Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1677/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23, art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g,
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2023 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2614/2022/13526/ w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (dalej" "organ" lub "organ I instancji") decyzją z dnia 02.08.2022 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a), art. 12, art. 23, art. 25 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1205) – dalej: "u.p.o.u.d.a." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a." uznał, że kwoty wypłacone na rzecz N. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca") za okres od 02.01.2018 r. do 31.01.2018 r., w wysokości 483,87 zł, od 01.02.2018 r. do 31.08.2019 r., w wysokości po 500 zł miesięcznie oraz od 01.10.2019 r. do 31.01.2020 r., w wysokości po 500 zł miesięcznie tj. w łącznej wysokości 11.983,87 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego i orzekł obowiązek ich zwrotu w całości.

W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał treść art. 2 pkt 7 lit. a) u.p.o.u.d.a. jak również innych przepisów tej ustawy odnoszących się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że mocą ugody mediacyjnej z dnia 29.01.2021 r. zatwierdzonej przez Sąd Rejonowy w R. dnia 30.03.2021 sygn. akt [...] obowiązek alimentacyjny T. K. wobec strony został uchylony z dniem 02.01.2018 r. W związku z powyższym organ uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 02.01.2018 r. do 31.01.2020 r. na rzecz strony są świadczeniami nienależnie pobranymi. Następnie organ I instancji wskazał jak wyliczył wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od stycznia 2018 r. do 31 stycznia 2020 r. Organ I instancji nadmienił także, że strona wyraziła zgodę na uchylenie obowiązku alimentacyjnego ugodą mediacyjną, jednakże nie poinformowała organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz organu egzekucyjnego o zawartej ugodzie. O uchyleniu obowiązku alimentacyjnego organ powziął informację dopiero w dniu 28.06.2022 r. od dłużnika alimentacyjnego.

W konsekwencji tak ustalonego stanu faktycznego organ I instancji powołując się na art. 23 ust.1 u.p.o.u.d.a. uznał, że strona pobierała nienależne świadczenia i jest zobowiązana do ich zwrotu.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- procedury w postaci przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również art. 107 § 3 k.p.a.;

- prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 7 w zw. z art. 23 ust. 1 i 1a oraz art. 29 ust. 2 u.p.o.u.d.a.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że w okresie pobierania świadczeń alimentacyjnych obowiązek alimentacyjny wciąż istniał. Ponadto w podstawie prawnej decyzji organ I instancji wskazał między innymi przepisy art. 2 pkt 7 u.p.o.u.d.a. bez wskazania konkretnych jednostek systematyzacyjnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Ponadto strona podniosła, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem przyznawanym w miejsce niewypełnionego przez dłużnika alimentacyjnego obowiązku, wynikającego z ustawy, a konkretyzowanego w wyroku sądowym (ugodzie). Funkcjonowanie takiego wyroku przyznającego alimenty w określonej wysokości przesądza o możliwości przyznania świadczenia alimentacyjnego przy spełnieniu wymaganych ustawą warunków. Prawomocny wyrok zasądzający alimenty ma i ten skutek, że odnosi się również do zdarzeń przyszłych. Sąd bowiem zobowiązując do płacenia alimentów ustala rozmiar tego obowiązku i czas jego trwania również z uwzględnieniem faktów przyszłych, poddanych ocenie według zasad prawdopodobieństwa w chwili wydania wyroku. Ustawa zezwala jednak na ponowne określenie roszczeń na podstawie okoliczności, które ujawniły się po uprawomocnieniu się wyroku. Zmiana okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia nie może być traktowana jako zmiana stanu faktycznego, lecz jako przesłanka wniosku, że w świetle faktów ocena tego stanu okazała się nietrafna i że obecnie zachodzi możliwość jej poprawienia. Ograniczenie lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego następuje wprawdzie już na skutek zmiany przesłanek materialnych, jednak skuteczność prawną zyskuje dopiero przez uchylenie prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty (a w przedmiotowej sprawie konkretnie ustalenie, że obowiązek alimentacyjny wygasł), który aż do tej chwili zachowuje moc obowiązującą i na skutek tego tamuje uznanie materialnych skutków zmiany. Z uwagi na powyższe to z dniem uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w R. zatwierdzającego ugodę zawartą przez stronę z jej ojcem możliwe jest żądanie zwrotu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do tego dnia organ miał tytuł prawny do wypłaty stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej uzasadniając zarzuty odwołania strona podniosła, że pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego w inkryminowanym okresie, nie mogła wiedzieć o tym, czy obowiązek alimentacyjny jej ojca wygasł, ani nawet przypuszczać, że jej ojciec wystąpi z powództwem o uchylenie alimentów z datą wsteczną, a to jedynie na skutek skierowania przeciwko niemu sprawy karnej o przestępstwo nie alimentacji i tylko dlatego skarżąca zgodziła się na podpisanie przedmiotowej ugody. Strona podniosła także, że sama zawiadomiła organ w styczniu 2020 roku, iż nie chce już pobierać świadczeń alimentacyjnych z funduszu. Wskazała, że zakończyła edukację i od tego momentu uważała, iż świadczenia się jej nie należą. Z uwagi na ta okoliczność organ I instancji od lutego 2020 r. zaprzestał je wypłacać. W ocenie strony świadczenia alimentacyjne wypłacane jej do końca stycznia 2020 r. były pobrane przez nią w dobrej wierze.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 15 września 2022 r. Nr SKO.PSŚ/41,5/2614/2022/13526/, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło

