. P. utraciła około 0,11 ha. W związku z powyższym organ postanowił w trybie wznowienia postępowania wymiany gruntów wsi P. orzec o uznaniu roszczeń skarżącej i wydzielić działkę gruntową wg obszarów użytkowania sprzed 1961 r. oraz wprowadzić odpowiednią poprawkę w operacie technicznym, przez co zaistniała potrzeba zmiany powierzchni sąsiednich działek.

Kolegium uznało, że J. B. jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Potwierdzeniem tego jest wpis w rejestrze klasyfikacyjno - pomiarowym sporządzonym w 1961r. podczas zakładania ewidencji gruntów, w którym działka nr 518/1 uwidoczniona została, jako współwłasność 4/5 cz. G. S. i 1/5 cz. B. J.

Sąd Rejonowy w [...], Wydział I Cywilny postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1990r. sygn. akt. [...] stwierdził, że J. B. syn A. i L. i M. B. córka S. i S. G. stali się z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 r. współwłaścicielami na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej udziału w 4/5 częściach w miejsce S. G. działek położonych we wsi P. oznaczonych jako dgr 518/7 o pow. 1,8720 ha i dgr 518/6 o pow. 0,0880ha. Działki te powstały z działki Nr 518/3. Postanowienie w tym przedmiocie zostało wydane po unieważnieniu aktu własności ziemi z dnia 31 marca 1978r. wydanego przez Naczelnika Gminy decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w części dotyczącej działki Nr 518/1.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, uregulowana w przepisach art. 156-160 Kodeksu postępowania administracyjnego, jest środkiem nadzwyczajnym, umożliwiającym wzruszenie decyzji ostatecznych. Środek ten stanowi wyjątek od zasady trwałości ostatecznych decyzji, określonej w art. 16 § l K.p.a. i może mieć zastosowanie tylko i wyłącznie wtedy, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych wart. 156 § l K.p.a. Według utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu, dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędne jest również wykazanie, że wada - i to wyjątkowo ciężka - musi tkwić w samej decyzji (a nie w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie). Zgodnie więc z art. 156 § l K.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, która;

1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6. w razie wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Wnioskodawcy nie sprecyzowali, który z punktów ma stanowić podstawę ich wniosku, tak więc z oczywistych względów wykluczyć należy wystąpienie w zaskarżonej decyzji wad określonych w pkt l i 3-7 przytoczonego wyżej przepisu.

Wyjaśnienia wymaga natomiast ewentualne wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 156 § l pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym stwierdza się nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem Kolegium nie można przyjąć, iż zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jej podstawę stanowią przepisy dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48 poz. 367) zmienionego ustawą z dnia 29 czerwca 1962r. (Dz. U. Nr 46, poz. 226). O braku podstawy prawnej można mówić tylko w przypadku, gdy w żadnym z obowiązujących w dniu wydania decyzji aktów prawnych o charakterze materialnym, nie istnieje przepis pozwalający regulować daną materię w drodze decyzji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 16 czerwca 1999r. III S.A. 5540/98).

Nie można też stwierdzić, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo. Stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny rażącego naruszenia prawa może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy ustalone zostanie, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa, a ponadto jej obowiązywanie wywołuje skutki niemożliwe do zaaprobowania w praworządnym państwie. W niniejszej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie naruszenie prawa miało miejsce.

Przedmiotowa decyzja wydana została zgodnie z przepisami wspomnianego dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. Podług jego art. 2 ust. l każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie (uczestnik wymiany) otrzymuje z tego obszaru grunty o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane.

W trakcie postępowania wymiennego przeprowadzonego w 1961 roku sporządzony został rejestr pomiarowo klasyfikacyjny po przebudowie, z którego wynika, iż pod pozycją rejestrową nr 120 wpisane były grunty posiadane przez G. S. s. J. i M. w 4/5 cz. i B. J. s. A. i L. w 1/5 cz. tj. działki nr nr 518/1 o pow. 2,1383 ha, 800 o pow. 0,7208 ha i 803 o pow. 0,4246 ha.

