Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2945/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 368 ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2020 poz 75
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego M. M. kwotę 200 (dwieście )złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2945/21

Uzasadnienie

M. M. (zwany dalej też "skarżącym", "zdającym") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę z [...] września 2021 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja Egzaminacyjna II Stopnia" lub "organ odwoławczy"), która po rozpatrzeniu odwołania zdającego, utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] czerwca 2021r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w G. ustalającą negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 75) – dalej jako "u.r.p.", "ustawa o radcach prawnych" w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn zm.) – dalej jako "k.p.a.".

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w G. (dalej jako "Komisja") uchwałą nr [...] z 16 czerwca 2021r. stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia ww. uchwały wynika, że z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego otrzymał ocenę niedostateczną, z zakresu prawa administracyjnego otrzymał ocenę dobrą oraz z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę bardzo dobrą.

Powołując się na treść art. 366 u.r.p., który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od w/w uchwały zdający wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i stwierdzenie uzyskania przez niego pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego. Zarzucił:

naruszenie art 364 ust. 1 u.r.p. poprzez błędne przyjęcie, że zdający rozwiązując zadanie z części trzeciej egzaminu radcowskiego nie wykazał przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sporządzona przez niego umowa była umową ważną i prawnie skuteczną oraz zawierała wszelkie i niezbędne elementy, a także zabezpieczała interesy obydwu stron, co daje pełne podstawy do stwierdzenia, że zdający jest przygotowany do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, l

naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez dokonanie oceny pracy zdającego z części trzeciej w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględniania wszystkich kryteriów ocen i przeniesienie punktu ciężkości oceny pracy z ważności umow/y i skutków, jakie wywołałaby ona w obrocie gospodarczym, na formalnoprawną poprawność użytych w niej zwrotów, jak również błędne przyjęcie, że umowa nie zawiera regulacji dotyczącej waloryzacji kaucji, a także, że zdający niewłaściwie określił reprezentację spółki oraz nadanie tym kryteriom przeważającego znaczenia dla oceny pracy zdającego, bez racjonalnej oceny całości pracy pod kątem zawartych w niej pozytywnych, elementów, co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem, że praca zdającego z prawa gospodarczego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji, gdy zasługiwała co najmniej na ocenę dostateczną.