1) umorzyć postępowanie w przedmiocie uznania, że kwoty wypłacone na rzecz N. S. za okres od dnia 2 stycznia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2018 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego oraz należy orzec obowiązek ich zwrotu;

2) uznać, że kwoty wypłacone na rzecz N. S. za okres od dnia 01 lutego 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie oraz od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. w wysokości po 500 złotych miesięcznie tj. w łącznej wysokości 11.500,00 złotych były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego i orzec o obowiązku ich zwrotu w całości.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania wraz z zarzutami sformułowanymi w odwołaniu, a następnie przywołano treść przepisów normujących problematykę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przybliżył stan faktyczny występujący w rozpoznawanej sprawie i w następstwie dokonanej analizy stwierdził, że niezaprzeczalnie organ administracji Prezydent Miasta R. wypłacił stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego do dnia 31 stycznia 2020 r., jednakże wbrew stanowisku pełnomocnika zawartego w odwołaniu, w ocenie składu orzekającego strona działała w złej wierze, gdyż skoro 2 lipca 2019 r. strona została niepromowana na semestr czwarty w szkole a dnia 24 stycznia 2020 r. strona została skreślona z listy słuchaczy a następnie w dniu 29 stycznia 2021 r. zawarła ugodę mediacyjna - po upływie 12 miesięcy od dnia skreślenia z listy słuchaczy, to składając w dniu 29 stycznia 2021 r. podpis pod ugodą mediacyjną o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego ojca T. K. na rzecz strony od dnia 2 stycznia 2018 r., niewątpliwie działała w złej wierze. Świadczą o tym zawarte w ugodzie oświadczenia T. K. , który zobowiązał się wobec córki do spłaty pobranych przez stronę świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 2 stycznia 2018 roku do 31 grudnia 2019 r. Ojciec strony potwierdził także, że akceptuje i popiera, iż świadczenia alimentacyjne pobrane przez N. S. w tym okresie przeznaczone były na cele edukacyjne. Oświadczenie strony zawarte w ugodzie mediacyjnej miało wpływ na sprawę karną prowadzoną przeciwko ojcu strony o przestępstwo nie alimentacji (oświadczenie zawarte w odwołaniu) jak i na kwestę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż ugoda mediacyjna zatwierdzona została 30 marca 2021 roku postanowieniem Sądu, które stało się prawomocne z dniem 12 czerwca 2021 roku - a więc po upływie ponad 16 miesięcy od momentu zaprzestania otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że strona przyjmując świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od lutego 2018 r. do stycznia 2020 r. czyniła to w złej wierze, gdyż na skutek złożonego w roku 2021 oświadczenia miała wiedzę, iż obowiązek alimentacyjny wobec niej wygasł z dniem 2 stycznia 2018 r., tym bardziej, iż oświadczenie w tym zakresie złożyła po upływie 12 miesięcy od zaprzestania nauki a ponadto świadomie zrzekła się praw do alimentów celem uniknięcia przez ojca odpowiedzialności karnej. Kolegium zaznaczyło, że powództwo wytaczane przez dłużników alimentacyjnych o zmianę wysokości alimentów lub o uchylenie obowiązku alimentacyjnego jest doręczane osobom uprawnionym a zatem strona wiedziała, iż dane postępowanie się przed sadem powszechnym toczy i nie poinformowała o tym organu I instancji. Ponadto Kolegium stwierdziło, że strona przed wydaniem postanowienia zatwierdzającego ugodę mediacyjną, na mocy której zgodziła się świadomie na uchylenie wobec niej obowiązku alimentacyjnego dłużnika alimentacyjnego z dniem 2 stycznia 2018 roku, posiadała wiedzę pozwalającą w sposób jednoznaczny na stwierdzenie, że pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego (na którego środki składają się wszyscy podatnicy) pozostawała w złej wierze, zatem pobrała takie świadczenia nienależnie i jest zobowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Taka ocena w ocenie Kolegium jest uzasadniona ponieważ w treści ugody dłużnik alimentacyjny (ojciec strony) złożył oświadczenie, które daje stronie prawo regresu w stosunku do wysokości pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy uzasadniając swoje rozstrzygniecie podniósł, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Ponieważ dłużnik alimentacyjny został zwolniony z obowiązku alimentacyjnego z dniem 2 stycznia 2018 r., a świadczenia z funduszu są niepodzielne, to stronie przysługuje świadczenie za miesiąc styczeń 2018 r. w pełnej wysokości, a zatem nie pobrała ona go nienależnie i nie można za ten okres orzec obowiązku jego zwrotu.

