Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2484/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA del. Katarzyna Wolna - Kubicka, Protokolant Magdalena Sadzyńska, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 08 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 831/14 w sprawie ze skargi T. M. na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie) z dnia 14 listopada 2013 r., nr IPPB2/415-654/13-2/EL w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 8 kwietnia 2015 r., III SA/Wa 831/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylił zaskarżoną przez T. M. interpretację indywidualną Ministra Finansów z 14 listopada 2013 r., IPPB2/415-654/13-2/EL w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym zawartym we wniosku interpretacyjnym. Skarżący jest pracownikiem FP[...] sp. z o.o.(na podstawie umowy o pracę). Właścicielem tej spółki jest FN[...] sp. z o.o. (spółka prawa holenderskiego), w której udziały posiada spółka komandytowa FNP[...]. Właścicielem tej ostatniej spółki jest FI[...]. (spółka akcyjna prawa amerykańskiego), notowana na giełdzie papierów wartościowych w USA.

Skarżący został objęty programem przyznawania akcji, który w 2011 r. uległ zmianie. Dlatego też opisał dwie wersje tego programu, a mianowicie "Przyznanie akcji (Restricted Stock Award)" oraz "Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option)".

Rozpoznana sprawa dotyczy wersji programu określonej przez skarżącego jako "Przyznanie akcji (Restricted Stock Award)", w ramach którego FI[...]. nieodpłatnie przyznaje wybranym pracownikom FP[...] określoną ilość swoich akcji zwykłych (nieuprzywilejowanych).

Ze strony FI[...] przyznanie akcji ma charakter w pełni uznaniowy, przy czym akcje objęte są szeregiem restrykcji. Akcje objęte są zabezpieczeniem, zgodnie z którym przez określony czas nie można ich zbywać. Zabezpieczenie wygasa co roku w stosunku do 1/3 przyznanych akcji. Jeśli stosunek pracy pomiędzy pracownikiem a FI[...] lub jej spółką zależną, w tym FP[...], wygaśnie wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy FI[...] lub jej spółki zależnej, wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa do akcji stają się automatycznie prawami przysługującymi. Jeśli stosunek pracy ulega rozwiązaniu z winy pracownika lub z powodów innych, niż wymienione wyżej, wszystkie nieprzysługujące prawa do akcji wygasają, zaś akcje przepadają na rzecz FI[...]. Spółka ta przetrzymuje w depozycie certyfikaty reprezentujące akcje przez czas, w jakim obowiązuje powyższe zabezpieczenie. Pracownik nie ma prawa zbywać akcji podlegających zabezpieczeniu (zakaz nie dotyczy akcji dziedziczonych).

FI[...] przyznaje akcje w danym roku kalendarzowym (o czym pisemnie informuje pracowników), lecz efektywnie akcje te zapisywane są na koncie maklerskim należącym do skarżącego na przykład w roku następnym oraz w latach kolejnych i od tej daty liczone są terminy, o których mowa wyżej, np. akcje przyznane formalnie w 2011 r. efektywnie zostały zapisane na koncie pracownika dopiero w kwietniu 2012 r. i w lutym 2013 r.

W 2011 r. skarżący otrzymał jedynie zawiadomienie, że zostanie mu przyznana określona ilość akcji FI[...]. Po roku, 1/3 z puli tych akcji została zmaterializowana na rachunku maklerskim. Tym samym skarżącemu nie przyznano prawa do otrzymania akcji, a zatem nie otrzymał on pochodnego instrumentu finansowego. Na dzień zawiadomienia skarżący nie wchodzi w żadne prawa akcjonariusza. Prawa te materializują się dopiero wraz z fizycznym zapisem akcji na rachunku maklerskim (1/3 przyznanej puli każdego roku). W okresie zabezpieczenia właścicielem akcji jest FI[...]. Prawo do czerpania korzyści z akcji skarżący uzyskuje z dniem fizycznego zapisu tych akcji na rachunku maklerskim. Według wiedzy skarżącego udział wartości nieruchomości w majątku FI[...]. jest niższy niż 50%.

