Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 739/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  pkt 7 art. 23 ust. 1 i 1a art. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia12 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 739/18

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania E.G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzekającą o:

1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G.w wysokości 450,00 zł. za okres od dnia 1 listopada 2017 roku do dnia 30 listopada 2017 roku;

2. zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G.za okres od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 30 listopada 2017 roku w wysokości 450,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 10,01 zł, co łącznie stanowi kwotę 460,01 zł.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U z 2018 r., poz. 554), dalej: "u.p.o.u.a.".

SKO powołało się na treść art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1 i 1a oraz 7 u.p.o.u.a., z których wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

SKO wskazało, że w dniu 31 sierpnia 2017 r. E.G. złożyła w organie pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G. . Decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie prawo do przedmiotowych świadczeń na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 450,00 zł miesięcznie, uznając, że spełnione zostały kryteria określone w u.p.o.u.a.

W dniu 20 grudnia 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło zaświadczenie z dnia 7 grudnia 2017 r. o wysokości zasiłku chorobowego netto uzyskanego przez E.G. w miesiącu październiku 2017 r. w wysokości 1190,12 zł, protokół ugody zawartej przed Sadem Rejonowym w G. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], sygn. akt [...] oraz potwierdzenia przelewów pieniężnych dokumentujących wysokość zapłaconych alimentów przez K.H. na rzecz dziecka K. H. .

Powyższa okoliczność stanowiła podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny.

Organ odwołał się do treści art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł.

W myśl art. 2 pkt 4 i pkt 5 u.p.o.u.a., definicja dochodu zawarta jest w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.).

Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Z art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. wynika, że dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust 3-4a.

Na podstawie art. 9 ust 3 w/w ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód , nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Stosownie zaś do art. 2 pkt 17 lit. c) u.p.o.u.a., utrata dochodu stanowi utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Następnie organ stwierdził, że na podstawie zgromadzonych dokumentów dokonano utraty dochodu E.G. za 2016 rok.

Zdaniem organu uzyskanie przez E.G. zasiłku chorobowego od dnia 30 września 2017 r. stanowi podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego za miesiąc październiku 2017 r., zgodnie z art. 9 ust 4a u.p.o.u.a.

W myśl tego przepisu w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ powołał się na treść § 8 ust 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z którym w przypadku gdy członek rodziny ma zobowiązania alimentacyjne na rzecz osoby spoza rodziny, od dochodu rodziny odejmuje się kwotę alimentów zapłaconych na rzecz tej osoby.

Organ wskazał, że w wyniku ponownego przeliczenia dochodu rodziny E.G. za rok 2016 ustalono, iż miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 743,16 zł, czyli przekracza ustawowy próg dochodowy 725,00 zł, wynikający z art. 9 ust 2 u.p.o.u.a.

W związku z powyższym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G.nie przysługują E.G. w okresie od 1 listopada 2017 r.

W ocenie Kolegium gdy w części upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja wygasła (od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r.), to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 24 ust 1 u.p.o.u.a. z mocą wsteczną, tj. od 1 listopada 2017 r. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 listopada 2017 r. do 30 listopada 2017 r.

Mając na uwadze powyższe, Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. uchylił z dniem 1 grudnia 2017 r. (tj. od miesiąca zaprzestania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego) decyzję tego organu [...], orzekającą o przyznaniu E.G. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G. w wysokości 450,00 zł. za okres od dnia 1 października 2017 roku do dnia 30 września 2018 roku.

Ponadto w związku z nowym brzmieniem art. 23 ust 2 i 4 u.p.o.u.a. nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) - zasadnym jest - w ocenie organu wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Organ odwoławczy przypomniał również, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji Prezydenta Miasta Ł. przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.G. , E.G. była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia.

