Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 409/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], Wójt Gminy [...] (zwany dalej "Wójtem" lub "organem I instancji"), na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 2 i 3, art. 30 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), odmówił umorzenia w całości i kwotach należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, obciążających J. B..

Decyzję wydano po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem J. B. z dnia [...] października 2019 r., uzupełnionego pismem z dnia [...] listopada 2019 r. Wnioskodawca podał, że osiągnął wiek emerytalny, jednakże nie pobiera świadczenia emerytalnego z uwagi na trwające postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS). Ponadto, od lat poddaje się leczeniu tarczycy i nie może podjąć zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych, a jedynym jego dochodem jest zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie, przyznany bezterminowo. Do wniosku dołączył kserokopię decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, wypełnione "Oświadczenie o stanie rodzinny, majątku i dochodach oraz źródłach utrzymania", odpis wyroku Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt III RC [...], dotyczący ustania obowiązku alimentacyjnego wnioskodawcy wobec A. S.. Wnioskodawca wskazał, że jest niezdolny do pracy, bezdomny oraz samotnie gospodaruje.

W uzasadnieniu decyzji Wójt wyjaśnił, że w okresie od października 2008 r. do sierpnia 2013 r. wypłacano z funduszu alimentacyjnego zaliczkę alimentacyjną, a następnie świadczenie w zastępstwie za J. B.. W tym czasie nie był on w wieku emerytalnym, jak również nie miał zamiaru uregulować ciążących na nim zobowiązań, choćby w systemie ratalnym. Wpłaty na fundusz alimentacyjny były niewielkie. Organ wyjaśnił, że umorzenie należności na poczet funduszu alimentacyjnego z przyczyny pozostawania w niedostatku czyniłoby regulację o obowiązku zwrotu martwą. Tylko wyjątkowy charakter okoliczności faktycznych mógłby uzasadniać umorzenie. Za taką przesłankę można uznać wystąpienie czynników obiektywnych, uniemożliwiających wykonanie obowiązku, na które zobowiązany nie ma wpływu. Ponadto umorzenie należności oznacza konieczność ponoszenia przez państwo kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Zdaniem organu w przypadku wnioskodawcy wymienione wyjątkowe okoliczności nie wystąpiły.

W terminowo wniesionym odwołaniu J. B. (dalej określny jako "Skarżący") zakwestionował decyzję organu I instancji w całości, żądając jej uchylenia. Skarżący zarzucił Wójtowi:

1) oderwanie przedmiotowej sprawy od faktów rzeczowych;

2) brak spójności logicznej w uzasadnieniu;

3) odrzucenie (nieuwzględnienie) lub pomijanie wyjaśnień zgodnych z ustawami, udokumentowanymi zeznaniami wnioskodawcy, w tym ignorowanie wyroków sądowych, ściśle związanych ze sprawą;

4) powierzchowne przywoływanie przepisów i nieobiektywną interpretację ich treści.

Skarżący podniósł, że nie ustalono, jakie są kwoty należności i jakie są możliwości ich spłaty pomimo, że ustawodawca uregulował tę kwestię w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - w art. 30 pkt 2. Skarżący podkreślił, że Wójt pominął wnioski i ustalenia wypływające z treści złożonych przez niego dokumentów.