Kolegium stwierdziło, że w pełni podziela motywy, jakimi kierował się organ I instancji i w jego ocenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od 1 lutego 2018 r. do 31 stycznia 2020 r. po uchyleniu obowiązku alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego stanowią świadczenia nienależnie pobrane, co zgodnie z art. 29 ust. 3 u.p.o.u.d.a. rodzi obowiązek ich zwrotu.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie postanowień art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust.1 i 1a u.p.o.u.d.a. poprzez przyjęcie ich błędnej wykładni. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik przytoczył argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) – dalej "p.p.s.a", sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny co znajduje umocowanie w treści skargi, w której skarżąca nie podnosi uchybień organów administracji publicznej w zakresie postępowania wyjaśniającego. Skoro stan faktyczny w sprawie nie budzi wątpliwości przywołać należy stan prawny, który ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do postanowień art. 23 u.p.o.u.d.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy czym od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki za ustawowe opóźnienie. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie posiada treść art. 29 przywoływanej ustawy. Zgodnie z nim zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej, niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Przy czym przepis art. 23 u.p.o.u.d.a. w tym zakresie stosuje się odpowiednio. W przypadku gdy Sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Podobnie jak wcześniej, przepis art. 23 stosuje się odpowiednio. W przypadku podniesienia wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się wyrównania za okres, którego to dotyczy. Równocześnie w polu widzenia należy mieć treść art. 2 pkt 7 przywoływanej ustawy. Wskazany przepis normuje pojęcie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z nim oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4 przedmiotowej ustawy.

Przywołany powyżej stan prawny przenieść należy na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy. Organy administracji publicznej obu instancji jako podstawę podejmowanego rozstrzygnięcia przywołały treść art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.d.a., a zatem uznały, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Nadto organy te odwołały się do postanowień art. 23 i art. 29 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy - organ I instancji do ust. 2 a organ odwoławczy do ust. 3.

