Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1937/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 183 § 1 i 2, art. 174 pkt 1 i 2, art. 184, art. 250, art. 258-261
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 7, art. 107 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 688 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia WSA del. Olga Żurawska-Matusiak Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K.-K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 28/12 w sprawie ze skarg J.K.-K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2011 r. nr [...] i [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 28/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi J.K. – K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2011 r. [...], z dnia 26 października 2011 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2011 r. skarżąca J.K. – K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie o przyznanie jej zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz i zakup środków czystości oraz o świadczenie w postaci posiłku w szkole dla syna H. Do wniosku dołączyła oświadczenie dotyczące ponoszonych przez nią opłat na czynsz, prąd i gaz w lipcu 2011 r., a także wydruki z konta bankowego dotyczące uzyskanych w lipcu 2011 r. dochodów z tytułu świadczenia rodzinnego i renty, jak również należności jakie poniosła w lipcu 2011 r. względem ZUS z tytułu składek. Pozostałe dokumenty świadczące o jej sytuacji materialnej zostały przedłożone we wrześniu 2011 r.

Decyzjami z dnia [...] września 2011 r., nr [...] i nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie odmówił skarżącej J.K. – K. przyznania świadczenia: w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz i zakup środków czystości za miesiąc wrzesień 2011 r. oraz w formie gorącego posiłku w szkole dla syna H.K. W uzasadnieniach decyzji organ wskazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. W mieszkaniu skarżącej zamieszkuje także jej teściowa, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny skarżącej w miesiącu lipcu wyniósł w sumie 1202,69 zł, zaś wydatki na opłaty z tyt. czynszu - 350,00 zł, za prąd - 256,25 zł, za gaz – 170 zł. Zamieszkała z rodziną skarżącej teściowa M.K. nie dokłada się do wydatków na czynsz i media. Organ I instancji miał świadomość, że dochód skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego przyznania pomocy społecznej jednakże podniósł, że teściowa skarżącej zobowiązana jest uczestniczyć solidarnie finansowo w wydatkach na opłaty czynszowe i media. Organ przyjął, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej skarżącej, w tym w szczególności koszt zatrudnienia pracownika, wydatki na towar na kwotę 7769,16 zł, przy dochodzie z prowadzonej działalności w wysokości 22,12 zł obrazują nadmierne inwestowanie w tę działalność. Podniesiono też fakt darowania na rzecz osoby trzeciej gruntów skarżącej, co doprowadziło do uszczuplenia majątku rodziny i było działaniem sprzecznym z jej interesem. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanej pomocy organ podniósł, że skarżąca nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości celem poprawienia swojej sytuacji życiowej.

W odwołaniach od decyzji skarżąca podniosła, że błędnie odmówiono jej przyznania wnioskowanego zasiłku w miesiącu wrześniu podczas gdy wniosek został złożony w sierpniu. Podniosła też, że ponosi obecnie znacznie większe kwoty na opłaty czynszowe, a teściowa nie zgadza się na żadne współopłacanie czynszu ani opłat. Skarżąca zarzuciła, że dokonana przez organ I instancji analiza jej dochodów z działalności gospodarczej jest błędna. Zakup towaru, o którym mowa w decyzji, był dokonany na kredyt z opóźnionym terminem płatności i dał jej możliwość spłaty starych długów. Strona podała, że będąc osobą chorą i depresyjną nie może samodzielnie prowadzić działalności i jest zmuszona ponosić koszty utrzymania pracownika. Podniosła też, że nie może być bez końca karana odmowami pomocy w finansowaniu podstawowych opłat ze względu na dokonaną przez nią darowiznę części swoich gruntów rolnych. J.K.-K. podniosła, że nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", a zatem pomoc ta powinna jej być przyznana.

Decyzjami z dnia [...] października 2011 r. nr [...] i nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach tych decyzji organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter wydanych decyzji oraz podzielił stanowisko organu pierwszej instancji.

