Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 750/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 120, art. 121 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 6 ust. 3, art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. k, art. 24 ust. 1 i 3, art. 26 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1857
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr 1801-IGC.48.68.2020 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków wynikających z ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr 408000-408000.COC.48.123.2020; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej M. sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 2 217 zł /słownie: dwa tysiące dwieście siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: "DIAS") z 14 kwietnia 2022 r. nr 1801-IGC.48.64.2020 utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno – Skarbowego w Przemyślu (dalej: "Naczelnik" lub "organ I instancji") z 25 sierpnia 2020 r. nr 408000-408000-COC2.48.123.2020 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków z ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2021 r., poz. 1540 ze zm. - zwana dalej w skrócie: "O.p."), art. 7 ust. 1, art. 24 ust. 1 pkt 2, art. 26 ust. 5 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 1857 – ze zm. – dalej w skrócie: "ustawa SENT").

Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy w dniu 11 lutego 2020 r. w miejscowości L. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej III Mobilnego Referatu Realizacji w [...] Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu przeprowadzili kontrolę zespołu pojazdów, tj. ciągnika samochodowego o nr rej. [...] oraz naczepy o nr rej. [...], będących w posiadaniu firmy M. Sp. z o.o. w S. Kontrolę przeprowadzono pod kątem zgodności danych zawartych w zgłoszeniu [...] z danymi zawartymi w dokumentach okazanych przez kierującego. Na okoliczność przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół z 11 lutego 2020 r. znak: 408000-CZR3.5012.2.65.2020. Ustalono, że przedmiotem przewozu były towary podlegające monitorowaniu w oparciu o przepisy ustawy SENT, tj. oleje ropy naftowej (CN 2710) o wadze 15 165,82 kg; preparaty smarowe (CN 3403) o wadze 1010,92 kg; środki zapobiegające zamarzaniu (CN 3820) o wadze 4764,06 kg. Nadawcą towaru była firma U. [...], [...] K., L. Odbiorcą była firma A., [...], [...] W., natomiast przewoźnikiem firma M. Sp. z o.o. z/s w S. W wyniku kontroli stwierdzono, że przewoźnik podał w zgłoszeniu SENT numer rejestracyjny naczepy [...] niezgodny ze stanem faktycznym ustalonym na podstawie oględzin i okazanego dowodu rejestracyjnego pojazdu.

W tej sytuacji postanowieniem z 25 czerwca 2020 r. nr 408000-408000.COC.48.123.2020 Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej z związku z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. k ustawy SENT.

Następnie decyzją z 25 sierpnia 2020 r. nr 408000-408000-COC2.48.123.2020 organ ten nałożył na M. Sp. z o.o. w S. (dalej: "Spółka") karę pieniężną w wysokości 10 000 zł.