Z uzasadnienia obu kwestionowanych decyzji można wywnioskować, że wypowiadające się organy administracji publicznej kierowały się tym, że w następstwie wydania przez Sąd Rejonowy w R. postanowienia z dnia 30.03.2021 sygn. akt [...] zatwierdzającego ugodę mediacyjną zawartą w dniu 29.01.2021 r. pomiędzy skarżącą a jej ojcem (dłużnikiem alimentacyjnym) wystąpiła przywołana powyżej przesłanka, a zatem świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w części lub całości. Organ odwoławczy skoncentrował się w swoim uzasadnieniu na zagadnieniu złej wiary skarżącej i próbował wykazać, że strona zawierając ugodę a wcześniej wiedząc o powództwie ojca zmierzającym do uchylenia obowiązku alimentacyjnego pobierała świadczenia w złej wierze. W ocenie Sądu kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma jednak treść zawartej ugody.

W orzecznictwie sądowoadministracyjm (vide: np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Po 899/10; WSA w Krakowie z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1611/14; WSA w Gliwicach z 6 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 744/150, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, uważa się, iż obowiązek wierzyciela alimentacyjnego w przypadku pobrania nienależnego świadczenia i obowiązek tego podmiotu w przypadku wystąpienia zmian w zakresie tytułu wykonawczego stanowiącego dotychczasową podstawę jego uprawnień do alimentów, uregulowane zostały przez ustawodawcę odrębnie, co potwierdza zamieszczenie w treści art. 29 ust. 2 i 3 ustawy regulacji nakazującej stosowanie jej art. 23 "odpowiednio". Stosowanie "odpowiednio", a nie "wprost" art. 23 ustawy do przepisu art. 29 ust. 3 w zw. z ust. 2 wynika z tego, że obowiązek wierzyciela alimentacyjnego, o którym mowa w tym przepisie, powstaje na skutek zmiany w jego sytuacji prawnej ukształtowanej dotychczas mocą wyroku sądu powszechnego (względnie zatwierdzonej przez ten sąd ugody). Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem przyznawanym w miejsce niewypełnionego przez dłużnika alimentacyjnego obowiązku, wynikającego z ustawy, a konkretyzowanego w wyroku sądowym (ugodzie). Funkcjonowanie takiego wyroku przyznającego alimenty w określonej wysokości przesądza o możliwości przyznania świadczenia alimentacyjnego przy spełnieniu wymaganych ustawą warunków. Prawomocny wyrok zasądzający alimenty ma i ten skutek, że odnosi się również do zdarzeń przyszłych. Sąd bowiem zobowiązując do płacenia alimentów ustala rozmiar tego obowiązku i czas jego trwania również z uwzględnieniem faktów przyszłych, poddanych ocenie według zasad prawdopodobieństwa w chwili wydania wyroku. Ustawa zezwala jednak na ponowne określenie roszczeń na podstawie okoliczności, które ujawniły się po uprawomocnieniu się wyroku. Zmiana okoliczności, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie może być traktowana jako zmiana stanu faktycznego, lecz jako przesłanka wniosku, że w świetle faktów ocena tego stanu okazała się nietrafna i że obecnie zachodzi możliwość jej poprawienia. Ograniczenie lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego następuje wprawdzie już na skutek zmiany przesłanek materialnych, jednak skuteczność prawną zyskuje dopiero przez uchylenie prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty, który aż do tej chwili zachowuje moc obowiązującą i na skutek tego tamuje uznanie materialnych skutków zmiany. Toteż dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie lub ograniczenie obowiązku alimentacyjnego odpada podstawa prawna rat alimentacyjnych pobranych ponad miarę zakreśloną uchyleniem lub ograniczeniem (por. uchwala składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 16 listopada 1954 r., sygn. akt I Co 41/54, publ. OSNCK 1956/1/3 wydana w nieaktualnym już stanie prawnym, jednak zawierająca analizę prawną całkowicie adekwatną do rozważań niezbędnych dla kontrolowanej sprawy). "Dzień zmiany wysokości zasądzonych alimentów" należy zatem co do zasady (z wyjątkiem, o jakim mowa będzie poniżej, a dotyczącego istnienia po stronie osoby uprawnionej do alimentów dobrej wiary) utożsamiać z dniem uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie