Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 357/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: § 3 ust. 1 pkt 1- 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 21 lipca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , Protokolant Pomocnik sekretarza – Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2021 roku sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia[...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej u.s.u.s. oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia W.S. należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 14 180,55 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Od 1 października 2004 r. do 11 listopada 2015 r. (z przerwą w okresie od 1 października 2005 r. do 29 stycznia 2015 r.) W.S. prowadził działalność gospodarczą (wykreślenie z CEIDG nastąpiło w dniu 12 listopada 2015 r.) W związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy powstały zaległości.

Pismem z dnia 28 września 2020 r. pełnomocnik W.S. sprecyzował, że złożone w dniu 24 sierpnia 2020 r. pismo stanowi wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej złożonym w dniu 24 listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącego podał, że W.S. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródło jego utrzymania stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1 200 zł brutto miesięcznie tj. 878,81 zł netto. Zgodnie z ustaleniami Zakładu aktualna wysokość świadczenia, tj. od grudnia 2020 r. wynosi 2 110,18 zł brutto, a po dokonanych potrąceniach w kwocie 527,54 zł na rzecz zaległości składkowych pozostaje do wypłaty kwota 1 241,72 zł. Stałe miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą łącznie 690 zł, tj. czynsz bez opłat eksploatacyjnych - 300 zł, opłaty eksploatacyjne - 90 zł i koszty związane z leczeniem -300 zł, Pełnomocnik wskazał również, że wnioskodawca choruje na ciężką niewydolność serca, cukrzycę typu 2 i przebył dwa zawały serca, co potwierdza załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna. Nie posiada żadnych innych zobowiązań pieniężnych, nie jest właścicielem żadnych zarejestrowanych pojazdów, posiada lokal mieszkalny o powierzchni 48 m2 położony w W. Wobec W.S. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Ł. Egzekucja prowadzona ze świadczenia emerytalnego jest skuteczna. Należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło wszczęcie w dniu 2 listopada 2016 r. postępowania egzekucyjnego, które trwa do nadal.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, które trwa do nadal.

Ponadto dla zadłużenia za okres od lipca 2015 r. do listopada 2015 r. została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia (zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone 12 października 2016 r., a decyzja uprawomocniła się 22 grudnia 2016 r.), za okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r. zostało wszczęte postępowanie celem wydania ww. decyzji (zawiadomienie o wszczęciu postępowania doręczone w dniu 26 października 2020 r.), które trwa do nadal.

Na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Mając na względzie wskazaną przez pełnomocnika strony podstawę prawną żądania, Zakład rozpatrzył wniosek w oparciu art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład dokonując oceny sytuacji wnioskodawcy przez pryzmat ww. przepisów nie stwierdził, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia figurujące na koncie płatnika.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. W niniejszym przypadku nie wystąpiły też okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów. Pełnomocnik wskazał na trudną sytuację zdrowotną skarżącego. Podał, że choruje na ciężką niewydolność serca, cukrzycę typu 2 i przebył dwa zawały serca. Do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna, która potwierdza wykazane choroby, przebieg leczenia i liczne hospitalizacje. Ze względu na stan zdrowia od 9 czerwca 2016 r. skarżący pobierał świadczenie rehabilitacyjne, a następnie świadczenie rentowe, aż do nabycia prawa do świadczenia emerytalnego.

Zakład podkreślił, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego i wydatków związanych z leczeniem, które są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Podniesione okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby znaczenie wówczas gdyby pozbawiały stronę możliwości uzyskiwania dochodu. Przesłanka, o której mowa § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. W przypadku gdy zobowiązany pomimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wskazana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Celem cyt. przepisu, tak jak całej instytucji umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest udzielenie pomocy zobowiązanym, którzy znaleźli się w szczególnie trudnym położeniu. W rozpatrywanym przypadku przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna skarżącego, bądź jego najbliższych, uniemożliwia lub ogranicza uzyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Odnosząc się natomiast do kwestii, że opłacenie, bądź ewentualne potrącanie należności pozbawi skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, takich jak jedzenie ZUS wskazał, że źródło utrzymania skarżącego stanowi świadczenie emerytalne, które od grudnia 2020 r. stanowi kwota 2 110,18 zł brutto, po dokonanych potrąceniach na rzecz zaległości składkowych do wypłaty pozostaje kwota 1 241,72 zł. Nawet jeżeli otrzymywane świadczenie nie jest wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 690 zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Podstawowym natomiast wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji finansowej jest kwota określająca minimum socjalne, które dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 257,31 zł. Dochód skarżącego (świadczenie emerytalne przed dokonaniem potrąceń) jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS (II kwartał 2020r.) dla ww. 1-osobowych gospodarstw. Natomiast po dokonanych potrąceniach egzekucyjnych dochód ten jest tylko nieznacznie niższy. Kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na żywność, mieszkanie (użytkowanie i energię, wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Nie zostało udowodnione aby w związku z trudną sytuacją finansową podjęte zostały przez skarżącego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Zdaniem organu skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa, a konieczność spłaty zaległości nie pozbawia go możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Powoływanie się na trudną sytuację materialną nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie lecz zobiektywizowane kryteria.

Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach.

Analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały, ponieważ aktualnie pobiera świadczenie emerytalne, które może stanowić źródło spłaty zobowiązania wobec ZUS.

Skarżący powinien był wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe. To na przedsiębiorcy ciąży ustawowy obowiązek opłacenia składek wobec ZUS. Istnieje on od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, pojawiających się problemów finansowych, zdrowotnych czy innych zdarzeń losowych. Niewywiązywanie się z powyższego obowiązku skutkuje powstaniem zaległości, które mogą być dochodzone przymusowo zgodnie z przepisami prawa.

Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialność za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne.

ZUS podkreślić również, że obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o s.u.s na podstawie art. 29, przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. Zakład po uprzednim przeprowadzeniu analizy sytuacji finansowej, dostosowuje raty do możliwości finansowych osoby wnioskującej, a udzielenie ulgi wywołuje następujące skutki prawne:

- od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o zawarcie układu ratalnego, ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę,

-do każdej raty należności z tytułu składek określonej w układzie ratalnym, ZUS pobiera opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę, obowiązującej w dniu zawarcia umowy,

-jednocześnie nie są podejmowane działania zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności składkowych objętych ulgą, a gdy egzekucja była już prowadzona, zostaje zawieszona.

Spłata w ramach układu ratalnego byłaby zatem dla skarżącego mniej uciążliwa niż potrącenia egzekucyjne z otrzymywanej emerytury.

Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec skarżącego obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia zaległości i wydłuża okres możliwości ich dochodzenia.

W przedmiotowej sprawie nie istnieją szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem skarżącego od ciążącej zaległości. Na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów ZUS stwierdził, że skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS.

Na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżając decyzję w całości zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.

- art. 7 k.p.a. poprzez nierzetelne dążenie do wyjaśnienia prawdy obiektywnej w niniejszej sprawie, co spowodowało nierzetelną analizę przedmiotu sprawy;

- art. 80 k.p.a. poprzez brak całościowej i wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego, podczas gdy ocena dowodów w sposób statuowany przywołanym przepisem prowadzi do wniosków (ustaleń faktycznych), iż przesłanki umorzenia przedmiotowych należności zaktualizowały się w niniejszej sprawie;

w konsekwencji:

- sprzeczność istotnych ustaleń organu rentowego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez błędne i dowolne przyjęcie, że skarżący jest w stanie - pomimo trudnej sytuacji finansowej - opłacać należności (potrącenia w trybie egzekucji) bez uszczerbku zaspokajania jego niezbędnych potrzeb życiowych i pomimo przewlekłej choroby - jest w stanie uzyskiwać dochód umożliwiający opłacanie zaległych należności, podczas gdy po potrąceniach otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.241,72 zł, a z decyzji z dnia [...] października 2020 r., znak [...] wynika, że świadczenie emerytalne do wypłaty od dnia 1 grudnia 2020 r. wynosi 878,81 zł;

- problemy płatnicze skarżącego nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się;

w konsekwencji naruszenie prawa materialnego, tj.

- § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, kiedy to całościowa i rzeczowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego pozwala na poczynienie odpowiednich ustaleń faktycznych skutkujących właściwym zastosowaniem przepisów, a tym samym umorzeniem przedmiotowych należności.

W oparciu o postawione zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, umorzenie należności w całości zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. decyzji z dnia [...]października 2020 r. na okoliczność wysokości pobieranego od dnia 1 grudnia 2020 r. przez skarżącego świadczenia emerytalnego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że organ rentowy w sposób dowolny, fragmentaryczny i jednostronny ocenił materiał zebrany w toku postępowania wyjaśniającego, w szczególności dowody z dokumentów przedstawionych przez skarżącego. Ocena materiału dowodowego została dokonana w sposób powierzchowny i bez dogłębnej analizy, która w przedmiotowej sprawie była niezbędna w celu ustalenia faktycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego w kontekście jego "potencjału płatniczego" zaległych należności.

Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości 878,81 zł. Koszty związane z leczeniem wynoszą 300 zł, a wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 390 zł. Ponadto z przedmiotowej kwoty konieczne jest pokrycie takich elementarnych wydatków jak: żywność, odzież, obuwie, higiena osobista, transport, łączność, nie wyłączając edukacji, kultury. Na przedmiotowe wydatki pozostaje kwota 188,81 zł, a zatem z całą pewnością znacznie poniżej minimum socjalnego.

Przyjmując nawet wysokość emerytury (po potrąceniach) na kwotę 1.241,72 zł, mając na uwadze wydatki skarżącego (czynsz, opłaty eksploatacyjne oraz związane z leczeniem), to na pozostałe wydatki (jak podnosi organ rentowy - wydatki z zakresu minimum socjalnego) pozostanie 551,74 zł, a zatem na granicy zabezpieczenia minimum egzystencji.