Następnie na podstawie zaskarżonej decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1963r. dokonano wydzielenia działek gruntowych wg obszarów użytkowania sprzed 1961 roku, czyli sprzed dokonanej wymiany. Dokonano podziału działki nr 518/1 na działki nr 518/3, 518/4 i 518/5 i rozdysponowano je pozostawiając G. i sp. działkę nr 518/3 o pow. 1,9653 ha, działkę nr 518/4 o pow. 0,0958 ha otrzymała K. M. i sp., natomiast działkę nr 518/5 o pow. 0,0772 ha otrzymał J. Z. Podnoszony przez skarżących zarzut: "...nie powiadomiono nas o wydaniu decyzji zakończenia wymiany..." nie może być rozpatrywany w niniejszym postępowaniu. Zarzut taki, jako wada postępowania, mógłby być rozpatrywany w trybie przepisów art. art. 145 - 151 kodeksu postępowania administracyjnego i być podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § l pkt 4) pod warunkiem, że podanie o wznowienie byłoby złożone w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § l i 2 w związku z art. 145 § l pkt 4 K.p.a.). W postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji brane są natomiast pod uwagę wady samej decyzji, a nie postępowania.

Należy zatem uznać, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1963r. w części dotyczącej działek nr 518/3, 518/4 i 518/5 położonych w P., nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Oznacza to, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 § l K.p.a.,

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli J. i M. B. ponawiając zarzuty wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji. Podkreślili , że jest ona niezrozumiała i sprzeczna z art. 2 ust. wspomnianego wcześniej dekretu. W Starostwie urzędnicy przyznają fakt ich pokrzywdzenia , jednak pokrzywdzenie to nie zostało im zrekompensowane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną nim decyzję.

W jej podstawie prawnej wskazano art. 138 §1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 §3 i 156 Kpa.

W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, że podziela stanowisko i poglądy wyrażone w decyzji zaskarżonej wnioskiem.

Dodatkowo podał, że wnioskodawcy zarzucają, iż decyzja Prezydium PRN wydana została z naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (Dz.U. Nr 48, póz. 367 ze zm.), gdyż w zamian za grunty o pow. 0,18 ha przyznane innym uczestnikom wymiany, nie otrzymali żadnej rekompensaty. W ocenie Kolegium w sprawie nie można się dopatrzyć naruszenia w sposób rażący przepisów powołanego wyżej dekretu (w szczególności rażącego naruszenia art. 2 ust. l tego dekretu, stanowiącego o prawie uczestników wymiany do otrzymania gruntów równej wartości w zamian za dotychczas posiadane). Zwrócić bowiem należy uwagę, że zaskarżona decyzja z 1963 r., wydana została w trybie wznowienia postępowania wymiennego przeprowadzonego w 1961 r. i doprowadziła w istocie do zaistnienia takiego stanu użytkowania gruntów przez osoby wymienione w zaskarżonej decyzji, jaki istniał przed wymianą. Spowodowane było to faktem, że jednemu z uczestników wymiany – W. K., niewłaściwie wydzielono powierzchnię gruntów w tracie prac wymiennych. Korekta wskazanego błędu, wymagała więc przywrócenia stanu pierwotnego użytkowania gruntów. Skoro zatem w wyniku wznowienia postępowania dokonanego zaskarżoną decyzją doszło do zmiany decyzji z 1961 r. zatwierdzającej projekt wymiany gruntów osób wymienionych w zaskarżonej decyzji, poprzez przywrócenie stanu użytkowania istniejącego przed wymianą - to nie można stwierdzić, że fakt przywrócenia stanu poprzedniego (sprzed wymiany dokonanej w 1961 r.) mógłby rażąco naruszać prawo. Tylko zaś naruszenie konkretnego przepisu prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji w sposób oczywisty i rażący (tj. w sposób niemożliwy do zaaprobowania w praworządnym państwie), mogłoby stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 156 § l pkt 2 K.p.a.). Przeciw stwierdzeniu, że w przedmiotowej sprawie mogło dojść do naruszenia prawa w sposób rażący przemawia także i taka okoliczność, że w chwili obecnej nie do zaakceptowania z punktu widzenia skutków społeczno-gospodarczych, jakie spowodował stan prawny ukształtowany zarówno decyzją zatwierdzającą projekt wymiany gruntów z 1961 r. jak i zaskarżoną decyzją z 1963 r., byłoby wzruszanie stanu własnościowego gruntów istniejącego od 1963 r. i odebranie spornych działek osobom, które ich własność uzyskały około czterdziestu lat temu.

