Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1723/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135, art. 136 ust. 2, art. 151, art. 156, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) sędzia del. NSA Wiesław Morys Protokolant Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1232/08 w sprawie ze skargi E. K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza na rzecz E. K. M. od Wojewody Mazowieckiego kwotę 397 zł (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2009r. sygn. akt I SA/Wa 1232/08 oddalił skargę E. K. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) o odmowie zwrotu nieruchomości.

Stan faktyczny sprawy Sąd przedstawił następująco:

Wojewoda Mazowiecki decyzją z (...) czerwca 2008 r. nr (...) uchylił decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 6 lipca 2006 r. nr (...) umarzającą postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w Warszawie przy ul. G., uregulowanej w dniu wywłaszczenia w księdze wieczystej KW nr (...) jako działka nr hip. (...) o pow. (...) m2, stanowiącej obecnie część działki nr (...) i nr (...) w obrębie (...) - i odmówił zwrotu tej nieruchomości. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że działka nr (...) została przekazana w użytkowanie wieczyste Zakładom Przemysłu Ciągnikowego "(...)" z siedzibą w W., których następcą prawnym są Zakłady Przemysłu Ciągnikowego "(...)" Spółka Akcyjna. Natomiast działka ewid. nr (...) została przekazana w użytkowanie wieczyste Zakładom "(...)" na mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z (...) lipca 2000 r. nr (...). Użytkowanie wieczyste tej działki Zakłady "(...)" sprzedały Gminie Warszawa Ursus aktem notarialnym z 19 października 2000 r. nr (...). Obecnie działka ta stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym m. st. Warszawy. Sytuacja prawna tych nieruchomości wynika z takich dokumentów jak wypis z rejestru gruntów oraz odpis z księgi wieczystej KW nr (...). W ocenie organu odwoławczego zaistniały przesłanki negatywne w postaci utraty przez Skarb Państwa władania nieruchomością, której zwrotu domaga się E.M., a to uzasadnia odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela, a nie umorzenie postępowania o zwrot takiej nieruchomości, jak to orzekł organ pierwszej instancji.

W skardze na decyzję Wojewody Mazowieckiego E.M. zarzuciła brak precyzyjnego uzasadnienia tej decyzji oraz odwołała się do zarzutów, które zawarto w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu z dnia 5 sierpnia 2006 r. skarżąca zarzuciła, że nabycie użytkowania wieczystego przez Zakłady Przemysłu Ciągnikowego "(...)" było niezgodne z prawem, gdyż organy wiedziały o jej roszczeniach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest bezzasadna. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż jest bezsporne, że wywłaszczona decyzją Naczelnika Miasta U. z (...) września 1976 r. nr (...) nieruchomość, stanowiąca w dacie wywłaszczenia własność skarżącej E. M., obecnie wchodzi w skład działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr (...) i nr (...) z obrębu (...). Działkami tymi zostały uwłaszczone Zakłady Przemysłu Ciągnikowego "(...)", na mocy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, decyzjami Wojewody Mazowieckiego. W dacie wydania zaskarżonej decyzji działka nr (...) pozostawała w użytkowaniu wieczystym następcy prawnego uwłaszczonego przedsiębiorstwa, tj. Zakładów Przemysłu Ciągnikowego "(...)" Spółka Akcyjna zaś działka nr (...) znajdowała się w użytkowaniu wieczystym m. st. Warszawy, na podstawie nabycia tego prawa od uwłaszczonych Zakładów aktem notarialnym z 19 października 2000 r. Z bezspornych ustaleń wynika, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji Skarb Państwa nie władał tymi nieruchomościami, gdyż pozostawały one w użytkowaniu wieczystym innych podmiotów. Z tego względu organ nie mógł orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest bowiem dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości, nawet gdyby była ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa nie włada daną nieruchomością. Stanowisko to jest w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone i zaskarżona decyzja, która takie stanowisko uwzględnia jest zgodna z prawem. Skarżąca kwestionuje zgodność z prawem decyzji uwłaszczeniowych, na podstawie których Zakłady Przemysłu Ciągnikowego "(...)" nabyły prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, w skład których wchodzi wywłaszczona nieruchomość. Decyzje uwłaszczeniowe są ostateczne i dopóki pozostają w obrocie prawnym skutki wywołane przez te decyzje musza być uwzględniane przez organy administracji publicznej przy rozpatrywaniu wszystkich spraw dotyczących uwłaszczonych nieruchomości. Sąd administracyjny bada legalność jedynie zaskarżonej decyzji i nie jest władny w niniejszym postępowaniu do kontrolowania innych decyzji a dotyczących nieruchomości, której zwrotu domaga się skarżąca. Zgodnie zaś z art. 16 § 1 K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi przewidziane treścią art. 107 § 3 K.p.a. i wobec tego zarzut skargi, że jest ono nieprecyzyjne, nie znajduje potwierdzenia.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.M. reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną.

