Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 401/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Stwierdzono, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art 12, art 35 kpa, art 149 ppsa
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2015 r. sprawy ze skargi B. G., W. G., J. Z. i . K. D. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Rozwoju w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Ministra Infrastruktury i Rozwoju do wydania aktu administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rada Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 r. nr ew. [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 r. nr [...] – w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] t. [...] karta [...], oznaczonej jako parcela [...] pow. 180 m2 oraz ul. [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] t. [...] karta [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o powierzchni 310 m2; 2. stwierdza, że Minister Infrastruktury i Rozwoju dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność Ministra Infrastruktury i Rozwoju miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju solidarnie na rzecz skarżących B. G., W. G., J.Z. i K. D. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Państwo B.G., W.G. , J.Z. i K.D., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność organu administracji - Ministra Infrastruktury i Rozwoju w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 roku nr ew. [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 roku nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] karta [...], oznaczonej jako parcela [...] pow. 180 m2 oraz ul. [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] karta [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o powierzchni 310 m2.

Organowi zarzucono naruszenie art. 12 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a), tj. sprzeniewierzenie się zasadzie szybkości postępowania administracyjnego, a także art. 35 § 1 k.p.a, art. 35 § 3 k.p.a i art. 36 k.p.a, poprzez przekroczenie ustawowych terminów wskazanych do rozpoznania sprawy i wydania decyzji administracyjnej.

Na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a oraz art. 200 p.p.s.a, podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o:

1. zobowiązanie Ministra Infrastruktury i Rozwoju do wydania decyzji administracyjnej w sprawie o sygn. [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 roku nr ew. [...] w terminie dwóch miesięcy od otrzymania wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności,

2. stwierdzenie, że bezczynność organu - Ministra Infrastruktury i Rozwoju nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa,

3. zasądzenie od organu - Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Skarżących wszelkich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że pismem z dnia 12 kwietnia 2013 roku Skarżący zostali zawiadomieni, iż w związku z wydaniem decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2012 roku w sprawie o sygn. akt [...], stwierdzającej nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 1999 roku nr [...], rozpoczęło się, postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 roku nr ew. [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 roku nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela [...] o pow. 180 m2 oraz ul. [...] i [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o powierzchni 310 m2. Jednocześnie Skarżącym zostało notyfikowane, iż nie jest możliwe załatwienie sprawy w ustawowym terminie wskazanym wart. 35 k.p.a, ze względu na konieczność uzupełnienia zebranego materiału dowodowego, zaś jako przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy wskazano dzień 30 września 2013 roku

Następnie, pismem z dnia 15 listopada 2013 roku, a więc już po upływie jedno miesiąca i piętnastu dni od wyznaczonego uprzednio terminu załatwienia sprawy, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, powołując się na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o akta archiwalne dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia, ponownie wydłużył termin wydania rozstrzygnięcia, do dnia 31 stycznia 2014 roku.

W dalszej kolejności, pismem z dnia 7 marca 2014 roku (po upływie dwóch miesięcy i siedmiu dni od wyznaczonego uprzednio terminu za załatwienia sprawy Minister Infrastruktury i Rozwoju (będący następcą prawnym Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej), poinformował uczestników o fakcie zgromadzenia materiału dowodowego, jednakże powołując się na konieczność ponownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, przedłużył termin załatwienia sprawy, do dnia 31 maja 2014 roku.

Pomimo upływu wskazanego w zawiadomieniu z dnia 7 marca 2014 roku terminu, a następnie od dnia 31 maja 2014 roku, kolejnych niemal czternastu miesięcy, w sprawie nie została wydana decyzja administracyjna, co więcej Skarżącym nie został nawet przedstawiony nowy termin rozpoznania sprawy, wraz z podaniem przyczyn takiego stanu rzeczy.

