Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 879/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. Sz. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat A. K. prowadzącej kancelarię adwokacką w Ł. przy ul. A 5, kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał J. Sz. uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich za okres 9 miesięcy od sierpnia 1944 r. do kwietnia 1949 roku.

Organ nie zaliczył skarżącemu miesiąca maja 1945 roku, argumentując iż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich świadczenie przysługuje za każdy pełen miesiąc trwania represji, która w przypadku skarżącego zakończyła się najpóźniej z chwilą zakończenia II wojny światowej, w dniu 9 maja 1945 roku, a rozpoczęła się pod koniec lipca 1944 roku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził ponadto, iż w przypadku J. Sz. nie można uznać represji w czerwcu 1944 r., ponieważ w tym miesiącu skarżący wykonywał pracę na terenie Polski.

Powyższa decyzję doręczono J. Sz. w dniu [...].

W dniu 21 stycznia 2005 roku J. Sz. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy. Skarżący stwierdził, iż na terenie Austrii pracował przez 10 miesięcy, to jest od dnia 1 lipca 1944 roku, a nie przez 9 miesięcy ,jak wskazano w decyzji z dnia [...]. J. Sz. domagał się ponadto przyznania świadczenia za pracę przymusową wykonywaną u niemieckiego rolnika w okresie od 1 maja 1942 roku do czerwca 1944 roku. Skarżący wyliczył, iż łączny czas represji jakim był poddawany w okresie wojny wynosił 34 miesiące.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 155 Kodeksu postępowanie administracyjnego oraz art. 4 ust. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, odmówił zmiany decyzji własnej z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Organ, działając na podstawie art. 235 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zakwalifikował pismo J. Sz. jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż skarżący nie wskazał, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes strony.

W końcowej części uzasadnienia organ zauważył, że postępowanie po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja z dnia [...] nie zostało dotknięte wadliwością. Decyzja ta była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym, który nie uległ zmianie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podtrzymał stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się dodatkowo na dokumenty, które jego zdaniem uzasadniały przyznanie uprawienia do świadczenia pieniężnego za okres dłuższy niż określony w decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], a mianowicie na:

- wyrok Sądu Wojewódzkiego w Ł. (Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych), sygn. akt [...] z dnia [...], przyznający prawo do dodatku z tytułu pracy przymusowej za okres od 1 maja1942 r. do 30 czerwca 1944 r.;

- pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], znak: [...], stwierdzające pracę skarżącego w miejscowości O. od 1 maja 1942 r. do 30 czerwca 1944 roku oraz w miejscowości A. w Austrii od 1 lipca 1944 r. do 9 maja 1945 r.;

- dokumenty z Archiwum Akt Nowych w W..

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własna z dnia [...].

Organ uznał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Opierając się na zebranym materiale dowodowym stwierdził, iż skarżący był deportowany do pracy przymusowej w Austrii pod koniec lipca 1944 r. i pracowała tam do 9 maja 1945 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zaliczył natomiast J. Sz. miesiąca lipca 1944 r. oraz maja 1945 roku, uznając je za niepełne, wskazał iż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy w warunkach deportacji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. Sz. podtrzymał argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że warunki pracy wykonywanej przez niego na terenie Austrii i Polski były podobne, w związku z czym powinny być jednakowo traktowane.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, że J. Sz. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powołał się na pracę na terytorium II Rzeczypospolitej w miejscowości O., powiat Ł. w okresie od 1 maja 1942 r. do 30 czerwca 1944 r. za którą wcześniej nie ubiegał się o świadczenia.

Organ zauważył jednakże, iż zgodnie z definicją zawartą w ustawie o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej . Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej . Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji sąd zobligowany jest również uwzględnić stan prawny obowiązujący w dacie jej wydania.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia. Decyzja ta nie narusza bowiem przepisów prawa, a podniesione w skardze zarzuty są całkowicie bezpodstawne.