Brak podstaw do stwierdzenia, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa (gdyż nie można uznać, że przywrócenie stanu władania gruntami istniejącego przed wymianą, jest nie do pogodzenia z zasadami praworządności), a także brak pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności wymienionych w art. 156 § l K.p.a. - stanowią o tym, że uzasadniona jest decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium PRN z dnia [...].12.1963 r.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Rzeszowie złożyli M. i J. B. zarzucając, że kwestionowana przez nich decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej jest krzywdząca a obecnie krzywdę wyrządzają im także Starostwo Powiatowe Wydział Geodezji oraz Sąd Rejonowy w [...].

W uzasadnieniu skargi ponowili zarzut, że kwestionowaną decyzją z roku 1963 odcięto z gruntu ich ojca dwie działki i przyznano je sąsiadom. W zamian za to nie otrzymali rekompensaty. Zmian wynikających z decyzji nie wprowadzono do ewidencji gruntów do 2002r. i do tego czasu opłacali za nie podatek gruntowy, choć działek tych nie użytkowali. Działki te wpisano w 2002r. w ewidencji gruntów na sąsiadów. Także Sąd Rejonowy w [...] odłączył te działki z ich księgi wieczystej i wpisał na rzecz sąsiadów. Jest to niesprawiedliwe i krzywdzące, bowiem pozbawia ich prawa własności. Domagają się zatem, by sprawę rozpoznać przy udziale biegłego geodety, bowiem dotychczas organy administracji i sąd ograniczały się do badania dokumentów, bez sprawdzenia stanu rzeczy w terenie. W piśmie uzupełniającym skargę pochodzącym z dnia 31 marca 2005r. ponowili jej zarzuty podkreślając , że kwestionowana decyzja nie była doręczona właścicielowi działki Nr 518/1 jak również zarzucili , że wielokrotnie interweniowali w sprawie w latach ubiegłych lecz ich starania były bezskuteczne. Z kolei w piśmie z dnia 15 kwietnia 2005r. skarżący stwierdzili, że w 1963 r., przyjechał do nich geodeta z Powiatowej Rady Narodowej i zawiadomił ich , że będzie wytyczał drogę dojazdową do gospodarstwa K. W. Drogę utworzono z grunt M. K. i Z. J. Następnie, aby im to zrekompensować zabrano ojcu skarżącej 10 arów i utworzono działkę Nr 518/4, którą przypisano M. K. oraz 8 arów gruntu , z którego utworzono działkę 518/5, która przypisano J. Z. Geodeta obiecał skarżącemu , że wytyczy dla nich rekompensatę za zabrane 18 arów gruntu. Na następny dzień spadł śnieg a potem była zima, która uniemożliwia pomiary. Na wiosnę skarżący udał się do geodety, ten jednak powiedział, że sprawa jest przedawniona , bo należało się zgłosić w terminie 14 dni. Skarżący nie użytkowali zabranego im gruntu, bo bali się sąsiadów , którzy grozili im zabiciem. Ponowili zarzuty o nie wpisaniu zmian wprowadzonych decyzją do ewidencji gruntów i opłacaniu za wspomniane działki podatków. Zarzucili , że kwestionowaną przez nich decyzję wydano , bo zięć K. był dyrektorem Banku Narodowego i członkiem egzekutywy KP PZPR. Do pisma dołączyli akt własności ziemi z dnia 31.03.1976r stwierdzający, ze stali się właścicielami miedzy innymi działki 518/1 zaświadczenie z dnia 18.09. 2000r. wydane przez Urząd Gminy

o posiadaniu miedzy innymi działki 518/4 i opłacaniu za nią podatku i przejściu działki 518/5 od 11.04. 2000r. na Z. J., decyzję z dnia [...] marca 1987r. wydaną przez Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego stwierdzająca nieważność wspomnianego wcześniej aktu własności a także pismo tegoż Dyrektora informujące o przekazaniu sprawy uwłaszczeniowej do Sądu Rejonowego, jak również szkic sytuacyjny z pomiaru działek do sprawy [...] z wniosku M. J. o zasiedzenie i kserokopie wyrysuj z mapy ewidencyjnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w zaskarżonej decyzji .

