Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 414/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 47, art. 69
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: 1. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej oznacza, że nieruchomość nie jest we władaniu gminy lub Skarbu Państwa.

Bez rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nie może nastąpić zwrot nieruchomości wywłaszczonej, nawet wówczas, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

2. Zwrot nieruchomości, przewidziany w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, jest dopuszczalny wówczas, gdy wniosek o zwrot zostanie zgłoszony przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości bądź przez ich następców prawnych.

TEZY

1. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej oznacza, że nieruchomość nie jest we władaniu gminy lub Skarbu Państwa.

Bez rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nie może nastąpić zwrot nieruchomości wywłaszczonej, nawet wówczas, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

2. Zwrot nieruchomości, przewidziany w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, jest dopuszczalny wówczas, gdy wniosek o zwrot zostanie zgłoszony przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości bądź przez ich następców prawnych.


UZASADNIENIE

Wojewoda C. decyzją z dnia 26 stycznia 1994 r., rozpoznając odwołanie Henryka S. i Wiesława S. od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w C. z dnia 31 marca 1993 r., mocą której orzeczono o zwrocie na rzecz Henryka S. 1/2 części ułamkowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr 375/16 i odmawiającej zwrotu działki nr 375/8 oraz orzekającej o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, uchylił zaskarżoną decyzję w części orzekającej o zwrocie działki nr 375/16 i orzekającej o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania i odmówił zwrotu wymienionej działki, utrzymując w mocy pozostałą część decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. w sprawie III AZP 13/93 podniósł, że działki będące przedmiotem wniosku znajdują się w wieczystym użytkowaniu Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej i małżonków S., wobec czego ani Skarb Państwa, ani Gmina nie władają tymi nieruchomościami. Nie jest wobec tego - w świetle powołanej uchwały - dopuszczalne orzekanie przez organ administracji o zwrocie tych nieruchomości.

W skardze na powyższą decyzję Henryk S. zarzuca naruszenie art. 69 i art. 47 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 7 i art. 10 Kpa wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wywodzi, że nieruchomości nie zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, bowiem nie zrealizowano na nich osiedla mieszkaniowego. Nadto skarżący wywodzi, że bezpodstawnie nieruchomość znajduje się w wieczystym użytkowaniu małż. S. powołując się w tej mierze na rozstrzygnięcie i uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w C.

W ocenie skarżącego naruszone zostały przepisy wskazujące na obowiązek uwzględnienia słusznego interesu obywateli i prawa do czynnego udziału w postępowaniu wywodząc, że w rozpoznawanej sprawie winna być przeprowadzona rozprawa administracyjna. Formułując ten zarzut skarżący wywodzi, że został naruszony art. 7 i art. 10 Kpa. Skarżący wyraża pogląd, że w zakresie jego wniosku o zwrot nieruchomości nie powinna mieć zastosowania powołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwała, bowiem jest ewidentne, iż działka została wbrew przepisom przekazana w użytkowanie wieczyste małżonkom S. i niewykorzystana na cel wywłaszczenia. W odrębnym piśmie procesowym skarżący wysunął nadto zarzuty dotyczące prawidłowości udzielenia małż. S. pozwolenia na budowę oraz zawarł wywody dotyczące charakteru wzniesionego przez nich obiektu.