Uzasadniając przyczyny, dla których ciążące na nim należności powinny zostać umorzone, Skarżący podniósł, że jego sytuacja zdrowotna oraz rodzinna wskazuje na jej wyjątkowość, co uniemożliwia spłatę należności. Skarżący ponownie podniósł, że jest osobą bezdomną oraz trwale bezrobotną, schorowaną. Z uwagi na zbyt krótki staż pracy ZUS prawdopodobnie nie przyzna mu żadnego świadczenia emerytalnego, a tym samym również w przyszłości nie będzie w stanie spłaty jakichkolwiek zobowiązań.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło ustalenia poczynione przez organ I instancji w zakresie sytuacji życiowej Skarżącego, który jest w wieku emerytalnym, lecz emerytury nie pobiera. Aktualnie toczy się postępowanie w ZUS dotyczące obliczenia kapitału początkowego. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie, mieszka u znajomego, który ponosi koszty utrzymania lokalu. Na media wydaje [...] zł miesięcznie, na leczenie – [...] zł miesięcznie. Skarżący posiada zaległości alimentacyjne w kwocie [...]tys. zł, a jego zobowiązania wobec innych podmiotów opiewają na kwotę [...]tys. zł. Kolegium podkreśliło, że wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prowadzi do wniosku, że przedmiotem analizy okoliczności mających uzasadnić podstawę do umorzenia należności jest bieżąca sytuacja rodzinna i majątkowa zobowiązanego. Nie należy brać pod uwagę zdarzeń przeszłych, które miały lub mogły mieć wpływ na jego obecną sytuację. Organ wskazał ponadto, że w myśl art. 30 ust. 2 ww. ustawy, szczególnymi okolicznościami uzasadniającymi umorzenie należności byłyby czynniki obiektywne, na które zobowiązany nie ma wpływu. Ta przesłanka musi być interpretowana ściśle, na co wskazują liczne wyroki sądów administracyjnych. Podkreślono także, że decyzja wydawana w przedmiocie umorzenia albo odmowy umorzenia należności alimentacyjnych, jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem Kolegium sytuacja, w jakiej znajduje się Skarżący, nie wyczerpuje dyspozycji z art. 30 ust. 2 ustawy. Ponadto, skoro nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie można się zgodzić, że mimo wieku i stanu zdrowia nie może podjąć pracy, choćby lekkiej.

Kończąc Kolegium podniosło, że wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego wobec syna nie generuje nowych zaległości z tego tytułu względem funduszu alimentacyjnego. Wobec ciążącego na rodzicach obowiązku utrzymywania dzieci, zastępcze wypłacanie alimentów przez władze publiczne nie zwalnia z obowiązku uregulowania tych należności.

J. B. wywiódł skargę na wyżej opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w toku postępowania odwoławczego naruszono zasady postępowania administracyjnego – art. 7- 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."). Kolegium, poprzez nieuwzględnienie załączników do odwołania, naruszyło również przepisy art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący ponownie podniósł, że jest osobą bezdomną, samotnie gospodarującą, niezdolną do pracy z uwagi na stan zdrowia. Sytuacja ta nie ulegnie zmianie, na co wskazuje jego wiek, zatem organy powinny przyjąć, że spełnia kryteria do umorzenia powstałych zaległości alimentacyjnych. Skarżący podniósł, że Sąd Rejonowy w [...] uznał jego niewypłacalność i w związku z tym zwolnił go z dalszej alimentacji, na co wskazuje sentencja wyroku. Podobnie orzekły Sąd Rejonowy w [...] oraz Sąd Okręgowy w [...] – stwierdzając jego niewypłacalność w postępowaniu upadłościowym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Do pisma procesowego z dnia [...] listopada 2020 r. Skarżący załączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego [...], Wydział Gospodarczy z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt XGU [...]/8, o ogłoszeniu jego upadłości jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (k. nr [...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zmianami) na posiedzeniu niejawnym w składzie 3-osobowym.

Przechodząc dalej wyjaśnić należy, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania jej z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325., dalej p.p.s.a.). Sąd administracyjny uchyla akt administracyjny, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), względnie naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, bowiem w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], którą organ ten odmówił umorzenia obciążających skarżącego J. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 554 ze zm., aktualnie tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 880), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy).

Z powołanego przepisu wynika, że: po pierwsze - decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, po drugie - umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń jest wyjątkiem od zasady zwrotu takiego świadczenia, po trzecie - przesłanką obligatoryjną zastosowania instytucji umorzenia jest wystąpienie po stronie wnioskodawcy "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Zatem wynik postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń zależy od tego, czy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Przy czym wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki w każdym przypadku wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być więc badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy (i jego rodziny) jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Rozpoznając wniosek o umorzenie należności organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy - rozumianą jako sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny, czy zdolność podjęcia zatrudnienia. Przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, znaczenie mają również przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia (por. wyrok NSA z 16 lutego 2017 r. o sygn. akt I OSK 1863/15 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Skoro ustawodawca wskazał, że organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych nienależnie świadczeń, to pozostawił organowi uznanie co do wyboru prawnych możliwości rozstrzygnięcia. Jak wskazano wyżej, wydanie decyzji musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza również, co wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu i to nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku - z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia.

