Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 641/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 24
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2006-2010 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu A.K. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek D. S. (dalej: Skarżący), decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu:

- składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od listopada 2006 r. do lutego 2007 r. oraz od sierpnia 2007 r do września 2010 r., w kwocie 14 931,90 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 12 979 zł,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne, od grudnia 2006 r. do lutego 2007 r. oraz od sierpnia 2007 r do czerwca 2008 r., od sierpnia 2008 do lipca 2009, od września 2009 do września 2010 w wysokości 8 227,89 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 7 546 zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2008 r. do września 2010 r. w kwocie 1 172,17 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie, w wysokości 988 zł, a także kosztów upomnienia w wysokości 123,20 zł.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wyjaśnił, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla własnego utrzymania oraz swoich najbliższych spłacić zaległości wobec ZUS. Wynika to z trudnej sytuacji materialnej, która związana jest z brakiem zatrudnienia. Skarżący wraz z żoną posiadają bowiem status osób bezrobotnych, bez prawa do zasiłku. W tej sytuacji cała rodzina pozostaje pod opieką ośrodka pomocy społecznej. Dodatkowo małżonka skarżącego choruje, pozostając pod stałą opieką poradni kardiologicznej, a skarżący sprawuje nad nią opiekę.

Organ rentowy ustalił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką, która jest właścicielem mieszkania, w którym zamieszkuje cała rodzina. Skarżący posiada zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 21 000 zł, z tytułu kredytów bankowych w kwocie 2 649,79 zł oraz wobec innych instytucji w kwocie 8 000 zł. Stałe wydatki bytowe skarżącego określono na kwotę 350 zł. Ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] lipca 2006 r. do [...] września 2010 r. W tym czasie nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego i umorzenia jego zaległości. W ocenie organu umorzenie zaległości możliwe jest jedynie w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zaległości, w myśl art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze. zm., dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). W przypadku skarżącego nie sposób jednak stwierdzić, że spełnia on wymogi, wynikające z kryteriów przyznania zwolnienia, albowiem nie umorzono prowadzonego w względem niego postepowania egzekucyjnego, z uwagi na nieściągalność zaległości. Skarżący nie został też dotknięty skutkami klęski żywiołowej. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że na skutek własnej choroby lub choroby domownika nie ma on możliwości uzyskania dochodu.

W następstwie wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r.

Na ww. decyzję zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu której wyrokiem z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 449/18, sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd uznał za przedwczesne stanowisko organu rentowego co do braku zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, wobec czego zalecił Zakładowi ponowne przeprowadzenie postępowania, w którym kompleksowo odniesie się do kwestii nieściągalności należności skarżącego, zwłaszcza w kontekście przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Sąd wskazał także na konieczność odniesienia się do kwestii ewentualnego przedawnienia zaległości.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. z [...] stycznia 2018 r.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, ZUS ustalił, że córka zobowiązanego – D. S. jest właścicielem mieszkania położonego przy ul. [...] w U. Szacowana wartość mieszkania to 130 000 zł. Przedmiotowa nieruchomość została przekazana przez skarżącego i jego żonę umową darowizny z dnia [...] lipca 2016 r. Rep. A nr [...]. Zakład zaakcentował, że w chwili zbycia przez skarżącego swojej części nieruchomości był on już dłużnikiem organu rentowego. Wobec powyższego wskazano na możliwość uznania umowy darowizny za bezskuteczną w stosunku do organu rentowego i następnie uzyskanie zabezpieczenia hipotecznego. W tym zakresie organ rentowy ocenił, że nie można stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia i zaniechania prób jego wyegzekwowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz córką D. S. Wszyscy członkowie rodziny są nadal osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Rodzina zobowiązanego utrzymuje się z pomocy pochodzącej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i pomocy rodziny. Wskazana wyżej nieruchomość, w której zamieszkuje rodzina jest własnością córki D. S. Organ ustalił, że poza zadłużeniem wobec ZUS, zobowiązany ma także liczne zobowiązania u innych wierzycieli. Ustalono także, że żona cierpi na dolegliwości neurologiczne i kardiologiczne.

W oparciu o przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ ustalił, że nie upłynął jeszcze termin dochodzenia przedmiotowych należności.

W ocenie organu, zobowiązany nie spełnił żadnej z przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec zobowiązanego nie umorzono prowadzonego względem niego postepowania egzekucyjnego, z uwagi na nieściągalność zaległości. Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] października 2010 r., aczkolwiek nie wystąpiła przesłanka braku majątku. Organ wskazał na zbycie majątku należącego do skarżącego na rzecz córki z dniem [...] lipca 2016 r. Nie nastąpiło także zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Organ rentowy wyjaśnił, że wysokość należności przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. ZUS wskazał także na możliwość wystąpienia w trybie skargi pauliańskiej w związku z czynnością prawną dłużnika dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela, następnie zaś skierowanie egzekucji w stosunku do nieruchomości.

W kontekście przesłanek wymienionych w rozporządzeniu - organ rentowy wyjaśnił, że zobowiązany nie został też dotknięty skutkami klęski żywiołowej. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że na skutek własnej choroby lub choroby domownika nie ma on możliwości uzyskania dochodu. W zakresie choroby żony skarżącego, nie przestawiono dowodów, że wymaga ona nieustannej opieki z powodu jej dolegliwości zdrowotnych.

Jeżeli chodzi o przesłankę związaną z możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to w tym zakresie organ zauważył, iż skarżący nie sprecyzował wysokości pomocy otrzymywanej od rodziny, nie podał też kto ponosi jego wydatki bytowe. Nie wskazał ponadto żadnych okoliczności, które świadczyłyby o niemożności podjęcia stałego zatrudnienia i uzyskania dochodu.