W związku z powyższym strona powinna dokonać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] E.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynika postępowania tj.:

a) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 - dalej K.p.a.) w zw. z art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prowadzenie postępowania w sposób odbiegający od zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, a to poprzez:

– zaniechanie ustalenia stanu faktycznego oraz okoliczności istotnych dla sprawy;

b) nieustosunkowanie się do stawianych przez skarżącą zarzutów naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów u.p.o.u.a.,

c) art. 8, art. 10 i art. 61 § 4 K.p.a poprzez niezawiadomienie skarżącej przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania, a w konsekwencji naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;

d) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania tj.:

a) art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. poprzez:

– nieprawidłowe orzeczenie jedną decyzją o nienależnie pobranym świadczeniu i jednocześnie o zwrocie świadczenia;

– bezpodstawne orzeczenie o zwrocie świadczenia alimentacyjnego pomimo braku wykazania złej woli uprawnionego;

b) art. 9 ust. 4 - 4a u.p.o.u.a. poprzez:

– ich błędną interpretację co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego obliczenia dochodu rodziny stanowiącego podstawę do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a to poprzez zaniechanie podzielenia dochodu przez 12 miesięcy;

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut najdalej idący dotyczy naruszenia art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. poprzez nieprawidłowe orzeczenie jedną decyzją o nienależnie pobranym świadczeniu i jednocześnie o zwrocie świadczenia.

Zarzut ten należy uznać za niezasadny, gdyż mimo wyjaśnień organów obu instancji - skarżąca nie dostrzega zmiany stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która weszła w życie w dniu 18 września 2015 r.

Wymieniona ustawa - poza przepisami art. 4-9 - nie określiła odmiennych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń. Z tego powodu - uwzględniając charakter tych spraw oraz treść ich dotychczasowych podstaw prawnych - należy uznać, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa, z chwilą wejścia w życie powoływanej ustawy, organy procedujące w tego rodzaju sprawach miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania wydać decyzje w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu.

Powyższa ustawa zmieniająca w art. 1 pkt 3 w zakresie lit. a i b) dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w ten sposób, że zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Z kolei w art. 23 ust. 4 wskazano, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Ustawodawca zmienił więc komentowany przepis poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają obowiązek rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2597/16, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ właściwy uzna, że zaistniał stan faktyczny mieszczący się w definicji art. 2 ust. 7 ustawy, tj. w definicji świadczenia nienależnie pobranego, zobligowany jest wszcząć postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a następnie po przeprowadzeniu tego postępowania wydać decyzję, którą rozstrzygnie czy dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiąże stronę do zwrotu tego świadczenia, co bezspornie wynika z art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2015 r.

Powyższa konkluzja ma swoje źródło również w treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3584, s. 14), zgodnie z którym komentowana ustawa doprecyzowuje przepisy art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w taki sposób, że wyraźnie z nich wynika, iż w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. W treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wyraźnie zaakcentowano, iż proponowane zmiany są niezbędne z powodu konieczności ujednolicenia procesu przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na różną praktykę organów realizujących tę ustawę i wątpliwości, jakie pojawiły się na tle posłużenia się przez ustawodawcę dwoma odmiennymi pojęciami, z których wywodzono rozgraniczenie pomiędzy decyzją ustalającą należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, a decyzją o ich zwrocie.

Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie było ustalenie organu, że w okresie pobierania świadczenia doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. (dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 725 zł).

Zastosowanie w sprawie ma zatem art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. Dla właściwej interpretacji tego przepisu konieczne jest odniesienie jego treści do innych przepisów ustawy z nim powiązanych. Zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Istotne jest zwrócenie uwagi na unormowanie w przepisach art. 9 ust. 4 i ust. 4a u.p.o.u.a., w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Mianowicie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a).

Zestawienie treści art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1924/14, LEX nr 2141065).

Formułując zarzuty skargi, skarżąca wyszła z założenia, że dochód z jednego czy dwóch miesięcy nie może decydować o prawie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i na poparcie takiego stanowiska powołała wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 lipca 2017 r., II SA/Bd 1558/16. Ponadto, zdaniem skarżącej dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny.

Dokonując oceny tego stanowiska, Sąd uznał je za trafne, ale tylko częściowo, co w pewnym zakresie już zostało omówione.

Z szeregu przepisów ustawy w aktualnym brzmieniu, wynika, że kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a., zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Z kolei art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a. stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lipca 2013 r., I OSK 2373/12: Już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725 zł) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (part. 2 pkt 17).

