Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 447/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 869
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2020 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23 sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez L. C. (dalej jako: skarżąca, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23.08.2019 r., którą organ ten działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) [dalej: K.p.a.] - utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 28.05.2019 r. odmawiającej umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu kaniego kredytowanego seria [...] nr [...] z dnia 28 maja 2018 r. w wysokości 100 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 17.06.2018 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] nr [...] z dnia 28 maja 2018 r. w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu poinformowała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Miesięczne podstawowe wydatki 2-osobowej rodziny wynoszą orientacyjnie ok. 2.800 zł, a źródłem jej utrzymania jest pomoc z opieki społecznej oraz "to co wyżebrzemy". Do wniosku dołączone zostały kserokopie następujących dokumentów: decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 23.05.2018 r., zaświadczeń lekarskich z dnia 29 maja 2018 r. oraz mandatu karnego.

Na wezwanie organu I instancji wpłynęło pełnomocnictwo z dnia 19.07.2018 r. do reprezentowania skarżącej w niniejszej sprawie przez syna D. C., potwierdzenie dokonania zapłaty opłaty skarbowej oraz Oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 19.07.2018 r. W oświadczeniu tym strona wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z [...]-letnim synem. Źródłem ich utrzymania jest zasiłek z opieki społecznej wypłacany w wysokości po 525 zł miesięcznie na osobę oraz pomoc żywnościowa z banku żywności. Wydatki ponoszone miesięcznie na bieżące utrzymanie podała następujące: czynsz (500 zł), energia elektryczna (80 zł), gaz (45 zł), telefon (60 zł), wydatki na lekarstwa i leczenie (450 zł), wydatki na edukację własną oraz członków rodziny (200 zł), wydatki na wyżywienie (500 - 1.000 zł), koszty utrzymania środków transportu (200 zł) oraz inne wydatki (400 zł). W rubryce "Inne informacje o sytuacji wnioskodawcy" wskazała, że podstawowe orientacyjne koszty utrzymania 2-osobowego gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 2.800 zł, w rzeczywistości jednak rodzina jest w stanie ponosić wydatki w wysokości 1.050 zł.

Wyznaczając stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ I instancji wskazał na brak kserokopii dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową i zdrowotną.

W odpowiedzi na powyższe wpłynęło pismo z dnia 14.08.2018 r., w którym pełnomocnik strony wskazując, że oświadczenie o stanie majątkowym zostało złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej poinformował, że w prowadzonym przez niego i mamę gospodarstwie domowym nie zbiera się "rachunków za opłaty". Podniósł również, że fakt ponoszenia przez nich podstawowych opłat naświetla Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie w opracowaniu na temat wskaźnika "minimum socjalne".

Do pisma dołączone zostały zaświadczenia lekarskie z dnia 8.08.2018 r.

Kolejno, wyznaczając stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ wskazał m. in. na brak dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych aktualnie dochodów z tytułu zasiłków oraz ponoszenie wskazanych w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 19.07.2018 r. wydatków.

Decyzją z dnia 28.05.2019 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie.

W odwołaniu z dnia 13.06.2019 r. strona poinformowała, że jest niezadowolona z wydanej przez organ I instancji decyzji. Jako dowód, że nie jest w stanic uregulować przedmiotowej należności przesłała zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7.06.2019 r.

Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu stwierdził, że brak jest podstaw, zarówno faktycznych jak i prawnych, do uchylenia decyzji organu I instancji i załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem strony.

W uzasadnieniu wskazał na treść przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm. - zwanej dalej u.f.p.), z którego wynika możliwość umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na szczególny charakter należności, z tytułu której strona została zobowiązana do zapłaty na rzecz budżetu państwa kwoty 100 zł. Podkreślając, że sama zasadność ukarania strony w taki właśnie sposób, jak również wysokość zastosowanej kary nie jest kwestią podlegającą ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę, jedynie na marginesie zauważył, że nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją jej określonego zachowania - dokonania kradzieży sklepowej, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie skarżącej obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jej stronie odczucie straty materialnej. Z uwagi bowiem na wynikającą z art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 z późn. zm.) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny, powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary grzywny. Umorzenie grzywny byłoby zatem w pewien sposób poparciem dla dążenia przez ukaraną do uniknięcia kary.

