Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1029/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia
Powołane przepisy: article: Art. 24  ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2021 r. znak [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia: "za okres od 1 listopada 2020 r.", II. zasądza na rzecz skarżącej E. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 maja 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 24 ust. 2, ust.4 art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu na posiedzeniach niejawnych w dniach 8 marca 2021 r., 30 kwietnia 2021 r. oraz 12 maja 2021 r. odwołania E. S. od decyzji z dnia [...] 2020 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na Z. S. orzekło: uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że: a) przyznaje E. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. S.: – za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., w kwocie 1 830,00 zł miesięcznie – wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (Dz. Urz. RP M.P. z 2019 r. poz. 1067); – za okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (Dz. Urz. RP M.P. z 2020 r. poz. 1031); – na okres od 1 stycznia 2022 r. do bezterminowo w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji kasacyjnej organu odwoławczego, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, orzekł o odmowie przyznania E. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 wnioskowanego na Z. S. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż Z. S. jest osobą niepełnosprawną, leczy się na wiele schorzeń, które utrudniają samodzielne codzienne funkcjonowanie i generują wysokie koszty leczenia – cierpi na Chorobę Parkinsona ma częste zawroty głowy i drżenia ciała przez co ma trudności z utrzymaniem równowagi i potrzebuje pomocy przy poruszaniu się. Zdarzały się epizody, że chciała samodzielnie wstać i przejść się kawałek i upadała, w związku z tym nie może pozostawać bez opieki. Ponadto ma problemy z pamięcią i słuchem. Z powodu trudności z odżywianiem konieczne jest stosowanie specjalnej diety oraz regularne, stałe pory posiłków, jak i przyjmowania lekarstw. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, liczne schorzenia utrudniające samodzielne funkcjonowanie, napadowe stany lękowe wymaga ona stałej i całodobowej opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Fakt sprawowanej opieki przez wnioskodawczynię został potwierdzony przez osobę wymagającą opieki, tj. Z. S. Wnioskodawczyni pomaga mamie we wszystkich czynnościach, pilnuje regularności zażywania lekarstw, przyjmowania posiłków, kontroli lekarskich, pomaga w poruszaniu, czynnościach higienicznych. Ponadto gdy mama jej nie widzi w pobliżu wpada w histerię, jest bardzo zdenerwowana przez co drżenie ciała nasila się. Jak wynika z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych oraz oświadczeń, osoby zobowiązane do alimentacji tj. rodzeństwo wnioskodawczyni z uwagi na pracę zawodową, odległe miejsce zamieszkania lub stan zdrowia nie są w stanie pomóc jej w codziennej opiece nad matką wobec tego wnioskodawczym jest jedyną osobą, która może zajmować się na co dzień matką i nie jest w stanie z tego względu podjąć jakiejkolwiek pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z posiadanych dokumentów wynika, iż Z. S. posiada orzeczenie z dnia 10 marca 1998 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od roku 1997. Biorąc pod uwagę fakt, iż niepełnosprawność Z. S. powstała po 18. roku życia, nie zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Działając na skutek odwołania E. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję reformatoryjną z dnia 12 maja 2021 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest więc z jednej strony od spełnienia szeregu przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy oraz z drugiej strony od niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 5 tego przepisu. W dniu 23 marca 2020 r. E. S., złożyła w organie pomocowym wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mamą Z. S. (ur. [...] 1930r.), która orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 października 2018 r. została trwale uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zaś data powstania niepełnosprawności to 1997 rok. Treść wskazanego orzeczenia stanowiła ponownie – w ocenie organu pomocowego – podstawę do odmowy przyznania świadczenia przez pomocowy z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że powołany przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W istniejącym stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, z punktu widzenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy odwołująca się jako wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. A zatem okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. Z. S. powstała w wieku 67 lat, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