Zdaniem skarżących nieuzasadnione przedłużanie postępowania w sprawie przez organ administracji publicznej, niedotrzymanie wyznaczonych przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju terminów załatwienia sprawy oraz nieinformowanie uczestników o stanie trwającego postępowania administracyjnego, stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Działanie organów, w toku trwającego postępowania administracyjnego, narusza wyrażoną w art. 12 § 1 k.p.a zasadę szybkości postępowania. Naruszone zostały również art. 35 § 1, art. 35 § 3 i art. 36 k.p.a ponieważ przekroczono wskazane tam terminy i nie zostały dopełnione obowiązki związane z ich przekroczeniem. Co więcej, nie pociągnięto do odpowiedzialności odpowiedzialnych za ten stan rzeczy pracowników. Skarżący wskazali także, że pismem z dnia 19 czerwca 2015 roku, które zostało doręczone dnia 24 czerwca 2015 roku, działając na podstawie art. 53 § 2 w zw. z art. 52 § 4 p.p.s.a wezwali organ - Ministra Infrastruktury i Rozwoju do usunięcia naruszenia prawa. Pomimo upływu trzydziestodniowego terminu, organ do dnia składania niniejszej skargi nie udział odpowiedzi na wezwanie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, że decyzją z dnia [...].04.2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].08.1999 r. oraz z dnia [...].02.1999 r.

Pismem z dnia [...].04.2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zawiadomił strony o postępowaniu nadzorczym prowadzonym na skutek stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...].08.1999 r. oraz z dnia [...].02.1999 r.

Kolejnymi pismami z dnia 12.04.2013 r. organ wystąpił:

- do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. - o nadesłanie dokumentacji geodezyjnej dotyczącej aktualnego stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości,

- do Centrum Personalizacji Dokumentów MSW - o nadesłanie informacji o danych osobowych P. M.Z., P. M.C., P. H.B., P. M.Z., P. W.Z. oraz P. K.S.

Pismem z dnia 06.05.2013 r. Zarząd Geodezji i Katastru [...] poinformował organ naczelny o aktualnym stanie prawnym wywłaszczonej nieruchomości.

Pismem z dnia 02.05.2013 r. Centrum Personalizacji Dokumentów MSW nadesłało informację o danych osobowych (zgodnie z wnioskiem organu z dnia 12.04.2013 r.).

Pismem z dnia 15.11.2013 r. organ wystąpił do Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta P. o nadesłanie akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia.

Odrębnym pismem z tej samej daty organ wystąpił do Archiwum Akt Nowych o nadesłanie akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia, w tym akt dotyczących zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].09.1951 r. nr [...].

Kolejnym pismem z dnia [...].11.2013 r. nr [...] organ poinformował o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz wskazał przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy.

Pismem z dnia 02.12.2013 r. Urząd Miasta P. nadesłał uwierzytelnione kopie akt archiwalnych.

Pismem z dnia 09.12.2013 r. (data wpływu: 16.12.2013 r.) Archiwum Akt Nowych nadesłało akta archiwalne dotyczące ww. zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.

Pismem z dnia 07.03.2014r. organ zawiadomił strony o zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji oraz wskazał przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy.

Wnioskami z dnia 17.07.2014 r. organ wystąpił do Centrum Personalizacji MSW o nadesłanie informacji o danych osobowych P. M.B., P. M.C., P. K.S., P. D.J. (z uwagi na podeszły wiek ww. osób, a zwłaszcza P. K.S. ur. [...].04.1935 r., P. M.C. ur. [...].07.1938 r. i P. H.B. ur. [...].03.1934 r.). Odpowiedź wpłynęła w dniu 22.07.2014 r.

Pismem z dnia 17.07.2014 r. organ wystąpił do Zarządu Geodezji i Katastru [...] w P. o nadesłanie aktualnej informacji o stanie prawnym wywłaszczonej nieruchomości. Odpowiedź na ww. pismo wpłynęła w dniu 08.08.2014 r.

Decyzją z dnia [...].08.2015 r. nr [...] ([...]) Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...].09.1953 r. oraz ww. orzeczenia z dnia [...].12.1952 r w części.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy podkreślić, iż organ dokonywał czynności zmierzających do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy oraz informował strony o przewidywanym terminie wydania rozstrzygnięcia. Sposób prowadzenia postępowania przez organ nie nosi zatem znamion bezczynności w rozumieniu art. 149 § 1 p.p.s.a.

Ponadto, organ wskazał, iż rozpatrywana sprawa ma charakter sprawy szczególnie skomplikowanej ze względu konieczność odnalezienia, a następnie przeanalizowania obszernych akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia.