Naczelnik podał, że czynności kontrolne ujawniły naruszenie art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. k ustawy SENT. Zgłoszone zostały dane niezgodne ze stanem faktycznym w zgłoszeniu towarów [...]. W zgłoszeniu tym przewoźnik podał nr rejestracyjny naczepy jako [...], zamiast [...]. Okoliczność ta wyczerpuje hipotezę art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT, co obligowało do wymierzenia Spółce kary pieniężnej. Organ I instancji nie stwierdził podstaw prawnych do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła Spółka domagając się jej uchylenia. Zarzuciła naruszenie art. 22 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 3 pkt 1g ustawy SENT poprzez pominięcie celu regulacji jakim jest wyeliminowanie z obrotu nieuczciwych podmiotów oraz zapewnienie uczciwej konkurencji; naruszenie art. 26 ust. 3 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji ziszczenia się warunków w nim określonych oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej poprzez naruszenie zasady proporcjonalności. Strona wskazała, że po otrzymaniu kontrolowanego zlecenia transportowego, w trakcie uzupełniania danych przewoźnika w systemie SENT w rubryce numer rejestracyjny popełniono przypadkową omyłkę. Zamiast wpisać nr rej. [...] wpisano [...]. Była to przypadkowa omyłka, wynikająca ze zwykłego błędu, nie zaś celowe działanie, które choćby pośrednio mogło uszczuplić dochody Państwa w związku z przedmiotowym przewozem towaru.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 14 kwietnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu I instancji została wydana po zgromadzeniu niezbędnego zakresu materiału dowodowego. Nałożenie na odwołującą się kary pieniężnej było słuszne, gdyż w toku prowadzonego postępowania wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, że Spółka w zgłoszeniu SENT wskazała niezgodne ze stanem faktycznym dane numeru rejestracyjnego środka transportu (naczepy), którym realizowany był przewóz towaru. Jak zaznaczył organ podanie do zgłoszenia SENT danych dotyczących innego środka przewozowego, z punktu widzenia systemu monitorowania przewozu towarów wrażliwych, nie może być traktowane na równi z omyłką pisarską. Organ zaznaczył także, że podanie danych w zgłoszeniu niezgodnych ze stanem faktycznym, a następnie ich skorygowanie w trakcie lub po kontroli nie można utożsamiać z wykonaniem obowiązku wynikającego z art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. k ustawy SENT.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji zasadnie wskazał, że w sprawie brak było podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Nie zaistniały przesłanki "ważnego interesu przewoźnika" oraz "interesu publicznego", które uprawniałyby do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia prawidłowych danych nie było wynikiem przyczyn niezależnych od przewoźnika. Podstawy do odstąpienia od nałożenia kary nie mogą stanowić okoliczności związane z brakiem należytej staranności w realizacji tych obowiązków. Dokonując oceny sytuacji finansowej Spółki organ podzielił stanowisko, że nałożona kara nie stanowi zagrożenia dla interesów Spółki i jej bytu. Brak uszczuplenia należności podatkowych, o ile może mieć wpływ na ocenę wystąpienia interesu publicznego, nie może stanowić samoistnej podstawy do jego stwierdzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, Spółka zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 136 § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokonania wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie przez organ dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy polegające na pominięciu występujących istotnych okoliczności w sprawie przemawiających na korzyść Skarżącej, takich jak:

- bezzwłoczne skorygowanie oczywistej omyłki pisarskiej w pierwszym możliwym momencie (już w trakcie kontroli),

- fakt, że uchybienie miało charakter incydentalny, jednorazowy, a Skarżąca od 2017 r. realizowała ponad 200 zgłoszeń dotyczących przewozów podlegających przepisom ustawy SENT, z czego wszystkie były dokonane prawidłowo,

- okoliczność, że Skarżąca opłaca terminowo wszystkie składki, nie posiada zaległości w podatkach lub innych należnościach publicznoprawnych ani nie było prowadzone w stosunku do niej żadne postępowanie egzekucyjne,

- działanie skarżącej nie spowodowało uszczuplenia dochodów podatkowych budżetu państwa,

b) art. 12 § 1 k.p.a. poprzez odstąpienie przez organ od merytorycznego rozpoznania sprawy, a co za tym idzie brak ponownego rozpoznania sprawy i weryfikacji ustaleń organu I instancji oraz przez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie w zasadniczej części na decyzji organu I instancji, który poczynił jedynie wybiórcze ustalenia oraz nie odniósł się do przedstawianych przez skarżącą okoliczności łagodzących, mających istotne znaczenie przy wymierzaniu kary, co przeczy zasadzie dwuinstancyjności postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie:

a) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności, która nakazuje użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu;

b) art. 6 ust. 3 pkt 1 lit. c ustawy SENT polegający na jego pominięciu, co skutkowało nieuwzględnieniem przez organ uzupełnienia zgłoszenia SENT o prawidłowy numer rejestracyjny naczepy niezwłocznie po wykryciu błędu podczas kontroli drogowej;

c) art. 22 ust 3 ustawy SENT w zw. z art. 120 O.p. poprzez nieprzedstawienie przez organ przykładowych sytuacji, w których jego zadaniem dopuszczalne byłoby odstąpienie od nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej z uwagi na interes publiczny;