W związku z przedstawionym stanem faktycznym skarżący zwrócił się z następującymi pytaniami:

1) czy otrzymanie w ramach programu Restricted Stock Award akcji (w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim powoduje, że po stronie skarżącego powstaje przychód do opodatkowania? Jeśli tak, to jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przychód ten powstaje (data zawiadomienia o przyznaniu akcji, czy też data, w której akcje fizycznie zapisywane są na rachunku maklerskim) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych? Co jest podstawą opodatkowania?

2) czy w momencie sprzedaży akcji po stronie skarżącego powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka podatku dochodowego od osób fizycznych?

3. W rozważaniach merytorycznych sąd pierwszej instancji podniósł m.in., że kontroli sądu poddana została interpretacja indywidualna w przedmiocie skutków, jakie w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych wywołuje przyznanie akcji spółki amerykańskiej w ramach programu Restricted Stock Award.

Skarżący uważa, że w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji (w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim) po jego stronie nie powstaje przychód do opodatkowania. Dopiero w momencie zbycia przez niego akcji otrzymanych w ramach powyższego programu powstanie przychód, który należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych.

Minister Finansów podzielił stanowisko skarżącego, iż w momencie otrzymania przez niego informacji (zaświadczenia), że po upływie określonego w programie okresu otrzyma nieodpłatnie akcje spółki amerykańskiej, nie powstaje po jego stronie przychód podlegający opodatkowaniu. Jego zdaniem, skarżący uzyska jednakże przychód z tzw. innych źródeł przychodów w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji tejże spółki w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim. Natomiast zbywając akcje otrzymane w ramach programu, skarżący uzyska przychód z kapitałów pieniężnych.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że dochód skarżącego będzie podlegał opodatkowaniu w Polsce.

Sąd pierwszej instancji podzielił wywód Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 11 grudnia 2013 r., II FSK 111/12, że na potrzeby podatku dochodowego od osób fizycznych ustawodawca w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f.") wymienił źródła przychodów. Przyporządkowanie przychodu do właściwego źródła ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości dochodu, jako że dochód oblicza się z każdego źródła odrębnie, stosownie do art. 9 ust. 1a i 2 u.p.d.o.f.

Dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. może być przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów. Przepis ten oprócz źródeł przychodów określonych rodzajowo, przewiduje również inne źródła przychodów, zdefiniowane w art. 20 ust. 1 tej ustawy. Zdaniem sądu rację ma Minister Finansów twierdząc, że wyliczenie przychodów z innych źródeł, zamieszczone w art. 10 ust. 1 pkt 9, nie jest wyczerpujące, o czym świadczy użycie zwrotu "w szczególności", co pozwala do przychodów tych zaliczyć również korzyści niewymienione przez ustawodawcę, jednakże w ocenie sądu pierwszej instancji nie oznacza to jednak, że pojęcie "przychody z innych źródeł" ma nieograniczony zakres, obejmujący wszelkie korzyści majątkowe jakie uzyskać mogą osoby fizyczne. Przede wszystkim zaś niedopuszczalne jest zaliczanie do tej kategorii przychodów należących (dających się zakwalifikować) do przychodów z pozostałych źródeł przychodów wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1-8 u.p.d.o.f.

Objęcie (nabycie) akcji ustawodawca uznał za zdarzenie powodujące powstanie przychodów z kapitałów pieniężnych, jeżeli nastąpiło w zamian za wkład niepieniężny. Nie oznacza to jednak, że objęcie akcji w zamian za wkład pieniężny, za cenę niższą od rynkowej bądź nieodpłatnie stanowiło przychód z innego źródła. Podzielając stanowisko judykatury sąd uznał, iż treść art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. uprawnionym czyni wniosek, że objęcie akcji (nieodpłatnie, częściowo nieodpłatnie) jest neutralne podatkowo w dacie, gdy zdarzenie to miało miejsce, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia akcji, stosownie do art.17 ust.1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Dopiero w tym momencie ujawnia się bowiem rzeczywisty przychód z objęcia akcji.

Potwierdza to również definicja pojęcia "przychód" zawarta w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., w którym nie mieści się przychód z tytułu nabycia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną objętych w zamian za wkład niepieniężny. O przychodzie takim stanowi bowiem art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.

Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że przysporzenie podatnika musi być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne.

Sąd za zasadny uznał wywód skarżącego, że akcje są papierami wartościowymi (art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi -Dz.U. z 2010 r., Nr 211, poz. 1384 ze zm.), w których inkorporowane są określone uprawnienia akcjonariusza wobec spółki akcyjnej. Uprawnienia te może wykonywać właściciel dokumentu akcji, a jego sprzedaż oznacza przeniesienie tych uprawnień na inny podmiot. Są to zarówno uprawnienia korporacyjne (np. prawo do udziału w walnym zgromadzeniu), jak i prawa majątkowe (np. prawo do dywidendy). Nabywając akcje podatnik nabywa zatem określone uprawnienia niemajątkowe i majątkowe. Dopiero realizacja tych uprawnień może wiązać się z przysporzeniem majątkowym (np. otrzymaniem dywidendy, sprzedażą akcji za cenę wyższą od ceny nabycia).

Okoliczność, że nabycie akcji nastąpiło nieodpłatnie będzie miała wpływ na wysokość dochodu osiągniętego na skutek zbycia tych akcji. Jak już sąd wskazał, dochód ze zbycia akcji będzie dochodem z kapitałów pieniężnych (art.10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art.17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.). Zdaniem sądu skoro podatnik otrzyma akcje nieodpłatnie, nie poniesie wydatków na ich nabycie w postaci ceny akcji. Może się więc okazać, że uzyskany przez niego przychód z odpłatnego zbycia akcji będzie równy uzyskanemu dochodowi i to niezależnie od tego, czy wartość rynkowa akcji między ich nabyciem a zbyciem zwiększy się, czy obniży (podatnik nigdy nie poniesie straty na zbyciu akcji nabytych nieodpłatnie).

Sąd podzielił pogląd sądów administracyjnych, zgodnie z którym uznanie, że przychód powstaje już w momencie objęcia akcji jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Po raz pierwszy doszłoby do opodatkowania przychodu (z nieodpłatnego świadczenia) w momencie nabycia akcji, a po raz drugi – w momencie ich zbycia. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza niemożność uwzględnienia kosztów uzyskania przychodów w podstawie opodatkowania. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem – jak o tym stanowi art. 23 ust.1 pkt 38 u.p.d.o.f. – obniżyć przychód wyłącznie o koszty nabycia papierów wartościowych, a tych przecież nie ponosi. Oczywistym jest, że nie jest kosztem uzyskania przychodów przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia.

Zdaniem sądu uwzględnienie stanowiska organu interpretacyjnego, zgodnie z którym do osiągnięcia korzyści po stronie nabywcy akcji dochodzi już w momencie ich nieodpłatnego przekazania z ograniczonymi prawami, tj. w momencie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim skarżącego, pomimo że nie miał on wówczas nawet gwarancji stania się pełnoprawnym właścicielem akcji, powodowałoby, że opodatkowany mógłby zostać przychód, którego faktycznie podatnik w ogóle nie uzyskał, gdyby wystąpiły okoliczności takie, jak wskazane przez skarżącego rozwiązanie stosunku pracy z winy pracownika.

We wniosku o wydanie interpretacji skarżący zajął prawidłowe stanowisko, zgodnie z którym przychód podlegający opodatkowaniu przyniesie mu dopiero sprzedaż akcji przyznanych w ramach programu Restricted Stock Award i będzie to przychód z kapitałów pieniężnych.

Z uwagi zaś na użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.d.p.o.f. sformułowanie "należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody", przychód powyższy powstanie niezależnie od momentu otrzymania przez skarżącego środków pieniężnych.

Dochód do opodatkowania, który powstanie w momencie zbycia akcji zostanie obliczony jako różnica pomiędzy przychodem i kosztami uzyskania tego przychodu, określonymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. z uwzględnieniem okoliczności, że skarżący nabył akcje nieodpłatnie.

