Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 429/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia Prezydenta Miasta K. (dalej "wierzyciel") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej "organ egzekucyjny") z dnia [...], Nr. [...], o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. M. (dalej zobowiązany) na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] [...]- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że w dniu [...] wierzyciel wystawił wobec zobowiązanego ww. tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie pojazdu w dniu 30 listopada 2011 r. - w kwocie [...] zł. Tytuł wykonawczy wystawiono po uprzednim doręczeniu zobowiązanemu upomnienia. Organ egzekucyjny nadał klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji.

Zawiadomieniem z dnia 22 marca 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w A S.A. Odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem doręczono zobowiązanemu w trybie zastępczym - zgodnie z art. 44 K.p.a - w dniu 12 kwietnia 2016 r. Ustalono, iż brak środków stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego.

Wskazanym wyżej postanowieniem organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na śmierć zobowiązanego w dniu 16 listopada 2017 r. i brak możliwości prowadzenia egzekucji. Postanowienie to doręczono wierzycielowi w dniu 11 grudnia 2017 r. wierzyciel złożył zażalenie na to rozstrzygnięcie podnosząc, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie jest niezasadne biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego.

Rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia organ nadzoru wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Przyczyny obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a., którego treść organ przytoczył, m.in. pkt 6, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego.

W myśl art. 59 § 5 ww. ustawy na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Jak wskazał organ nadzoru, sporna kwestia dotyczy tego czy w związku ze śmiercią zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny winien zawiesić postępowanie egzekucyjne w trybie art. 56 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego, czy też umorzyć postępowanie egzekucyjne w oparciu o art. 59 § 1 pkt 6 tej ustawy - jak to uczyniono w niniejszej sprawie. W ocenie wierzyciela postępowanie powinno zostać zawieszone, gdyż obowiązek ten nie jest ściśle związany z osobą zmarłego a ma publicznoprawny charakter.

Dalej organ nadzoru odwołał się do art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 2077 - dalej u.f.p.), traktującym o środkach publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, którymi są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych:

1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;

2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;

3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;

4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;

5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;

6) należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności; 6a) należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe;

7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw;

8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.

Katalog rodzajów należności wymienionych powyżej nie jest katalogiem zamkniętym. W praktyce zatem ustalenia będzie wymagało, które należności są należnościami pobieranymi przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnym ustaw.

Organ wskazał, że obowiązek poniesienia opłat dodatkowych z tytułu nieopłaconego postoju w strefie płatnego parkowania określony został w przepisach ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2222, dalej u.d.p.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w stresie płatnego parkowania. W przypadku nieuiszczenia takiej opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość oraz sposób pobierania określa rada gminy (art. 13f ust. 1 i 2).

Jak wynika z powołanych przepisów, obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miasta, stanowiącej akt prawa miejscowego, obowiązujący na obszarze działania organu, który je ustanowił.

Obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej powstaje w momencie parkowania pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, nie ma więc konieczności wydawania jakichkolwiek indywidualnych decyzji administracyjnych. Ze względu na jej funkcjonalne związanie z opłatą za parkowanie w strefie płatnego parkowania, również w przypadku powstania obowiązku uiszczenia opłaty dodatkowej, wydanie takiego indywidualnego aktu administracyjnego nie jest wymagane.

Opłata dodatkowa stanowi zatem daninę publicznoprawną (nie jest grzywną/mandatem karnym nakładanym za wykroczenie). Nie ulega wątpliwości, że opłata dodatkowa za nieopłacone parkowanie, jak słusznie stwierdził wierzyciel w złożonym zażaleniu, jest niepodatkową należnością budżetową o charakterze publicznoprawnym, co wynika z przepisu, o którym mowa wyżej. Zgodnie z art. 40d ust. 2 u.d.p. opłaty, o których mowa w art. 13f ust. 1 wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jak podkreślił organ nadzoru, do opłaty tej nie będzie miał jednak zastosowania art. 97 O.p., który stanowi, że spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, czyli stają się następcami prawnymi spadkodawcy, bowiem w ustawie o drogach publicznych brak jest przepisu, który upoważniałby Prezydenta Miasta K. do przerzucenia odpowiedzialności za długi spadkodawcy, w tym wypadku z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie, na spadkobierców. Odesłanie do stosowania odpowiedniego jednego z działów Ordynacji podatkowej - Działu III, zawarte w ustawie o finansach publicznych odnosi się jedynie do nieuregulowanych kwestii w ustawie o finansach publicznych, a nie ustawy o drogach publicznych, a właśnie w tej ustawie uregulowana jest opłata dodatkowa za nieopłacony postój.