Wyrok zaskarżono w całości zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, tj: art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 P.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonych decyzji pomimo naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegającego na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r., Nr 115, poz. 741 ze zm.), dalej cytowana jako u.g.n. i błędne zastosowanie tego przepisu przy braku przesłanek ustawowych określonych w art. 229 u.g.n., co skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1) art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 2 u.g.n. przez niezbadanie przez Sąd okoliczności, iż skarżąca nie została powiadomiona przez organ o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, co bezpośrednio spowodowało oddalenie skargi z uwagi na brak stwierdzenia przez Sąd okoliczności, iż decyzje i czynności prawne były wydawane w sprzeczności z ustawą, a Sąd nie był związany granicami skargi i winien te uchybienia dostrzec z urzędu i wadliwą decyzję wyeliminować z obrotu prawnego,

2) art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez niestwierdzenie nieważności postępowania, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek z uwagi na rażące naruszenie prawa spowodowane brakiem zawiadomienia skarżącej przez organ o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, co bezpośrednio spowodowało oddalenie skargi z uwagi na brak stwierdzenia przez Sąd okoliczności, że decyzje i czynności prawne były wydawane w sprzeczności z ustawą,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek, z uwagi na to, że skarżąca bez własnej winy nie mogła brać udziału w postępowaniu dotyczącym użycia jej wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, co bezpośrednio spowodowało oddalenie skargi z uwagi na brak stwierdzenia przez Sąd okoliczności, że decyzje i czynności prawne były wydawane w sprzeczności z ustawą i zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania,

4) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ art. 136 ust. 2 i niezawiadomienie skarżącej o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, co bezpośrednio spowodowało oddalenie skargi z uwagi na brak stwierdzenia przez Sąd okoliczności, że decyzje i czynności prawne były wydawane w sprzeczności z ustawą,

5) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. przez przytoczenie przez Sąd jedynie ustaleń dokonanych przez organ administracji i brak oceny tych ustaleń pod względem zgodności z prawem, co bezpośrednio miało wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd bazując na błędnych ustaleniach organu (bez ich obligatoryjnej kontroli), w szczególności braku zawiadomienia skarżącej o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, oddalił skargę,

6) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku, niezawarcie w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także jej wyjaśnienia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku i zbadanie, na jakiej podstawie Sąd oddalił skargę, ponadto obraza tego przepisu polega na tym, że Sąd nie zbadał dokładnie kwestii braku zawiadomienia przez organ skarżącej o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu i skutków tego zaniechania.

Wskazując na te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi przez uchylenie decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2008 r., a w razie zaistnienia ustawowych przesłanek także decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia (...) lipca 2006 r. oraz zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w związku z tym właściwy organ powinien zawiadomić skarżącą o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel. Takiego zawiadomienia nigdy skarżącej nie przesłano. Konsekwencją tego jest nieważność decyzji i czynności prawnych odnoszących się do wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Możliwe jest także wznowienie postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 gdyż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Te okoliczności winien Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważyć z urzędu, do czego jest zobligowany na podstawie art. 135 P.p.s.a. i powinien uwzględnić skargę zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 pkt b lub art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W lakonicznym uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, a także nie przytoczył orzecznictwa, do którego się odwołał, a które zresztą nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Sąd pominął wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że art. 136 ust. 1 u.g.n. zawiera normę o charakterze imperatywnym, w konsekwencji czego czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z tego przepisu jest nieważna (wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 lipca 2008 r., sygn. akt: II SA/Kr 474/08). Uzasadniając swoje stanowisko w zasadzie Sąd ograniczył się do stwierdzenia: "Nie jest bowiem dopuszczalne wydawanie decyzji o zwrocie nieruchomości, nawet gdyby była ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa nie włada daną nieruchomością, stanowisko to jest w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone i zaskarżona decyzja, która takie stanowisko uwzględnia jest zgodna z prawem". Tak sformułowane uzasadnienie, zdaniem strony skarżącej kasacyjnie, nie spełnia wymogów przewidzianych przez prawo. Te uchybienia naruszają art. 141 § 4 P.p.s.a. utrudniając kontrolę instancyjną, a także godzą w prawo do sądu zagwarantowane w art. 45 Konstytucji. Wobec niewskazania przez Sąd pierwszej instancji przepisu, na jaki powołał się rozstrzygając sprawę, należy uznać, iż prawdopodobnie Sąd badał zastosowanie przez organ przepisu art. 229 u.g.n. zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej, wydanie wyroku na podstawie tego przepisu byłoby jednak w niniejszej sprawie nieprawidłowe, gdyż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki określone w tym przepisie. Po pierwsze - w toku postępowania nie udowodniono, aby prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Po drugie - nawet ustanowienie prawa użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nie przesądza o braku roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n., skoro decyzja o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego byłaby nieważna z powodu niezawiadomienia skarżącej o toczącym się postępowaniu. Po trzecie - nawet gdyby zostały spełnione przesłanki określone w art. 229 u.g.n., to wydanie decyzji i dokonywanie jakichkolwiek czynności związanych z wywłaszczoną nieruchomością na inny cel niż określony w wywłaszczeniu, wymaga zgodnie z ustawą zawiadomienia poprzedniego właściciela. Brak spełnienia tego warunku skutkuje nieważnością aktu lub czynności prawnej jako sprzecznej art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 474/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 491/07).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. jednak w niniejszej sprawie nie występują. W takiej sytuacji zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest określony i jednocześnie ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku.