Organ rentowy wskazał, że w jego ocenie ratalna spłata należności nie pociągnie dla zobowiązanego zbyt ciężkich skutków, mając na względzie jego młody wiek oraz brak przeciwwskazań do podjęcia pracy. Niezależnie od powyższego ZUS podkreślił, że w sprawach o umorzenie zaległości składkowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. W tym zaś kontekście, uwzględnienie wniosku skarżącego musiałoby oznaczać przejęcie przez ZUS odpowiedzialności i ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. To zaś stoi w wyraźnej sprzeczności z interesem społecznym, rozumianym w kategorii interesu ogółu podmiotów opłacających składki. Oprócz tego organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości.

Skargę na decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2019 r. wniósł skarżący, domagając się jej zmiany oraz decyzji ją poprzedzającej, poprzez umorzenie jego zaległości wobec ZUS.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)) poprzez błędnie ustalony stan faktyczny, skutkiem czego została wydana zaskarżona decyzja.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ rentowy nie odniósł się do kwestii przedawnienia pomijając ją w swoich wywodach, pomimo jednoznacznego wskazania przez Sąd w wyroku z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 449/18. Skarżący wskazał, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] powiadomił Zobowiązanego o zakończeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na ciężką sytuację materialną rodziny.

Podniesiono także, że rodzina skarżącego pozostaje pod opieką ośrodka pomocy społecznej. Rodzina zamieszkuje w miejscowości, w której brak jest ofert pracy. Ponadto środki finansowe otrzymywane z ośrodka pomocy społecznej wystarczają rodzinie jedynie na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem skarżącego organ błędnie stwierdził, że nie wykazał on spełnienia przesłanek umorzenia, a zwłaszcza tego, że konieczność spłaty zaległości pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Do skargi dołączono kserokopię pisma z ZUS informujące o braku zgody na utrzymanie w mocy umowy nr [...] z dnia [...] września 2016 r. (o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek) oraz kserokopię zawiadomienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1207 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja wydana została w warunkach związania organu oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 449/18. Zgodnie bowiem z przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W części opisowej niniejszego wyroku przedstawione zostały istotne elementy oceny zawartej w wyroku I SA/Rz 449/18. Rolą sądu rozpatrującego obecnie skargę było zbadanie, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych kompleksowo odniósł się do kwestii nieściągalności zaległości skarżącego, zwłaszcza w kontekście przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz co do kwestii ewentualnego przedawnienia zaległości.

W uzasadnieniu wydanej decyzji, organ rentowy poprzestał wyłącznie na lakonicznym stwierdzeniu, że "nie upłynął jeszcze termin, do którego należności mogą być dochodzone". W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie, taki sposób przedstawienia sprawy nie stanowi wykonania wytycznych wynikających z wyroku z dnia 12 października 2018 r. (I SA/Rz 449/18). Z tego stwierdzenia nie wynika bowiem, które składki ewentualnie uległy przedawnieniu, a które nadal są wymagalne. Zawarte w treści decyzji zdanie o braku upływu terminu do dochodzenia należności jest lakoniczne i ogólnikowe. Informacje dotyczące kwestii przedawniania winny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób skonsolidowany, czytelny i jasny dla strony. Strona powinna mieć pełną informację, które ewentualnie należności składkowe uległy przedawnieniu, a które są nadal wymagalne, w tym też wyjaśnienie, czy ewentualnie wobec którejkolwiek z grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia - z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu.

Zaniechania organu powodują, że nadal, tak jak i w sprawie I SA/Rz 449/18, nie jest wiadome które składki były wymagalne w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o umorzenie zaległości. Tymczasem koniecznym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu. W postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się bowiem do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Tych warunków nie spełnia zaskarżona decyzja.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w przedmiotowej sprawie Zakład w ogóle nie wyjaśniał kwestii przedawnienia należności objętej postępowaniem. W aktach sprawy brak również dokumentów jednoznacznie potwierdzających przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Nie wynika z nich przede wszystkim okoliczność, aby toczyło się wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zmierzające od wyegzekwowania należności z tytułu składek i odsetek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, co rzeczywiście skutkowałoby zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), czy też aby były one zabezpieczone hipoteką lub zastawem (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.).

W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność przeprowadzenia w postulowanym kierunku czynności wyjaśniających była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności dotyczą 2006 r. Także zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia w jakiej wysokości należności istnieją, czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy, skoro brak jest w treści decyzji organów administracji jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia.

Z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń przepisu art. 153 p.p.s.a. Sąd uznał, że przedwczesna była ocena przesłanek umorzeniowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy przede wszystkim ustalić za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje a za jaki okres wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku ustalenia, że należności z tytułu składek w części uległy przedawnieniu należy rozważyć możliwość umorzenia postępowania w tym zakresie. W przypadku uznania, że nie doszło do przedawnienia składek należy wyjaśnić z jakiego powodu przyjęto takie stanowisko. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy z następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie przy uwzględnieniu, że wniosek skarżącego został złożony w dniu [...] listopada 2017 r. i od tego czasy mogły nastąpić istotne zmiany w jego sytuacji.

Wskazane braki uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w świetle przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, a w konsekwencji zaskarżone rozstrzygnięcie jest przedwczesne, i jako takie podlegało uchyleniu na podstawie art. art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a.

Na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 2 pkt 1 oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715, zwane dalej rozporządzeniem) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 240 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 55,20 zł.