lub ograniczenie obowiązku alimentacyjnego i dopiero od tego momentu możliwe jest żądanie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na zasadzie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy. Do tego dnia natomiast organ posiada pełny tytuł do wypłaty wierzycielowi alimentacyjnemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tytułem tym jest dotychczasowy prawomocny wyrok zasądzający alimenty i nie można, co do zasady, skutecznie twierdzić, że wyrok dokonujący zmian w zakresie obowiązku alimentacyjnego niweczy automatycznie z mocą wsteczną moc obowiązującą wyroku pierwotnie kształtującego obowiązek alimentacyjny. Wyjątek od powyższego stanowi sytuacja, kiedy świadczenia z funduszu alimentacyjnego były pobierane przez osobę, która przyjęła je w złej wierze, wiedząc, że się jej nie należą.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy należy zauważyć, że zatwierdzona przez Sąd ugoda ma moc obowiązującą taką samą jak wyrok sądu rodzinnego uchylający obowiązek alimentacyjny ciążący na dłużniku alimentacyjnym. Zawarta przez skarżącą ugoda ma jednak w swojej treści oprócz uchylenia obowiązku alimentacyjnego ojca (dłużnika alimentacyjnego) z dniem 02.01.2018 r. jeszcze jedno postanowienie, które zostało zatwierdzone przez sąd. Ojciec skarżącej zobowiązał się do spłaty pobranych przez skarżącą "alimentów" tj. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 02.01.2018 r. do 31.12.2019 r. Taki zapis oznacza, że po stronie ojca strony powstało cywilnoprawne zobowiązania zwrotu córce (skarżącej) zwróconych przez nią jako pobranych nienależnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może jednak zostać nałożony na ojca skarżącej, gdyż nie był on stroną uprawnioną do pobierania świadczeń. Strona zawierając ugodę takiej treści miała świadomość, co podkreśla w skardze jej pełnomocnik, że pomaga w ten sposób ojcu w sprawie karnej dotyczącej przestępstwa niealimentacji. Godziła się na skutki ugody i była tego świadoma niezależnie od towarzyszących jej intencji. Gdyby nie zapis ugody dotyczący zobowiązania dłużnika alimentacyjnego zasadnym byłoby badanie przez organy złej lub dobrej wiary skarżącej w pobieraniu świadczeń i w zależności od ustaleń faktycznych wydać stosowne rozstrzygniecie. W ocenie Sądu, nie można jednak zaakceptować sytuacji, w której dochodzi do wstecznego zniesienia obowiązku alimentacyjnego wolą osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z brakiem konsekwencji dla niej w postaci braku konieczności zwrotu pobranych nienależnie przez nią w tym okresie świadczeń poprzez uznanie, że strona, pomimo mocy wstecznej ugody zatwierdzonej przez sąd, mogła pobierać te świadczenia, ponieważ robiła to w dobrej wierze. Zdaniem Sądu okoliczności sprawy pozwalają na uznanie, że w sprawie zaszła przesłanka wynikająca z art. 29 ust. 3 u.p.o.u.d.a. Dokonując wykładni tego przepisu w zakresie zwrotu "sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego" należy rozumieć poza wyrokiem sądu również jego postanowienie zatwierdzające ugodę uchylającą wstecznie obowiązek alimentacyjny. W realiach rozpatrywanej sprawy postanowienie sądu zwalniające ojca skarżącej z obowiązku alimentacyjnego poprzez zatwierdzenie ugody mediacyjnej stało się prawomocne (wykonalne) z dniem 12.06.2021 r., a więc skarżąca jest zobowiązana do zwrotu pobranych świadczeń alimentacyjnych za okres od 01.02.2018 r. do 31.01.2020 r. jak słusznie ustaliło Kolegium zmieniając w tym zakresie decyzję organu I instancji. Strona w tym okresie pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomimo iż ojciec strony nie był zobowiązany już do jej alimentacji.

Pomimo braku właściwej argumentacji prawnej w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, który oparł swoje rozstrzygniecie na uznaniu złej wiary skarżącej, Sąd uznał, że jest ono co do swojej istoty i treści prawidłowe. Z uwagi na powyższe, pomimo stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez Kolegium przepisów postępowania, Sąd uznał, że nie były one istotne i zaskarżona decyzja powinna pozostać w obiegu prawnym.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.