Skarżący cierpi na przewlekłą niewydolność serca z ciężkim upośledzeniem funkcji skurczowej lewej komory, przeszedł również dwukrotnie zawał serca. Z tego powodu kilkukrotnie był hospitalizowany. Stwierdzono niezdolność do pracy i tym samym okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego.

Okoliczność wielokrotnych hospitalizacji związanych z pogarszającym się stanem zdrowia skarżącego wskazuje, że problemy płatnicze związane z przewlekłą chorobą mają charakter trwały i pogłębiający się. Tym samym możliwości płatnicze skarżącego są ograniczone, a powinien mieć zagwarantowane minimum egzystencji, tak aby w sposób humanitarny umożliwiono mu swobodne leczenie bez ryzyka, iż w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia nie będzie dysponował środkami na leczenie poza podstawowym kosztem.

Zdaniem pełnomocnika gdyby ocena dowodów (dokumentów) była przeprowadzona w granicach wyznaczonych przez art. 80 k.p.a. z poszanowaniem prawdy obiektywnej, to zastosowanie wymienionych powyżej przepisów prawa materialnego (odpowiednio do właściwie poczynionych ustaleń faktycznych) skutkowałoby wydaniem decyzji pozytywnej, tj. umarzającej w całości przedmiotowe należności.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci decyzji z dnia [...] listopada 2020 r., znak; [...] na okoliczność wysokości pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego wskazując, że wysokość świadczenia wynosi 2 110,18 zł brutto, z którego dokonywano potrącenia w wysokości 25% świadczenia, tj. kwoty 527,54 zł zgodnie z art. 139 ust. 5 i art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Od marca 2021 r. po corocznej waloryzacji wysokość świadczenia wynosi 2 199, 65 zł brutto.

W dniu 27 maja 2021 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego z dnia 19 maja 2021 r., w którym ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę podał, że w całości podtrzymuje argumentację i wnioski zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Podstawę prawna zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 18 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 201 r., poz. 266), dalej: u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1- 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie.

W sprawie pozostaje bezsporne, iż w przypadku skarżącego nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., dotyczące umorzenia składek z powodu ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi, a sąd powyższe ustalenia zaakceptował.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego miesięczne wydatki wynoszą łącznie 690 zł. W ich skład wchodzi kwota 300 zł. przeznaczona na leczenie. Wysokość tej kwoty nie wzbudziła zastrzeżeń ZUS, który uwzględnił istnienie poważnych problemów zdrowotnych strony.

Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne 2100 zł. brutto, Powyższa kwota określona została w decyzji ZUS z dnia 26 listopada 2020 r. Nie może być uznany zatem za zasadny zarzut skargi dotyczący zawyżenia w decyzji wysokości świadczenia emerytalnego strony. Od ww. kwoty odliczane są zaliczki na podatek dochodowy i ubezpieczenie zdrowotne, a ponadto 527,84 zł. tytułem zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Otrzymywana przez stronę kwota, po dokonaniu ww. odliczeń, wynosi 1241 zł. i jest o około 16 zł niższa od minimum socjalnego, które wynosiło w II kwartale 2020 r. 1257, 31 zł.

W ocenie sądu trafne jest stanowisko ZUS, iż istnieje realna możliwość znacznego podwyższenia kwoty wypłacanej stronie w przypadku rozłożenia zaległości na raty. Skarżący posiada stały dochód z emerytury, a zatem jest w stanie spłacić zaległość w niższych ratach niż obecnie potrącana kwota 527,84 zł.

ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w rozporządzeniu, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W interesie społecznym leży wypłacanie świadczeń wszystkim uprawnionym. Środki na wypłatę świadczeń pochodzą ze składek ubezpieczonych. Obowiązkiem organu jest ściąganie zaległych należności składkowych celem ich przeznaczenia na wypłatę emerytur, także skarżącemu.

Skarżący w toku postępowania nie wyraził zainteresowania możliwością zawarcia układu ratalnego z ZUS, choć pozostawałoby to także w jego interesie. Mógłby bowiem uzgodnić z ZUS wysokość raty w niższej wysokości niż obecnie ściągana miesięcznie kwota ponad 500 zł. Otrzymaną różnicę przeznaczyłby na swoje utrzymanie.

Z powyższych ustaleń wynika, iż nie została spełniona przesłanka określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia. Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia potrzeb życiowych.

Także nie spełniona została przesłanka wymieniona w punkcie 2 ww. paragrafu 3 rozporządzenia, gdyż skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

W sprawie bezsporne pozostaje, że skarżący cierpi na szereg dolegliwości zdrowotnych. Z tego powodu organ nie zgłosił zastrzeżeń do deklarowanej kwoty ponoszonych wydatków na leczenie. Jednakże stan zdrowia nie stanowi samoistnej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy strona osiąga stałe, comiesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek. W tej sytuacji zasadnie Zakład przyjął, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem otrzymuje stały comiesięczny dochód w postaci emerytury.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

k.ż.