Należy więc - zdaniem organu nadzoru - uznać, że do spadkobierców będzie miał zastosowanie Kodeks cywilny, tj. art. 922 § 2 stanowiący, że nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym.

Wskazuje się, że do spadku nie należą majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa finansowego, prawa administracyjnego) - zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II SA/Go 689/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 451/13.

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 524/10, wskazując, iż do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków kamo-prawnych czy też administracyjno-prawnych.

Wobec powyższego, dziedziczeniu w rozumieniu art. 922 Kc podlegają jedynie prawa i obowiązki majątkowe mające charakter cywilnoprawny, a więc takie, których podstawą jest stosunek cywilnoprawny. Składnikami spadku nie są więc uprawnienia i obowiązki, które wynikają ze stosunków o charakterze administracyjnoprawnym. Zasada niedziedziczności praw i obowiązków wynikających z prawa publicznego dotyczy także przepisów prawa podatkowego. Uregulowania art. 97-106 O.p., mimo że posługują się pojęciami odwołującymi się do Księgi czwartej K.c. są samoistną podstawą przejścia obowiązków ze spadkodawcy na inne podmioty (sukcesji podatkowej). Regulacja ta nie oznacza, że długi podatkowe wchodzą do spadku, lecz tylko to, że zasady odpowiedzialności spadkobierców za nie są takie same jak za długi spadkowe. Stosunek prawny zobowiązania podatkowego pomiędzy organem a spadkobiercą powstaje bowiem dopiero z chwilą wydania decyzji administracyjnej, której jednak wierzyciel wydać nie może.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wierzyciel działający przez B w K., zastępowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a poprzez wadliwe przyjęcie, że obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie jest ściśle związane z osobą zmarłego a następnie umorzenie postępowania egzekucyjnego i utrzymanie w mocy ww. rozstrzygnięcia przez organ nadzoru;

2) naruszenie przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. zastosowanie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 K.p.a.

Mając na uwadze ww. zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości postanowienia organu nadzoru wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu egzekucyjnego, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.

Pełnomocnik wskazał, że błędne jest stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym obowiązek jest ściśle związany z osobą zobowiązaną, co oznacza brak istnienia przesłanek umorzenia. Jak podniósł, tytuł wykonawczy dotyczy opłaty dodatkowej, będącej dochodem publicznym, która może być pobrana w drodze egzekucji administracyjnej i stanowi należność za postój pojazdu samochodowego, zgodnie z rozumieniem u.d.p Dyspozycja art. 13 ww. ustawy wskazuje, że korzystający z dróg publicznych są zobowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, natomiast zgodnie z art. 13f ww. ustawy pobiera się opłatę dodatkową w przypadku nieuiszczenia opłat z art. 13 ust. 1 pkt 1.

Zdaniem pełnomocnika błędnie zinterpretowany został charakter przedmiotowej należności. Opłaty dodatkowej nie można traktować jako sankcję, karę pieniężną, grzywnę czy karę dyscyplinarną, które wyłączone byłyby ze spadkobrania jako obowiązki publicznoprawne wynikające ze stosunków innych niż cywilnoprawne na mocy przepisów Kodeksu cywilnego, tj. art. 922 § 2. Charakter sankcji przesądzałby o ścisłym związku z osobą zmarłego, natomiast w przedmiotowym stanie faktycznym nie ma możliwości przypisania charakteru sankcyjnego analizowanemu obowiązkowi. Pogląd ten podziela orzecznictwo twierdząc, że "(...) sama opłata dodatkowa nie jest karą, sankcją, lecz ekwiwalentem za parkowanie pojazdu na drodze publicznej (korzystanie z drogi w sposób określony w ustawie), w miejscu w którym za takie parkowanie pobierane są opłaty (...)" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 października 2011 r. o sygn. I SA/Sz 744/11) oraz że "opłata dodatkowa nie jest karą za nieuiszczenie opłaty za parkowanie, lecz opłatą publiczną o charakterze dyscyplinującym za parkowanie (pozostawanie) pojazdu w strefie płatnego parkowania bez uiszczonej opłaty za parkowanie, a więc za takie - nieuprawnione korzystanie pojazdu z drogi publicznej" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2015 r. o sygn. I SA/Sz 138/15).