Zaznaczył, że oceniając ważność interesu zobowiązanego wzięto pod uwagę aktualną sytuację finansową, materialną, zdrowotną i życiową strony.

Z informacji zawartych w materiale dowodowym wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Zgodnie z zaświadczeniem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7.06.2019 r. oboje korzystają ze świadczeń tamtejszej placówki z powodu długotrwałej choroby i ubóstwa. Otrzymywany z tego tytułu dochód - jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 19.07.2018 r. - stanowi kwotę 525 zł miesięcznie na osobę (tj. łącznie 1.050 zł). Rodzina otrzymuje również pomoc żywnościową z banku żywności. Wskazane koszty miesięcznego utrzymania wynoszą orientacyjnie 2.800 zł. W rzeczywistości jednak, z uwagi na wysokość dochodu, kształtują się na poziomie około 1.050 zł. Zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi wydanymi w dniu 29.05.2018 r. zarówno strona, jak i syn leczą się w Poradni [...] w [...]. Skarżąca od 2008 r. cierpi na [...], syn natomiast - od 2002 r. na chorobę przewlekłą, jaką jest [...].

Dokonana na podstawie zgromadzonych dowodów ocena aktualnej sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej i życiowej strony wykazała, iż z uwagi na okoliczność utrzymywania się ze świadczeń pomocy społecznej oraz posiadane problemy zdrowotne, znajduje się w trudnym położeniu, czego organy obu instancji nie negują.

Jednakże, zdaniem organu, w przedmiotowym przypadku nie wystąpił ważny interes zobowiązanego. Organ stwierdził, że powołane przez stronę okoliczności utrudniające dokonanie jednorazowej zapłaty należności z tytułu mandatu karnego w wysokości 100 zł nie przemawiają za udzieleniem wnioskowanej ulgi. Trudna sytuacja zdrowotna i finansowa strony trwa od dłuższego czasu i znana jej była w czasie popełnienia wykroczenia. Jak już bowiem wskazywano wyżej – skarżąca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej z powodu długotrwałej choroby i ubóstwa. Choroba ([...]) została natomiast rozpoznana w 2008 r. Strona wiedziała zatem, że ze względu na swoje trudne położenie nie będzie w stanie zapłacić należności z tytułu mandatu karnego. Okoliczność posiadania problemów zdrowotnych oraz utrzymywania się ze świadczeń pomocy społecznej nie może więc być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie jaką stanowi umorzenie. W przeciwnym przypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w takim położeniu, spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie należności publicznoprawnych jest natomiast rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organ odwoławczy się nie dopatrzył. W przypadku bowiem, gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja życiowa, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne, a umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne, zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. Nadto, organy mają prawo domagać się zapłaty należności do czasu jej przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, iż strona nie będzie w stanie do tego terminu wygospodarować środków chociażby na częściową lub ratalną spłatę grzywny w wysokości 100 zł. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia przedmiotowej należności byłoby zatem w niniejszym przypadku przedwczesne i nieuzasadnione.

Organ wskazał, że dochody pochodzące z pomocy społecznej są chronione przed egzekucją. Dług istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach jest wstrzymana. Zapłata możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązania. W sytuacji natomiast wystąpienia przesłanek do prowadzenia postępowania egzekucyjnego - co miałoby miejsce w przypadku uzyskania przez stronę innych dochodów w odpowiedniej wysokości i oznaczałoby zarazem wzrost dochodów gospodarstwa domowego, istotnie zmieniający cały stan faktyczny - organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że stronie muszą pozostać środki do życia. Z uwagi więc na to, że egzekucja podlega ograniczeniom - byt materialny skarżącej nie będzie zagrożony nawet w przypadku wszczęcia wobec niej postępowania mającego na celu przymusowe wyegzekwowanie przedmiotowej należności.