Zauważył także, iż sprawy rewindykacyjne ze swojej natury mają charakter długotrwały, co wiąże się z trudnościami w ustaleniu stanu faktycznego na dzień wydania orzeczenia oraz ze zgromadzeniem całości akt archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem wywłaszczeniowym po kilkudziesięciu latach od jego zakończenia, a w rozważanym przypadku - po upływie ponad 60 lat. Należy również podkreślić wielowątkowość omawianych postępowań, na którą składa się konieczność zbadania legitymacji wnioskodawców (art. 28 k.p.a.) oraz pozyskania akt archiwalnych dotyczących kontrolowanego postępowania. Wreszcie, należy wskazać na bardzo wymagający, zarówno pod względem czasowym, jak i merytorycznym, charakter czynności niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia. Analiza archiwalnych akt wywłaszczeniowych wymaga obszernej znajomości przepisów prawa ówcześnie obowiązującego oraz wiedzy historycznej, a także umiejętności interpretacji języka ówcześnie stosowanego, który ulega ewolucji z biegiem czasu i po 60 latach znaczenie użytych pojęć nierzadko może budzić wątpliwości.

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie uległo opóźnieniu także z powodu zmian organizacyjnych w urzędzie - połączenia Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z Ministerstwem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a także ze względu na trudną sytuację w Wydziale ds. Rewindykacji Mienia, prowadzącym ponad 500 spraw rewindykacyjnych. Dokonywanie powyższych czynności we wszystkich prowadzonych postępowaniach jest niemożliwe w terminach wynikających z k.p.a. Należy wskazać, że w zdecydowanej większości spraw strony postępowania są informowane o przyczynach zwłoki oraz o przewidywanym terminie zakończenia sprawy, natomiast, skomplikowany charakter prowadzonych spraw czyni niemożliwym usunięcie w krótkim czasie zaległości we wszystkich prowadzonych postępowaniach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego wskazuje na zasadność skargi.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późno zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późno zm.), kognicja sądu administracyjnego obejmuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej przez orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadku, gdy nie wydają decyzji administracyjnej w sprawach indywidualnych, podlegających załatwieniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując skargę na bezczynność sąd kontroluje, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa wart. 3 § 2 pkt 1-4a powołanej ustawy oraz czy zwłoka w załatwieniu sprawy przekroczyła terminy określone w przepisach prawa. Zatem skarga wniesiona w tym trybie jest środkiem dyscyplinującym organy administracji publicznej do terminowego załatwiania spraw, mającym na celu wyeliminowanie stanu bezczynności organu i doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej.

Istotę bezczynności oddaje w pełni teza wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2013r. sygn. akt I SAB/Wa 590/13 (LEX nr 1406499), w której stwierdzono, że bezczynność organu zachodzi, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób działania organu w toku rozpoznawania sprawy jak też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, będą miały znaczenie dla oceny sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca w rozumieniu art. 149 § 1 a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy też nie.

Wskazać należy, że realizacja zasady ogólnej szybkości i racjonalnego postępowania jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie oznacza to obowiązek podjęcia nie jakichkolwiek działań, lecz działań celowych, zmierzających do rozpatrzenia wniosku z dnia 13 marca 2007 r. o stwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń. Przy czym z przepisu art. 35 § 1 i § 2 k.p.a wynika obowiązek załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Nadto w świetle . art. 36 § 1 i § 2 k.p.a wymagane jest, aby o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ podał stronom przyczyny zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

W rozpoznawanej sprawie, po wpłynięciu w dniu 20 marca 2007 r. do Ministerstwa Budownictwa wniosku E.B. i P.D. z dnia 13 marca 2007 r. o stwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń, po stronie organu powstał obowiązek, wynikający z art. 104 § 1 k.p.a, załatwienia w drodze decyzji, bez zbędnej zwłoki, sprawy administracyjnej w terminie określonym wart. 35 § 1 i § 3 k.p.a.

W oparciu o powyższe należy stwierdzić, że organ administracji publicznej zmierza do załatwienia sprawy, jeżeli prowadzi postępowanie w zgodzie ze standardami wskazanymi w powołanych wyżej przepisach. Jeżeli tak nie jest, to występuje przypadek niezałatwienia sprawy w terminie, a więc pozostawania przez organ w bezczynności. Zatem organ pozostaje w bezczynności, w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym wart. 35 k.p.a, jeżeli nie dopełnił czynności określonych wart. 36 lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Treść obowiązku płynącego z art. 35 § 1 k.p.a oznacza zakaz nieuzasadnionego przetrzymywania spraw bez nadawania im właściwego biegu oraz obowiązek prowadzenia postępowania bez niepotrzebnych zahamowań przewlekłości w postępowaniu.