Klasyfikacja przedmiotowej należności jako daniny publicznej jest prawidłowa, natomiast nie implikuje faktu, że możemy traktować ją jako należność na tyle podobną do podatku, że można stosować analogię. Nie sposób zatem przyjąć, że opłata dodatkowa ma charakter sankcyjny i że ze względu na jej cechy podobieństwa do podatku można rozumieć jej charakter w sposób analogiczny.

Odnosząc się do ściśle osobistego charakteru należności należy - według strony skarżącej - uznać, iż podstawą wydania postanowienia organu I instancji i utrzymania go w mocy przez organ II instancji było błędne przyjęcie istnienia ścisłego związku pomiędzy zobowiązanym a obowiązkiem. W literaturze przedmiotu zazwyczaj podaje się, że obowiązek o charakterze ściśle osobistym to taki, który nie może być wykonany przez inny podmiot, np. obowiązek zgłoszenia się do służby wojskowej czy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, względnie, że jest to taki obowiązek, który "nie jest związany z posiadaniem przez zobowiązanego szczególnych cech (właściwości), niezbywalnych upoważnień czy kompetencji, szczególnych indywidualnych kwalifikacji lub umiejętności" (tak: Ewa Szczygłowska, Sukcesja uprawnień i obowiązków administracyjnych, Opublikowano: Oficyna 2009). Nie można zatem zgodzić się ze stwierdzeniem, że należność z tytułu opłaty dodatkowej ma charakter ściśle osobisty - może być wykonany przez inny podmiot, nie jest zależny od szczególnych cech, kompetencji czy kwalifikacji. Jak wskazują przepisy u.d.p., podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat jest korzystający z dróg publicznych, który to podmiot został dookreślony m.in. w orzecznictwie. U.d.p., czyniąc "korzystających z dróg publicznych" zobowiązanymi do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, nie definiuje bliżej tego podmiotu, nie określa, kogo uważa za korzystającego z drogi publicznej. Z istoty omawianych opłat wynika jednak, iż związane są one z korzystaniem w obrębie drogi z miejsca postoju pojazdu samochodowego i obowiązek ich ponoszenia związany jest z pozostawieniem tego pojazdu w strefie płatnego parkowania, a jego realizacja następuje poprzez wykupienie biletu opłaty jednorazowej, opłaty abonamentowej lub zryczałtowanej. Wykazanie wykonania tego obowiązku następuje poprzez umieszczenie tych biletów w określonym miejscu wnętrza pojazdu samochodowego, widocznym dla inspektorów SPP. Obowiązek taki może być realizowany przez różne podmioty, np. przez właściciela pojazdu, jego posiadacza (użytkownika), pasażera, kierującego itp. - czyli podmioty mające jakikolwiek związek z korzystaniem (używaniem) pojazdu. Bliższe zatem precyzowanie w ustawie, kogo obciąża obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie, było więc zbędne. Stwierdzenie, że należność taka ma charakter osobisty i jest związane z ściśle konkretną osobą implikowałoby każdorazowo, iż tylko jedna osoba - właściciel pojazdu samochodowego - byłaby właściwa do uiszczania opłat i stałoby w sprzeczności z tezą, iż opłatę dodatkową może uregulować inny podmiot, np. pasażer. Warto w tym miejscu przytoczyć tezę zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. I OSK 209/2007 - podtrzymaną następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 9 października 2008 r. (sygn. akt II SA/Sz 431/2008), zgodnie z którą organ egzekucyjny ma prawo domniemywać, że korzystającym z dróg publicznych była osoba, której właściciel użyczył pojazd. Ponadto, jak wskazuje doktryna "(...) Opłatę dodatkową obowiązany jest uiścić ten, kto pojazd zaparkował w strefie płatnego parkowania i nie uiścił należnej z tego tytułu opłaty (...)". Z powodu istniejących domniemań co do określenia jako osoby zobowiązanej - właściciela, należy jasno wskazać, iż po wykazaniu, że pojazd użytkowany był przez inną osobę, to właśnie ona zostaje ona obarczona odpowiedzialnością spłaty. W przedmiotowym stanie faktycznym nie ma możliwości ustalenia ww. kwestii. Prosty proces przejścia zobowiązania świadczy o tym, że nie ma ona charakteru ściśle osobistego w stosunku do właściciela pojazdu (zob.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. I SA/Kr 271/16). Mając na uwadze powyższe, wadliwym jest przyjęcie, iż opłata dodatkowa jest ściśle związaną z osobą zmarłego karą czy grzywną.

