Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 809/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 145 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia WSA (del.) Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 400/06 w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi K. O., wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 400/06 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. R. z dnia [...] kwietnia 1979 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego. Jednocześnie Sąd zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że M. M. w dniu 6 grudnia 2002 r. wystąpił do Wojewody Ł. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. R. z dnia [...] kwietnia 1979 r., orzekającej o przejęciu na własności Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń nieruchomości rolnej, położonej we wsi P., stanowiącej własności wyżej wymienionego i oznaczonej nr działek [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] o pow. 6,16 ha.

Wojewoda Ł. decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie, po ujawnieniu, że wnioskodawca zmarł 9 grudnia 2002 r.

W dniu 20 listopada 2003 r. wniosek w powyższej sprawie złożyły następczynie prawne zmarłego właściciela – K. O., B. P., G. K. i A. R.

Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda Ł. przekazał sprawę Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w S., jako organowi właściwemu.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., odmówiło stwierdzenia nieważności opisanego wyżej orzeczenia Naczelnika Miasta i Gminy B. R.

W uzasadnieniu Kolegium przypomniało, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1979 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

W ocenie Kolegium brak jest podstaw do przyjęcia, że kwestionowana decyzja jest dotknięta wadą nieważności w rozumieniu art. 156 k.p.a. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Natomiast w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się takie, na którym nie zamieszkują właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę.

Jak dalej wskazano Naczelnik Miasta i Gminy B. R. wszczął postępowanie w sprawie przejęcia opuszczonego gospodarstwa w dniu 9 października 1978 r., jednak jeszcze wcześniej (2 czerwca 1978 r.) "z udziałem sołtysa wsi przedstawiciele organu stwierdzili, że gospodarstwo jest opuszczone, a właściciel od 1972 r. zamieszkuje w W.". Decyzja o przejęciu gospodarstwa nie została odebrana przez właściciela, ponieważ nie zamieszkiwała on na terenie P. Z pisma skierowanego do właściciela przez Urząd Gminy w dniu 1 września 1981 r. wynika, że decyzja ta została ogłoszona na tablicy ogłoszeń, ponieważ nie znano jego adresu. Ani właściciel ani jego matka nie zamieszkiwali w gospodarstwie.

Zdaniem Kolegium kwestia niedoręczenia właścicielowi decyzji stanowi uchybienie proceduralne, mogące co najwyżej stanowić podstawę do wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia nieważności. W trakcie postępowania wnioskodawczynie nie udowodniły, że gospodarstwo było zamieszkane przez właściciela lub członków jego rodziny i grunty były uprawiane.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczynie podniosły, że decyzja jest krzywdząca, a przebieg prowadzonych przez Wojewodę Ł. czynności dowodowych utwierdził je w przekonaniu, że przy przejmowaniu gospodarstwa doszło do ewidentnego naruszenia prawa.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy swoją poprzednią decyzję wydaną w sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia podało, że przeprowadzone uzupełniające postępowanie dowodowe, w postaci informacji o osobach zamieszkujących na terenie gospodarstwa M. M. wykazało, że gospodarstwo to posiadało cechy gospodarstwa opuszczonego w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Nie zamieszkiwał w nim ani właściciel ani nikt z jego najbliższych krewnych, określonych w przepisie. Nie było również poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. W ocenie organu M. M. musiał wiedzieć o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa, świadczą o tym starania właścicieli gruntów sąsiednich o dzierżawę przejętych działek oraz brak zainteresowania podatkami i opłatami, należnymi z gospodarstwa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyły strony reprezentowane przez pełnomocnika P. O., wskazując na rażące naruszenie prawa podczas przejmowania gospodarstwa. Wskazały dodatkowo, że przedmiotowe gospodarstwo było użytkowane rolniczo, a grunty uprawniane przez dzierżawców. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2006 r. Sąd odmówił P. O. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika B. P., A. R. i G. K. Następnie postanowieniem z dnia 25 września 2006 r. odrzucił skargi wyżej wymienionych, wobec nie uzupełnienia ich braków formalnych w ustawowym terminie.

Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga jest zasadna, aczkolwiek częściowo jedynie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Wskazał przy tym na treść art. 145, art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a., określające jego kognicję i przyczyny wzruszenia decyzji.