W polemice ze skargą zaznaczyło, że nadzwyczajny charakter postępowania o stwierdzenie nieważności wyklucza badanie sprawy w terenie, dotyczy ono bowiem wad prawnych decyzji w momencie jej wydania i nie może być utożsamiane z postępowaniem zwykłym.

W sprawie pisma procesowe złożyli także uczestnicy postępowania administracyjnego. Uczestnik Z. J. w piśmie z 26. 11. 2003r. wyjaśnił, ze zarzuty skarżacyh są nieprawdziwe, bowiem on w 1955r. zakupił z PFZ 3,04ha pola, które poza trzema miesiącami w 1963r. użytkował do 1999r. a potem przekazał je na rzecz synów. W 1963r. inżynier geodeta odciął z jego działki 8 arów dopisując ja do działki G. o Nr 518. Działkę tę powiększył dodatkowo odcinając z działki M. K. 10 arów i w ten sposób utworzył działkę nr 518/1. Z działki I. P. odciął natomiast 8 arów i dopisał do jego działki 523. Po trzech miesiącach I. P. zauważyła, że on zaorał jej pole i wniosła skargę do PRN. Został tam wezwany i przesłuchany a następnie kazano im wrócić do działek w starych granicach. Tak tez się stało i grudniu przyszła nowa decyzja. 11 marca 1965r. PBN przysłało im zawiadomienie o zamianie działek z możliwością odwołania się. Nikt z tego nie skorzystał bowiem było to zgodne z prawdą. Dopiero w 1968 skarżący J. B. doprowadził do zmiany wpisu w księgach wieczystych przy pomocy geodety gminy [...] i działki 518/5 i 518/4 zostały odłączone z jego księgi wieczystej i księgi wieczystej M. K., o czym ich nie powiadomiono. W związku z bezprawnym uwłaszczeniem się B. działką 518/1, która już nie istniała doszło do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczającej ich w części dotyczącej tej działki .

Z kolei uczestnik postępowania administracyjnego J. B. zarzucił, że Z. J. bezprawnie zagarnął z ich pola 10 arów podobnie jak K., która umarła 5 lat temu a zostało na nią pole przepisane przez Sąd w [...]. Teraz to pole maja mieć L.

W trakcie sporu sądowego na polu miał być geodeta ale J. i L. go wycofali. Uczestnik domaga się, by sąd administracyjny "dał geodetę" i zwrócił im pole.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone ( a do takich należy sprawa niniejsza ) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej ( §1). Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2 ).

Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr153, poz. 1270 ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( §1).

W postępowaniu przed tym sądem możliwe jest przeprowadzenie wyłącznie dowodu z dokumentu i to o ile nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 §3 P.p.s.a.)

Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że wydano ją, tak jak i decyzję ją poprzedzającą z naruszeniem przepisów postępowania , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obliguje do uwzględnienia skargi, choć z przyczyn, odmiennych , niż w niej podniesione.

Zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Kolegium o odmowie (po uprzednim wszczęciu na wniosek skarżących stosownego postępowania) stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1963r. znak: [...], dotyczącej wznowienia postępowania w sprawie wymiany gruntów we wsi P., zatwierdzonej decyzją Prezydium PRN z dnia [...] września 1961 r. znak: [...] oraz zatwierdzenia nowego projektu wymiany; w części dotyczącej poscaleniowych działek nr nr: 518/3, 518/4 i 518/5.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności opisanej decyzji z dnia [...] grudnia 1963r. ( zwanej dalej sporną decyzją) zarzucając, że z naruszeniem przepisów prawa nie otrzymali w czasie dokonywania wymiany gruntów, działek tej samej wartości, co grunt posiadany a zmniejszenie dotyczyło 10 arów gruntu , jak również zarzucili, iż postępowanie nią zakończone toczyło się bez ich udziału.