Przyjmując zasadność powyższych wniosków, tj. brak sankcyjności oraz brak ścisłego związania obowiązku uiszczenia należności z osobą zmarłą w przypadku śmierci zobowiązanego postępowanie powinno zostać na mocy art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 3 zawieszone przez organ właściwy w całości. W tym miejscu autor skargi przytoczył orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 maja 2015 r. o sygn. akt I SA/Kr 366/15, zgodnie z którym "śmierć zobowiązanego jest przesłanką do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt. 2 ustawy egzekucyjnej, to jest do czasu ustalenia podmiotów, które przejęły prawa i obowiązki zmarłego zobowiązanego". W przypadku przejścia obowiązku objętego tytułem wykonawczym na następcę prawnego zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane, a dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy". W przedmiotowym stanie faktycznym organ nadzoru - poprzez przyjęcie wadliwej podstawy - utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia postępowania, co uzasadnia jego uchylenie.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że jest ono prawidłowe a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczy zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezydenta Miasta K., obejmującego należność z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie w strefie płatnego parkowania. Organ egzekucyjny umorzył postępowanie na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z uwagi na śmierć zobowiązanego w dniu 16 listopada 2017 r., co zaakceptował organ nadzoru. Zdaniem strony skarżącej natomiast brak było podstaw do umorzenia postępowania. W jej ocenie postępowanie stosownie do art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. powinno zostać zawieszone albowiem obowiązek wynikający z nieuiszczenia opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie nie jest ściśle związany z osobą zmarłego. Rozstrzygniecie sporu więc wymaga odpowiedzi na pytanie czy następuje sukcesja opłaty dodatkowej.

Na wstępie wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa postępowanie i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną w przypadku, gdy zobowiązani uchylają się od ich wykonania. Egzekucją administracyjną objęte są m.in. należności pieniężne przekazane do tej egzekucji na podstawie innych ustaw. Taką ustawą jest ustawa o drogach publicznych, która w art. 40d ust. 2 przewiduje ściągnięcie w drodze egzekucji administracyjnej opłat dodatkowych przewidzianych w art. 13f ust. 1 u.d.p. za parkowanie w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty. Podstawę prawną działania organu egzekucyjnego stanowi zatem w takim przypadku art. 13f ust. 1 w zw. z art. 40d ust. 2 ww. ustawy.

Z dyspozycji przepisu art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika, że za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, pobiera się opłatę dodatkową. Charakter pobieranej opłaty został wyjaśniony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 grudnia 2002 r. w sprawie o sygn. P 6/02. Trybunał stwierdził, że cechy podatku, które ma opłata dodatkowa pobierana w wysokości wyższej od wartości usługi, decydują o tym, że jest ona traktowana jako danina publiczna. W orzecznictwie i literaturze podkreśla się, że opłata dodatkowa nie jest karą za nieuiszczenie opłaty za parkowanie, lecz opłatą publiczną o charakterze dyscyplinującym za parkowanie (pozostawanie) pojazdu w strefie płatnego parkowania bez uiszczonej opłaty. Chociaż opłata dodatkowa nie jest typową karą orzekaną w określonym postępowaniu (tak jak grzywna lub mandat karny), to jednak nie można jej odmówić sankcyjnego charakteru. Ma ona zniechęcić korzystającego z drogi do takiego zachowania w przyszłości (tak: R. Strachowska, Ustawa o drogach publicznych. Komentarz, ABC 2012, komentarz do art. 13f).