W ocenie Sądu zaskarżone orzeczenie narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz dodatkowo w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa, dającego podstawę do jego wznowienia.

Art. 2 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym upoważniał do przejęcia na własności Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń:

1. gospodarstw rolnych i działek, określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.,

2. wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli.

Oznacza to, że przedmiotem przejęcia mogły być jedynie gospodarstwa rolne (działki pracownicze, rzemieślnicze itp.) nabyte na podstawie przepisów o reformie rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie.

Decyzja z dnia [...] kwietnia 1979 r., której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności posługiwała się zwrotem "nieruchomości rolnej", położonej, we wsi P. o łącznej powierzchni 6.16 ha, przy czym w nadesłanych do kontroli sądowej aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego prawo własności M. M. do tej nieruchomości w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Jak wynika natomiast, ze złożonej przez strony kopii aktu własności ziemi z dnia 5 lutego 1974 r. M. M. w dacie wydawania decyzji pozostawał właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,41 ha położonej w N. pow. r. Wymagało zatem rozważenia, czy ta działka wchodziła w skład gospodarstwa rolnego M. M., a jeżeli tak to czy przejęcie "nieruchomości rolnej", stanowiącej jedynie część tego gospodarstwa, miało swoje oparcie w art. 2 powoływanej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Braki w zgromadzonym przez organy materiale dowodowym nie pozwalają na przesądzenie tej kwestii na etapie postępowania sądowego. Jak wskazuje się w orzecznictwie w tego rodzaju sprawach organy są zobowiązane nie tylko do wnikliwej oceny zgodności z przepisami ustawy, jak i wydanych z jej upoważnienia aktów wykonawczych, ale także do literalnej interpretacji ich istotnych postanowień.

Wątpliwości Sądu budziła również, dokonana przez organy ocena, spełnienia przesłanek określonych w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy wymagał wnikliwej analizy i oceny, tym bardziej, że ograniczał się do "notatki" z dnia 2 czerwca 1978 r. sporządzonej przed wszczęciem postępowania w sprawie oraz zeznań świadków, zeznających przed organem niewłaściwym. Przy jednoczesnej rezygnacji z przesłuchania sołtysa, obecnego przy sporządzaniu protokołu przejęcia gruntów M. M. Rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznać należy za dalece niewystarczające, przez co jako naruszające art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd zauważył również, że stronami postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. R. z dnia [...] kwietnia 1979 r. winni być wszyscy obecni właściciele gruntów, stanowiących przejętą "nieruchomość rolną". Mają oni interes prawny, zgodnie z art. 28 k.p.a., by w tym postępowaniu uczestniczyć. Pominięcie obecnych właścicieli nieruchomości, stanowi uchybienie procesowe, dające podstawę do wznowienia postępowania.

Sąd na zakończenie podzielił stanowisko Kolegium, że niedoręczenie decyzji z dnia [...] kwietnia 1979 r. oraz faktyczne pominięcie właściciela gospodarstwa, jako strony postępowania mogło, co najwyżej uzasadniać żądanie wznowienia postępowania, nie stanowi natomiast przesłanki do stwierdzenia jej nieważności.

Wyrok został wydany w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 p.p.s.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaskarżyło opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia wyroku w całości i oddalenia skargi lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, jak również zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. w związku z przyjęciem, że decyzje objęte wyrokiem wydano z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3, a także art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W uzasadnieniu Kolegium zaznaczyło, że strony wnioskujące o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji nie wskazały, jakiego rodzaju naruszenie prawa nastąpiło.

W czterech punktach Kolegium odniosło się do argumentów zaskarżonego wyroku przedstawiając swoje stanowisko w sprawie:

1) w sprawie własności przejmowanego gospodarstwa przyznało, że w aktach sprawy nie ma dokumentu potwierdzającego, iż właścicielem jest M. M. Jedynak wymieniony w swoim wniosku z dnia 6 grudnia 2002 r. wskazuje, że jest właścicielem przedmiotowego gospodarstwa na podstawie prawomocnego aktu własności ziemi z dnia 26 stycznia 1974 r. W związku z tym ani Kolegium ani strony nie podważały faktu, że właścicielem jest wymieniony. Powołując się na treść § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. podkreśliło, że gospodarstwo rolne mogło być przejęte również od osoby nie posiadającej tytułu własności. W tych okolicznościach sam fizyczny brak tego dokumentu w aktach sprawy nie oznacza naruszenia prawa mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

M. M. posiadał dwa akty własności ziemi. Na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji wnioskodawczyni przedstawiła kopię aktu własności ziemi dotyczącego nieruchomości rolnej w N., natomiast przejęcie gospodarstwa rolnego dotyczyło gruntów położonych we wsi P.