d) art. 24 ust. 3 ustawy SENT, poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że błędne wpisanie numeru dowodu rejestracyjnego pojazdu poprzez omyłkowe przestawienie jednej cyfry (czego skarżąca nie była świadoma do momentu kontroli), uzasadnia nałożenie kary w wysokości 10 000 zł, w sytuacji, gdy uchybienie to zostało skorygowane niezwłocznie (już w trakcie kontroli) oraz nie miało wpływu na identyfikację pojazdu ani tym bardziej na uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa, oraz mimo tego, że interes publiczny rozumiany tu, jako poczucie elementarnej sprawiedliwości zapatrywania takiego nie uzasadnia;

e) art. 26 ust. 3 ustawy SENT poprzez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy skarżąca spełniała przesłanki do odstąpienia od nałożenia na nią kary pieniężnej, w tym w szczególności biorąc pod uwagę znikomy rozmiar uchybienia, który dodatkowo nie miał wpływu na leżący po jej stronie obowiązek podatkowy;

f) art. 121 § 1 i art. 122 O.p. poprzez błędną wykładnię i nadanie pejoratywnego znaczenia pojęciu "interesu publicznego" i w efekcie uznanie, że okoliczności towarzyszące sprawie nie są objęte "interesem publicznym";

g) art. 120, art. 121 § 1, art. 122 O.p. poprzez odmienne traktowanie celowości ustawy o systemie monitorowania przewozu i wartościowanie naruszeń w zależności od ich rodzaju, mimo że naruszenia te posiadają wspólną cechę w postaci braku wpływu na możliwość realizacji ustawy o systemie monitorowania przewozu i nie powodują uszczupleń w budżecie Państwa;

h) art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p. poprzez całkowite pominięcie faktu, iż w okresie od dnia obowiązywania ustawy o systemie monitorowania przewozu do 11 lutego 2020 r., czyli do dnia przeprowadzenia kontroli będącej podstawą wszczęcia postępowania, skarżąca nie dopuściła się jakiegokolwiek naruszenia przepisów ustawy, a tym samym uznanie, że bez znaczenia jest dotychczasowe przestrzeganie przepisów ustawy przez skarżącą, a nałożenie kary administracyjnej w wysokości 10 000 zł z powodu wystąpienia zdarzenia losowego, które nie wpływa na sprawowanie nadzoru nad drogowym przewozem towaru objętego zgłoszeniami, nie stoi w sprzeczności z celowością wprowadzenia ustawy i nie narusza interesu publicznego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

W ocenie Sądu skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Materialną podstawę prawną rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (Dz. U. z 2017 r., poz. 708 ze zm. – w brzmieniu obowiązującym w dacie kontroli, obecna wersja obowiązująca – t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1857 ze zm., dalej: ustawa SENT). W ustawie tej przyjęto (art. 4 ust. 1-4), że środkiem technicznym służącym monitorowaniu drogowego przewozu towarów jest rejestr zgłoszeń. Jest on prowadzony w systemie teleinformatycznym i gromadzi dane zawarte w zgłoszeniach, uzupełnieniach zgłoszeń i ich aktualizacjach oraz dotyczące przeprowadzonych kontroli.

Obowiązki poszczególnych podmiotów związanych z przewozem towarów z terytorium innego państwa określa art. 6 ustawy SENT. W zakresie obowiązków przewoźnika istotny jest ust. 3 tego artykułu, zgodnie z którym przed rozpoczęciem przewozu towaru przewoźnik ma obowiązek uzupełnienia zgłoszenia o dane wymienione w tym przepisie, w tym o dane przewoźnika, numery rejestracyjne środka transportu, miejsce i datę rozpoczęcia przewozu na terytorium kraju, numer dokumentu przewozowego towarzyszącego przewożonemu towarowi. Przewóz towarów podlega kontroli, o której mowa w art. 13 ustawy SENT, polegającej na sprawdzeniu przestrzegania obowiązków w zakresie dokonywania, uzupełniania i aktualizacji zgłoszenia, zgodności danych zawartych w zgłoszeniu ze stanem faktycznym oraz posiadania numeru referencyjnego. Na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT, w sytuacji gdy przewoźnik zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym, inne niż dotyczące towaru na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10.000 zł.

W realiach niniejszej sprawy jest poza sporem, że skarżąca była przewoźnikiem towaru, podała w zgłoszeniu SENT numer rejestracyjny naczepy [...] niezgodny ze stanem faktycznym ustalonym na podstawie oględzin i okazanego dowodu rejestracyjnego pojazdu.