Szczególny charakter i rola należności, niemożliwość egzekucji ze świadczeń pomocy społecznej oraz zasady postępowania w sprawach wykroczeń powodują natomiast, że ważniejsze - z punktu widzenia interesu publicznego - jest utrzymanie obowiązku zapłaty, jako kary, niż umorzenie w celu ochrony interesu strony, skoro to ona sama, składając podpis na blankiecie mandatu wybrała rodzaj kary powodujący obowiązek poniesienia wydatku i żadne szczególne okoliczności nie zmieniły jej zdolności do zapłaty od chwili przyjęcia tego zobowiązania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 978/16).

Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie uznano, że nie wystąpiła ani przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, ani przesłanka interesu publicznego. Całokształt okoliczności sprawy nie przemawia za pozytywnym dla strony rozstrzygnięciem, a ponadto umorzenie przedmiotowej należności mogłoby utwierdzić skarżącą w przekonaniu o bezkarności osób borykających się z problemami finansowymi i zdrowotnymi.

We wniesionej skardze strona wniosła o uchylenie w całości tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 28.05.2019 r. Informując, że pobranie od niej jakiejkolwiek opłaty lub kosztów będzie nierealne, wystąpiła o przyznanie prawa pomocy, co uzasadniła trudną sytuacją zdrowotną zarówno swoją jak i pełnomocnika oraz skomplikowanym charakterem sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: [P.p.s.a.], zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Badając zaskarżoną decyzję według wskazanych kryteriów Sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy. To zaś uzasadniało jej uchylenie.

Kontroli Sądu podlega decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23.08.2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w wysokości 100 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w wyniku przyjęcia przez organy obu instancji, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek warunkujących umorzenie należności, tj., nie wystąpił ważny interes zobowiązanej, jak również nie wystąpiła przesłanka interesu publicznego.

Zdaniem składu orzekającego, w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji organy podatkowe w niedostateczny sposób rozważyły przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi związane zarówno z ważnym interesem zobowiązanej, jak i interesem publicznym, nieprzekonująco, w sposób niepełny, odniosły się do spełnienia wyżej wskazanych przesłanek. Stąd też wyprowadzona przez nie ocena nosi cechy dowolności.

Z dokumentacji zgromadzonej w wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem. Zgodnie z zaświadczeniem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7.06.2019 r. oboje korzystają ze świadczeń tamtejszej placówki z powodu długotrwałej choroby i ubóstwa. Otrzymywany z tego tytułu dochód - jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 19.07.2018 r. - stanowi kwotę 525 zł miesięcznie na osobę (tj. łącznie 1.050 zł). Rodzina otrzymuje również pomoc żywnościową z banku żywności. Wydatki ponoszone miesięcznie na bieżące utrzymanie rzeczywistości, z uwagi na wysokość dochodu, kształtują się na poziomie ok. 1.050 zł. Zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi wydanymi w dniu 29.05.2018 r. zarówno strona, jak i syn leczą się w Poradni [...] w [...]. Skarżąca od 2008 r. cierpi na [...], syn natomiast - od 2002 r. na chorobę przewlekłą, jaką jest [...].

Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., należności, o których mowa w art. 60 (m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego), właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

W orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14.11.2018 r. sygn. akt I SA/Gl 731/18, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu) na tle powyższego przepisu wskazuje się, że przywołany art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne. Cechą immamentną klauzul generalnych jest to, że odsyłają do ocen.

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. Ponadto NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 170/12 (Lex nr 1337103) dokonując wykładni pojęcia "ważnego interesu dłużnika" użytego w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. w poprzednim jego brzmieniu, wyraził pogląd, że: "O istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika."

Na tle zbliżonej regulacji zawartej w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm.) przyjmuje się z kolei, że ważny interes publiczny powinien być oceniany wielopłaszczyznowo, co oznacza, iż nie wystarczy stwierdzić, że w interesie państwa jest zapewnienie ściągalności należności publicznoprawnych, ale należy też uwzględnić następstwa odmowy udzielenia ulgi w sferze życia społecznego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że odwołanie się do interesu publicznego wymaga każdorazowo dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej (zob. S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 255). Ponadto należy mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie udzielenia ulgi, stosownie do unormowania art. 64 ust. 1 u.f.p., ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym użycie w art. 64 ust. 1 tej ustawy słowa "może", co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ nie będzie zobowiązany do umorzenia zaległości. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).

Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a. Zauważyć przy tym należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy stwierdzi, że w sprawie istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny (bądź też obie przesłanki łącznie), gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tego typu postępowaniach wyróżnić należy dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wspomnianych wyżej przesłanek ulgi, a w razie stwierdzenia, że taka nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Drugi etap aktualizuje się wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki, a polega on na wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanki, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten właśnie drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądową kontrolą nie jest objęte rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 660/07, Lex nr 485329; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r. sygn. akt II FSK 2148/11, Lex nr 1557843).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, osobistej i zdrowotnej. Strona od 2008 r. choruje na [...], a syn z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, od 2002 r. cierpi na [...]. Skarżąca jak i jej syn utrzymują się jedynie z świadczeń pomocy społecznej wynoszących łącznie 1050 zł na miesiąc. Dochody gospodarstwa domowego wystarczą jedynie na opłacenie podstawowych kosztów utrzymania, przy czym rodzina skarżącej korzysta z pomocy żywnościowej z banku żywności.

Ze zgromadzonych w sprawie informacji wynika zatem bezspornie, iż skarżąca nie posiada możliwości finansowych pozwalających na opłacenie spornej należności (100 zł). Pomimo tego, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej, jej miesięczny dochód jest bardzo niski, organ przyjął, że sytuacja ta nie jest na tyle nadzwyczajna, aby uniemożliwiała spłatę należności. Przekonywująco nie wykazał jednak w jaki sposób skarżąca będzie w stanie uregulować należność z tytułu z grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego bez zagrożenia podstaw swojej egzystencji.

Zdaniem Sądu, w świetle niebudzących wątpliwości ustaleń organu odnośnie sytuacji majątkowej strony, niewystarczająca jest argumentacja organu o braku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanej. Dodać należy, że w sprawie o umorzenie, ocenie organu podlega bowiem aktualna, w tym przypadku szczególnie trudna sytuacja majątkowa strony na dzień podejmowania rozstrzygnięcia, nie zaś sytuacja hipotetyczna, mająca według organu dopiero zaistnieć. W omawianych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organami, iż brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek umorzenia należności, ze względu na to, iż nie można wykluczyć poprawy polepszenia sytuacji finansowej strony (co pozwoliłoby na uregulowanie grzywny).

Zwrócić bowiem należy uwagę, że strona nie tylko obecnie nie posiada możliwości finansowych pozwalających na opłacenie spornej należności z uwagi na długotrwałe ubóstwo, ale równocześnie z uwagi na przewlekłą chorobę, na którą cierpi, skarżąca może mieć trudności z poprawą swojej sytuacji materialnej. Syn, z którym strona zamieszkuje, również cierpi na przewlekłą i poważną chorobę, co znacząco zmniejsza możliwości poprawy sytuacji materialnej.

Zauważyć tu jeszcze raz należy, że trudna sytuacja finansowa jak i zdrowotna strony utrzymuje się już od dłuższego czasu, na co wskazują zaświadczenia potwierdzające korzystanie przez skarżącą i jej syna ze świadczeń pomocy społecznej. Podkreślić też trzeba, że skarżąca choruje od 2008 r. a jej syn od 2002 r., a choroby te mają charakter przewlekły i znacząco utrudniają podejmowanie dodatkowych aktywności życiowych, związanych m.in. z zarobkowaniem. W takiej okolicznościach, możliwość poprawy sytuacji jest znikoma, w związku z czym taka argumentacja organów w realiach tej sprawy nie może przemawiać za brakiem wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanej.