Wniosek strony w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i jego uzasadnienie nie są dla organu wiążące, co oznacza, że organ , który postępowanie w takiej sprawie wszczął winien urzędu zbadać, czy decyzja nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych w art. 156 §1 kpa. ( patrz: wyrok NSA z dnia 29.06. 1999r.IV SA 1889/97 publ. Zbiór orzecznictwa komputerowego "LEX" Nr 47887, z dnia 6.03.2003r I S.A. 2038/01 "LEX" Nr 121768). Przedmiotem postępowania rozpoznawczego prowadzonego w tym trybie jest bowiem ustalenie istnienia jednej z wad decyzji wymienionych w art. 156 §1 pkt 1-6 kpa lub też w przepisach szczególnych, do których odsyła art. 156 §1 pkt 7 kpa a także stwierdzenie, czy nie występują przesłanki negatywne wymienione w art. 156 §2 kpa ( upływ terminu w nim określonego ewentualnie nieodwracalności skutków prawnych).

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem w nowej sprawie. Po jego wszczęciu należy przeprowadzić postępowanie rozpoznawcze zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi postępowanie przed organem I instancji, tak jak w każdej sprawie indywidualnej prowadzonej przez organ administrujący, z tym , że celem tegoż postępowania jest ustalenie okoliczności wskazanych wyżej (wady decyzji i ewentualne wystąpienie przesłanek negatywnych stwierdzenia nieważności). Stanowisko to znajduje wsparcie w poglądach orzecznictwa patrz: np. wyrok z dnia 22.03 2002r. ISA 1130/00 "LEX" Nr 86241.

Oznacza to że organ orzekający w przedmiocie stwierdzenia nieważności związany jest między innymi przepisami art.. 7 i 77 §1 kpa ( zasada dążenia do prawdy obiektywnej i wymóg poprzedzenia decyzji wyczerpującym zebraniem i rozpatrzeniem całego materiału dowodowego). Ustalenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 §3).

Wymogom tym nie odpowiada decyzja zaskarżona i decyzja ją poprzedzające , ani postępowanie, w którym je wydano.

Z uzasadnienia decyzji zaskarżonej wynika bowiem, że organ , który ją wydał ograniczył się do oceny spornej decyzji wyłącznie w aspekcie wad wymienionych w art. 156 §1 pkt 2 kpa, podzielając tym samym pogląd wyrażony w decyzji ją poprzedzającej, że skoro wnioskodawcy nie sprecyzowali, który z punktów wymienionych w art. 156 kpa ma stanowić podstawę ich wniosku to " z oczywistych względów wykluczyć należy wystąpienie w decyzji wad określonych w pkt 1 i 3-7 przytoczonego wyżej przepisu".

Stwierdzając , że sporna decyzja nie narusza prawa w sposób rażący organ ustalenie to poczynił bez akt sprawy zakończonej tą decyzją , jak i decyzją, której dotyczyło wznowione nią postępowanie. Wprawdzie z pisma zalegającego w aktach Starostwa Powiatowego, w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej sporną decyzją ( k12) wynika , że akta te nie zachowały się (poza samą decyzją), jednak organ rozstrzygający w sprawie jej nieważności na okoliczność braku akt się nie powołał. Nie poczynił też żadnych własnych ustaleń w sprawie, co do ich braku. Nie podjął również żadnych czynności dowodowych dla ustalenia przebiegu postępowania zakończonego sporną decyzją przy wykorzystaniu możliwości przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Oceny spornej decyzji dokonał przy tym wyłącznie w aspekcie przepisów prawa materialnego ( art. 2 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 - Dz.U. z 1962 Nr 46 , poz. 226). Stwierdzając, że decyzja nie narusza tego przepisu, nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalenie to poczyniono, choć bez wątpienia jest to okoliczność sporna, bowiem skarżący twierdzą, że w następstwie tej decyzji otrzymali grunty niższej, niż posiadane przed wymianą wartości (zmniejszenie powierzchni gruntów posiadanych na obszarze poddanym wymianie) a ich przeciwnik Z. J. traktowany w sprawie, jako strona twierdzi, że w następstwie spornej decyzji powrócono do stanu posiadania sprzed wymiany. Tę ostatnią okoliczność zdaje się potwierdzać uzasadnienie spornej decyzji, jednak ustaleń w tym zakresie i ich oceny powinien dokonać organ orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności a nie Sąd.

