Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2553/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 36
journal: Dz.U. 2015 poz 507
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. na rzecz skarżącej M. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. P. (dalej też jako "skarżąca" lub "zdająca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2016 r. (dalej też jako "Komisja II stopnia" lub "Komisja Odwoławcza") z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą utrzymano w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w P. w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.) – dalej też jako "urp" w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.), dalej też jako k.p.a.).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w P. (dalej jako: "Komisja Egzaminacyjna") uchwałą nr nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016r. stwierdziła, że M. P., córka Z. i K. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę bardzo dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

Powołując się na treść art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego to skarżąca uzyskał ocenę negatywną, dotyczyło sporządzenia, przy uwzględnieniu założeń tego zadania przez Zdającego, występującego jako radca prawny E. K., świadczący pomoc prawną na rzecz "B." S.A. z siedzibą w B. i J. B., umowy sprzedaży przez spółkę "B." sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz spółki "B." S.A. z siedzibą w B. oraz na rzecz J. B., samochodu ciężarowego marki [...], o numerze identyfikacyjnym pojazdu [...], rok produkcji 2015, w udziałach odpowiednio w wysokości ¾ i ¼ . W stanie faktycznym autorzy zadania wskazali szczegółowe dane ww. podmiotów umowy i dane podmiotu trzeciego.

M.in. podali, że sprzedawca "B." sp. z o.o. z siedzibą w B. z kapitałem zakładowym 200 000 zł posiada dwóch wspólników, z których jeden – J. B. (będący drugim kupującym) - jest jedynym członkiem zarządu tej spółki (zarząd jednoosobowy), a umowa nie określa sposobu reprezentacji przez zarząd.

Pierwszy kupujący B. S.A. z siedziba w B. z kapitałem zakładowym 200 000 zł posiada dwuosobowy zarząd (wymieniony z nazwisk), przy czym statut nie określa sposobu reprezentacji na zewnatrz.

Podmiot trzeci: wydzierżawiający ww. przedmiot umowy samochód ciężarowy - "S." sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w S. Komplementariuszem w tej spółce jest "S." sp. z o.o. z siedzibą w M. Autorzy zadania podali nazwiska dwuosobowego składu zarządu tej spółki i wskazali, że umowa spółki nie określa sposobu reprezentacji przez zarząd. Wskazali też nazwiska dwóch komandytariuszy "S." sp. z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w S..

Zadanie przedstawiało Zdającemu także założenia, że kupujący uiszczą w dniu zawarcia umowy 40% ceny, zaś pozostałą należność w ratach w ciągu 2 lat; sprzedająca zażądała zabezpieczenia, by własność pojazdu przeszła na kupujących dopiero po całkowitym uiszczeniu ceny, na co kupujący wyrazili zgodę.

Założenia zadania przewidywały przeniesienie posiadania przedmiotu umowy do dnia 30 czerwca 2016r.

Stan faktyczny zadania określał przedmiot umowy, czyli ww. samochód ciężarowy o wartości 800 000 zł, ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego, będący w dacie umowy sprzedaży przedmiotem dzierżawy na okres 2 lat od 1 sierpnia 2015r., w której zastrzeżono dla spółki "S." prawo pierwokupu.

Wymogi zadania egzaminacyjnego wskazane przez autorów wskazywały, że:

Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści w taki sposób, aby na jej podstawie można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

W umowie należy powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogą one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

Umowa może zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie może w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należy wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej. zgodnie z założeniami zadania.

Pracę Zdającej z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów, ale ich oceny nie były jednolite, bowiem jeden z nich ocenił pracę na ocenę dostateczną, a drugi na niedostateczną,.

Pierwszy z egzaminatorów ocenił pracę na ocenę dostateczną. Uznał, że poprawnie zastosowano art. 210 k.s.h. w zakresie podjęcia uchwały przez Zgromadzenie Wspólników spółki "B." sp. z o.o. w kwestii powołania pełnomocnika do reprezentowania spółki w umowie z członkiem zarządu, powołano art. 230 k.s.h. w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy, natomiast zarząd spółki "B." sp. z o.o. nie ustanowił prawidłowo pełnomocnika do zawarcia umowy ze spółką "B." S.A.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator wskazał, że zastosowano przepisy: art. 210, 230 k.s.h., art. 350, 535, 589 , 483, 492 k.c.

Oceniając poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazał, że umowa zawarta została pod warunkiem, że uprawniony prawa pierwokupu nie wykona. Cena przyjęta niezgodnie z warunkami zadania (jest 600.000zł, a winno być 800.000zł), poprawnie przyjęto proporcjonalne rozłożenie ceny sprzedaży zgodnie z wartością nabywanych udziałów, przy czym nie określono konsekwencji dla drugiego z kupujących, w sytuacji, gdy jeden z kupujących nie wywiązuje się ze zobowiązania do zapłaty ceny. Nie jest prawidłowy zapis o wystawieniu faktur, które winny być wystawione przed wydaniem, po otrzymanej zapłacie zaliczki oraz raty w przypadku zapłaty przed wydaniem rzeczy - art. 106 b ust 1 ustawy o VAT. Prawidłowo zawarto zapis dotyczący zastrzeżenia prawa własności. Brak zapisów dotyczących ustanowienia prawnego zabezpieczenia zwrotu zaliczki w przypadku wykonania przez uprawnionego prawa pierwokupu. Ogólnie wskazano na przeniesienie posiadania, przy czym nie wskazano czy przeniesienie posiadania odbędzie się na zasadzie art. 350 k.c., czy wydania przedmiotu umowy. Nie wskazano, co dzieje się z umową dzierżawy i czy strony przewidziały skutki w zakresie przeniesienia wierzytelności z czynszu dzierżawnego w związku z zawarciem umowy sprzedaży. Zasadnie wprowadzono karę umowną, nie wprowadzono prawa odstąpienia od umowy. Nie wskazano, która ze stron ponosi koszty ubezpieczenia OC/AC po przejęciu posiadania. W innych uwagach egzaminator podniósł, że praca poprawna językowo. Wprowadzono nazwy rozdziałów systematyzujących pracę.

Drugi z egzaminatorów ocenił pracę na ocenę niedostateczną. Nie miał uwag do zachowania wymogów formalnych.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, podniósł, że dostrzeżono konieczność reprezentowania sprzedającego - spółki "B." sp. z o.o. przez pełnomocnika powołanego uchwałą Zgromadzenia Wspólników w zakresie odnoszącym się do umowy między spółką, a J. B. pełniącym funkcję Prezesa Zarządu wymienionej spółki (art. 210 k.s.h.). Trafnie zauważono konieczność podjęcia uchwały wspólników sprzedającej spółki, wyrażającej zgodę na sprzedaż samochodu, którego wartość ponad dwukrotnie przekraczała wysokość kapitału zakładowego tej spółki (art. 230 k.s.h.).

Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator stwierdził, że zadanie egzaminacyjne tylko częściowo zostało prawidłowo rozwiązane. Najistotniejsze zastrzeżenia w zakresie poprawności sporządzonej umowy budzi zastosowanie nieprawidłowej reprezentacji sprzedającego - spółki "B." sp. z o.o. w zakresie sprzedaży między tą spółką, a spółką akcyjną "B". O ile bowiem w odniesieniu do umowy sprzedaży udziału w samochodzie ciężarowym między sprzedającym a członkiem jej zarządu, prawidłowo ostatniego reprezentował pełnomocnik ustanowiony uchwałą zgromadzenia wspólników, to w przypadku sprzedaży udziału w tym samochodzie spółce akcyjnej "B." S.A., sprzedającego powinien reprezentować zgodnie z art. 201 § 1 k.s.h. zarząd, którego jedynym członkiem jest J. B..