W orzecznictwie wskazuje się, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1168/17, LEX nr 2452074) – w niniejszej sprawie organy natomiast nie wykazały skąd przekonanie o możliwości poprawy sytuacji finansowej strony. Organy podatkowe nie przeprowadziły bowiem żadnego postępowania dowodowego, z którego wynikałoby, że skarżąca może w przyszłości pozyskać środki pozwalające jej na spłatę należności lub że może takie środki pozyskać obecnie, dokładając należytych starań. Organ ograniczył się do wyjaśnienia, że odmowa umorzenia należności z tytułu mandatu nie spowoduje konieczności skorzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, skoro już z tej pomocy korzysta, a tym samym interes publiczny nie przemawia za umorzeniem zaległości podatkowej. Nie zastanowił się natomiast nad celem i powodem przyznania tej pomocy. Nie wskazał również, jak miałaby przebiegać spłata należności, w sytuacji, gdy skarżąca nie uzyska pomocy społecznej w następnym okresie. Tym samym fakt, iż skarżąca na dzień rozpoznania wniosku o umorzenie osiąga dochody niepodlegające egzekucji, nie oznacza jeszcze, że brak umorzenia należności nie spowoduje zagrożenia jej bytu materialnego.

Nie można również zaaprobować argumentacji wyrażonej w zaskarżonej decyzji, że za odmową umorzenia przemawia fakt, iż skarżąca w momencie popełnienia wykroczenia wiedziała, że ze względu na swoje trudne położenie nie będzie w stanie zapłacić należności z tytułu mandatu karnego. Fakt przyjęcia mandatu, nie uniemożliwia złożenie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi. W tym aspekcie organy pominęły też istotną okoliczność, iż skarżąca od lat cierpi na [...], zatem odwołanie się przez organ do racjonalnego działania zobowiązanej, w tym przypadku może budzić wątpliwości.

Zaznaczyć też należy, że w sprawie takiej jak przedmiotowa, organy nie mogą koncentrować się na funkcji prewencyjnej kary grzywny i tym uzasadniać odmowę umorzenia spornej należności. Rolą organów jest przede wszystkim zbadanie czy w okolicznościowych danej sprawy uzasadnione będzie umorzenie należności na podstawie przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ nie rozważył w sposób kompleksowy przesłanek wskazanych w powyższym przepisie, nie odpowiedział, czy zasadne jest egzekwowanie należności w sytuacji, gdy zobowiązana jest na granicy ubóstwa, jest osobą chorą, cierpiącą na [...], czy dochodzenie powyższej należności jest bez wpływu na stan zdrowia skarżącej, na skuteczność terapii. Jako trudne do przyjęcia Sąd uznał, aby możliwe było wyegzekwowanie zaległych należności od zobowiązanej utrzymującej się ze środków pomocowych.

Reasumując, zdaniem Sądu, organy nie wyjaśniły i nie rozważyły dostatecznie kwestii zaistnienia przesłanek umorzenia należności. Za wystąpieniem ważnego interesu zobowiązanej przemawia wyżej opisana trudna i nie rokująca poprawy sytuacja finansowa i zdrowotna strony. Ponadto rozważenia wymaga czy będzie leżało w interesie publicznym pogłębianie ciężkiej sytuacji osób znajdujących się w wieloletnim ubóstwie oraz cierpiących na poważne i przewlekłe choroby, czy w sytuacji strony skarżącej przyznanie jej środków z pomocy społecznej i jednoczesna odmowa umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego nie doprowadzi do skutku w postaci nieefektywności udzielonej pomocy społecznej, a tym samym nie będzie sprzeczna z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasada zaufania do działania organów państwowych. Jeżeli bowiem strona uzyskuje pomoc państwa z uwagi na brak dochodów lub osiąganie ich w wysokości niepozwalającej na zaspokojenie minimum egzystencji, to jednoczesna odmowa umorzenia zaległości podatkowej z uwagi na ewentualne uzyskanie w przyszłości dodatkowego dochodu, bez dokładnego i przekonującego wyjaśnienia przyczyn takiego stanowiska, czyni stanowisko organu podatkowego dowolnym.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wyżej przedstawione rozważania Sądu.

Organ powinien również rozważyć, czy ewentualne dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym należności nie spowoduje w istocie wyższych kosztów dla społeczeństwa aniżeli jej umorzenie. Powinien rozważyć, czy w efekcie przymusowego dochodzenia kwota zaległości będzie możliwa do odzyskania, czy też przymusowe jej dochodzenie będzie de facto generowało jedynie dodatkowe koszty.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

-----------------------

1