Zdaniem sądu Minister Finansów uznając, że w momencie zapisu akcji przyznanych w ramach programu Restricted Stock Award na rachunku maklerskim skarżącego, uzyska on przychód z tzw. innych źródeł, naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Zdaniem sądu naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do podniesionych przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które wiązał on z nieuwzględnieniem przez Ministra Finansów orzecznictwa potwierdzającego prawidłowość jego stanowiska, sąd stwierdził, że istnienie tego orzecznictwa nie odbiera organowi wydającemu interpretację prawa do samodzielnej oceny zdarzeń i wykładni przepisów w sprawach innych niż ta, w której konkretny wyrok zapadł. Organ interpretacyjny ma wręcz obowiązek dokonania samodzielnej oceny przedstawionego we wniosku zagadnienia.

Rzeczą organu interpretacyjnego jest ocena, czy i na ile określone orzeczenia sądów administracyjnych są przydatne w konkretnej sprawie. Organ interpretacyjny ponosi też konsekwencje wadliwości tej oceny, zwykle w postaci uchylenia interpretacji.

Sam w sobie fakt, że organ wydający interpretację ma zdanie odmienne niż wyrażone przez wnioskodawcę w ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych, nie stanowi naruszenia prawa mogącego skutkować uchyleniem interpretacji. Będzie to zasadne wówczas, gdy odmienny pogląd Ministra Finansów w sprawie, w której został wyrażony, uznany zostanie przez sąd za wadliwy, niezgodny z przepisami prawa. Tak też stało się w rozpoznanej sprawie.

4. Minister Finansów w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 11 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 27 ust 1 u.p.d.o.f., co doprowadziło do nieuznania, że w związku z faktem, iż nabycie akcji nastąpiło w formie nieodpłatnej to uzyskany przychód należy zaliczyć do innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. i będzie to przychód odpowiadający wartości rynkowej akcji z dnia ich otrzymania, opodatkowany na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, według ustalonej skali podatkowej, a przychody te wnioskodawca zobowiązany jest wykazać samodzielnie w zeznaniu rocznym składanym za rok, w którym zostały osiągnięte i je opodatkować.

Przy tak sformułowanym zarzucie, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

5. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

W niniejszej sprawie wiążąca była dla Sądu kasacyjnego ocena prawna wyrażona w niemalże identycznym stanie faktycznym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2016 r., w sprawie II FSK 2456/14. Według bowiem art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże strony i sąd, który je wydał, oraz inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyrażona w tym artykule sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Właśnie przez wzgląd na treść tego przepisu sąd rozpoznający niniejszą sprawę zobligowany był do uwzględnienia skutku wynikającego z powołanego powyżej wyroku tj. oddalającego skargę kasacyjną strony skarżącej dot. pisemnej interpretacji prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego, w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji spółki amerykańskiej w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim po stronie skarżącego powstanie podlegający opodatkowaniu przychód?

Minister Finansów wywodzi w skardze kasacyjnej, że w świetle art. 11 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. zdarzenie to jest niczym innym jak nieodpłatnym świadczeniem – a co za tym idzie skutkować będzie powstaniem po stronie skarżącego przychodu odpowiadającego wartości rynkowej akcji z dnia ich otrzymania, opodatkowanego na zasadach określonych w art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. Skarżący uważa zaś, że w momencie nieodpłatnego otrzymania akcji (w formie zaświadczenia o przyznaniu akcji lub też w formie ich fizycznego zapisu na rachunku maklerskim) po jego stronie nie powstaje przychód do opodatkowania. Z poglądem tym zgodził się sąd pierwszej instancji.

Problem opodatkowania nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programów motywacyjnych był już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z: 10 listopada 2016 r., II FSK 2208/14; 21 lipca 2016 r., II FSK 1724/14 i II FSK 1725/14; 25 lutego 2015 r., II FSK 96/13; 7 lutego 2014 r., II FSK 347/12; 11 grudnia 2013 r., II FSK 111/12; 21 lutego 2013 r., II FSK 1268/11; 5 października 2011 r., II FSK 517/10; 27 kwietnia 2011 r., II FSK 1410/10). W przywołanych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że nieodpłatne nabycie akcji nie skutkuje powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych. Stanowisko to jest zbieżne z tym, które przedstawił sąd pierwszej instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną Ministra Finansów w pełni podziela wyrażone w nich oceny.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza orzecznictwa oraz piśmiennictwa nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu, ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r., II FPS 1/06). Przysporzenie to musi zatem być rzeczywiste, a nie tylko potencjalne. Podobnie ten element pojęcia nieodpłatnego świadczenia postrzegany jest w piśmiennictwie. Zdaniem A. Marczaka przychodem będzie każde przysporzenie majątkowe podatnika, które powiększy wartość jego majątku lub zmniejszy jego zobowiązania, i które będzie miało charakter ostateczny. Innymi słowy, o przychodzie można mówić tylko wtedy, kiedy podatnik wzbogacił się i stanowi to jego dodatkowy, definitywny majątek (zob. A. Marczak, Świadczenia rzeczowe - podatkowy ambaras w życiu menadżera, Przegląd Podatkowy 2013, nr 5, str. 10-15).