Zdający nie sprecyzował, na czym polegać ma przeniesienie posiadania, skoro samochód pozostaje w posiadaniu zależnym dzierżawcy, a właścicielem samochodu nadal jest sprzedający.

Nienależycie zabezpieczono interes kupujących co do zwrotu zapłaconej części ceny na wypadek wykonania przez uprawnionego prawa pierwokupu.

Umowa bardzo lakoniczna, pozbawiona dodatkowych zapisów, bliżej regulujących prawa i obowiązki stron umowy do czasu przejścia własności udziałów na nabywców.

Nienależycie zabezpieczono interes kupujących w związku z trwającą umową dzierżawy. Kupujący nie będą mogli korzystać z samochodu przez 1,5 roku trwania umowy dzierżawy, a są zobowiązani w tym czasie do uiszczenia znacznej części ceny.

Egzaminator stwierdził, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Strona złożyła odwołanie od uchwały z dnia [...] kwietnia 2016r. o uzyskaniu wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego. Domagała się uchylenie przez Komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości zaskarżonej uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016r. z siedzibą w P., mianę negatywnej oceny cząstkowej z III części egzaminu, tj. oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego na ocenę pozytywną oraz podjęcie przez Komisję II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uchwały stwierdzającej uzyskanie przez odwołującą wyniku pozytywnego z egzaminu radcowskiego.

Uchwale tej zarzuciła:

Naruszenie art. 364 ust. 10 u.r.pr. w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.pr.- poprzez przyznanie odwołującej oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu radcowskiego, obejmującej rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, podczas gdy zaproponowany przez zdającą sposób rozwiązania tego zadania nie uzasadniał przyznania jej oceny niedostatecznej z tej części egzaminu i powinna jej zostać przyznana ocena pozytywna;

Naruszenie art. 364 ust. 1 u.r.pr. w zw. z art. 366 ust.l w zw. z art. 365 ust. 2u.r.pr. - poprzez przyznanie odwołującej się oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego wobec ocenienia pracy odwołującej z części trzeciej egzaminu na ocenę niedostateczną, podczas gdy nie zaistniały przesłanki dla przyznania odwołującej oceny niedostatecznej z tego zadania wskazane w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 u.r.pr.;

Naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.pr. poprzez brak dokonania kompleksowej oceny rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu radcowskiego zaprezentowanego przez odwołującą w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa, poglądów doktryny i orzecznictwa oraz interesu reprezentowanej strony, podczas gdy odwołująca w swojej pracy spełniła w pełni wymagania zawarte w wytycznych egzaminacyjnych.

W uzasadnieniu odwołania m.in. podniosła, że jej praca z zakresu prawa gospodarczego odzwierciedla wszystkie wymagania wyszczególnione w treści zadania i jest zgodna z wszystkimi elementami Opisu Istotnych Zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz właściwymi przepisami prawa.

Odnosząc się do kwestii reprezentacji strony warunkowej umowy sprzedaży podkreśliła, że zaproponowane przez nią rozwiązanie jest zgodne z obowiązującymi regulacjami zawartymi w Kodeksie spółek handlowych. Przyjęte założenia - w oparciu o poglądy prezentowane w doktrynie – wskazała na regulacje art. 210 § 1 k.s.h., z której nie wynika, aby norma w niej zawarta dotyczyła tylko sytuacji, w której umowa zawierana jest pomiędzy spółką, a wyłącznie członkiem zarządu. Reprezentacja sprzedającego zaproponowana przez nią, oceniona powinna być pozytywnie.

Komisja Odwoławcza rozpoznając odwołanie na wstępie wskazała, że istotnymi elementami pracy wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania, były (tzw. Opis Istotnych Zagadnień):

I. Reprezentacja stron umowy.

1. Zgodnie z zadaniem "B." spółka z o.o. z siedzibą w B. zamierzała sprzedać na rzecz J. B. i "B." S.A. z siedzibą w B. samochód ciężarowy marki [...] rok produkcji 2015, o nr identyfikacyjnym pojazdu [...] w udziałach w wysokości odpowiednio w ¾ i 1/4 części. Z uwagi na to, że J. B. jest członkiem jednoosobowego zarządu "B." spółki z o.o., to stosownie do art. 210 § 1 k.s.h., spółkę tę powinna reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

Odnośnie do reprezentacji "B." S.A. z siedzibą w B., to spółkę tę reprezentuje zarząd na zasadach ogólnych. Statut spółki nie reguluje sposobu reprezentacji, a zatem znajdą zastosowanie reguły określone w art. 373 § 1 zd. 2 k.s.h.

W zależności od przyjętej przez zdających koncepcji, która może uwzględniać złożenie przez "S." spółkę z o.o. spółkę komandytową z siedzibą w S. oświadczenia woli w przedmiocie niewykonania prawa pierwokupu, spółkę tę powinien reprezentować komplementariusz - "S." spółka z o.o. z siedzibą w S., w imieniu której działa zarząd tej spółki. Ponieważ umowa spółki nie reguluje sposobu reprezentacji przez zarząd, zastosowanie znajdą reguły określone w art. 205 § 1 zd. 2 k.s.h.

W umowie należy zidentyfikować reprezentantów stron, poprzez odwołanie się do danych zawartych w ich dowodach osobistych. Konieczne jest również opisanie stosownych danych z KRS, a także ze statutu i umowy spółek. Dotyczy to także pełnomocnictwa (jego zakresu), czy uchwał organów spółek oraz konkretnej ich treści i formy.

W umowie należy też opisać podmioty (w odniesieniu do spółek z podaniem numerów NIP) oraz tytuł własności przedmiotu transakcji objętego umową, z odwołaniem się do odpowiednich dokumentów.

Zgoda organu uchwałodawczego spółki "B." spółki z o.o. z siedzibą w B.

"B" spółka z o.o. z siedzibą w B. zamierza rozporządzić prawem o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego (wartość samochodu wynosi 800 000 zł, zaś wysokość kapitału zakładowego 200 000 zł). W związku z tym zastosowanie ma art. 230 k.s.h. Wobec powyższego zdający powinni uwzględnić w treści umowy uchwałę zgromadzenia wspólników, zgodnie z powołanym przepisem albo przywołać odpowiednie w tej materii postanowienia umowy spółki. Opis w umowie powinien zawierać treść takiej uchwały, czy postanowienia z umowy spółki.

Konstrukcja prawna umowy.

1. Prawidłowe rozwiązanie problemu przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym powinno uwzględniać kwestię prawa pierwokupu samochodu ciężarowego marki [...], przysługującego "S." spółce z o.o. spółce komandytowej. W tym zakresie możliwe jest przyjęcie różnych konstrukcji prawnych. Zdający mogli sporządzić warunkową umowę sprzedaży rzeczy ruchomej z obowiązkiem zawiadomienia dzierżawcy o jej treści, celem umożliwienia podjęcia decyzji przez "S." spółkę z o.o. spółkę komandytową co do wykonania prawa pierwokupu. Dopuszczalne są też inne konstrukcje prawne prowadzące do skutku opisanego w zadaniu, np. zawarcie umowy z udziałem "S." spółki z o.o. spółki komandytowej, która złoży oświadczenie, że nie wykonuje prawa pierwokupu, albo też załączenie do umowy sprzedaży dokumentu zawierającego oświadczenie tej spółki, że po zapoznaniu się z treścią wcześniejszej umowy warunkowej, nie skorzystała z prawa pierwokupu. Zdający we wszystkich tych wypadkach powinni mieć na uwadze treść art. 598 § 1 i 2 k.c.