W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Wprawdzie w dniu [...] sierpnia 2015r. Minister Infrastruktury i Rozwoju wydał stosowną decyzję, ale poprzedzającej jej wydanie postępowanie administracyjne trwało ponad dwa lata. Jak wynika zaś z akt sprawy zakres podejmowanych w tym czasie przez Ministra czynności nie uzasadniał tak długiego czasokresu jego prowadzenia. Analiza akt wskazuje bowiem, że w niniejszej sprawie w związku z wydaniem decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2012 roku w sprawie o sygn. akt [...], stwierdzającej nieważność decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 1999 roku nr [...], rozpoczęło się, postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 roku nr ew. [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 roku nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela [...] o pow. 180 m2 oraz ul. [...] i [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o powierzchni 310 m2. Zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania zostało wysłane stronom pismem z dnia 12 kwietnia 2013r. Jednocześnie organ poinformował w nim, iż nie jest możliwe załatwienie sprawy w ustawowym terminie wskazanym wart. 35 k.p.a, ze względu na konieczność uzupełnienia zebranego materiału dowodowego, zaś jako przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy wskazano dzień 30 września 2013 roku.

Kolejnymi pismami z dnia 12.04.2013 r. organ wystąpił:

- do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. - o nadesłanie dokumentacji geodezyjnej dotyczącej aktualnego stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości,

- do Centrum Personalizacji Dokumentów MSW - o nadesłanie informacji o danych osobowych P. M.Z., P. M.C., P. H.B., P. M.Z., P. W.Z. oraz P. K.S.

Pismem z dnia 06.05.2013 r. Zarząd Geodezji i Katastru [...] poinformował organ naczelny o aktualnym stanie prawnym wywłaszczonej nieruchomości.

Pismem z dnia 02.05.2013 r. Centrum Personalizacji Dokumentów MSW nadesłało informację o danych osobowych (zgodnie z wnioskiem organu z dnia 12.04.2013 r.).

W tym miejscu należy wskazać, że po otrzymaniu odpowiedzi, o które organ wystąpił przez okres 6 miesięcy nie podjęto żadnych czynności w sprawie.

W dniu 7 października 2013r. , czyli po upływie wskazanego przez organ w piśmie z dnia 12 kwietnia 2013r. terminu rozpoznania sprawy, pełnomocnik skarżących wystąpił do organu z wezwaniem o wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Dopiero pismami z dnia 15.11.2013 r. organ wystąpił do:

1. Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta P. o nadesłanie akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia.

2. Archiwum Akt Nowych o nadesłanie akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia, w tym akt dotyczących zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].09.1951 r. nr [...].

3. stron z informacją o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o akta archiwalne oraz wskazał przewidywany nowy termin rozstrzygnięcia sprawy - 31 styczeń 2014r..

Po dokonaniu powyższych czynności, pismem z dnia 02.12.2013 r. Urząd Miasta P. nadesłał uwierzytelnione kopie akt archiwalnych, zaś pismem z dnia 09.12.2013 r. (data wpływu: 16.12.2013 r.) Archiwum Akt Nowych nadesłało akta archiwalne dotyczące ww. zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.

W dniu 07.03.2014r. organ powołując się na art. 10 k.p.a zawiadomił strony o zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji oraz wskazał przewidywany termin rozstrzygnięcia sprawy- 31 marca 2014r. Po upływie w/w terminu decyzja nie została jednak wydana.

Cztery miesiące później organ pismem z dnia 17.07.2014 r. wystąpił do:

1. Centrum Personalizacji MSW o nadesłanie informacji o danych osobowych P. M.B., P. M.C., P. K.S., P. D.J. (z uwagi na podeszły wiek ww. osób, a zwłaszcza P. K.S. ur. [...].04.1935 r., P. M.C. ur. [...].07.1938 r. i P. H.B. ur. [...].03.1934 r.). Odpowiedź wpłynęła w dniu 22.07.2014 r.

2. Zarządu Geodezji i Katastru [...] w P. o nadesłanie aktualnej informacji o stanie prawnym wywłaszczonej nieruchomości. Odpowiedź na ww. pismo wpłynęła w dniu 08.08.2014 r.