Sąd akceptuje stanowisko organów, iż podanie danych w zgłoszeniu niezgodnych ze stanem faktycznym, a następnie ich skorygowanie w trakcie lub po kontroli nie można utożsamiać z wykonaniem obowiązku wynikającego z art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. k ustawy SENT. W przeciwnym razie prewencyjna i odstraszająca funkcja kary za naruszenie ustawy SENT nie miałaby racji bytu. Kary te są bowiem zapowiedzią negatywnych konsekwencji, jakie następują w przypadku naruszenia obowiązków wynikających z tej ustawy, a więc i o charakterze formalnym. Odgrywają one w intencji prawodawcy szczególnie istotną rolę w zagwarantowaniu przestrzegania rygorów wynikających z systemu monitorowania drogowego przewozu towarów wrażliwych. Przyjęcie tezy odmiennej oznaczałoby, że każdorazowo podmiot podlegający systemowi monitorowania przewozu towarów, wobec którego stwierdzono, podczas kontroli naruszenie obowiązków określonych ustawa SENT, mógłby uwolnić się od odpowiedzialności administracyjnej poprzez skorygowanie zgłoszenia w toku kontroli. W konsekwencji, we wszystkich przypadkach, w których nie przeprowadzono kontroli, a doszło do naruszenia tych obowiązków, realizacja celów ustawy nie byłaby zagwarantowana, co w konkretnych przypadkach mogłoby doprowadzić do niemożności ustalenia rzeczywistego obrotu towarem, uznanym przez ustawodawcę za wrażliwy. Co istotne, stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie koresponduje ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w wyroku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt II GSK 1464/19.

Zasady monitorowania drogowego przewozu towarów "wrażliwych": zostały ukształtowane tak, że przewidują sankcje pieniężne za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów. Kary pieniężne nakładane w trybie administracyjnym decyzją właściwego Naczelnika kary jest obligatoryjne.

Należy wskazać, że ustawodawca dopuścił możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej stosownie do art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu. Przytoczony przepis warunkuje tę możliwość, o ile nie stanowi pomocy publicznej (pkt 1) albo stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej (pkt 2), albo stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 (pkt 3).

W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest to, czy prawidłowo organy rozważyły przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określone w art. 24 ust. 3 ustawy SENT. Analiza treści w/w przepisu uzasadnia wniosek, że ustawodawca posłużył się instytucją opartą na tzw. uznaniu administracyjnym. Przepis ten zawiera bowiem odesłanie do pojęć niedookreślonych – "ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego" jako materialnoprawnych przesłanek będących podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Użyty łącznik "lub" wskazuje, że do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wystarczy zaistnienie jednej z wyżej powołanych dwóch dyrektyw wyboru ("ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego"), przy czym w każdej sprawie zawsze powinny zostać rozważone przez organ obie przesłanki. Ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do w/w pojęć jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej (por. wyroki NSA z 8 grudnia 2020 r., II GSK 1052/20, II GSK 855/20 oraz z 12 marca 2020 r., II GSK 1464/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym wątpliwości, że ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. W orzecznictwie zgodnie podnosi się, że jedynie nadzwyczajne, losowe sytuacje, takie jak utrata możliwości wywiązania się ze zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary, przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika. Pojęcia tego nie należy ograniczać jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, losowych, na które strona postępowania nie miała wpływu. Ważny interes podatnika (przewoźnika) to również sytuacja ekonomiczna, życiowa, możliwość zarobkowania itp. W ocenie Sądu zwrot "ważny interes przewoźnika" nie dotyczy tylko nadzwyczajnych okoliczności, ale powinien uwzględniać również trudną sytuację ekonomiczną przewoźnika. Oczywiście nie każde trudności finansowe przewoźnika mogą uzasadniać odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej lecz tylko takie, które wiązałyby się z zagrożeniem dla jego interesu, bytu firmy. Organy ustaliły, że skarżąca spółka nie posiada zaległości z tytułu należności publicznoprawnych. Wobec spółki nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Spółka działa w obszarze sprzedaży hurtowej: mleka, wyrobów mleczarskich, jaj. Olejów i tłuszczów jadalnych. Wraz z końcem 2019 r. posiadała 127 pracowników oraz 15000 klientów oraz 12 magazynów hurtowych zlokalizowanych w O., K., P., E., G., S., P., G., B., A., Ł. i S. Według danych ze strony ministerstwa Sprawiedliwości w postaci sprawozdań finansowych Spółki za lata 2017 – 2019 Bilans na dzień 31 grudnia 2019 r. wynosił 16 082 025,97 zł (15 405 908,03 zł – w 2018 r.). Wartość trwałego majątku netto na koniec 2019 r. wynosiła 4 739 500 zł, a Spółka dokonała zakupów inwestycyjnych na kwotę 765 000 zł.