W umowie powinny zostać odzwierciedlone elementy podmiotowo i przedmiotowo istotne dla umowy sprzedaży. Nie powinna być pominięta regulacja dotycząca przeniesienia posiadania rzeczy pozostającej w posiadaniu zależnym "S." sp. z o.o. spółki komandytowej z siedzibą w S., W umowie należy także uwzględnić uzgodnienie stron co do rozłożenia części ceny na raty.

Umowa powinna zawierać zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej do czasu zapłaty całej ceny (art. 589 k.c.).

Komisja Odwoławcza odnosząc się do odwołania, co do sposobu rozwiązania przez Zdającą zadania z prawa gospodarczego przede wszystkim wskazała, że:

zastosowano nieprawidłową reprezentację sprzedającego w zakresie umowy sprzedaży pomiędzy sprzedającym, a jednym z kupujących - spółką "B." S.A. z siedzibą w B.,

zastosowano wadliwy zapis dotyczący przeniesienia posiadania samochodu, który pozostaje w dzierżawie,

w nienależyty sposób zabezpieczono interes kupujących, co do zwrotu części ceny zapłaconej przy zawarciu umowy w sytuacji wykonania przez uprawnionego prawa pierwokupu,

nienależycie zabezpieczono interes kupujących w związku z trwającą umową dzierżawy,

przyjęto ceny niezgodnie z warunkami zadania: " 600.000zł", zamiast "800.000zł";

przyjęto proporcjonalne rozłożenie ceny sprzedaży zgodnie z wartością nabywanych udziałów, ale nie określono konsekwencji dla drugiego z kupujących, w sytuacji gdy jeden z kupujących nie wywiązuje się ze zobowiązania do zapłaty ceny,

niezgodne z art. 106b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług przyjęcie, że faktura VAT obejmująca pierwszą wpłatę zostanie przekazana w momencie podpisania umowy,

brak zapisów dotyczących prawnego zabezpieczenia zwrotu zaliczki w przypadku wykonania przez uprawnionego prawa pierwokupu,

wskazano na przeniesienie posiadania, ale nie wskazano czy przeniesienie posiadania odbędzie się na zasadzie wydania przedmiotu umowy, czy odbędzie się na zasadzie art. 350 k.c.,

nie wskazano, która ze stron ponosi koszty ubezpieczenia OC/AC po przejęciu posiadania.

Oceniając zasadność złożonego odwołania co do sposobu rozwiązania zadania z prawa gospodarczego stwierdziła, że umowa opracowana przez zdającą w ramach egzaminu radcowskiego jest uboga. Sprowadza się w większości do powielenia treści zadania egzaminacyjnego. Postanowienia, które zostały zredagowane samodzielnie przez egzaminowaną lakonicznie ujmują poszczególne założenia zadania egzaminacyjnego, nie zawierają nawet minimum, które zgodnie z założeniami do zadania zostały przez zdającą zrealizowane, co pozwala wprawdzie uznać, że umowa jest ważna, ale nie zawiera prawidłowo uregulowanych elementów podmiotowo i przedmiotowo istotnych umowy sprzedaży.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów podniesionych przez egzaminatorów, które skarżąca kwestionuje w odwołaniu, w tym zarzutu o braku prawidłowej reprezentacji sprzedającego - spółki z o.o. "B." w zakresie sprzedaży między tą spółką a spółką "B." co do sprzedaży udziału w samochodzie ciężarowym spółce "B.", Komisja II stopnia przyznała rację egzaminatorom, że sprzedającego winien reprezentować zgodnie z art. 201 § 1 k.s.h. zarząd, którego jedynym członkiem jest J. B. lub powołany przez zarząd pełnomocnik.

Zdaniem Komisji Odwoławczej, zdająca prawidłowo wskazała jako reprezentanta do zawarcia umowy przez "B." sp. z.o.o. - pełnomocnika – A. N. do reprezentowania przy zawarciu niniejszej warunkowej umowy sprzedaży samochodu ciężarowego, ale nie zaznaczyła że pełnomocnik, powołany prawidłowo, zgodnie z treścią art. 210 k.s.h., reprezentuje spółkę "B." sp. z o.o. tylko w zakresie sprzedaży samochodu ciężarowego osobie fizycznej J. B., jako członkowi zarządu.

Natomiast J. B. jako członek jednoosobowego zarządu reprezentuje spółkę "B." sp. z o.o. zgodnie z treścią art. 201 § 1 k.s.h. co do sprzedaży udziału 3/4 samochodu spółce "B." S.A., natomiast - co wyraźnie wynika z art. 210 k.s.h. - pełnomocnik zgromadzenia wspólników reprezentuje spółkę w umowach, które zawierane są z członkiem zarządu. Istotnie, nabywca l/4 udziału był członkiem zarządu sprzedającego i w tym zakresie reprezentacja jest prawidłowa

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że w pozostałym zakresie spółkę winien reprezentować albo zarząd, którego jedynym członkiem jest J. B., albo pełnomocnik zarządu. Natomiast rozwiązanie zaproponowane przez zdającą doprowadziło do sytuacji, w której kupujący 3/4 udziału w samochodzie faktycznie nie zawarł umowy - ze względu na wadliwą reprezentację. Art. 201 k.s.h. stanowi, że to zarząd jest organem wykonawczym spółki z o.o. W konsekwencji nie jest dopuszczalne przekazanie kompetencji zarządu innemu organowi.

Komisja Odwoławcza wskazała, że można byłoby wziąć pod uwagę argumentację odwołującej, jak również przywołanie stanowisk doktryny w tym względzie, że z Opisu Istotnych Zagadnień nie wynikało, aby pełnomocnictwo dotyczyło sprzedaży samochodu i sprzedaży udziału w samochodzie ciężarowym będącym przedmiotem umowy, gdyby był to jedyny zarzut dotyczący tej pracy. Przyznała rację argumentacji odwołującej, że w Opisie Istotnych Zagadnień - jego autorzy - przy reprezentacji powołali jedynie regulację art. 210 § 1 k.s.h., pomijając regulację 201 § 1 k.s.h. Komisja Odwoławcza jednak nie podzieliła stanowiska zdającej, że jest to reprezentacja prawidłowa wskazując, że Opis Istotnych Zagadnień ma charakter pomocniczy, a nie wiążący. Radca prawny przede wszystkim kierować winien się przepisami prawa i umiejętnością ich zastosowania. Nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników do reprezentowania tego organu, nie może reprezentować innego organu, w tym przypadku zarządu. W innym charakterze występuje przy czynności sprzedaży samochodu J. B. będący wspólnikiem spółki "B." sp. z o.o., która sprzedaje ten samochód w ¼ jemu jako osobie fizycznej, a w innym charakterze przy sprzedaży 3/4 udziału w samochodzie spółce "B." S.A., gdzie reprezentuje zarząd. Skoro odwołująca w swojej pracy nie uwzględniła tych kwestii, jej argumentacja jest w tym względzie chybiona.

Nie mniej jednak Komisja Odwoławcza uznała, że zarzuty odwołującej dotyczące nieprawidłowej reprezentacji mogłyby być ewentualnie wzięte pod uwagę przy całościowej ocenie pracy, gdyby był to jedyny jej błąd. Praca Zdającej zawiera ich jednak więcej, co przesądziło o ocenie niedostatecznej z pracy z zadania z prawa gospodarczego, a w konsekwencji o wyniku negatywnym z całości egzaminu radcowskiego.

Przechodząc do kolejnych błędów istniejących w pracy skarżącej, podniosła prawidłowość zastosowania art. 230 k.s.h. w zakresie podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy dotyczącej sprzedaży samochodu, którego wartość przekraczała ponad dwukrotnie wartość kapitału zakładowego spółki.

Podniosła prawidłowość przedstawienia w umowie, zgodnie z jej założeniami, zawarcia jej pod warunkiem nieskorzystania z prawa pierwokupu przez uprawnionego spółkę "S." spółka z o.o.