Przystępując w pierwszej kolejności do oceny zasadności zarzutów odnoszących się do uchybień proceduralnych należy wyraźnie podkreślić, że przedmiotem kontroli w zaskarżonym wyroku była decyzja ostateczna Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) odmawiająca zwrotu na rzecz E. M. nieruchomości wywłaszczonej decyzją Naczelnika Miasta U. z (...) września 1976 r. nr (...). Treść zaskarżonej decyzji oraz podstawa prawna zawartego w niej rozstrzygnięcia wyznaczała zatem granice sprawy sądowoadministracyjnej. Przypomnieć należy, że zaskarżoną decyzją Wojewoda Mazowiecki uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję Prezydenta m. st. Warszawy umarzającą, w oparciu o art. 105 K.p.a. w związku z art. 229 u.g.n., postępowanie wszczęte wnioskiem E.M. o zwrot nieruchomości, uznając za właściwe rozstrzygnięcie o istocie sprawy, tj. poprzez odmówienie zwrotu nieruchomości, a nie umorzenie tego postępowania jako bezprzedmiotowego.

Mając na względzie tak określony przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej nie można się zgodzić z zarzutem skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 2 u.g.n. Z treści art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Jak wyżej wskazano, granice przedmiotowej sprawy wyznaczone zostały powołaną decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) czerwca 2008 r. i poprzedzającą ją decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia (...) lipca 2006 r. Nie ma wątpliwości, że zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygnął sprawę w jej granicach nie uchybiając dyspozycji art. 134 § 1 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie Sądu odnosi się bowiem do przedmiotu objętego zaskarżoną decyzją. Nieuzasadnione jest stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, iż zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę, zobligowany był uwzględnić z urzędu okoliczność, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 136 ust. 2 u.g.n., skarżąca nie została powiadomiona o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zarzut ten nie dotyczy sprawy rozstrzygniętej decyzją kontrolowaną przez Sąd pierwszej instancji; odnosi się bowiem do postępowania, którego przedmiotem było wydanie decyzji o uwłaszczeniu Zakładów Przemysłu Ciągnikowego "(...)" nieruchomością, w skład której wchodzi nieruchomość wywłaszczona. Kontrola działań organu administracji publicznej w postępowaniu uwłaszczeniowym nie mieści się w granicach sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie można zatem Sądowi pierwszej instancji zarzucić naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. przez to, że rozpoznając skargę E.M. na decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości nie badał kwestii związanych z wydaniem przez Wojewodę Mazowieckiego decyzji stwierdzających nabycie przez ww. Zakłady prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności położonych na nim budynków i urządzeń.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 135 w zw. z art. 136 § 2 u.g.n. Dyspozycja art. 135 P.p.s.a. znajduje zastosowanie, kiedy sąd administracyjny stwierdzając naruszenie prawa zaskarżonym orzeczeniem, obejmuje kontrolą również legalność orzeczeń wydanych w innych postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Nie może ona zatem dotyczyć zaskarżonego wyroku, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę E.M. tym wyrokiem oddalił nie stwierdzając naruszenia prawa. Po drugie zaś, jak wykazano, postępowanie w przedmiocie uwłaszczenia nie mieściło się w granicach rozpoznawanej przez ten Sąd sprawy.