W dalszej kolejności organ zaznaczył, że do 1990 r. definicja nieruchomości rolnej i gospodarstwa rolnego opierała się głównie na kryterium obszarowym. Odrębność regulacji prawnej dla nieruchomości rolnej i gospodarstwa rolnego określiła, że gospodarstwo rolne to takie, którego obszar przekracza 1 ha. Nieruchomość rolna w N. ma pow. 0,41 ha i położona jest w innej miejscowości;

2) zarzut Sądu, że organ odstąpił od powtórnego przesłuchania świadków zaznających przed organem niewłaściwym należy uznać, jako mało istotny, ponieważ Kolegium przeprowadziło na tę okoliczność rozprawę administracyjną, na której osoby wezwane (tj. siostry zmarłego i sąsiedzi) złożyły wyjaśnienia. Ponieważ na tej podstawie nie zdołano ustalić daty opuszczenia gospodarstwa przez właściciela Kolegium przyjęło za rozstrzygające dane z ewidencji ludności, z których wynika, że właściciel nieruchomości wymeldował się do Ursusa 25 sierpnia 1976 r., a jego matka wcześniej bo w 1975 r. Informacje te potwierdzają prawdziwość danych zawartych w notatce służbowej z dnia 2 czerwca 1978 r. Między złożonymi na rozprawie administracyjnej wyjaśnieniami, a wcześniejszymi zeznaniami wymienionych osób nie wynikły żadne rozbieżności i nie było potrzeby zeznań powtarzać. Także wyjaśnienia sołtysa wsi nie były konieczne, ponieważ wypowiedział się on w dokumentach urzędowych, tj. protokole z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa i protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 9 listopada 1979 r.;

3) zupełnie niesłuszne jest stanowisko, że obecni właściciele gruntów powinni uczestniczyć w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. W sprawie nowi właściciele nie mają przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Decyzja administracyjna wydana wskutek wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji rozstrzyga o prawach byłego właściciela lub jego następców prawnych, natomiast nie dotyczy osób, które są obecnie właścicielami gospodarstwa. Konsekwencje ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, w wyniku czego następnie grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa zostały rozdysponowane (sprzedane) na rzecz osób trzecich, w żaden sposób nie wpływają na ich interes prawny. Rozstrzygnięcie to nie ogranicza ich praw do nieruchomości ani też nie nałoży na nich żadnego obowiązku. Wnioskodawczyni na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. przysługiwałoby roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, nie nastąpiłby natomiast zwrot gospodarstwa rolnego w fizycznych granicach sprzed jego przejęcia. Przy czym mogłoby być ono kierowane do organu, a nie obecnych właścicieli;

4) zaskarżona do Sądu administracyjnego decyzja nie narusza art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Kolegium wyjaśniło przyczyny nie uznania jako rażącego naruszenia prawa braku doręczenia decyzji do rąk właściciela gospodarstwa, co było jedynym zarzutem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Z tego powodu Kolegium w postępowaniu nie rozważało ewentualności naruszenia prawa materialnego, które byłoby jego rażącym naruszeniem, dotyczyło to zwłaszcza ustalenia faktu opuszczenia przez właściciela gospodarstwa oraz niezamieszkiwania przez niego albo jego rodzinę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak) to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną.