M.in. nie zgodził się z oceną Egzaminatorów zadania z prawa gospodarczego, że "nie rozumie zasad zawierania umów pomiędzy spółką, a członkiem zarządu spółki, myli role organów", bowiem znał i rozumiał treść art. 210 k.s.h., prawidłowo wyłączył zarząd z procesu zawierania umowy, do której stanęli członkowie rady nadzorczej. Odnosząc się do kwestii związanych z nazewnictwem umowy i określeniem jej jako "urnowy dzierżawy" wskazał, iż był to wyłącznie błąd językowy i również nie wpływał na moc prawną i skuteczność przygotowanego projektu umowy. W istocie bowiem sporządzona umowa opisywała stosunek prawny najmu i nie korzystała z jakichkolwiek instytucji typowych dla umowy dzierżawy. Zaprzeczył, by w umowie nie uregulowano waloryzacji kaucji, skoro przewiduje ją paragraf 6 umowy. Sprawdzający nie nadali właściwej wagi pozytywnym elementom i nie uwzględnili ich w ocenie pracy w sposób zgodny z art. 365 ust. 2 u.r.p. Mankamenty pracy w postaci błędnego zapisu komparycji i nazewnictwa umowy nie wpływają na jej ważność i skuteczność. Natomiast prawidłowo zawiera ona postanowienia dotyczące okresu, na jaki została zawarta, terminu zapłaty czynszu zuwzględnieniem wystawienia faktury VAT z obowiązkiem zapłaty odsetek za opóźnienie, rozliczenia opłat za media, obowiązku uiszczenia kaucji i jej zwrotu, rozliczenia nakładów, możliwości wypowiedzenia umowy przez obie strony z zachowaniem okresu wypowiedzenia, oznaczenie terminu zwrotu nieruchomości wraz z sankcją w wypadku naruszenia tego zakazu. Zdający podnosił, że umowa zawiera wszystkie niezbędne dla stron regulacje i przewiduje wszystkie przewidziane w zadaniu elementy, zabezpiecza interesy obu stron. Wystawienie oceny niedostatecznej oznacza przeniesienie punktu ciężkości oceny z materialnej zawartości umowy i skutków prawnych, jakie wywołałaby ona w obrocie gospodarczym, na formalnoprawne opisanie stron w komparycji umowy oraz stosowane nazewnictwo. Jego zdaniem, przygotowany projekt umowy był ważny, skuteczny, chronił interesy reprezentowanej strony, zatem stwierdzone mankamenty formalne pracy, wpływając na stopniowanie oceny, nie mogą stanowić o otrzymaniu oceny niedostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną uchwałą utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Powołała się na podstawę prawną rozpatrywania odwołań wynikającą z art. 368 ust. 9 w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. i procedurę odwoławczą, która na mocy art. 368 ust. 14 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP upoważniła Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała na odpowiednio stosowane, na mocy art. 368 ust. 12 u.r.p. oraz przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dotyczy to m.in. postępowania odwoławczego, które jest postępowaniem szczególnym, a jego zakres strona określa w odwołaniu. Jest to szczególne postępowanie odwoławcze, mające na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Odnośnie kwestii kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego organ odwoławczy wskazał, że dokonał oceny w świetle kryteriów art. 36 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia ustaliła, że opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego egzaminatorzy ocenili jednolicie na oceny niedostateczne i powołała w stanie faktycznym obie oceny. Odwołując się do przesłanek z art. 365 ust. 2 u.r.p., w konfrontacji z ocenami zadania przez każdego z egzaminatorów, uwzględniającą aspekty pozytywne i negatywne Komisja Egzaminacyjna II stopnia, uustosunkowując się do argumentów zdającego, ponownie oceniła zadanie egzaminacyjne. Stwierdziła, że pod umową zaprojektowaną przez zdającego podpisali się wszyscy członkowie rady nadzorczej, to jednak duże wątpliwości musi budzić określenie wskazanego w umowie źródła umocowania tego organu. W treści komparycji umowy zdający wyraźnie wskazał, że spółka reprezentowana przez zarząd uprawniła radę nadzorczą do zawarcia umowy, tymczasem umocowanie rady nadzorczej wynika z mocy samego prawa i nie potrzebuje ona żadnego umocowania ze strony zarządu. Są to zapisy nieprawidłowe i mogą budzić wątpliwości co do prawidłowości reprezentacji spółki.

Nie podzielił zarzutów odwołania dotyczących rodzaju sporządzonej umowy. Treść zadania egzaminacyjnego wskazywała na umowę najmu, to jest oddanie nieruchomości do używania za umówiony czynsz, bez pobierania pożytków za umówiony czynsz. Nie podzielił argumentacji zdającego, że tak skonstruowana umowa jest wynikiem błędu językowego, skoro zdający przez całą jej treść posługuje się nomenklaturą dotyczącą umowy dzierżawy. Istotnie, rodzaj umowy będzie oceniany według jej treści nie nomenklatury, co jednak ni może stanowić usprawiedliwienia dla zdającego, który decydując się na umowę dzierżawy nie zawarł w treści - istotnego dla tej umowy - zapisu o pobieraniu pożytków (art. 693 § 1 k.c.). Organ odwoławczy ocenił, że słusznie egzaminatorzy zauważyli brak dostatecznego opanowania przepisów k.c. w zakresie umiejętności identyfikowania umów, w tym określenia różnic pomiędzy umową najmu a umową dzierżawy. Poza tym określenie skutków tak sporządzonej umowy wymaga jej wykładni poprzez jej treść i ustalenia, ze w istocie jest to umowa najmu, a nie wbrew jej określeniu umowa dzierżawy, co nie powinno mieć miejsca przy umowie sporządzanej przez profesjonalistę.