Podniosła poprawność kolejnego istotnego elementu umowy sprzedaży - ceny, która ujęta jest w sposób poprawny: poprawnie przyjęto proporcjonalne rozłożenie ceny sprzedaży na raty zgodnie z wartością nabywanych udziałów.

Przyznała jednak rację jednemu z egzaminatorów, że nie określono konsekwencji dla drugiego z kupujących, gdy jeden z kupujących nie wywiązuje się ze zobowiązań co do zapłaty ceny, faktura wystawiona być powinna po otrzymaniu zapłaconej zaliczki, zgodnie z postanowieniami ustawy o podatku VAT, w związku z czym zapis umowy w tym zakresie jest nieprawidłowy.

Prawidłowo zawarty w umowie jest zapis dotyczący zastrzeżenia prawa własności przewidziany w art. 589 k.c. Wskazano na przeniesienie posiadania, ale dokonano tego w sposób ogólny, nie wskazując czy odbędzie się to w trybie art. 350 k.c. (zawarcie umowy sprzedaży i zawiadomienie o tym fakcie posiadacza zależnego), czy też przez wydanie przedmiotu. Gdyby uznać zasadność uzasadnienia odwołującej co do tego zarzutu i uznać, że ma w tym przypadku zastosowanie art. 348 k.c., to Komisja Odwoławcza zaznaczyła, że zaproponowany przez zdającą zapis § 4 ust. 2 umowy o treści: "Sprzedawca przeniesie posiadanie Pojazdu na rzecz Kupujących do dnia 30 czerwca 2016r. w siedzibie Kupującego "B." S.A." nie jest prawidłowy. Zgodnie z treścią art. 348 k.c. przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Przez nabycie posiadania należy rozumieć objęcie rzeczy we władanie faktyczne przez osobę. Konieczne jest, aby osoba, która staje się posiadaczem łączyła dwie cechy: władztwo faktyczne nad rzeczą (corpusj i zamiar władania w swoim imieniu (animus). Do nabycia posiadania w drodze wydania rzeczy konieczne jest spełnienie trzech przesłanek: zawarta zostanie umowa między zbywcą a nabywcą, rzecz zostanie wydana nabywcy, rzecz zostanie objęta w posiadanie przez nabywcę. Z przedstawionego przez zdającą zapisu umowy, wskazane przesłanki nie wynikają, a więc trafnie wskazali egzaminatorzy Komisji I stopnia, że kwestia przeniesienia posiadania nie została prawidłowo uregulowana. Zdająca pominęła w umowie sprzedaży dzierżawę samochodu i konsekwencje z tego wynikające z art. 350 k.c.

Komisja stwierdziła, że może zastanawiać "argument skarżącej zawarty w odwołaniu, że w ogóle nie było jej zamiarem zastosowanie art. 350 k.c., gdy właśnie ten przepis powinien mieć w tym przypadku zastosowanie". Z założeń do zadania egzaminacyjnego bez żadnej wątpliwości wynikało, że samochód, który był przedmiotem sprzedaży znajduje się w dzierżawie, a więc w posiadaniu zależnym przez spółkę "S.", należało ją więc, zgodnie z dyspozycją art. 350 k.c. o fakcie sprzedaży przedmiotu dzierżawy powiadomić, czego brak jest w zaproponowanym przez skarżącą zapisie umowy.

Komisja Odwoławcza zarzuciła, że poważnym błędem jest brak uwzględnienia interesu kupujących w związku z trwającą umową dzierżawy. Kupujący nie wstąpili w stosunek dzierżawy na podstawie art. 678 k.c. w związku z art. 694 k.c. albowiem sprzedający jest nadal właścicielem pojazdu. Brak uregulowania kwestii czynszu dzierżawnego w związku z przeniesieniem posiadania. Wbrew twierdzeniom odwołującej interes kupujących nie jest prawidłowo zabezpieczony.

Celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, a ocena pracy nie może polegać na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego zgodnie z oczekiwaniami potencjalnego mocodawcy. Ponadto autorzy zadania egzaminacyjnego określając jego wymogi wskazali, że wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami. (

Zaproponowanie umowy sprzedaży, która może być dotknięta opisanymi wadami prawnymi jest bardzo poważnym mankamentem i istotnym błędem, ponadto nie jest działaniem w interesie strony, której zdający miał świadczyć pomoc prawną.

W kwestii zarzutu lakoniczności umowy, to Komisja Odwoławcza wskazała, że rzeczywiście dostrzega, że skarżąca zawarła w umowie zapisy dotyczące choćby kary umownej, zwrotu wpłaconych sum na rzecz kupujących w razie wykonania prawa pierwokupu, natomiast brak jest uregulowania sprawy ubezpieczenia samochodu od odpowiedzialności cywilnej czy odnośnie Autocasco. Umowa jest uboga w postanowienia dodatkowe regulujące choćby wzajemne prawa i obowiązki w okresie do czasu nabycia własności przez kupujących (kto ponosi koszty naprawy samochodu). Brak uregulowania wskazanych kwestii nie przesądził o ocenie niedostatecznej pracy, ale mógłby ją dodatkowo wzbogacić co wpłynęłoby na podniesienie oceny.

Umowa opracowana przez zdającą jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, częściowo tylko została poprawnie opracowana. Zdająca przy reprezentacji stron umowy prawidłowo powołała art. 210 § 1 k.s.h. przy ustanowieniu pełnomocnika do reprezentacji spółki "B." sp. z o.o., z uwagi na fakt, że J. B. jest członkiem jednoosobowego zarządu spółki. Odnośnie reprezentacji "B." S.A., to zastosowała ogólne reguły określone w art. 373 § 1 zd.2 k.s.h. Tym samym poprawnie zidentyfikowała reprezentantów stron, odwołała się do danych z ich dowodów osobistych, zawarła w umowie odesłanie do załączników identyfikujących podmioty przystępujące do umowy, poprawnie zastosowała art. 230 k.s.h. w kwestii podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników dotyczącej rozporządzenia mieniem dwukrotnie przekraczającym wartość kapitału zakładowego, zawarła elementy przedmiotowo istotne umowy. To jednak za mało, aby można było uznać, że przedstawiona umowa zabezpieczyła interes stron w sposób co najmniej eliminujący w przyszłości spory sądowe. W przedstawionej pracy zdająca nie zawarła żadnej myśli twórczej, rozwijającej tezy zadania, z uwzględnieniem przepisów prawa i warsztatu, jakim powinien się legitymować radca prawny, a wręcz zawiera zapisy sprzeczne z przepisami, nieprecyzyjne, co może powodować konflikty między stronami.

Umowa opracowana przez zdającą jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie pozwala przyjąć, że czyni ona zadość wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego. Nie takiej umowy oczekuje klient, zwracając się do profesjonalisty. Umowa opracowana przez profesjonalistę powinna jasno określać prawa i obowiązki stron, aby co najmniej nie miały one wątpliwości, jakie są zobowiązania i uprawnienia każdej z nich.

Celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, a ocena pracy nie może polegać na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego zgodnie z oczekiwaniami potencjalnego mocodawcy.

Ponadto autorzy zadania egzaminacyjnego określając jego wymogi wskazali, że wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważności i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła: naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 k.p.a. w zw. z art. 36° ust. 2 oraz art. 36° ust. 12 i ust. 9 u.r.p. poprzez:

- nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania skarżącej, polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją II stopnia, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

brak należytego wyjaśnienia przez Komisję II stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy, oraz nieprzedstawienie merytorycznej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy oceny negatywnej,

korzystanie z uznania administracyjnego w sposób dowolny, nie wynikający z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy,

wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia, które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu m.in. zarzuciła, że Komisja odwoławcza nie ustosunkowała się merytorycznie do przedstawionych przez nią zarzutów, w uzasadnieniu znajduje się także wiele sprzeczności, a także błędnych ustaleń stanu faktycznego, naruszając tym samym podstawowe zasadny postępowania administracyjnego, czego konsekwencją było niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały.