W rozpoznawanej sprawie oceny wymagała kwestia, czy istnieją przesłanki nieważności decyzji orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa. Zatem jak zasadnie wskazało SKO w S. w zaskarżonej decyzji istotne było ustalenie czy gospodarstwie rolne, stanowiące własność M. M., było opuszczone. W ówczesnym stanie prawnym definicję opuszczonego gospodarstwa zawierał § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie gospodarstw opuszczonych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), który stanowił, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zatem, aby można było uznać gospodarstwo rolne za opuszczone należało ustalić czy zamieszkują w nim osoby wymienione we wskazanym przepisie oraz czy i w jakiej części jest ono uprawiane. Wobec tego w pierwszej kolejności ustalenia wymagało, z jakich gruntów składa się gospodarstwo rolne. Przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegało bowiem całe gospodarstwo a nie jego część. Wobec tego zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na fakt, że M. M. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,41 ha położonej w N. Ustalenia bowiem wymagała kwestia jakie grunty wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Ustalenie to jest istotne z tego względu, że aby gospodarstwo rolne można było uznać za opuszczone winno ono być nieuprawiane w całości lub znacznej części. Zatem ocena czy gospodarstwo nie jest uprawiane w całości lub znacznej części możliwa była do dokonania tylko po ustaleniu wielkości całego gospodarstwa (wszystkich gruntów wchodzących w jego skład). Z notatki z dnia 2 czerwca 1978 r., znajdującej się w aktach przejęcia gospodarstwa, wynika, że grunty częściowo uprawiają sąsiedzi. Fakt ten ogólnie potwierdziły osoby przesłuchane w postępowaniu nieważnościowym. Natomiast w postępowaniu głównym jak i nieważnościowym nie ustalono dokładnie jaką część gruntów uprawiali sąsiedzi, które to były grunty, czy grunty te były uprawiane na podstawie umowy zawartej z ich właścicielem i jaka to była umowa. Okoliczności tych nie poddano ocenie w postępowaniu nadzorczym, mimo że miały one istotny wpływ na wynik postępowania.

Wobec tego zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że doszło do naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić należy, że w istocie rzeczy organ w postępowaniu nadzorczym nie przeprowadził rzetelnego postępowania zmierzającego do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Przesłuchania świadków są bardzo enigmatyczne, pozbawione jakiejkolwiek wnikliwości i dążenia do dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Materiał zebrany w trakcie postępowania administracyjnego nie przedstawia wartości merytorycznej powalającej na rozstrzygniecie sprawy.

Również w postępowaniu nadzorczym winna zostać dokładnie wyjaśniona kwestia doręczenia M. M. decyzji z dnia [...] kwietnia 1979 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku, że kwestia ta może mieć znaczenie wyłącznie w sprawie o wznowienie postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że nie chodzi tutaj o pominięcie jakiejkolwiek strony postępowania, lecz jedynej strony tego postępowania, będącej jednocześnie adresatem decyzji. Zatem istotne w sprawie jest ustalenie czy decyzja z dnia [...] kwietnia 1979 r. weszła do obrotu prawnego. Decyzja administracyjna bowiem wywiera skutki prawne dopiero z chwilą jej doręczenia stronie. Oświadczenie woli, które ma być złożone adresatowi decyzji, złożone jest z chwilą, gdy doszło do niego w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Chodzi tutaj o sposób doręczenia przewidziany przepisami prawa procesowego.

Wobec powyższego brak jakichkolwiek podstaw uzasadniających zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Również niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia przejmującego na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną, jako strona tego postępowania winni brać udział obecni właściciele gruntów przejętych na własność Skarbu Państwa kwestionowaną decyzją. Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazywał, że stroną postępowania decyzji o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczającej są strony (lub ich następcy prawni) toczącego się wcześniej postępowania wywłaszczeniowego oraz każdy kto ma tytuł prawny do wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2003r., I SA 3087/01, Lex nr 149467, wyrok NSA z dnia 9 maja 2003 r., I SA 61/01, Lex nr 160579). Pogląd ten należy podzielić również na gruncie rozpoznawanej sprawy. Jednocześnie trzeba wskazać, że jeżeli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja ta dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1k.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. W takiej sytuacji zachodzi przypadek określony w art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalnych skutków prawnych, uzasadniający jedynie wydanie decyzji w trybie art. 158 § 2 k.p.a., ograniczającej się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zatem udział obecnych właścicieli gruntów przejętych kwestionowaną decyzją jest konieczny w postępowaniu nieważnościowym.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.