Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SAB/Lu 11/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 139 § 3 i art. 140 § 1, art. 243,
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 149
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2013 r. sprawy ze skargi E. H. T. E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie [...] I. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku E. H. T. E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o wznowienie postępowania w podatku od nieruchomości za 2009 r. – w terminie 30 dni; II. stwierdza, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz E. H. T. E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

W dniu 30 grudnia 2011 r. pełnomocnik A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. M. (dalej skarżąca), złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r. Jako podstawę wznowienia wskazał art. 240 § 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), natomiast z treści uzasadnienia wynika, że podstawą wznowienia jest ujawnienie nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji a nieznanych organowi.

Pismem z dnia 24 stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze poinformowało skarżącą, że złożony przez nią wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...], z uwagi na zawisłość sprawy ze skargi na tą samą decyzję przed sądem administracyjnym, zostanie rozpoznany po prawomocnym zakończeniu postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt I SA/Lu 523/11.

Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 216, art. 139 § 3 i art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej przedłużyło termin załatwienia sprawy wskazując jednocześnie, że sprawa zostanie załatwiona w terminie 30 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie I SA/Lu 523/11. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie wskazało na okoliczność prowadzenia postępowania sądowo administracyjnego w sprawie ze skargi na objętą wnioskiem o wznowienie decyzję i związany z tym, brak akt administracyjnych, uniemożliwiający wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wznowienia postępowania.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do merytorycznego załatwienia sprawy, oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Pełnomocnik zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pozostając w bezczynności co do wniosku skarżącej o wznowienie postępowania narusza przepisy art. 4 ust. 1, art. 11 ust. 7, art. 11 ust. 9 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220 poz. 1447 ze zm.), oraz art. 125 § 1, art. 139 § 1, art. 140 § 1 i § 2. art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej. poprzez rażące naruszenie terminów załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej argumentował, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej "Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przejmuje zdolność prawną wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą." Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 7 tej ustawy "termin rozpatrzenia wniosku może zostać przedłużony dodatkowo tylko jeden raz. Przedłużenie nie może przekroczyć dwóch miesięcy'', natomiast art. 11 ust. 9 stanowi, że "jeżeli organ nie rozpatrzy wniosku w terminie uznaje się, że wydał rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem przedsiębiorcy, chyba, że przepis ustaw odrębnych ze względu na nadrzędny interes publiczny stanowi inaczej".

Podkreślił, że w art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej wprowadzono określone przedziały czasowe załatwienia sprawy - nie dłużej niż miesiąc, bądź nie później niż w ciągu 2 miesięcy. W tym kontekście pełnomocnik, za niedopuszczalny uznał sposób przedłużenia terminu przyjęty w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], który nie konkretyzuje dokładnej daty przedłużenia postępowania.

Odwołując się do przewidzianej w art. 125 Ordynacji podatkowej zasady szybkości i prostoty postępowania, pełnomocnik wskazał na wynikający z niej obowiązek podejmowania przez organy podatkowe działań wnikliwie i szybko, przy zastosowaniu najprostszych, przewidzianych na danym etapie postępowania, środków.

Pełnomocnik zwrócił również uwagę na specyfikę postępowania wznowieniowego. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że organ podatkowy przed wszczęciem postępowania w sprawie wznowienia postępowania obowiązany jest rozpatrzeć dopuszczalność wznowienia postępowania, poprzez zbadanie czy wskazana została przesłanka określona w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, i czy został zachowany termin do wniesienia żądania wznowienia postępowania określony w art. 241 § 2 Ordynacji podatkowej. Jest to etap wstępny, w którym nie bada się istnienia przesłanki wznowienia postępowania.

Uwzględniając powyższe pełnomocnik podkreślił, że mimo upływu czasu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zamknęło jeszcze nawet etapu wstępnego postępowania czy to przez wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania czy też decyzji o odmowie jego wznowienia. Sytuacja taka wywołała dla skarżącej ujemne skutki w postaci bezpodstawnie wyegzekwowanego podatku od nieruchomości.