Wynik analizy wskaźnikowej przeprowadzonej w oparciu o pozyskaną dokumentację finansową za 2019 r. wskazuje na wartość płynności bieżącej – 1,17, wskaźnik rotacji należności (określający liczbę dni w ciągu których następuje uregulowanie należności) w 2019 r. wynosił 19,41, zatem powyższe nie wskazuje na zakłócenia w powyższym zakresie. Wskaźnik rotacji zobowiązań krótkoterminowych (określający ile dni upływa od momentu powstania zobowiązania do momentu spłaty wyniósł 31. Niski poziom zadłużenia utrzymujący się na poziomie odpowiednio: 0,58 – 2017 r., 0,60 – 2018 r., 0,61 – 2019 r/ wskazuje na siłę i stabilność finansową związaną z działalnością obrotową i inwestycyjną. Biorąc pod uwagę trudną ekonomicznie sytuację zapoczątkowaną w marcu 2020 r. jaka wywołała epidemia COVID-19 organ I instancji zauważył, że działalność polegająca na dystrybucji art. spożywczych nie była narażona na duży uszczerbek finansowy w porównaniu do innych branż.

Poczynione przez organ ustalenia dotyczące sytuacji finansowej strony skarżącej pozwalają przyjąć, że pomimo występujących trudności, dalsze funkcjonowanie spółki nie jest zagrożone. Powyższych ustaleń przedstawionych przez organ w zaskarżonej decyzji strona skarżąca w skardze nie zakwestionowała. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko organów, że nie zachodzi przesłanka "ważnego interesu przewoźnika" uzasadniająca odstąpienie od wymierzenia kary.

Z kolei zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie podkreśla się, że interes publiczny to dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej takich jak: sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (por. wyroki NSA z 28 sierpnia 2019 r., II GSK 360/1, z 13 lutego 2020 r., II GSK 1498/19). Na pojęcie interesu publicznego składa się zarówno zasada powszechności ponoszenia danin publicznych, sprawiedliwości i nieobciążania budżetu Państwa, jak również proporcjonalność nałożonej kary, skutków, jakie może pociągnąć za sobą niewypełnienie nałożonego obowiązku oraz cel, jakiemu służy realizacja danego obowiązku, a który niewątpliwie jest związany z celem, jakim kierował się ustawodawca wprowadzając dane regulacje prawne.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że właściwe odczytanie klauzuli interesu publicznego jako przewidzianej w art. 24 ust. 3 ustawy SENT przesłanki odstąpienia od nałożenia kary, powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, a zatem organ winien rozważyć, czy przewidziana sankcja stanowi w konkretnym stanie faktycznym dolegliwość proporcjonalną ze względu na cel jej wprowadzenia, czy też jest niewspółmiernie dolegliwa, przez co zasada proporcjonalności zostaje naruszona. Jeżeli sankcja, która miałaby być zastosowana jest nadmierna (dolegliwa w stopniu większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu) to klauzula interesu publicznego nakazuje odstąpienie od nałożenia kary. Z uzasadnienia projektu ustawy SENT wynika, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Ma stanowić narzędzie do walki z nieuczciwymi podmiotami dokonującymi nielegalnego obrotu paliwami płynnymi, alkoholem całkowicie skażonym oraz suszem tytoniowym, bez odprowadzania do budżetu państwa należnych podatków, dokonujących wyłudzeń niezapłaconych podatków. Jak wynika zatem z uzasadnienia ustawy SENT, kary w niej przewidziane nie mają charakteru fiskalnego, ale przede wszystkim prewencyjny. Nie leży w interesie publicznym, aby nakładać na przewoźnika działającego legalnie dolegliwą karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień formalnych, o nieistotnym znaczeniu, jeżeli uchybienia te nie tylko nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa, w postaci możliwości uszczuplenia dochodów podatkowych, ale nawet nie stwarzały ryzyka takiego uszczuplenia (por. wyroki NSA: z 18 maja 2020 r., II GSK 220/20, z 27 listopada 2020 r., II GSK 790/20, z 19 lutego 2021 r., II GSK 1353/20, 9 kwietnia 2021 r., II GSK 291/21).