Wyjaśnić nadto należy, że decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W celu wydania prawidłowego orzeczenia o charakterze uznaniowym organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny, ocenić zgromadzony materiał oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu rozpatrujące sprawę organy administracji wywiązały się z wyżej wymienionych obowiązków.

W rozpoznawanej sprawie Skarżący wywodzi, że jego sytuacja życiowa, zdrowotna oraz materialna jest wyjątkowo trudna i nie rokuje takich zmian w przyszłości, które pozwoliłyby mu spłacić należności powstałe w wyniku wieloletniego uchylania się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w latach 2008 – 2013, w wyniku czego powstały należności alimentacyjne w wysokości 128 tys. zł. Skarżący wskazuje ponadto na inne ciążące na nim obciążenia, których wysokość jest jeszcze wyższa.

Odnosząc się do powyższej argumentacji w pierwszej kolejności należy mieć na uwadze treść art. 72 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zmianami, zwanej dalej "Konstytucją RP"), który stanowi o ochronie praw dziecka. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Obowiązek sprawowania opieki spoczywa na rodzicach dziecka. Przez opiekę należy rozumieć także jego utrzymanie. W sytuacji, w której rodzic nie chce lub nie może zapewnić tej opieki, zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP, władze publiczne mają obowiązek udzielić dzieciom tejże opieki i pomocy. Jednocześnie należy zaznaczyć, że władze publiczne w wykonywaniu tego obowiązku nie mogą zastępować rodziców.

Ponadto należy mieć na uwadze, że w preambule do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca wyraźnie podkreśla, że dobro dziecka jest w myśl tej ustawy wartością najwyższą, co uzasadnia pomoc państwa w jego utrzymaniu. Ponadto, ustawodawca nie zwalnia rodzica – zobowiązanego alimentacyjnie z obowiązku utrzymywania dziecka, pomimo czasowego zastąpienia go przez organy państwa. Ustawodawca uznaje, że: "wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, (...)." Postulat ustawodawcy w zakresie egzekwowania odpowiedzialności zobowiązanego alimentacyjnie jest środkiem do podtrzymywania obowiązku sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica, który tej opieki nie dostarcza w sposób należyty.

Tak ujęte uzasadnienie aksjologiczne stanowi podstawę dla przyjęcia regulacji z art. 27 i następnych wymienionej powyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Racjonalny prawodawca przewidział także, że mogą zaistnieć okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych. Ustawodawca czyni to, jednakże ma na względzie przyjęte założenie, jakim jest uczestniczenie rodzica – zobowiązanego alimentacyjnie – w opiece nad dzieckiem.

W realiach rozpatrywanej sprawy nie sposób uznać, aby zaskarżona decyzja miała charakter dowolny. Kolegium jasno wyartykułowało, co może uzasadniać umorzenie należności alimentacyjnych. Podkreślono, iż w świetle regulacji konstytucyjnych oraz przyjętego założenia zawartego w preambule ww. ustawy, nie można stosować wykładni rozszerzającej w przedmiocie zastosowania art. 30 ust. 2 (zob. wyrok NSA z dnia 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 418/20, https://cbois.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanie decyzji w reżimie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych wymaga uwzględnienia słusznego interesu strony jak i interesu społecznego (wyrok NSA z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt I OSK 370/20, CBOSA). Kolegium należycie wyważyło oba interesy, podkreślając, że państwo, a w zasadzie podatnicy, przejmują na siebie obowiązek utrzymywania dziecka zobowiązanego. Umorzenie tych należności bezpowrotnie przesądza o tym, że środki pochodzące z należności publicznoprawnych zostały spożytkowane na utrzymanie dziecka, wobec którego prawne obowiązki zobowiązanego do alimentacji nie były należycie realizowane. Te zaś środki nigdy nie zostaną zwrócone.