Dodał, że zgodnie z przyjętą w Ordynacji podatkowej zasadą sygnalizacji opóźnienia, strona powinna być zawiadomiona przez organ o niezałatwieniu sprawy w terminie, a pracownik organu winny takiej sytuacji podlega odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej, a także cywilnoprawnej i karnej. Zawiadomienie o niezałatwieniu sprawy w terminie organ podatkowy winien skierować do strony niezwłocznie, już z chwilą pojawienia się jakiejkolwiek przeszkody w kontynuowaniu postępowania, bez oczekiwania do czasu upływu terminu załatwienia sprawy, to jednoznacznie przyjmuje się, że winno być wydane w tym przedmiocie postanowienie (art. 216 § 2 Ordynacji podatkowej).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację odnoszącą się do braku możliwości rozpatrzenia sprawy ze względu na brak akt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga w sprawie niniejszej jest uzasadniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. w rozpoznaniu wniosku skarżącej o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r.

Tytułem wstępu należy wskazać, że w orzecznictwie sądowo administracyjnym ukształtował się pogląd, według którego bezczynność zachodzi wówczas, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął odpowiedniej czynności. Dla zwolnienia się z zarzutu bezczynności nie jest zatem wystarczające ustalenie, że podjęto działanie, ale jego efektem musi być stosowny akt lub czynność odpowiadająca żądaniu strony, znajdujące oparcie w podstawie prawnej do określonego zachowania się organu. Oczywiste jest, że rozważając kwestię wznowienia postępowania organ musi dysponować aktami sprawy. Jednak stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, według którego brak akt sprawy wyklucza pozostawanie w bezczynności nie może być uznane za poprawne (por. II SAB/Lu 105/13 dostępne w CBOSA). Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wielokrotnie zwracał uwagę, że okoliczności zwalniające organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności muszą mieć charakter prawny, proceduralny, a nie faktyczny. Odnosząc się natomiast do kwestii braku akt sprawy jako przesłanki usprawiedliwiającej bezczynność organu Sąd konsekwentnie stał na stanowisku, że ich związany np. z przesłaniem ich do sądu, nie stanowi przyczyny niezależnej od organu, uniemożliwiającej mu załatwienie sprawy. Jest to bowiem przeszkoda usuwalna; w takiej sytuacji organ powinien wystąpić do sądu z wnioskiem o czasowe wypożyczenie akt administracyjnych w celu niezwłocznego rozpatrzenia sprawy lub też o skopiowanie tychże akt (zob. np. wyroki NSA z dnia: 19 stycznia 2011 r., I OSK 1503/10, CBOSA; 26 maja 1999 r., III SAB 83/98, POP 2000/4/108).

Wielokrotnie podkreślano także, że to do zadań organu należy zapewnienie sobie albo samych akt, albo ich kopii w sytuacji konieczności przekazania akt sprawy innemu organowi. Bierna oczekiwanie na ich zwrot jest zatem bezczynnością (tak w postanowieniu z dnia 20 marca 2013r. II OSK 552/13 i wyroku z dnia 9 listopada 2007r. I OSK 1533/06, por. także w wyrokach WSA w Warszawie 21 listopada 2006r. I SAB/Wa 146/06 i 17 listopada 2006 I SAB/Wa 119/06 wszystkie opubl. w CBOSA).

Wydając rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej należy również odnieść się do kwestii związanej z relacją postępowania sądowo administracyjnego i postępowania wznowieniowego zainicjowanego wnioskiem skarżącej.

Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania może być wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony (art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej). Jego wszczęcie poprzedza sprawdzenie przez organ, czy wznowienie postępowania jest dopuszczalne. Pozytywne przesłanki dopuszczalności to zakończenie sprawy decyzją ostateczną lub postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (art. 240 § 1 i art. 219 Ordynacji podatkowej), zachowanie terminu do jego wszczęcia (art. 241 § 2 Ordynacji podatkowej) i w przypadku złożenia żądania pochodzenie tego żądania od strony lub jej następcy prawnego, posiadających zdolność do czynności prawnych (art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej), a także – w przypadku zgłoszenia żądania przez stronę – wskazanie jednej z ustawowych podstaw wznowienia. A contrario niedopuszczalne zatem jest wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia, gdy:

- brak jest przedmiotu postępowania (żądanie wznowienia nie dotyczy postępowania zakończonego decyzją czy postanowieniem, na które służy zażalenie lub postępowania, które nie stało zakończone decyzją ostateczną lub postanowieniem, na które przysługuje zażalenie),

- żądanie nie pochodzi od strony lub jej następcy prawnego albo osoby te nie mają zdolności do czynności prawnych,

- w przypadku żądania opartego na podstawie wskazanej w art. 240 pkt 4 lub pkt 8- zostało ono zgłoszone po upływie terminów wskazanych odpowiednio w art. 241 § 2 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki Ordynacja podatkowa. Komentarz –Wrocław 2006 ,s. 883).