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej, zawężającej interpretacji pojęcia interesu publicznego, bez uwzględnienia konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Prowadząc postępowanie organy obydwu instancji powinny mieć na uwadze, że każdorazowo sprawę należy rozpatrzeć z uwzględnieniem konkretnych okoliczności danej sprawy. Wymaga podkreślenia, że w realiach niniejszej sprawy stwierdzone naruszenie dotyczyło jednego elementu (błędne podanie numeru rejestracyjnego środka transportu w zakresie jednej cyfry mającej charakter oczywistej omyłki, które zostało usunięte już w trakcie kontroli drogowej. Organy nie podały ilości stwierdzonych wobec skarżącej spółki przypadków naruszeń ustawy SENT w stosunku do zarejestrowanych zgłoszeń (14.212), co również przemawia za zasadnością odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Organ nie wskazał również, aby z powodu tego uchybienia Skarb Państwa poniósł jakiekolwiek szkody lub uszczuplenia w swoich dochodach.

Zdaniem Sądu, nakładanie kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy SENT w związku z oczywistymi omyłkami lub uchybieniami formalnymi podmiotu wysyłającego, odbierającego lub (i) przewoźnika, może naruszać zasadę proporcjonalności, która nakazuje organom państwowym użycie jedynie takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia konkretnego celu. Oznacza to, że organy państwowe mają osiągać cel, który służy społeczeństwu, jak najmniejszym jego i poszczególnych jednostek kosztem. Surowość kary wymierzonej przez organ administracyjny nie może być nieproporcjonalna do przewinienia, którego kara dotyczy. Konieczność stosowania zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP powinno być traktowane jako kolejny argument przemawiający za tym, aby nakładać kary pieniężne na podstawie przepisów ustawy SENT w sytuacji, gdy naruszenie przez określony podmiot obowiązków nałożonych przez racjonalnego ustawodawcę ma charakter na tyle istotny, że może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że rozważając przesłanki odstąpienia od nałożenia kary organy dokonał zawężającej wykładni pojęcia "interes publiczny".

Jak wyjaśnił to słusznie NSA w wyroku z dnia 25 marca 2022 r., sygn. II GSK 197/22 w ustawie o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów ustawodawca dopuścił możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym, a więc przewidział, że wystąpią sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności z tego tytułu będzie zbieżne z tym interesem. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie interesu publicznego, określonego w przepisach tej ustawy należy rozumieć szerzej, niż tylko jako przestrzeganie prawa poprzez realizację nałożonych obowiązków. Należy brać pod uwagę takie elementy, jak: proporcjonalność danej kary, relację pomiędzy wysokością kar nałożonych za przewozy – dokonywane w tym samym czasie i tym samym transportem – do dochodu przewoźnika z tych przewozów, czy stwierdzone uchybienia stwarzają realne zagrożenia interesów Skarbu Państwa, czy są dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, czy nałożenie kary pieniężnej miało charakter prewencyjny, czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów. Przy analizie przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej nie można zatem pominąć okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, przyczyn powstałego naruszenia, okoliczności towarzyszących i jego konsekwencji (zob. wyrok NSA z 18 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 220/20). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ten kierunek interpretacji uwzględnia rezultat zastosowania reguł celowościowych i funkcjonalnych wykładni art. 24 ust. 3 ustawy o SENT, który wskazuje, że sprzeczny jest z interesem publicznym automatyzm w działaniu organów administracji, wyrażający się w nakładaniu kar pieniężnych na podmioty, które – co do zasady – działają zgodnie z prawem, a popełniły jedynie nieistotne błędy lub pomyłki w zgłoszeniu SENT, w szczególności, jeśli pomyłki te mają oczywisty charakter jak w sprawie niniejszej, gdzie doszło jedynie do omyłkowego przestawienia cyfr i liter w numerze rejestracyjnym pojazdu. Akceptacja takiego działania organów, wynikająca z pominięcia rezultatu prawidłowej wykładni art. 24 ust. 3 ustawy o SENT, naruszałaby normę prawną zawartą w tym przepisie. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się także, że odmienny od wyżej wyrażonego pogląd byłby sprzeczny z wymogami kreowania zaufania w relacji obywatel – organy administracji publicznej, gdyż trudno utożsamiać interes publiczny z nakładaniem na działającego legalnie przewoźnika dolegliwą karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień formalnych, jeżeli uchybienia te nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa w postaci możliwości uszczuplenia dochodów budżetowych, a uchybienia te niezwłocznie zostały usunięte w całości lub w znacznej części.