Organ odwoławczy częściowo zgodził się z argumentacją zdającego i przyznał zamieszczenie w umowie kwestii waloryzacji kaucji i jej zwrotu, a regulacje w tym zakresie znajdują się w § 6 projektu. Nie zgodził się z uwagą, że w umowie nie zabezpieczono interesu najemcy w przypadku braku zwrotu kaucji w terminie poprzez obowiązek zapłaty odsetek. Ocenił natomiast, że waloryzacja według publikowanego przez Prezesa GUS wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, za rok poprzedni - jest niekorzystna. Ocenił, że w umowie nie zabezpieczono także interesu najemcy w przypadku braku zwrotu kaucji w terminie poprzez obowiązek zapłaty odsetek.

Poza opisanymi już uchybieniami, do których odniósł się zdający, egzaminatorzy wskazali jeszcze na inne błędy, które Komisja Odwoławcza podziela, a to: 1) brak wskazania wyraźnych przyczyn rozwiązania umowy za wypowiedzeniem, co niewątpliwie negatywnie wpływa na trwałość zawartej umowy,

2) przyjęcie, iż w przypadku nieterminowego zwrotu nieruchomości spółka będzie płacić obok kary umownej również czynsz, pomimo braku już umowy wiążącej strony, 3) brak dodatkowego zabezpieczenia interesów stron w zakresie ochrony ich danych osobowych.

Ocenił jako bezzasadne zarzuty zdającego dotyczące naruszenia powołanych w odwołaniu przepisów ustawy o radcach prawnych w zakresie nieprawidłowej oceny pracy, jej dowolności, wybiórczości, bez uwzględnienia jej pozytywnych aspektów i przyjęciem zbyt rygorystycznych kryteriów oceny pracy.

Egzaminatorzy w swoich ocenach wskazali nie tylko na popełnione przez zdającego błędy, ale również szczegółowo wskazali, które elementy pracy zostały prawidłowo wykonane. Również w zakresie skutków, które może wywołać umowa, wbrew opinii zdającego nie można ich ocenić pozywanie albowiem błędnie jest określona w jej treści reprezentacja.

Zdaniem organu, suma popełnionych błędów i ich waga świadczy o braku przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, część bowiem uchybień - dotyczących określenia w umowie uprawnień do reprezentacji, rodzaju sporządzonej umowy i ma charakter błędów istotnych. Ponadto praca ma minimalistyczny charakter i nie zawiera dodatkowych elementów, które mogłyby wzbogacić jej walory, a tym samym zrównoważyć popełnione błędy.

Na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zdający wniósł skargę do tut. Sądu, w której zarzucił

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

naruszenie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący, rozwiązując zadanie z części trzeciej (prawo gospodarcze) egzaminu radcowskiego nie wykazał przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sporządzona przez niego umowa była umową ważną i prawnie skuteczną oraz zawierała wszelkie niezbędne elementy, a także zabezpieczała interesy obydwu stron, co daje pełne podstawy do stwierdzenia, że Skarżący jest przygotowany w sposób wystarczający do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu zaufania publicznego, tj. zawodu radcy prawnego,

naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie oceny pracy Skarżącego z części trzeciej (prawo gospodarcze) w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględniania wszystkich kryteriów ocen i przeniesienie punktu ciężkości oceny pracy z ważności umowy i skutków, jakie wywołałaby ona w obrocie gospodarczym, na formalnoprawną poprawność użytych w niej zwrotów, jak również błędne przyjęcie, że Skarżący niewłaściwie określił reprezentacje spółki oraz nadanie tym kryteriom przeważającego znaczenia dla oceny pracy Skarżącego, bez racjonalnej oceny całości pracy pod kątem zawartej w niej pozytywnych elementów, co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem, że praca Skarżącego z prawa gospodarczego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy zasługiwała co najmniej na ocenę dostateczną.

c) naruszenie art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen stwierdzone, w umowie uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej i pozwalały na stopniowanie oceny w ramach skali ocen przewidzianej przez ustawodawcę,

2) inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

naruszenie art. 7, art. 8 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § i art. 140 k.p.a., ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez dokonanie oceny sporządzonej pracy z części trzeciej egzaminu radcowskiego, tj. prawa gospodarczego, w sposób dowolny i wybiórczy, w tym przede wszystkim poprzez przyjęcie przez organ II instancji za organem I instancji niewłaściwych i dowolnych kryteriów oceny i nadanie tym kryteriom przeważającego znaczenia dla oceny pracy Skarżącego, bez racjonalnej oceny całości pracy pod kątem zawartej niej pozytywnych elementów oraz brak wszechstronnej i obiektywnej oceny pracy i niewyczerpujące rozpatrzenie zgromadzonego materiału dowodowego, jak również nienależyte odniesienie się do zarzutów Skarżącego co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem że praca Skarżącego z prawa gospodarczego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy zasługiwała co najmniej na ocenę dostateczną,

art. 138 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i utrzymanie w mocy uchwały Komisji I Stopnia ustalającej, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego podczas gdy gruntowna analiza sporządzonej przez skarżącego umowy (zadania z prawa gospodarczego), poparta rozważaniami w zakresie wagi popełnionych błędów, uzasadniać winna zmianę decyzji Komisji I Stopnia i przyznanie oceny pozytywnej z tej części egzaminu. 1

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi, rozwinął podniesione zarzuty.

Odpowiadając na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił i zważył, co następuje:

Skarga znajduje uzasadnione podstawy.

W świetle kryteriów art. 36 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego; zaś oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Po pierwsze: Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie ustaliła w istocie stanu faktycznego w części odnoszącej się do zakresu zadania egzaminacyjnego wymaganego z prawa gospodarczego, w odniesieniu do poleceń egzaminacyjnych, którymi zdający był związany.

Po drugie, ocena egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. Negatywna ocena z prawa gospodarczego, miała wpływ na negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały niektóre pojedyncze błędy zdającego miały mniejsze znaczenie dla oceny pracy, ale już ich suma i waga świadczyła o braku przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Jednakże poddanie analizie uzasadnienia zaskarżonej uchwały powoduje, w przypadku pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, że nie sposób określić w jakim stopniu - uwzględniając ustawową skalę ocen - zaproponowane rozwiązanie zadania eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Oczywiste jest, że sporządzenie przez radcę prawnego umowy zawierającej wadę powodującą nieważność tej umowy ze względu na wadliwie przyjętą reprezentację strony, czyni całą umowę bezwartościową dla stron - mimo nawet jej dalszych prawidłowych zapisów, ale przede wszystkim podważa profesjonalizm autora. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Komisja Odwoławcza nie określiła w jakim zakresie "zapisy nieprawidłowe" wpływają na obniżenie oceny. Natomiast nieprecyzyjna i poza kontrolą legalności jest ocena organu odwoławczego, że zapisy te "mogą budzić wątpliwości co do prawidłowości reprezentacji spółki". Zdaniem Sądu, takie określenie nie spełnia konkretnego kryterium oceny w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p. Tzn. nie wskazuje, czy i w jakim zakresie ma wpływ na poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego i czy zabezpiecza interes strony. Skoro Komisja odwoławcza nie stwierdza, by z tego powodu uznała nieważność umowy, to ocena tego błędu winna odwoływać się stopnia obniżenia oceny. Albo określenia wagi uchybienia w sposób opisowy, czego nie czyni (czy jest kluczowa, czy istotna, czy też mniejszej wagi), albo określenia, o jaki stopień – w ustawowej skali ocen - obniża ocenę (czy o jeden stopień, czy ułamek stopnia), czego także nie czyni. Tymczasem brak określa wagi wskazanego błędu na całość zadania z prawa gospodarczego w sposób opisowy czy matematyczny – uniemożliwia ocenę wagi tego błędu na ocenę zadania z prawa gospodarczego.

Użyte w uzasadnieniu uchwały określenie, że zapisy te "mogą budzić wątpliwości co do prawidłowości reprezentacji spółki" nie określa w żadnym stopniu wpływu tego zdania na całość oceny z prawa gospodarczego. Tymczasem w każdym przypadku ocena jej walorów i mankamentów pracy egzaminacyjnej wymagała wypowiedzenia się egzaminatorów, czy dane rozwiązanie zadania jest elementem stanu faktycznego zadania i spełnia, bądź nie, oczekiwania klienta, który zleca jej sporządzenie, a więc czy umowa jest zgodna z prawem i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez osobę zdającą egzamin.