Podniosła, że przyjęta przez nią w rozwiązaniu zadania koncepcja reprezentacji spółki "B." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zakłada, iż spółkę powinien reprezentować pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (art. 210 § 1 k.s.h.). Takie rozwiązanie wprowadzono do umowy i wynika ono wprost z rozwiązania zadania opracowanego przez Zespół do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego. Powołała się na polemikę ze stanowiskiem Egzaminatorów, która nie została przez Komisję Odwoławczą poddana analizie. Co prawda Komisja zauważyła, iż Skarżąca powołuje się na głos doktryny oraz Opis Istotnych Zagadnień, ale bez podania choćby jednego kontrargumentu stwierdziła, że nie podziela stanowiska Skarżącej, za to podziela w tym zakresie stanowisko Egzaminatorów. Ponadto zauważyła, iż Komisja podała (str. 15 uzasadnienia), iż możnaby wziąć pod uwagę argumentację Skarżącej w zakresie reprezentacji, gdyby był to jedyny zarzut dotyczący tej pracy. Zarzuciła, że Komisja nie poddała zagadnienia merytorycznej ocenie, bowiem brak podania choćby jednego argumentu wskazującego na wadliwość koncepcji.

Zdaniem skarżącej, brak związania Komisji opisem istotnych zagadnień Komisja oznacza, ze uprawniona jest do dokonania pozytywnej oceny rozwiązań odmiennych od tych, które zostały założone przez autorów zadania, jeżeli rozwiązania te w wyniku zindywidualizowanej oceny pracy egzaminacyjnej zostaną uznane za spełniające postawione przed egzaminowanym zadanie. Komisja Egzaminacyjna powinna reprezentować elastyczny stosunek do proponowanych rozwiązań, nie odrzucając poglądów prawnych, z którymi Egzaminator nie zgadza się, w szczególności, gdy znajdują one uznanie w środowisku prawniczym i zostały wskazane przez autorów zadania za wzorcowe.

Zarzuciła, że Komisja Odwoławcza w dokonanej ocenie przygotowanej przez Skarżącą umowy, w zasadzie powieliła wszystkie argumenty Egzaminatorów, również te, z którymi Skarżąca się nie zgadza, oraz nawet te, które zostały dotknięte oczywistym błędem wynikającym z przeoczenia. Egzaminujący radca prawny wyraził pogląd, iż Skarżąca przyjęła cenę niezgodnie z warunkami zadania "600.000 zł", zamiast "800.000 zł". Pogląd ten został również przyjęty przez Komisję Odwoławczą i uznany za jej własny, tymczasem jest to twierdzenie nieprawdziwe, bowiem w treści umowy w § 1 ust. 4 wprost wskazano, iż "Strony ustalają cenę sprzedaży Pojazdu na 800.000 zł brutto." Do błędnej oceny pracy w tym zakresie musiało dojść w drodze omyłki, bowiem Egzaminujący radca prawny zauważył regulację § 2 ust. 1 umowy wskazującą, iż Sprzedawca sprzedaje udział w wysokości 3/4 pojazdu ciężarowego jednemu z kupujących za cenę 600.000 zł, a w następnym ustępie tegoż paragrafu wskazano, iż Sprzedający sprzedaje udział w wysokości 1/4 pojazdu ciężarowego drugiemu z kupujących za cenę 200.000 zł, zgodnie z założeniami zadania.

Odwołująca zarzuciła, że wskazany powyżej błąd, co do ceny, został zgłoszony wyłącznie przez jednego z Egzaminatorów, natomiast w treści uzasadnienia, w części opisującej oceny Egzaminatorów, pogląd co do błędnego wskazania przez Skarżącą ceny Komisja Odwoławcza przypisała obu Egzaminatorom. Ocena przez Komisję Odwoławczą, iż Skarżąca ustaliła cenę sprzedaży błędnie, świadczy jej zdaniem o braku dokonania przez Komisję własnej oceny pracy i powieleniu, wraz z błędami, ocen Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia mimo, że uzasadnienie uchwały komisji odwoławczej nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jego treść stanowi w zasadzie powtórzenie uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez obu egzaminatorów i nie wskazuje argumentacji przemawiającej za niezasadnością zarzutów odwołania.

Zarzuciła, że uzasadnienie uchwały zawiera również wiele innych wewnętrznych sprzeczności oraz innych błędów w ustaleniach stanu faktycznego. W części opisującej oceny pracy dokonane przez egzaminatorów (str. 6), iż co prawda jeden z egzaminatorów ocenił pracę pozytywnie (na ocenę dostateczną), drugi zaś na ocenę niedostateczną, a jednocześnie w wielu innych częściach uzasadnienia Komisja Odwoławcza wskazuje, iż obaj Egzaminatorzy zakwestionowali przygotowanie Skarżącej do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej, o czym zapisy znajdują się na stronie 14,18 i 19 uzasadnienia..

Zwróciła uwagę, że na k. 11 uzasadnienia wskazano, iż istotnymi elementami pracy wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania były m.in. reprezentacja stron umowy ze wskazaniem, iż z uwagi na to, że J. B. jest członkiem jednoosobowego zarządu "B." spółki z o.o., to stosownie do art. 210 § 1 k.s.h. spółkę tę powinna reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Jest to element całkowicie zgodny z przyjętym przez Skarżącą rozwiązaniem., a tymczasem w innych częściach uzasadnienia, Komisja Odwoławcza kwestionuje to rozwiązanie jako nieprawidłowe i wskazując przy tym, że prawidłowa reprezentacja spółki "B." sp. z o.o. powinna być odmienna wobec jej członka zarządu (art. 210 § 1 k.s.h.) oraz odmienna wobec drugiego kupującego (art. 201 § 1 k.s.h.), powielając założenia przyjęte przez Egzaminatorów Komisji I Stopnia.

Podniosła, że na stronie 15 uzasadnienia wskazano: "Przechodząc do kolejnych błędów istniejących w pracy skarżącej, podnieść należy, że prawidłowo zastosowała art. 230 k.s.h. w zakresie podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy dotyczącej sprzedaży samochodu, którego wartość przekraczała ponad dwukrotnie wartość kapitału zakładowego spółki".

Na stronie 14 wskazano, iż przygotowana umowa "nie zawiera prawidłowo uregulowanych elementów podmiotowo i przedmiotowo istotnych umowy sprzedaży" - przy czym w żadnym fragmencie uzasadnienia nie skonkretyzowano żadnego zarzutu do pracy dotyczącego essenitalia negotii umowy sprzedaży.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są uzasadnione.

W niniejszej sprawie Sąd rozstrzygał w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2017 roku, poz. 1369, ze zm.; zwaną dalej "p.p.s.a.").