Powyższa ocena prawna i przytoczona argumentacja odnosi się również do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wada postępowania polegająca na nieumożliwieniu E. M. uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.) a także kwalifikowana wada decyzji polegająca na rażącym naruszeniu art. 136 § 2 u.g.n. (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), na które wskazano w skardze kasacyjnej dotyczą postępowania administracyjnego i decyzji Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie uwłaszczenia Zakładów Przemysłu Ciągnikowego "(...)". Istnienie bądź nieistnienie tych wad nie mogło być badane w ramach kontroli przez Sąd pierwszej instancji decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W granicach sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mieściło się badanie przez sąd administracyjny, czy w postępowaniu uwłaszczeniowym doszło do naruszenia prawa wskutek niezawiadomienia skarżącej o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zarzut nieuwzględnienia ochrony praw osób trzecich, którą zagwarantował ustawodawca w art. 200 ust. 4 u.g.n. (wcześniej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) mógłby zostać ewentualnie podniesiony w postępowaniu zmierzającym do wzruszenia decyzji, która dotyczyła uwłaszczenia; nie może natomiast być rozpatrywany w postępowaniu o zwrot nieruchomości. Z tych względów także zarzuty sformułowane w pkt 3, 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej należy uznać za chybione.

Natomiast za uzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. podzielając ocenę strony skarżącej kasacyjnie, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozbawione jest zasadniczych elementów wymaganych tym przepisem, a odnoszących się do przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, a także niewskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wskazania co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ. Wśród wymaganych ustawą niezbędnych elementów uzasadnienia wyroku istotne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Pozwala bowiem na zrozumienie przez strony postępowania sposobu myślenia sądu w danej sprawie oraz - w razie niezadowolenia z rozstrzygnięcia - poprawne sformułowanie środka odwoławczego. Brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie pozwala również na kontrolę instancyjną wyroku. Ten standard wynika z podstawowych zasad funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, w ramach którego sądom administracyjnym przypisana została funkcja kontrolna wobec administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a także funkcja wychowawcza, wyrabiająca świadomość prawną i umacniająca zaufanie do państwa oraz stanowionego przez nie prawa (art. 6 P.p.s.a.). Z tych względów zawarte w uzasadnieniu motywy powinny przekonywać o niezasadności zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą oraz jasno i wyczerpująco przedstawiać podstawy przyjętego przez sąd rozstrzygnięcia, w szczególności powinny wyjaśniać znaczenie zastosowanych norm prawa w okolicznościach danej sprawy oraz dokonać oceny, w świetle tych norm, wszystkich zarzutów strony mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Tych wymagań uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę E.M. sprowadził uzasadnienie wyroku do stwierdzenia, że skarga E. M. jest bezzasadna, ponieważ - jak stwierdził Sąd - nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, kiedy Skarb Państwa nią nie włada. Sąd nie wskazał przy tym podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia, a jego uzasadnienie oparł wyłącznie na wyrażeniu aprobaty wobec stanowiska zajętego przez organ w zaskarżonej decyzji i powołaniu się na "utrwalone orzecznictwo", bez przytoczenia konkretnych orzeczeń. Należy zwrócić uwagę, iż powoływanie się na "utrwalone orzecznictwo", bez wskazania bliżej takich orzeczeń oraz przedstawionej w nich argumentacji mającej przemawiać za trafnością przyjętej tezy, utrudnia weryfikację poglądu sądu w konkretnej sprawie, a ponadto przerzuca na obywateli obowiązek znajomości orzecznictwa sądowego, który nigdy na obywatelach nie ciążył, a którego nie można konstruować w drodze interpretacyjnej z uwagi na zasadę ochrony zaufania do państwa i jego organów.

Należy także wskazać, iż w postępowaniu sądowym pierwszej instancji nie wyjaśniono doniosłej okoliczności faktycznej, dotyczącej zastosowania przez organ odwoławczy art. 229 u.g.n., a w szczególności spełnienia się w rozpoznawanej sprawie wymaganej tym przepisem przesłanki dotyczącej wpisu do księgi wieczystej nabytego z mocy prawa przez Zakłady "(...)" prawa użytkowania wieczystego gruntu, w skład którego weszła nieruchomość objęta wnioskiem E. M.. Zagadnienie to w ogóle nie jest wyjaśnione, ani w sensie pozytywnym, ani negatywnym, co uzasadnia zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 151 P.ps.a. w związku z art. 229 u.g.n.

Uznając w tej sytuacji zarzuty skargi kasacyjnej w powyższym zakresie za uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę uwzględnił na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a. i orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.