Organ administracji odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Zainteresowani małż. S. i zainteresowana Agata S., na rzecz której zostało przeniesione prawo użytkowania wieczystego użytkowania działki Nr 375/16 wnieśli o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, iż objęte wnioskiem o zwrot działki pozostają w użytkowaniu wieczystym - działka nr 375/3 w użytkowaniu Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej, a działka nr 375/16 obecnie w użytkowaniu wieczystym Agaty S. /uprzednio małżonkom S./. W obu przypadkach użytkowanie wieczyste ustanowione zostało umową notarialną. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej oznacza, że nieruchomość ta nie jest we władaniu ani Gminy, ani Skarbu Państwa. W tych sytuacjach, gdy Skarb Państwa lub gmina nie ma we władaniu nieruchomości, której jest właścicielem bez uprzedniego rozwiązania umów użytkowania wieczystego, nie może nastąpić zwrot nieruchomości nawet wówczas, gdyby stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Decyzja o zwrocie nieruchomości przy braku przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenia wygaśnięcia tego prawa byłaby w istocie niewykonalna, a zatem możnaby postawić jej zarzut nieważności w świetle art. 156 par. 1 pkt 5 Kpa. W odniesieniu do działki nr 375/16 toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności umowy użytkowania wieczystego i ostatecznie powództwo w tej mierze zostało oddalone. W postępowaniu przed sądem powszechnym istotnie w I instancji powództwo zostało uwzględnione i stwierdzono nieważność umowy użytkowania wieczystego, lecz w wyniku rewizji wyrok ten został uchylony, a powództwo oddalone. Nie mogą w tej sytuacji odnieść zamierzonego skutku wywody skarżącego oparte na uzasadnieniu wyroku I instancji o nieważności umowy użytkowania wieczystego, skoro w ostatecznym wyniku powództwo o nieważność umowy użytkowania wieczystego zostało oddalone i umowa ta pozostaje nadal w obrocie prawnym. Dopóki trwa umowa użytkowania wieczystego obejmująca działki będące przedmiotem postępowania, nie byłoby możliwe wydanie tych działek skarżącemu, a zatem decyzja o ich zwrocie byłaby niewykonalna.

Prawidłowo w tych okolicznościach organ odwoławczy, z powołaniem się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 13/93, ocenił, iż żądanie skarżącego nie może być uwzględnione. Podnieść należy, iż wykładnia art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zawarta w cytowanej przez organ odwoławczy uchwale Sądu Najwyższego została potwierdzona innymi orzeczeniami tego Sądu /por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93/, jak też stała się powszechną wykładnią stosowaną w orzecznictwie sądu administracyjnego. Wskazywana przez skarżącego okoliczność nieważności decyzji o ustanowieniu wieczystego użytkowania w odniesieniu do działki 375/16 nie może być przesłanką dla odstąpienia od stosowania wyżej przytoczonej wykładni art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, skoro okoliczność ta nie spowodowała rozwiązania umowy wieczystego użytkowania. Stąd, mimo iż wymieniona działka nie została wykorzystana na cel jej nabycia w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to z przyczyn wyżej wymienionych nie mogła być zwrócona.

Druga z działek objętych wnioskiem również jest w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, a nadto zrealizowano na niej obiekty wchodzące w skład osiedla mieszkaniowego, a zatem został zrealizowany cel, dla którego nieruchomość w trybie wymienionego wyżej przepisu została nabyta. Nie można wobec tego w tym stanie faktycznym i prawnym postawić uzasadnionego zarzutu, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 47 i art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku przewidzianego w art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zwrotu nieruchomości jest on dopuszczalny wówczas, gdy wniosek o zwrot zostanie zgłoszony przez wszystkich byłych współwłaścicieli nieruchomości, bądź przez ich następców prawnych. W rozpoznawanej sprawie brak było wniosku o zwrot nieruchomości zgłoszonego przez Zdzisława S., który obok skarżącego jest następcą prawnym byłych właścicieli nieruchomości.

Nie zapadło też rozstrzygnięcie sądu powszechnego, które upoważniałoby skarżącego do skutecznego występowania o zwrot nieruchomości w imieniu Zdzisława S., nie ma też oświadczenia Zdzisława S. świadczącego, iż rezygnuje on z uprawnień żądania zwrotu nieruchomości i przenosi je na skarżącego. Stwierdzić w tych okolicznościach należy, iż rozstrzygnięcie organu I instancji orzekające o zwrocie udziału w działce nr 375/16 na rzecz skarżącego zapadło z obrazą art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że postępowanie administracyjne przeprowadzono z naruszeniem art. 7 i art. 10 Kpa, bowiem skarżący brał udział w postępowaniu w każdej jego fazie, a organ administracji dokonał wszelkich ustaleń niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Rozprawa administracyjna została przeprowadzona w dniu 30 września 1992 r. i organ II instancji rozpoznając odwołanie nie musiał jej ponawiać w istniejącym stanie faktycznym i prawnym.

Zarzuty dotyczące prawidłowości postępowania o pozwolenie na budowę, jak i dotyczące realizacji obiektu nie dotyczą zaskarżonej decyzji i nie mogły być przedmiotem oceny sądu w niniejszej sprawie.

Z przyczyn wymienionych wobec niezasadności zarzutów skargi i braku podstaw zaskarżenia, które należało brać pod rozwagę z urzędu, z mocy art. 207 par. 5 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny skargę oddalił.