Tymczasem, mimo niewątpliwego błędu w określeniu źródła umocowania rady nadzorczej do reprezentowania spółki, mimo jego pochodzenia z ustawy – dla skuteczności tego umocowania nie są potrzebne zabiegi konwalidujące ważność umowy, ponieważ jest ona ważna. Stopień naruszenia art. 210 § 1 k.s.h. i wpływ na obniżenie oceny w tym zakresie nie został przez Egzaminatorów określony, a niewątpliwie należało mieć na uwadze, że reprezentowanie spółki przez radę nadzorczą w sytuacji zawierania umowy przez spółkę z jej członkiem zarządu (prezesem) świadczyło o dostrzeżeniu przez zdającego istoty problemu uniemożliwiającego reprezentację spółki przez jej zarząd.

Po trzecie, podobnie jak wyżej - organ nie określił także znaczenia - dla obniżenia oceny całościowej wagi uchybienia, jakie wynikało ze sporządzenia umowy dzierżawy (zamiast umowy najmu nieruchomości). Owszem, organ nie potraktował tego błędu jako błędu językowego, ale nie sprecyzował opisowo wagi ww. uchybienia i nie wskazał także, o ile obniżył ocenę z powodu tej wady - w przyjętej z ustawy skali ocen. Nie określił także wagi tego mankamentu.

Także brak usprawiedliwienia dla zdającego, iż w treści umowy posługuje się nomenklaturą dotyczącą umowy dzierżawy, gdy rodzaj umowy będzie oceniany według jej treści a nie nomenklatury, a tymczasem sporządzona umowa dzierżawy nie zawierała w treści istotnego dla tej umowy zapisu o pobieraniu pożytków (art. 693 § 1 k.c.) i ta okoliczność także nie została oceniona na skali ocen, w jakim zakresie wpłynęła na obniżenie oceny.

Brak określenia podniesionych kryteriów oceny, w sytuacji, gdy art. 364 ust. 10 pkt 1 u.r.p. przewiduje, że oceny pozytywne są cztery:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

Ocena negatywna - niedostateczna (2) jest jedna, zatem Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem ww. skali ocen:

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie można zgodzić się, że praca egzaminacyjna, aby mogła zasłużyć na ocenę pozytywną musi spełniać wszystkie kryteria opisane w art. 365 u.r.p. w najwyższym stopniu. Przy takim założeniu praca która np. pomija choćby jeden mało istotny element składający się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów musiałaby być oceniana negatywnie, nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zatem stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na całościową ocenę jego pracy, również przy uwzględnieniu poprawnych elementów pracy egzaminacyjnej. (wyrok z dnia 13 lipca 2021 r II GSK 1376/18, LEX nr 3207206).

Brak powyższego powoduje, że zaskarżona uchwała nie poddaje się kontroli.

Wprawdzie przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen, to kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. II GSK 108/12, LEX nr 1337074).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Komisja odwoławcza, powołując się na art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych i ustaloną w tym przepisie skalę ocen przewidzianą dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego - oceni, mając na względzie art. 153 p.p.s.a., czy określone w tej normie spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie projektu przedmiotowej umowy, należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego umowy – zarówno pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dlatego też oceni pod tym kątem poszczególne uchybienia, które powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen.

Zdaniem Sądu, ustalona w art. 364 ust. 10 u.r.p. skala ocen, przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego sprawia, iż przy ocenie egzaminu z prawa gospodarczego należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przeze zdającego umowy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Skoro sporządzona umowa - co do zasady – jest prawidłowa i skuteczna, a przede wszystkim zbieżna z interesem strony, w której imieniu ją sporządzono, to uzasadnienie Komisji odwoławczej organu administracji winno w sposób precyzyjny przedstawić - dlaczego - w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego - umowa ta w żaden sposób nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną.

Z powyższych przyczyn Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa procesowego: w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Polega ono na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego – i w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego – sporządzona umowa w żaden sposób nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną. Organ nie dokonał bowiem obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając projekt apelacji.

Tym samym organ, rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania w wysokości 200 złotych Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a w związku z § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – w zakresie zwrotu skarżącemu wpisu sądowego.