Organ ustalając, że sporna decyzja nie narusza prawa w sposób rażący dopiero w decyzji zaskarżonej podniósł, że wydano ją w postępowaniu wznowieniowym. Z jej uzasadnienia nie wynika jednak, by rozważał , czy nie zostały naruszone przepisy regulujące wznowienie postępowania.

Wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym regulowaną w czasie wydawania spornej decyzji przepisami art. 127 do 134 kpa (Dz.U. z 1960r. Nr 30, poz. 168, zm. Dz.U. z 1962, Nr 33 , poz. 156)) określającymi podstawy wznowienia , tryb postępowania oraz rozstrzygnięcia, jakie winny zapaść w jego toku i wyniku. Zachowanie, bądź nie zachowanie tych przepisów ma wpływ na wadliwość decyzji, która może być oceniona , jako rażące naruszenie prawa ( patrz; np.wyrok NSA z 8.08. 2002r IV S.A. 2759/00 Mon. Praw. 2002/20/917). Aby jednak dokonać oceny , czy wady te mają charakter rażący niezbędne jest poczynienie w tym zakresie ustaleń, czego zaniechał organ w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji.

Tymczasem o rażącym naruszeniu prawa mówić można zarówno w przypadku naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, zwłaszcza, gdy chodzi o ciężkie naruszenia godzące w uprawnienia stron ( patrz: patrz; J. Borkowski – "Nieważność decyzji administracyjnej – Zachodnie Centrum Organizacji- Łodź - Zielona Gora 1997 str. 103-105, wyrok WSA III SA 2643/01 z 25. 11. 2002r. Przegl.Podat. 2003/9/50)

W obszernym uzasadnieniu decyzji zaskarżonej wiele uwagi poświęcono wyjaśnieniu pojęcia "rażącego naruszenia prawa", odwołując się między innymi do skutków społeczno- gospodarczych, jakie wywołała sporna decyzja w zakresie stanu własnościowego gruntu. Ta jednak kwestia - która w ocenie Sądu może mieć istotne znaczenie dla oceny stopnia naruszenia prawa - mogłaby być rozważana dopiero po wyjaśnieniu i ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości i zgodny ze standardami ustanowionymi w kpa , czy sporna decyzja narusza , czy też nie narusza prawo i dlaczego.

Zauważyć także wypadnie, że organ nie dochował należytej staranności przy ustaleniu kręgu stron postępowania, jako że z akt sprawy wynika, iż Z. J., który był stroną w postępowaniu zakończonym sporną decyzja najprawdopodobniej przekazał działkę , której decyzja dotyczy swemu synowi, co oznacza, że także on posiadałby interes prawny w ewentualnym rozstrzygnięciu kwestii jej nieważności. Zbadania natomiast wymagałby przymiot stron ( interes prawny) uczestników postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją A. i J. B.

Wymienione wyżej naruszenia przepisów postępowania (art. 7 i 77 §1 i 107 §3 w zw. z art. 156 kpa), czyniące zaskarżoną decyzję co najmniej przedwczesną, zostały uznane przez Sąd za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W postępowaniu ponownym należy poczynić starania dla odnalezienia akt sprawy zakończonej sporną decyzją , jak również zmienioną nią decyzją o wymianie gruntów, w przypadku ich nie odnalezienia przeprowadzić postępowanie , które pozwoli na poczynienie ustaleń , co do przebiegu postępowania wymiennego i postępowania wznowieniowego i jego stron oraz ich następców prawnych, dokonać w świetle zebranych i posiadanych już materiałów dowodowych oceny, czy sporna decyzja dotknięta jest, czy nie jest którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 §1 kpa i podjąć decyzję odpowiadającą poczynionym ustaleniom , której uzasadnienie winno odpowiadać wymogom art. 107 §3, również w kwestii wskazania dowodów na podstawie , których ustalenia te poczyniono.

Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o przepis art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił decyzją zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...].

O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 200 P.p.s.a.