Ponadto zauważyć trzeba, że akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki akcjonariusza w stosunku do spółki będącej emitentem akcji. Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich nabycia, bez względu na formę tego nabycia (w tym przypadku w wyniku nieodpłatnego przekazania akcji w ramach programu motywacyjnego). Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje jest to, że generują w przyszłości dochód w postaci dywidendy, czy też – w przypadku ich odpłatnego zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. W momencie zaś otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne.

Uznanie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego oraz że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ są one takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany ewentualnie innych czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze programu motywacyjnego, a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu.

Innym argumentem przywoływanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawiającym za nieopodatkowaniem nieodpłatnego nabycia akcji, jest brak przepisów, które pozwalałyby ustalić koszty uzyskania przychodów. Możliwości takiej nie przewiduje art. 22 ust. 1e pkt 2 ani art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f., jak również art. 23 ust. pkt 38 tej ustawy. Ostatni z przywołanym przepisów pozwala jedynie na odliczenie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym nie jest możliwe uwzględnienie jako kosztu uzyskania przychodów wartości przychodu z tytułu częściowo nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 22 ust. 1d pkt 2 u.p.d.o.f., do którego to przepisu ani art. 30b ust. 2, ani art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie odsyłają.

Dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie też uprawniony, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych.

W wyroku z 11 grudnia 2013 r., II FSK 111/12 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że uznanie, iż przychód powstaje już w momencie objęcia akcji, jako równowartość ceny rynkowej nabytych nieodpłatnie papierów wartościowych, prowadziłoby do podwójnego opodatkowania części dochodu. Nabycie akcji nieodpłatnie oznacza bowiem, na co wskazano wyżej, niemożność uwzględnienia w podstawie opodatkowania kosztów uzyskania przychodów. Ustalając podstawę opodatkowania podatnik może bowiem wyłącznie obniżyć przychód o koszty nabycia papierów wartościowych (art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.), a tych przecież nie ponosi. Nie jest bowiem kosztem uzyskania przychodów przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji zauważył zresztą ustawodawca, wprowadzając wyraźną regulację dotyczącą momentu powstania dochodu z tytułu objęcia lub nabycia akcji w spółce przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia przy poniesieniu wydatków niższych niż wartość rynkowa akcji (art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.) i stwierdzając w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), że przepis ten ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. W art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. ustawodawca wprost stwierdził, że objęcie akcji przez osoby uprawnione na podstawie walnego zgromadzenia nie jest zdarzeniem skutkującym powstaniem obowiązku podatkowego. Co istotne, użycie we wspomnianym przepisie wyrażenia "uchwała walnego zgromadzenia" nie zawęża opisanego w nim wyłączenia tylko do spółek krajowych. Ustawodawca nie odwołał się bowiem do przepisów regulujących funkcjonowanie spółek, a samo pojęcie "uchwały walnego zgromadzenia" nie jest wyrażeniem specyficznym, właściwym tylko dla polskiego systemu prawnego.

Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji.

Zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem wynika z norm konstytucyjnych. W wyroku z 7 lutego 2014 r., II FSK 347/12 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń) w zbieżnych z niniejszą sprawą okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z 18 maja 2011 r., II GSK 490/10). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z 22 maja 2002 r., K 6/02, OTKA 2002 nr 3, poz. 33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09) oraz wskazuje, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Powyższe stanowisko NSA, Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje i podziela.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.