Zgodnie z art. 154 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W oparciu natomiast o art. 155 K.p.a decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] przyznającej mu uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od sierpnia 1944 r. do kwietnia 1945 r. oraz odmawiającej przyznania uprawnienia do tego świadczenia za miesiąc lipiec 1944 r. i maj 1945 r. , a zatem za jej uchyleniem bądź zmianą winien przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony.

Wniosek organu, iż świetle powołanych przepisów nie ma podstaw do zmiany decyzji ostatecznej jest w ocenie Sądu prawidłowy.

Przede wszystkim należy wskazać, iż stanowisko skarżącego co do przyznania mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepisy ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) także za okres pracy wykonywanej od 1 maja 1942 r. do 30 czerwca 1944 r. na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. jest zatem całkowicie błędne i nie znajdujące oparcia w przepisach powołanej ustawy.

Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji.

Represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 ( wyrok NSA w W. z 1999.12.09 r., V SA 1086/99, LEX nr 49291).

Nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1939-1945 obywatela polskiego (także małoletniego) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego lub w innej miejscowości, znajdującej się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę (uchwała składu 7 sędziów NSA z 10.12.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1).

W wyroku z dnia 8 listopada 2001 r., sygn. akt VSA 504/01 w W. (LEX nr 84354), NSA wyjaśnił, iż brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w niemieckim przedsiębiorstwie, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana.

Skarżący w okresie od 1 maja 1942 r. do czerwca 1944 r. pracował przymusowo na terytorium państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r. w miejscowości, w której zamieszkiwał, a więc nie można mówić o tym, że został deportowany (wywieziony) z terytorium państwa polskiego. Załączony przez skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] (sygn. akt [...]) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż wyrokiem tym przyznano skarżącemu uprawnienie w oparciu o inne przepisy prawa, a nie przepisy ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Podobnie należy ocenić złożone do akt sprawy zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], wydane w oparciu o przepisy emerytalno – rentowe.

Art. 3 ust. 1 powołanej ustawy stanowi m. innymi, iż świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, a zatem pracy wykonywanej na deportacji.

Użyte w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) pojęcie "deportacji" odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od dnia 1 września 1939 r. do dnia 8 maja 1945 r. ( wyrok NSA z 26.03.1999 r. IIIRN 158/980, OSNP 2000/3/86 ).

Praca wykonywana po 8 maja 1945 r. nie jest zaliczana do pracy przymusowej na deportacji, a zatem organ niewadliwie przyjął, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie za miesiąc maj 1945 r., gdyż nie był to pełny miesiąc pracy.

Tę sama uwagę należy również odnieść do miesiąca lipca 1944 r., gdyż praca nie obejmowała pełnego miesiąca. Już w pisemnej relacji załączonej do wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z dnia 19.11.2003 r. skarżący napisał, że " Pod koniec lipca 1944 r. zostałem przewieziony do Austrii, miejscowości A. ...". W skardze wniesionej do Sądu także stwierdził, że został deportowany do pracy przymusowej do Austrii od końca lipca 1944 r. do maja 1945 r., aczkolwiek w odwołaniu od decyzji z dnia [...] napisał, że pracował w Austrii u Niemca W. od 1 lipca 1944 r. do 9 maja 1945 r. Skarżący nie był zatem konsekwentny w swoich oświadczeniach. Z zaświadczenia Archiwum Akt Nowych w W. z [...] wynikało natomiast, że na podstawie zachowanych dokumentów brak jest danych dotyczących daty wywiezienia skarżącego i jego rodziny na roboty przymusowe do Austrii). Na rozprawie przed Sądem skarżący ostatecznie wyjaśnił, że wydaje mu się, iż pracę u bauera podjął pod koniec lipca 1944 r.

W tym stanie rzeczy, mając na uwadze wcześniejsze oświadczenia skarżącego, Sąd podzielił stanowisko organu, iż praca skarżącego na terenie Austrii nie obejmowała pełnego miesiąca lipca 1944 r., a w konsekwencji nie zaistniały podstawy do zmiany decyzji z dnia [...] ze względu na interes społeczny, bądź słuszny interes strony.

Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę jako bezzasadną oddalił.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono zgodnie z § 18 i § 19 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).