Rok później została wydana decyzja z dnia [...] sierpnia 2015r.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, że organ postąpił wbrew nakazowi płynącemu z treści art. 36 § 1 k.p.a, a to z tej przyczyny, że podczas trwającego ponad 2 lata postępowania wprawdzie trzykrotnie informował strony o przewidywanym terminie wydania rozstrzygnięcia, ale nigdy nie dotrzymał wskazanych w nim terminów. Po zgromadzeniu materiału dowodowego przez rok pozostawał zaś w bezczynności, nie informując nawet strony o przyczynach zwłoki. Ponadto w ocenie Sądu przyczyna zwłoki wskazana w drugim z zawiadomieniu de facto winna zostać usunięta i wyjaśniona już w pierwszym terminie. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby organ kierując się zasadą wszechstronności wyjaśnienia sprawy oraz szybkości postępowania wystąpił o akta archiwalne w terminie do 30 września 2013r. Tym bardziej, że jak wskazano powyżej dokumenty, o które wystąpił w kwietniu 2014r. otrzymał na początku maja i pomimo tego do zakreślonego przez siebie na rozpoznanie sprawy terminu wrześniowego nie podjął już żadnych czynności tj. pozostawał w bezczynności, do listopada 2013r. (drugie zawiadomienie). Takie działanie organu nie odpowiada wymogom stawianym przez art. 12 k.p.a i 35 k.p.a, bowiem organ wyznaczający na podstawie art. 36 § 1 k.p.a nowy termin załatwienia sprawy jest związany przepisem art. 12 k.p.a i 35 k.p.a, a zatem jest obowiązany do ustalenia możliwie najkrótszego terminu załatwienia sprawy. Wprawdzie przepis art. 36 k.p.a nie stwarza ograniczeń ani też nie ustala zasady, którą powinien kierować się organ przy wyznaczaniu nowego terminu, jednakże nie oznacza to dowolności i swobody. Musi on bowiem być interpretowany zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. W związku z tym wyznaczenie przez Ministra takiego terminu rozpoznania wniosku nie spełnia przesłanki wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy, o którym mowa wart. 36 § 1 k.p.a. Jak wskazano wyżej, art. 36 k.p.a nie może być interpretowany w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego. Zasady ogólne wyrażone wart. 6-16 k.p.a nie są tylko dezyderatami czy postulatami bądź nie wiążącymi zaleceniami, ale stanowią normy prawne obowiązujące, ustalające prawne wytyczne działania organów administracji. Stanowią one integralną część przepisów regulujących procedurę administracyjną i są dla organów administracji wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, są wytycznymi do stosowania przepisów Kodeksu i dlatego należy je stosować razem z przepisami dotyczącymi poszczególnych instytucji procesowych. Taki charakter zasad ogólnych jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w literaturze (por. wyrok NSA z dnia 4 maja 1982 r., sygn. akt I SA 258/82, ONSA 1982, z. 1, poz. 53; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 1992 r., sygn. akt SAlKa 963/91; Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996; E. Ochendowski: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Toruń 1996). Zasada m.in. szybkości wynika wprost z art. 12 k.p.a, który nakazuje, aby organy administracji działały możliwie szybko, a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie. W związku z tym nowy termin załatwienia sprawy, wyznaczony przez organ w trybie art. 36 § 1 k.p.a, należy oceniać przez pryzmat generalnej zasady szybkości postępowania w powiązaniu z podanymi przez organ przyczynami zwłoki.

Ponadto w ocenie Sądu podawane przez organ powody nierozpoznania sprawy w terminie (zmiany organizacyjne w urzędzie i trudna sytuacja kadrowa ) nie mogą być usprawiedliwieniem dla zwłoki w jej załatwieniu, gdyż nie mieszczą się w przesłankach określonych wart. 35 § 5 k.p.a. Kwestia braku odpowiedniej obsady etatowej i problemy wewnętrzne organu administracji publicznej związane z realizacją zadań ustawowych nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony, także w sferze terminów załatwiania sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 21 grudnia 1999 r., sygn. akt V SAS 147/99, LEX nr 50019). W żadnej mierze nie zwalnia organu od terminowego załatwienia sprawy ilość spraw do niego wniesionych. Trzeba bowiem tak zorganizować pracę organu, aby nie dochodziło do naruszeń praw stron. Za rażące naruszenie powołanych wyżej przepisów należy uznać nieuzasadnione rodzajem sprawy długotrwałe prowadzenie postępowanie, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu. Wyznaczenie - podczas trwającej w sumienie prawie dwa lata bezczynności - tylko jednego uzasadnionego terminu załatwienia sprawy i tylko dwukrotne wskazanie przyczyny niezałatwienia sprawy, nie może w takiej sytuacji ekskulpować organu orzekającego od zarzutu dopuszczenia się bezczynności w sytuacji, gdy od wszczęcia postępowania do wydania decyzji minęło ponad 2 lata. W których, jak wskazano na wstępie nic nie stało na przeszkodzie aby stosowną dokumentację zgromadzić i wydać rozstrzygnięcie w pierwszym zakreślonym terminie, który co należy podkreślić był stosunkowo długi (ponad 5 miesięcy), a zatem znacznie przekraczał dwumiesięczny termin określony w art. 35 §3 k.p.a, dla sprawy szczególnie skomplikowanej. Tym samym zwłoka w wydaniu decyzji została zawiniona wyłącznie przez organ, który nie działał w sprawie szybko i nie dołożył należytych starań, aby w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i niezwłocznie załatwić sprawę.