Skarżący konsekwentnie podnosił, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, jest osobę bezdomną, niezdolną do pracy z uwagi na wiek oraz stan zdrowia. Wskazywał także na prawdopodobny brak świadczenia emerytalnego z uwagi na zbyt mały staż pracy. Należy zatem wskazać, że Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który stwierdzałby niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet lekkiej, z uwagi na jego stan zdrowia, zatem twierdzenie o niemożności podjęcia pracy jest gołosłowne. Nie można także uznać za wiarygodne twierdzenia, że Skarżący nie będzie miał możliwości poprawienia swojej sytuacji majątkowej, bowiem postępowanie przed ZUS nie było zakończone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a przyjmowanie założenia o braku przyznania takiego świadczenia jest przedwczesne i nieuprawnione. Uzyskanie świadczenia emerytalnego będzie mogło w przyszłości stanowić podstawę do choćby częściowego regulowania należności alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 324/19, CBOSA). Zatem do czasu, gdy Skarżący nie uzyska ostatecznej i prawomocnej decyzji/wyroku w przedmiocie odmowy przyznania emerytury/renty z ZUS, rozpatrujące sprawę organy administracji mogą w tym zakresie argumentować, że skoro istnieje potencjalna możliwość przyznania Skarżącemu świadczeń emerytalnych/rentowych, to jego sytuacja materialna może z tej przyczyny ulec poprawie.

Ponadto należy zauważyć, że sytuacja dłużnika alimentacyjnego, taka jak Skarżącego, z zasady jest trudna, jednakże nie należy jej kwalifikować jako sytuację wyczerpującą dyspozycję z art. 30 ust. 2 ww. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 311/19, CBOSA). Trudności, które uprawniałyby do umorzenia należności, muszą być bowiem wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości (por. wyroki NSA z 09 listopada 2012 r. o sygn. akt I OSK 507/12 oraz z 16 lutego 2017 r. o sygn. akt I OSK 1863/15 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki charakter trudności Skarżącego w rozpatrywanej sprawie nie został wykazany. Organy, opierając się na informacjach udzielonych przez Skarżącego, uzasadniły swoją ocenę, iż sytuacja Skarżącego nie jest na tyle trudna i nie rokująca nadziei na poprawę, aby uzasadniała już teraz umorzenie należności zgodnie z wnioskiem. W ocenie Sądu nie można zatem zrzucić organom dowolności rozstrzygnięcia.

Skarżący wielokrotnie podkreślał, że jego sytuacja jest spowodowana między innymi problemami z prawem, nieudanymi przedsięwzięciami biznesowymi, a także chorobą. W opinii Sądu dowody przedstawione przez Skarżącego wskazują, że sytuacja, w jakiej się znalazł, nie ma charakteru nadzwyczajnego, nagłego, oraz że na stan ten Skarżący nie miał wpływu. Organ II instancji zasadnie podnosił, że sytuacja Skarżącego musi być spowodowana przez czynniki obiektywne, czyli takie, których zajście nie jest w żaden sposób uzależnione od jego woli. Dopiero zdarzenie nagłe, które diametralnie zmienia sytuację zobowiązanego alimentacyjnie, może stanowić przesłankę do rozważenia zasadności umorzenia należności alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, CBOSA).

W opinii Sądu odbywanie kary pozbawienia wolności, brak orzeczenia o niezdolności do pracy, brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ogłoszenie upadłości, nie są rezultatem zdarzeń, na które Skarżący nie miał żadnego wpływu. Każde z tych zajść jest konsekwencją określonego postępowania Skarżącego w przeszłości. To z kolei przesądza o braku charakteru nadzwyczajnego w odniesieniu do sytuacji Skarżącego, a należy mieć na uwadze, że tylko okoliczności, które są nadzwyczajne, mogą stanowić przesłankę do umorzenia należności alimentacyjnych.