Kontynuując argumentację organ odwoławczy zauważył, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym między innymi z przeprowadzonego w dniu 3 września 2020 r. przez Dyplomowanego Pracownika Socjalnego GOPS wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przez córkę E. S., synów S. S., S. S., K. S., a także oświadczenia Z. S. (osoby wymagającej opieki) – wynika, że Z. S. jest wdową, mieszka razem z córką E. S. jej mężem i dwójką dzieci, które są w wieku szkolnym. Rodzina mieszka w terenie górzystym, odległym i trudno dostępnym, szczególnie w okresie zimowym, co jest dużym utrudnieniem dla funkcjonowania rodziny. W niewielkim domu zlokalizowanym obok mieszka obecnie również siostra wnioskodawczym M. P., która jest osobą ubezwłasnowolnioną, a wnioskodawczym jest jej opiekunem prawnym. Osoba wymagająca opieki – Z. S. choruje na nadciśnienie, serce, reumatyzm, Chorobę Parkinsona (trudności z postawieniem diagnozy – stwierdzono samoistne drżenia ciała), przewlekłe problemy żołądkowe – przepuklina żołądkowo przełykowa, problemy urologiczne, słaby słuch i wzrok, stan przed cukrzycowy oraz inne dolegliwości wieku podeszłego, demencję. Ma duże zawroty głowy, jest roztrzęsiona, ma silne drżenia całego ciała i trudności z utrzymaniem równowagi, po upadku ma częściowo niewładną rękę, wymaga podtrzymywania przy poruszaniu się. Od września 2019 stan zdrowia Z. S. znacznie się pogorszył, przebywała kilkakrotnie w szpitalu (wrzesień, listopad, grudzień, luty) z powodu stanów zapalnych żołądka, dwunastnicy oraz innych licznych dolegliwości. Ma trudności z odżywianiem, wymaga stosowania specjalnej diety bogatej w błonnik, regularnych posiłków oraz spożywania dużej ilości napojów. Jest to trudne ze względu na chorobę, niechęć i brak apetytu. Zdarza się, że odmawia przyjmowania pokarmów i picia, jej stan zdrowia jest zmienny, są dni, że nie wstaje z łóżka, jest bardzo osłabiona, rozdrażniona, płaczliwa i uparta. Ponadto Z. S. ma duże lęki, bardzo się denerwuje, wpada w histerię jak nie widzi córki w pobliżu, drżenia wtedy bardzo się nasilają, nie może pozostawać sama w domu bez opieki nawet na kilka godzin dziennie. Stan zdrowia Z. S. uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, wymaga ona stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem wymaga opieki, pielęgnacji i pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Opiekę tę i wszystkie czynności związane z prowadzeniem domu oraz opieką medyczną zabezpiecza córka E. S. W przedstawionym wyżej stanie faktycznym organ pomocowy nie miał również wątpliwości co do tego, że wnioskodawczym faktycznie sprawuje stałą opiekę nad matką, a rozmiar tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto organ ustalił, że pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji nie są w stanie sprawować nad matką całodobowej opieki. Jak wynika z wniosków pracownika socjalnego zasadne jest, aby E. S. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matką Z. S.

W niniejszej sprawie wniosek E. S. z dnia 17 marca 2020 r. o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. S. wpłynął do organu pomocowego w dniu 23 marca 2020 r. Wnioskując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczym złożyła w dniu 17 marca 2020 r. pisemne oświadczenie, iż z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją Nr [...]. Jednakże jak wynika z akt sprawy decyzja o specjalnym zasiłku opiekuńczym nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Na podstawie decyzji Nr [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy w dniu [...] 2019 r. strona była uprawniona i pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mamą Z. S. przyznany na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Organ odwoławczy zaznaczył w tym kontekście, że nie posiadał narzędzi prawnych do wyeliminowania z obrotu decyzji organu pierwszoinstancyjnego o przyznaniu odwołującej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a w konsekwencji nie może odwołującej przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym odwołująca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto w dniu 27 listopada 2020 r. Kierownik GOPS, działając z upoważnienia Wójta Gminy, postanowieniem nr [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie wniosku E. S. z dnia 24 sierpnia 2020 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2020/2021. Od dnia 1 listopada 2020 r. do nadal odwołująca nie pobiera specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że w związku z faktem, iż – jak wynika ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji organu I instancji – jedyną przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była kwestia wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – jako wadliwą – należało uchylić w całości i orzec o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w sprawie E. S. nie zachodziły przesłanki negatywne, które wykluczałyby jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i organ nie kwestionuje faktu sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką Z. S., jak i tego, że pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji na jej rzecz nie są w stanie opieki tej podjąć – należało przyznać E. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 listopada 2020 r. do bezterminowo.

Pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. E. S. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2021 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie E. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej w części – w zakresie określonym sentencji wyroku.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 1-2a ustawy) Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Spór w niniejszej sprawie nie dotyczy zatem samej zasadności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz daty początkowej, od której świadczenie to powinno przysługiwać. Organ odwoławczy uznał, że – wobec posiadania przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego – świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tyle od momentu złożenia wniosku tudzież zadeklarowania wyboru tego świadczenia, ile od momentu uchylenia decyzji przyznającej wspomniany zasiłek i wstrzymania jego wypłaty. Sąd stanowiska organu w tej mierze nie podzielił.

W ocenie Sądu, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnieść swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2021 r., III SA/Kr 511/21, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie skarżąca już w piśmie z dnia 17 marca 2020 r. złożyła oświadczenie o woli rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uznanie zatem, że skarżąca spełnia pozytywne przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego winno skutkować przyznaniem jej tegoż świadczenia zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 ustawy – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

"Ugruntowane już orzecznictwo wskazuje wiele rozwiązań dla eliminacji kumulacji roszczeń, tak, aby osoba uprawniona pobrała należne jej świadczenie w pełnej wysokości. (...) Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżący pobierał zasiłek dla opiekuna, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez zrekompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku" (powołany wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 października 2021 r.; zob. też np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2021 r., III SA/Kr 727/21, CBOSA). Tezę tę można odnieść także do sytuacji, gdy chodzi o zbieg uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z uprawnieniem do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu w sprawie organ obowiązany będzie określić datę początkową przyznanego świadczenia z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.