Zgodnie zaś z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 1996 r., sygn. akt I SAS 28/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 97, którego pogląd w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, nowy termin załatwienia sprawy może być uznany za skutecznie wyznaczony w trybie art. 36 § 1 k.p.a, jeżeli zostanie wskazany przez organ właściwy do załatwienia sprawy, zgodnie z zachowaniem ogólnej zasady szybkości postępowania określonej wart. 12 k.p.a. Podobne stanowisko wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie o sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX nr 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Zasada sformułowana w art. 6 k.p.a, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych wart. 35 i 36 k.p.a. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 k.p.a, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa" [por. wyrok z dnia 6 października 2000 r., sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX nr 53462)]. W powyższym tonie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I SAB 155/99 (publ. LEX nr 47244) uznając, że: "Brak akt, konieczność zebrania materiału dowodowego, czy powstanie zaległości nie może być okolicznością usprawiedliwiającą bezczynność organu w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnymi (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), ale są obrazem niedowładu organizacyjnego organu". Stanowisko to zachowuje aktualność również na tle obowiązujących przepisów prawa.

Reasumując w ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ postąpił wbrew wszelkim zasadom postępowania administracyjnego, nie dokładając należytych starań, by sprawę szybko załatwić przy jednoczesnym obowiązku wnikliwego działania, posługując się przy tym możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Takie postępowanie organu świadczy o tym, że od upływu 1 zakreślonego przez organ terminu do rozpoznania sprawy do wydania decyzji pozostawał on 2 lata w zawinionej zwłoce w załatwieniu sprawy.

Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają więc stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, co uzasadnia uwzględnienie skargi, jako że organ z nieuzasadnionych powodów nie rozpatrzył sprawy, czym naruszył postanowienia przepisu art. 35 § 1 i § 3 k.p.a i korespondujący z nim art.12 § 1 i § 2 k.p.a oraz art. 36 § 1 k.p.a.

Powyższe okoliczności przemawiają również za uznaniem, że bezczynność Ministra miała rażący charakter. Sąd uznał zatem, że bezczynność organu ustalona od nierozpoznania sprawy w pierwszym zakreślonym terminie (30 września 2013r.) do wydania decyzji w dniu [...] sierpnia 2015r. ( w którym to czasie również po zgromadzeniu całości dokumentów zgodnie z zawiadomieniem z dnia 7 marca 2014r. przez ponad rok nie podjęto jakichkolwiek czynności) jest nadzwyczaj naganna i nosi cechy rażącego naruszenia prawa ze względu na długotrwałość prowadzenia postępowania i czasokresy braku jakiejkolwiek aktywności organu, zmierzającej do załatwienia sprawy w formie procesowej, co wynikało wyłącznie i bezpośrednio z jego niedziałania i opieszałości organu nie podejmującego koniecznych czynności procesowych, zmierzających do zakończenia postępowania. Z tych względów, w ocenie Sądu w okresie ocenianym na potrzeby zastosowania art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 i § 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postępowanie prowadzone było z rażącym naruszeniem prawa, bowiem organ nie podjął żadnych, konkretnych, realnych i skutecznych prób szybkiego zakończenia postępowania w sprawie i zignorował wszelkie obowiązujące terminy jej załatwienia.

Z powyższych względów, na podstawie art. 149 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punktach 2 i 3 sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 w związku z art. 202 § 2 powołanej ustawy.

Z uwagi na wydanie przez organ decyzji w dniu 19 sierpnia 2015r. Sąd w pkt 1 sentencji wyroku orzekł o umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a postępowania w zakresie zobowiązania Ministra do wydania aktu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1953 roku nr ew. [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1952 roku nr [...] - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] karta [...], oznaczonej jako parcela [...] pow. 180 m2 oraz ul. [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] karta [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o powierzchni 310 m2.