Gdy zachodzą przesłanki pozytywne, właściwy organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. W sytuacji, gdy występuje choć jedna z przesłanek negatywnych, organ, gdy działa z urzędu, po prostu nie wydaje postanowienia o wznowieniu postępowania. W przypadku, gdy żądanie wznowienia postępowania złożyła strona odmowa jego wznowienia następuje w drodze decyzji (art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej). Decyzja ta kończy przy tym pierwszy etap postępowania - badanie dopuszczalności wznowienia (nazywany postępowaniem wznowieniowym tak B. Gruszczyński [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek – Ordynacja podatkowa. Komentarz - Warszawa 2004,s.622). Nie przesądza ona o istnieniu przesłanek wznowienia. Te bada się dopiero w drugim etapie postępowania- po jego wznowieniu.

Z przepisów Ordynacji podatkowej nie można zatem wyprowadzić istnienia przesłanki negatywnej do wznowienia postępowania zawisłości sprawy sądowoadministracyjnej, dotyczącej tej samej decyzji ostatecznej, która miałaby być weryfikowana w nadzwyczajnym postępowaniu. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 września 2007 r. I SA/Łd 744/07, oraz WSA w Poznaniu z dnia 24 listopada 2010 r. III SA/Po 421/10 opubl. w CBOSA)

W świetle powyższych stwierdzeń uznać należy, że nie załatwienie przez organ podatkowy sprawy w sposób przewidziany w powołanym wyżej art. 243 Ordynacji podatkowej w terminie przewidzianym w art. 139 tej ustawy, należy uznać za pozostawanie organu w bezczynności.

Oceniając całokształt okoliczności sprawy przyjąć jednak należy, że nie ma uzasadnionych podstaw do uznania zaistniałej bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O takim charakterze bezczynności można mówić wówczas, gdy organ nie podejmuje czynności w całkowicie nieuzasadniony sposób, postępuje oczywiście wbrew i z lekceważeniem obowiązujących przepisów. Powyższych cech nie można jednak przypisać Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, spółka została bowiem poinformowana o przyczynie nierozpatrzenia wniosku w terminie w trybie art. 140 Ordynacji podatkowej (pismo z dnia 24 stycznia 2012 r.) i poinformowana o terminie załatwienia sprawy w trybie art. 139 § 3 i art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej (postanowienie z dnia 21 lutego 2013 r.). Jakkolwiek czynności te były w świetle przedstawionej wyżej argumentacji dotyczącej braku akt sprawy jako przyczyny bezczynności wadliwe, to jednak ich podjęcie nakazuje wykluczyć istnienie w sprawie niniejszej kwalifikowanej formy bezczynności organu.

Za niezasadne należy przy tym uznać zarzuty odnoszące się do sposobu określenia terminu zakończenia postępowania. Wbrew przedstawionej argumentacji brak jest bowiem w przepisach Ordynacji podatkowej ścisłych kryteriów wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy, (pod warunkiem, że następuje to z poszanowaniem zasad wyrażonych w art. 125 i 139 Ordynacji podatkowej). Tym samym za dopuszczalne uznać należy, w sytuacji rzeczywistej zależności zakończenia postępowania w sprawie od wydania innego rozstrzygnięcia jak ma to miejsce np. w przypadku zawieszenia postępowania podatkowego i oczekiwania na orzeczenie sądu lub decyzję innego organu administracyjnego, wyznaczenie terminu nie w sposób ścisły, lecz w odniesieniu do ustania przyczyny zawieszenia postępowaniu. (por. P. Pietrasz w: C. Kosikowski, L. Etel Ordynacja podatkowa Komentarz wydanie 5 LEX)

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Termin zakreślony w pkt I wyroku należy ustalić z uwzględnieniem regulacji zawartej w art.286 § 1 i 2 powołanej wyżej ustawy, z której wynika, że termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi, zaś akta zwraca organowi sąd I instancji, gdy postępowanie w sprawie zostanie prawomocnie zakończone.

Rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania znajduje uzasadnienie w art. 200 i art.205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.