Jak trafnie wskazał organ nadzoru, obowiązek uiszczenia takiej opłaty jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa. Przyjęcie tego poglądu prowadzi do konstatacji, że w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty parkingowej nie prowadzi się postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, a zatem nie prowadzi się również postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Strona, która nie mogła bronić swoich praw na wcześniejszym etapie, ma możliwość dochodzenia swych racji oraz obrony swoich interesów dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego poprzez wniesienie zarzutu, zaś organ rozstrzygający sprawę w związku z wniesieniem zarzutu, musi w istocie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.

Z treści art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 u.d.p. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje, poza właścicielem pojazdu, również inne osoby, tj. osoby korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu czy zgody. W orzecznictwie przyjmuje się, że istnieje domniemanie, że zobowiązanym do zapłaty opłaty dodatkowej jest właściciel (współwłaściciel) pojazdu. Może się on jednakże zwolnić od odpowiedzialności, wskazując osobę, która pojazd zaparkowała bez uiszczenia wymaganej opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 stycznia 2014 r. (sygn. akt II GSK 1816/12 LEX nr 1452741) wskazał, że wierzyciel ma prawo domniemywać, iż korzystającym z dróg publicznych jest właściciel pojazdu. Obowiązek wykazania osoby zobowiązanej do poniesienia opłaty dodatkowej spoczywa na właścicielu pojazdu samochodowego, a nie na wierzycielu.

Okoliczność, że opłatę dodatkową może w rzeczywistości fizycznie uregulować inna osoba np. pasażer, nie zmienia - wbrew twierdzeniom autora skargi - faktu, iż opłata dodatkowa zawsze obciąża konkretny podmiot. Będzie nim, w zależności od poczynionych ustaleń kierowca, który zaparkował pojazd w strefie płatnego parkowania bądź jego właściciel, jeżeli nie jest w stanie uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wskazanie faktycznie "korzystającego" z drogi.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy na wstępie należy wskazać, że postępowanie było prowadzone wobec zmarłego zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela w dniu [...]. Z akt sprawy nie wynika czy zobowiązany kwestionował w formie zarzutu stanowiący podstawę wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek uiszczenia należności z tytułu opłaty dodatkowej.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym organ nadzoru zasadnie wskazał, że należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie są zobowiązaniami ściśle związanymi z osobą zmarłego i wobec tego postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone. Sąd podziela argumentację organu w tym zakresie. Przede wszystkim opłata dodatkowa nie podlega dziedziczeniu na podstawie przepisów prawa cywilnego, co jest okolicznością bezsporną. Wbrew stanowisku wierzyciela nie ma podstaw prawnych, aby obciążyć powyższą opłatą spadkobierców kierowcy czy też właściciela pojazdu.

Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (w tożsamym stanie faktycznym) w prawomocnym wyroku z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Po 932/17 formułując tezę: "Należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie są zobowiązaniami ściśle związanymi z osobą zmarłego i wobec tego dane postępowanie egzekucyjne winno być umorzone. Nie ma możliwości prawnej wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie na inną osobę. Nie ma zatem podstaw prawnych do przyjęcia, że należność za parkowanie może być dochodzona z majątku potencjalnych spadkobierców zmarłego zobowiązanego". Analogiczny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w prawomocnym wyroku z dnia 4 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 128/18 wskazując, że nie znajduje zastosowania powołany przez wierzyciela przepis art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a., bowiem obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest ściśle związany z osobą zmarłego zobowiązanego. Stanowisko to Sąd w całości podziela.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) orzeczono jak w sentencji.