Podkreślić należy, że z pojęciem interesu publicznego, określonym w omawianym przepisie wiąże się nie tylko obowiązek ponoszenia danin publicznych, lecz również proporcjonalność wymierzania kar, co każdorazowo musi uwzględniać organ w trakcie postępowania. Ocena ta musi być zindywidualizowana, a więc odnosząca się zarówno do sytuacji zobowiązanego podmiotu, jak i okoliczności, w których doszło do naruszenia oraz jego wagi z punktu widzenia interesu publicznego. Przyjmuje się, że do takich okoliczności zalicza się między innymi to, czy ów podmiot prowadził działalność zgodną z prawem oraz czy doszło do uchybienia obowiązkowi uiszczenia daniny publicznej (zob. m.in. wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 1133/19; wyrok WSA w Krakowie z 11 września 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 450/19; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 423/18).

Z tych względów, biorąc pod uwagę zaprezentowany wyżej kierunek wykładni art. 24 ust. 3 ustawy o SENT, uznać należało zobowiązać organ do zbadania przesłanki "interesu publicznego", w szczególności poprzez rozważenie, czy nałożenie na spółkę kary pieniężnej odpowiada, w okolicznościach sprawy, celowi określonemu w tej ustawie przez ustawodawcę.

Tak więc Sąd uznał, że organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 24 ust. 3 ustawy SENT, co czyni zarzut skargi związany z naruszenia tego przepisu zasadnym. Nie został też naruszony art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT, bowiem poza sporem jest, że w toku przeprowadzonej kontroli funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej stwierdzili nieprawidłowość w zgłoszeniu SENT, polegającą na podaniu nieprawidłowego numeru rejestracyjnego pojazdu, a kwestią sporną jest to, czy prawidłowo organy rozważyły przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określone w art. 24 ust. 3 ustawy SENT. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 24 ust. 3 ustawy SENT) przez organy spowodowało konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a.

Sąd wskazał na dokonaną przez organy administracji wadliwą, zawężająca wykładnię art. 24 ust. 3 ustawy SENT, co wyżej wykazano. Tym samym organy nie dokonały właściwego zgodnego z wymogami przepisów postępowania (w szczególności art. 120, art. 121 § 1, art. 191 O.p.) zgromadzenia i oceny materiału dowodowego niezbędnego dla rozważenia właściwie rozumianej przesłanki interesu publicznego wynikającej z art. 24 ust. 3. ustawy SENT. Wskazane wyżej naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 191 op w zakresie nierozważenia przesłanki naruszenia interesu publicznego, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkował zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Rozstrzygając sprawę ponownie organy zastosują się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności rozważą, czy wymierzenie stronie skarżącej kary pieniężnej leży w interesie publicznym, który powinien być odczytywany z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów w kwocie 2.217 zł, na którą to kwotę składa się uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 400 zł, opłata od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem w wysokości 1.800 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).