Należy podkreślić, iż ustalenia organu dotyczące sytuacji życiowej wnioskodawcy organy oparły na danych przekazanych przez wnioskodawcę. Pismem z [...] października 2019 r. wezwano skarżącego do wyjaśnienia stwierdzonych rozbieżności w złożonych wcześniej oświadczeniach, przedłożenia dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy, dokumentów potwierdzających toczące się postępowania upadłościowe. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący pismem z dnia [...] listopada 2019 r. przesłał wyjaśnienia, załączając wyłącznie decyzję o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] października 2017 r. Zebrany w ten sposób materiał dowodowy został omówiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Żadnego znaczenia dla rozpatrzenia sprawy nie miał natomiast dokument załączony do odwołania, na podstawie którego Skarżący wywodzi, że nie jest ojcem dziecka, na które zostały od niego zasądzone alimenty. W tym zakresie zauważyć należy, że jak wynika z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt III RC [...], obowiązek alimentacyjny Skarżącego wobec A. S., ostatnio ustalony wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2007 r., ustał z dniem [...] czerwca 2018 r. Tym samym wypłata wierzycielowi alimentacyjnemu spornych kwot miała oparcie w dokumentach, których prawidłowości Skarżący w stosownym trybie i czasie nie podważył. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniło, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko któremu egzekucja okazała się bezskuteczna. Skoro za Skarżącego zostały wypłacone z budżetu Państwa świadczenia alimentacyjne, Skarżący co do zasady powinien je spłacić. Natomiast instytucja umorzenia tych należności ma charakter wyjątkowy, co wyżej Sąd omówił.

Odnosząc się do zarzutu, iż organy administracji publicznej nie wskazały kwoty należności alimentacyjnych, których dotyczył wniosek Skarżącego, należy uznać, że rozstrzygając o odmowie umorzenia należności organy administracji miały o tych kwotach wiedzę. Skarżący w treści swojego wniosku o umorzenie podał, że z tytułu zaległych alimentów i kosztów egzekucji ma zadłużenie w wysokości [...] zł, podał również numery spraw prowadzonych w tym przedmiocie przez organ I instancji oraz numer akt komorniczych. O wielkości tych kwot stanowi również uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Podsumowując, Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że nie doszło do naruszenia prawa przez organy administracji publicznej. Nie naruszono art. 7 k.p.a., bowiem w postępowaniu administracyjnym rozpoznano wszelkie okoliczności sprawy, które miały istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. W wyniku rozpoznania zgormadzonego materiału dowodowego, organy wyważyły skonfrontowane interesy i dokonały oceny na rzecz tego, że umorzenie należności alimentacyjnych będzie w opozycji do wartości leżących u podstaw ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W toku sprawy nie było zagadnienia, którego interpretacja dostarczałaby wątpliwości nie dających się usunąć, co tym samym skłaniało do zastosowania art. 7a k.p.a. Postępowanie administracyjne zostało przy tym przeprowadzone w sposób, w jaki Skarżący miał możliwość pełnego uczestnictwa. Organy w prawidłowy sposób dokonały ustaleń okoliczności faktycznych i prawnych dokonując prawidłowej wykładni oraz subsumpcji. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, umorzenie należności alimentacyjnych jest możliwe, gdy okoliczności, w których znajduje się dłużnik alimentacyjny są nadzwyczajne, czyli takie, których zajścia nie da się przewidzieć. Ustalenia poczynione w toku postępowania administracyjnego dowodzą natomiast, że sytuacja, w jakiej znalazł się Skarżący, jest w znacznej mierze efektem jego postępowania. Trzeba przy tym mieć na uwadze, iż środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia należności wypłaconych w zastępstwie zobowiązanego, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych.

Mając na względzie powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że podniesione w skardze zarzuty nie są zasadne. Sąd nie znalazł także innych podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji.

Końcowo należy zauważyć, że odmowa umorzenia należności alimentacyjnych nie zamyka Skarżącemu drogi do ubiegania się o uzyskanie ulgi z art. 30 ust. 2 ww. ustawy, w tym w postaci umorzenia całości należności. W opinii Sądu wobec treści postanowienia SR w [...] z dnia [...] października 2020 r. o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, Skarżący może ponownie złożyć wniosek o tak szerokim zakresie. Jest to bowiem nowa okoliczność, co do wagi której powinien wypowiedzieć się organ I instancji. Sąd nie miał natomiast podstaw, aby wypowiedzieć się w tym zakresie wiążąco. Ponadto Skarżący może (równolegle) wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności w części lub o rozłożenie na raty, o czym został przez Kolegium pouczony w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.