Odnosząc się na wstępie do zarzutów związanych z "przekroczeniem granic uznania administracyjnego", należy stwierdzić, że zarzut tak postawiony jest o tyle niezasadny, że podejmowana na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Pogląd ten należy traktować jako już utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3638/15; z 19 października 2016r. II GSK 105/15; z 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1987/12, LEX nr 1495136; z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1839/11, LEX nr 1367187; z 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, LEX nr 1316091). Zauważyć należy, że spotykana w przepisach prawa materialnego możliwość decydowania w indywidualnej sprawie na zasadzie uznania administracyjnego oznacza możliwość wyboru przez organ administracji rodzaju konsekwencji prawnej, w określonym stanie faktycznym i prawnym, przy jednoczesnym obowiązku wyważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego. Należy podkreślić, że w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego organ nie działa w sposób charakterystyczny dla decyzji uznaniowej. Za wadliwy należy uznać zaprezentowany pogląd, że organ administracji publicznej podejmujący rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie działa w ramach uznania administracyjnego, jeżeli stanowiący podstawę takiego rozstrzygnięcia przepis prawa materialnego nie stwarza, jak to ma miejsce w przypadku podejmowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia uchwały na podstawie art. 366 ust. 1 urp, żadnej możliwości tzw. luzu administracyjnego. Ocena prac egzaminacyjnych w trybie i na zasadach przewidzianych ustawą w żadnym razie nie stanowi o możliwości wyboru rozstrzygnięcia, którym jest wynik egzaminu radcowskiego, lecz konieczny, możliwie zobiektywizowany przez zastosowanie art. 36 ust. 2 i ust. 7, art. 361 ust. 2-5 i ust. 7-8 urp etap postępowania w sprawie egzaminu radcowskiego.

Niezależnie jednak od charakteru decyzji podejmowanej w indywidualnej sprawie, w każdym przypadku postępowania dowodowego musi ono odpowiadać przewidzianym prawem rygorom procesowym, w tym wnikliwej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2016 r. poz. 233) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz.U.2016.95 -j.t.), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp, celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2016 składał się z czterech części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego. Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 urp - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna).

Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 urp, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego, przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego.

Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) urp, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

W ocenie Sądu, dokonana na gruncie niniejszej sprawy ocena Komisji Odwoławczej ostatecznie nie daje odpowiedzi na pytanie, jaki błąd zdyskwalifikował pracę egzaminacyjną skarżącej, bowiem należy przyznać rację jej zarzutom w zakresie szeregu sprzeczności w dokonanej ocenie organu odwoławczego.

Po pierwsze, zaznaczyć należy, że oceny egzaminatorów Komisji I stopnia nie były jednolite (dostateczna i niedostateczna), co wynika także z ustaleń faktycznych (k. 6 uzasadnienia). Wpłynęło to oczywiście na całościową ocenę pracy jako negatywną, ale nie uzasadniało konkluzji dokonanej przez Komisję Odwoławczą, że obaj egzaminatorzy Komisji I Stopnia zdyskwalifikowali pracę skarżącej, co nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Innymi słowy, wyrażona przez jednego egzaminatora ocena dostateczna (radca prawny), a przez drugiego niedostateczna (sędzia) - obie uzasadnione wytkniętymi błędami, odmiennie potraktowały powagę stwierdzonych uchybień. Tymczasem Komisja Odwoławcza zrównała te oceny na k. 18 uzasadnienia w uzasadnieniu wskazując, że "zastrzeżenia i uwagi podniesione przez egzaminatorów Komisji I stopnia są trafne. Treść umowy opracowanej przez zdającą jest zbyt uboga, aby przy tak istotnych zastrzeżeniach które sformułowali egzaminatorzy i które należy podzielić, można było przyjąć, że zdająca jest przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych". Umknęło Komisji Odwoławczej, że mimo podniesionych mankamentów pracy egzaminacyjnej, jeden z egzaminatorów wystawił zdającej ocenę dostateczną i nie można przypisać mu powyżej zacytowanego wywodu.

W sytuacji, kiedy ocena egzaminatorów jest niejednolita, to na skutek złożonego odwołania, Komisja II Stopnia - w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i zdecydowanie – winna przesądzić kwestie sporne podniesione w odwołaniu i w sposób nie budzący wątpliwości wypowiedzieć się, czy, jakie i dlaczego elementy wadliwe pracy egzaminacyjnej dyskwalifikują tę pracę w skali ocen pozytywnych i determinują podtrzymanie stanowiska o negatywnej ocenie i uznaniu braku przygotowania kandydat-a/ki do zawodu radcy prawnego do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej.

W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy, mimo obszernego uzasadnienia, jego szczegółowej części ogólnej, teoretycznego odniesienia się do zasad, kryteriów i wymogów, odwołania się do tzw. Opisu Istotnych Zagadnień – w konfrontacji z samą pracą skarżącej, jako materiałem dowodowym – ponowna ocena Komisji Odwoławczej nie usuwa wątpliwości – czy dokonana została w całokształcie okoliczności sprawy, o czym mowa w art. 80 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, ze każda praca egzaminacyjna jest indywidualna i niepowtarzalna, a skoro odnosi się do oceny wiedzy prawniczej kandydata, w sześciostopniowej skali możliwych do otrzymania ocen – to w sytuacji, kiedy podtrzymana zostaje ocena negatywna, nie może ona budzić żadnych wątpliwości, czy być nieostra. Poddana kontroli sądowej musi dochować zasadzie przekonywania, zgodnie z art. 107§ 3 k.p.a., że zaproponowane przez zdającą rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Należy zwrócić uwagę, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z części III egzaminu radcowskiego było sporządzenie przez zdającą ważnej umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, co uczyniła. Na stronie 14, akapit 2 uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisja Odwoławcza ocenia, że sporządzona przez zdającą umowa jest ważna. Na tej samej stronie w ostatnim zdaniu, Komisja Odwoławcza stawia tezę przeciwną, że "rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą doprowadziło do sytuacji, w której kupujący ¾ udziału w samochodzie faktycznie nie zawarł umowy – ze względu na wadliwą reprezentację.

Tymczasem w Opisie Istotnych Zagadnień, stanowiącym wzorzec rozwiązania zadania, (strona 11) dotyczącym reprezentacji strony jest zapis:" Z uwagi na to, że J. B. jest członkiem jednoosobowego Zarządu "B." spółki z o.o., to stosownie do art. 210 § 1 k.s.h, spółkę tę powinna reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

Natomiast ocena, że umowa nie zawiera prawidłowo uregulowanych elementów podmiotowo i przedmiotowo istotnych umowy sprzedaży, że nie zawiera nawet minimum, które zgodnie z założeniami do zadania zostały przez zdająca zrealizowane – nie pozwala Sądowi na adekwatną konfrontację z ocenianą pracą, skoro Komisja Odwoławcza na stronach 11-13 wymieniła wszystkie, istotne elementy pracy, które wpływają na ocenę – ale sama je pomija.

Sama kwestia reprezentacji, do której Komisja przywiązuje zasadniczą wagę – przez nią samą jest dwojako oceniana. Z jednej strony Komisja wyraża pogląd, ze J. B. jako członek jednoosobowego zarządu reprezentuje spółkę "B." sp. z o.o. zgodnie z treścią art. 201 § 1 k.s.h. co do sprzedaży udziału 3/4 samochodu spółce "B." S.A., natomiast - co wyraźnie wynika z art. 210 k.s.h. - pełnomocnik zgromadzenia wspólników, którego zdająca ustanowiła prawidłowo - reprezentuje spółkę w umowach, które zawierane są z członkiem zarządu i nie jest dopuszczalne przekazanie kompetencji zarządu innemu organowi.

Należy podnieść, że w konsekwencji, Komisja Odwoławcza z jednej strony stwierdziła, że skoro w pozostałym zakresie spółkę winien reprezentować albo zarząd, którego jedynym członkiem jest J. B., albo pełnomocnik zarządu, to rozwiązanie zaproponowane przez zdającą doprowadziło do sytuacji, w której kupujący 3/4 udziału w samochodzie faktycznie nie zawarł umowy - ze względu na wadliwą reprezentację.