Należy podkreślić jednak, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z art. 9 ust. 4a ustawy wynika bowiem, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, gdyż doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty.

Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. podobnie wyroki NSA z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13 oraz z dnia 8 listopada 2017 r., I OSK 3/16).

Wprawdzie w omawianej sprawie organy obu instancji podały dochód uzyskany przez skarżącą tylko w jednym miesiącu: październiku 2017 r., co niewątpliwie jest niewystarczające do ponownego przeliczenia dochodu rodziny, jednakże w aktach sprawy znajduje się materiał dowodowy wskazujący na to, że skarżąca uzyskała dochód także w miesiącu poprzedzającym październik, tj. we wrześniu 2017 r. Wynika to przede wszystkim z zaświadczenia z dnia 23 października 2017 r., wystawionego przez A Spółkę z o.o. Należy zauważyć przy tym, że w aktach sprawy znajduje się również umowa o pracę z dnia 29 września 2016 r., zawarta przez skarżącą z tym podmiotem na okres od 30 września 2016 r. do 29 września 2017 r.

Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: "P.p.s.a.", Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...).

Kierując się zatem treścią tego przepisu, należy stwierdzić, że wprawdzie wskazanie przez organy dochodu skarżącej uzyskanego wyłącznie w październiku 2017 r., nie wypełnia dyspozycji wynikającej z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a., jednak naruszenie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, skoro z akt sprawy wynika, że we wrześniu 2017 r. skarżąca uzyskała dochód z tytułu umowy o pracę, zaś dochód uzyskany w październiku 2017 r. z tytułu zasiłku chorobowego jest konsekwencją tej właśnie umowy.

W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

Z przepisu tego wynika zatem, że uchylenie zaskarżonego aktu jest możliwe tylko wówczas, jeżeli stwierdzone naruszenie prawa miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy – co w omawianym przypadku nie zaistniało.

Powyższa ocena ma odniesienie również do zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania. W tym zakresie skarżąca podniosła m. in., że nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania przez organ pierwszej instancji. Sąd stwierdza, że wprawdzie w aktach sprawy nie ma żadnej informacji na ten temat, co może oznaczać, że organ dopuścił się naruszenia art. 8, art. 10 i art. 61 § 4 K.p.a. – jak podniesiono w skardze. Należy zauważyć jednak, że skarżąca nie wskazała jaki wpływ na wynik sprawy miało lub mogło mieć to naruszenie, co może oznaczać, że w istocie nie miało ono żadnego wpływu. Również Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się takiego wpływu wobec zgromadzonego materiału dowodowego.

Na zakończenie Sąd postanowił dokonać jeszcze oceny twierdzenia skarżącej, że świadczenie pobrała w dobrej wierze. Co do zasady należy zgodzić się ze skarżącą, że w sytuacji gdy świadczenie zostanie pobrane jako nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., wymaga to od organów wykazania negatywnego zachowania strony ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 pkt 7 w związku z art. 23 u.p.o.u.a., obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi.

W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., II SA/Po 782/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2015 r., IV SA/Gl 1197/14; wyrok WSA w Opolu z dnia 21 lipca 2016 r., II SA/Op 218/16; w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2017 r., IV SA/Gl 172/17, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. I OSK 826/09 – publ. CBOSA).

Z tych względów dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, lecz konieczne jest ustalenie, czy osoba, która pobrała to nienależne świadczenie była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenie", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a.

Z akt sprawy wynika jednak, że skarżąca została pouczona o konieczności informowania o każdej zmianie sytuacji dochodowej. Wskazują na to organy obu instancji w swoich decyzjach, odwołując się do pouczenia zamieszczonego już we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych. Wynika to również z pouczenia zawartego w treści decyzji ustalającej to prawo (załączonej do akt sprawy), w którym wprost wskazano, że w przypadku m. in. uzyskania dochodu, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, są zobowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. . Tekst ten został nawet wytłuszczony, nie można zatem przyjąć – jak sugeruje skarżąca – że strona nie była świadoma swojego obowiązku w tym zakresie.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

IB