Z drugiej jednak strony Komisja Odwoławcza dopuszcza możliwość innego rozwiązania, uznania odpowiedzi za prawidłową, skoro na stronie 15 uzasadnienia wskazuje, że "można byłoby wziąć pod uwagę argumentację odwołującej, gdyby był to jedyny zarzut dotyczący tej pracy". Komisja przyznała rację argumentacji odwołującej, że w Opisie Istotnych Zagadnień - jego autorzy - przy reprezentacji powołali jedynie regulację art. 210 § 1 k.s.h., pomijając regulację 201 § 1 k.s.h. Jednak nie podzieliła stanowiska zdającej, że jest to reprezentacja prawidłowa wskazując na pomocniczy, a nie wiążący, charakter Opisu Istotnych Zagadnień, a radca prawny przede wszystkim kierować winien się przepisami prawa i umiejętnością ich zastosowania.

Komisja ocenia, że w innym charakterze występuje przy czynności sprzedaży samochodu J. B. będący wspólnikiem spółki "B." sp. z o.o., która sprzedaje ten samochód w ¼ jemu jako osobie fizycznej, a w innym charakterze przy sprzedaży 3/4 udziału w samochodzie spółce "B." S.A., gdzie reprezentuje zarząd. Innymi słowy, Komisja Odwoławcza ocenia, że nie uwzględnienie tych kwestii w pracy powoduje chybioną argumentację, nie mniej jednak dopuściłaby uwzględnienie zarzutów skarżącej dotyczących nieprawidłowej reprezentacji przy całościowej ocenie pracy, gdyby był to jedyny jej błąd. Skoro praca zawiera ich więcej, to przesądziło o ocenie niedostatecznej.

Oznacza to, że skarżąca ma rację zarzucając zaskarżonej uchwale, że Komisja nie poddała zagadnienia merytorycznej ocenie, bowiem brak podania choćby jednego argumentu wskazującego na wadliwość jej koncepcji.

Uzasadniając krytyczną ocenę dalszych błędów skarżącej w ocenianej pracy, Komisja II Stopnia przechodzi jednak do elementów prawidłowo zastosowanych przez zdającą, co trafnie podniesiono w skardze. I tak, "przechodząc do kolejnych błędów istniejących w pracy skarżącej", Komisja Odwoławcza podniosła prawidłowość: zastosowania art. 230 k.s.h. w zakresie podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy dotyczącej sprzedaży samochodu, którego wartość przekraczała ponad dwukrotnie wartość kapitału zakładowego spółki; czy podniosła prawidłowość przedstawienia w umowie, zgodnie z jej założeniami, zawarcia jej pod warunkiem nieskorzystania z prawa pierwokupu przez uprawnionego spółkę "S." spółka z o.o. Podniosła także poprawność kolejnego istotnego elementu umowy sprzedaży - ceny, która ujęta jest w sposób poprawny: poprawnie przyjęto proporcjonalne rozłożenie ceny sprzedaży na raty zgodnie z wartością nabywanych udziałów.

Trafnym zarzutem skarżącej jest także błędne przyznanie przez Komisję Odwoławczą racji jednemu z egzaminatorów, który uznał, że ceny przyjęto niezgodnie z warunkami zadania, "600 000 zł zamiast "800 000" zł, bowiem takiego błędu praca egzaminowanej nie zawiera.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie zawarł także kompleksowej oceny, a raczej wyważenia, pozostałych ustalonych jako wadliwe zapisów umowy, w całokształcie zadania egzaminacyjnego, np. że nie określono konsekwencji dla drugiego z kupujących, gdy jeden z kupujących nie wywiązuje się ze zobowiązań co do zapłaty ceny, a faktura wystawiona być powinna po otrzymaniu zapłaconej zaliczki, zgodnie z postanowieniami ustawy o podatku VAT.

Należy zwrócić uwagę na szereg podniesionych przez egzaminatorów pozytywnych elementów pracy zdającej, np. prawidłowo zawarty w umowie zapis dotyczący zastrzeżenia prawa własności przewidziany w art. 589 k.c. Wskazanie na sporządzenie umowy warunkowej, na przeniesienie posiadania, Kwestia przeniesienia posiadania została omówiona w zaskarżonej decyzji jako mankament z tego powodu, że dokonano tego w sposób ogólny, nie wskazując czy odbędzie się to w trybie art. 350 k.c. Art. 350 k.c. stanowi, że jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela. Komisja Odwoławcza oceniłała, że zaproponowany przez zdającą zapis § 4 ust. 2 umowy o treści: "Sprzedawca przeniesie posiadanie Pojazdu na rzecz Kupujących do dnia 30 czerwca 2016r. w siedzibie Kupującego "B." S.A." nie jest prawidłowy, ponieważ art. 348 k.c. stanowi, że przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Przez nabycie posiadania należy rozumieć objęcie rzeczy we władanie faktyczne przez osobę. Konieczne jest, aby osoba, która staje się posiadaczem łączyła dwie cechy: władztwo faktyczne nad rzeczą (corpusj i zamiar władania w swoim imieniu (animus). Do nabycia posiadania w drodze wydania rzeczy konieczne jest spełnienie trzech przesłanek: zawarta zostanie umowa między zbywcą a nabywcą, rzecz zostanie wydana nabywcy, rzecz zostanie objęta w posiadanie przez nabywcę. Oceniła, że z przedstawionego przez zdającą zapisu umowy, wskazane przesłanki nie wynikają, a więc jej zdaniem, trafnie wskazali egzaminatorzy Komisji I stopnia, że kwestia przeniesienia posiadania nie została prawidłowo uregulowana. Zdająca pominęła w umowie sprzedaży dzierżawę samochodu i konsekwencje z tego wynikające z art. 350 k.c.

Komisja stwierdziła, że skoro z założeń do zadania egzaminacyjnego bez żadnej wątpliwości wynikało, że samochód, który był przedmiotem sprzedaży znajduje się w dzierżawie, a więc w posiadaniu zależnym przez spółkę "S.", należało ją więc, zgodnie z dyspozycją art. 350 k.c. o fakcie sprzedaży przedmiotu dzierżawy powiadomić, czego brak jest w zaproponowanym przez skarżącą zapisie umowy.

Tymczasem, konfrontując dokonaną ocenę z pracą egzaminacyjną z prawa gospodarczego wynika, że zapis § 2 pkt 3 umowy, który przewiduje, ze sprzedawca w terminie 3 dni od zawarcia niniejszej umowy zawiadomi Uprawnionego o jej zawarciu. Powyższe oznacza, że ustalenia organu odwoławczego mają wady w zakresie ustalenia stanu faktycznego wymagające ponownej oceny pracy egzaminacyjnej, bowiem stwierdzone uchybienia mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie należy dodać, że w myśl art. 351 k.c., przeniesienie posiadania samoistnego w drodze samej umowy znajduje zastosowanie zarówno między posiadaczem samoistnym a posiadaczem zależnym, jak i między posiadaczem samoistnym a dzierżycielem, tj. osobą, która rzeczą włada za kogo innego (art. 338 k.c.), prekarzysta zaś włada rzeczą za posiadacza, ma zatem status dzierżyciela w rozumieniu art. 338 k.c.( Sąd Najwyższy w postanowieniu I CSK 355/09 z 15 stycznia 2010 r., LEX nr 578109). Tymczasem Komisja Odwoławcza dokonała oceny wychodząc z założenia, że wydanie rzeczy jest zasadniczym sposobem przeniesienia posiadania, chociaż przyznała, że sposoby przeniesienia posiadania samoistnego unormowane są w art. 349-351 k.c. i mają zastosowanie w sytuacjach, w których wydanie rzeczy byłoby w istocie zbędne i stanowiło jedynie niepotrzebną komplikację prowadzącą w gruncie rzeczy do stanu takiego, jaki istniał poprzednio.

Niemniej jednak kwestia, braku regulacji dotyczącej wydania rzeczy jako mankamentu umowy nie jest taka oczywista w warunkach prowadzenia przez dzierżawcę działalności transportowej i nie wyklucza przeniesienia posiadania samoistnego w drodze samej umowy między posiadaczem samoistnym a posiadaczem zależnym – warunkach nie skorzystania z prawa pierwokupu.

Okoliczność, że kupujący nie wstąpili w stosunek dzierżawy na podstawie art. 678 k.c. w związku z art. 694 k.c., brak uregulowania kwestii czynszu dzierżawnego w związku z przeniesieniem posiadania, co zarzuca Komisja odwoławcza, nie dyskwalifikuje umowy zawartej pod warunkiem. Te mankamenty podlegają ocenie w całokształcie rozwiązań zaproponowanych w pracy egzaminacyjnej.

Należy podnieść, że także w zakresie oceny zabezpieczenia interesu kupujących stanowisko Komisji jest chwiejne, bowiem raz stawia zarzut braku tego zabezpieczenia, jako istotnego mankamentu pracy, by następnie rzeczywiście dostrzec karę umowną jaka została zabezpieczona na rzecz kupujących – oprócz oczywiście zwrotu uiszczonych kwot w przypadku skorzystania przez dzierżawcę z prawa pierwokupu.

Powyższe mankamenty procesowe zaskarżonej uchwały powodują, że nie wiadomo, które elementy pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego decydują, że nie może być oceniona pozytywnie i nie wiadomo dlaczego, szereg opisanych przez egzaminatorów pozytywnych aspektów pracy nie wpływa na podwyższenie jej walorów. Skoro celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdającą, to nie może być wątpliwości jakie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy mają wpływ na jej dyskwalifikację – w kontekście wymienionych na k.11-13 elementów istotnych ww. pracy egzaminacyjnej.

Winny być ocenione przy ponownym rozpatrzeniu przez Komisję II Stopnia z uwzględnieniem ważności i skuteczności zawartej umowy, w sposób co najmniej minimalizujący w przyszłości spory między stronami. W sytuacji, kiedy oceny egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej są niejednolite, Komisja odwoławcza nie może pomijać zarzutów podniesionych w odwołaniu. Jej zarzuty, o ile maja być dyskwalifikujące ostatecznie pracę muszą być jednoznaczne i nie budzące wątpliwości, czego zabrakło w zaskarżonej uchwale.

Nie sposób zaakceptować w warunkach prawniczego egzaminu zawodowego nieostrych i hipotetycznie postawionych ocen, jak dokonane w sprawie niniejszej, np. stwierdzenie, że "Zaproponowanie umowy sprzedaży, która może być dotknięta opisanymi wadami prawnymi jest bardzo poważnym mankamentem i istotnym błędem (...)", "ponadto nie jest działaniem w interesie strony" oznacza, że organ nie zebrał dostatecznie i nie ocenił na tyle wiarygodnego materiału dowodowego, którego ocena wykluczyłby zdająca z możliwości świadczenia pomocy prawnej jako radcy prawnego.

Na gruncie niniejszej sprawy Komisja stawia najpierw zarzuty, a następnie je gładzi, umniejszając ich wagę. Np. w kwestii zarzutu lakoniczności umowy, ostatecznie "rzeczywiście dostrzega, że skarżąca zawarła w umowie zapisy dotyczące choćby kary umownej, zwrotu wpłaconych sum na rzecz kupujących w razie wykonania prawa pierwokupu, natomiast brak jest uregulowania sprawy ubezpieczenia samochodu od odpowiedzialności cywilnej czy Autocasco. Umowa jest uboga w postanowienia dodatkowe regulujące choćby wzajemne prawa i obowiązki w okresie do czasu nabycia własności przez kupujących (kto ponosi koszty naprawy samochodu). Co istotne, brak uregulowania wskazanych kwestii nie przesądził o ocenie niedostatecznej pracy, ale Komisja Egzaminacyjna uznała, że mógłby ją dodatkowo wzbogacić co wpłynęłoby na podniesienie oceny.

Należy przyznać rację skarżącej, że Komisja Odwoławcza w dokonanej ocenie przygotowanej przez nią umowy, w zasadzie powieliła wszystkie argumenty egzaminatorów, nie tylko te, z którymi skarżąca się nie zgadza w odwołaniu, ale i te, które zostały dotknięte oczywistym błędem wynikającym z przeoczenia, którego nie zauważa. Tak jak pogląd egzaminującego radcy prawnego o przyjęciu ceny niezgodnie z warunkami zadania "600.000 zł", zamiast "800.000 zł". Wskazany powyżej błąd, co do ceny, został zgłoszony wyłącznie przez jednego z Egzaminatorów, natomiast w treści uzasadnienia, w części opisującej oceny Egzaminatorów, pogląd co do błędnego wskazania przez Skarżącą ceny Komisja Odwoławcza przypisała obu Egzaminatorom. Ocena przez Komisję Odwoławczą, iż Skarżąca ustaliła cenę sprzedaży błędnie, świadczy zatem o braku dokonania przez Komisję własnej oceny pracy i powieleniu, wraz z błędami, ocen Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia. Oznacza to, że uzasadnienie uchwały komisji odwoławczej nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jego treść stanowi w zasadzie powtórzenie uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez obu egzaminatorów i nie wskazuje argumentacji przemawiającej za niezasadnością zarzutów odwołania.

Trafne są zatem zarzuty skarżącej, że uzasadnienie uchwały zawiera wiele innych wewnętrznych sprzeczności oraz innych błędów w ustaleniach stanu faktycznego. Wydając zatem zaskarżoną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy wynikających z nieodniesienia się w uzasadnieniu uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy i niewskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony, a przez to na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Dokonując ponownie oceny pracy egzaminacyjnej, w ramach zarzutów odwołania, egzaminatorzy Komisja II Stopnia rozpatrzą ponownie odwołanie i ponownie uchwałę o wyniku egzaminu, obowiązani są do rozważenia i dokonania analizy ciężaru gatunkowego popełnionych błędów przez osobę zdającą, ale i dokonań w zakresie prawidłowych rozwiązań i oceny ich w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Ocena zarówno merytorycznego poziomu rozstrzygnięcia problemu jak i poziomu uwzględnienia interesu reprezentowanej strony dokonywana jest w ramach skali ocen – stąd musi wynikać z uzasadnienia podjętej uchwały podtrzymującej negatywną ocenę. W związku ze stwierdzonymi uchybieniami procesowymi Sąd I instancji za przedwczesne uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi. Komisja Egzaminacyjna winna była obok wytkniętych błędów w sporządzonym przez zdającego projekcie umowy, wskazać także poprawne elementy umowy i dokonać ich ważenia w kontekście 5-stopniowej skali ocen wyników egzaminu. Trafnie zatem za nieprawidłowe uznał Sąd ograniczenie się przez Komisję wyłącznie do wyliczenia i omówienia błędów umowy, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo w umowie zawartymi.

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.).

Na marginesie należy podnieść, ze sama okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 36 4 ust. 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Podkreślenia wymaga, że zakres sądowej kontroli wyznacza przedmiot danej sprawy administracyjnej określony prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnych działań. Granice orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09).

W toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokona jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych w uzasadnieniu odwołania zarzutów skarżącej, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p. Konieczne jest zatem ponowne wyjaśnienia oraz jednoznaczne określenie jak na ocenę całości pracy skarżącej wpływa dokonanie ostatecznej oceny poprawności danej pracy, do czego koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej, a nie ograniczanie się w ocenie wyłącznie do wskazania elementów negatywnych.

O kosztach postępowania, obejmujących wpis sadowy w wysokości 200 złotych, Sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.