Na powyższe decyzje skarżąca wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skargach zarzuciła błędne łączenie dochodów jej gospodarstwa z odrębnym gospodarstwem domowym teściowej. Zdaniem skarżącej błędnie zinterpretowano też dokonaną przez nią darowiznę gruntów oraz dokonano błędnej analizy prowadzonej działalności jak również dochodów z niej uzyskiwanych. Ponadto zdaniem skarżącej zaskarżone decyzje zostały wydane na skutek wniosku złożonego w sierpniu 2011 r. i tego też miesiąca powinny dotyczyć. Skarżąca zarzuciła również, że w rozstrzygnięciu dotyczącym przyznania ciepłego posiłku dla jej syna nie uwzględniono realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zdaniem skarżącej doszło do naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 26 października 2012 r., Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Kr 28/12 i III SA/Kr 29/12 i postanowił prowadzić je dalej pod sygn. akt III SA/Kr 28/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 października 2012 r. nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutów naruszenia prawa, procesowego i materialnego, w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji wskazał, iż materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej "u.p.s.") i ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Sąd I instancji wskazał, iż istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nie przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 i art. 48 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla oceny zasadności odmowy przyrzynania zasiłku celowego z pomocy społecznej oraz gorącego posiłku dla syna skarżącej. Zaskarżone decyzje zostały wydane w granicach uznania administracyjnego, po szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącą wywiad środowiskowy, zbadał sytuację materialną rodziny uwzględniając przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej rodziny skarżącej, nie mniej jednak zadecydował o odmowie udzielenia wnioskowanej pomocy szczegółowo argumentując swoje stanowisko. Sąd I instancji zaznaczył, iż zarówno decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego jak i gorącego posiłku dla dziecka jest decyzją uznaniową organu pomocowego. W ocenie Sądu I instancji rozpatrując całokształt sytuacji materialnej rodziny, organ był uprawniony do przyjęcia, że teściowa skarżącej będąca solidarnie odpowiedzialna za należności z tytułu czynszu i opłat "powinna" uiszczać swą część należności. Stwierdzenie takie znajduje umocowanie w treści art. 688 Kodeksu cywilnego. Faktyczne wyegzekwowanie przez skarżącą takiej należności może okazać się bezskuteczne nie mniej jednak prawnie taka możliwość istnieje albowiem skarżąca może dochodzić od swojej teściowej przypadającej na nią części należności. Sąd I instancji podkreślił, że osób ubiegających się o pomoc z opieki społecznej jest bardzo dużo, a środków pomocowych dla wszystkich nie wystarcza. Organ pomocowy musi więc wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby pomoc tę otrzymały osoby, które potrzebują jej w największym stopniu. Tym samym nie jest zasadny zarzut "nieprawidłowego łączenia odrębnego gospodarstwa teściowej z gospodarstwem rodziny skarżącej". Sąd I instancji wyjaśnił, iż organ był zobowiązany do wzięcia pod uwagę faktu darowania przez skarżącą 1/3 powierzchni należących do niej gruntów na rzecz osób trzecich. Zgodnie z treścią art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Słusznie organ stwierdził, że działanie takie nie może przyczynić się do poprawy sytuacji rodziny. Sąd uznał, iż nie może być uwzględnione twierdzenie skarżącej, że darowizny dokonała czasowo celem uniknięcia obciążenia hipoteki nieruchomości. Po pierwsze, jak słusznie stwierdził organ, zgodnie z art. 527 § 1 i nast. K.c. czynność dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli może być uznana za bezskuteczną na wniosek każdego z nich. Po drugie działanie takie wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego art. 300 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Sąd I instancji zaznaczył, iż być może działanie skarżącej było podyktowane jej dobrą wolą nie mniej jednak brak rozeznania prawnego, co do jego skutków sprawia, że skarżąca błędnie rozumie działanie dla zachowania majątku rodziny, a jej argumentacja w tym zakresie nie może być przedmiotem skutecznie postawionego zarzutu. Sąd I instancji nie dopatrzył się także nieprawidłowości w analizie prowadzonej przez skarżącą działalności i dochodów z niej uzyskiwanych. Skarżąca przedłożyła bilans firmy, gdzie na lipiec 2011 r. widnieje dochód w kwocie 22,12 zł i koszt zakupu towarów za kwotę 7 769, 16 zł. Skarżąca nie przedłożyła żadnych innych dokumentów, ani oświadczeń, które dowodziłyby, że jej dochody kształtują się inaczej niż to ustalono na podstawie zebranych w sprawie dokumentów. W ocenie Sądu I instancji przyjmując nawet, że omawiany towar był zakupiony na kredyt z odroczonym terminem płatności organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego zwracając uwagę na brak współmierności wydatków w stosunku do osiąganego dochodu. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącej, że zaskarżone decyzje powinny dotyczyć miesiąca sierpnia 2011 r., a nie miesiąca września 2011 r. Skarżąca wniosek i część dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową złożyła w dniu 30 sierpnia 2011 r. Pozostała część dokumentów m.in. oświadczenie o wysokości odprowadzanych składek ZUS, oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej, czy bilans firmy skarżąca przedłożyła w dniu 2 września 2011r. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Sąd I instancji przyjął więc, że kompletny wniosek został złożony we wrześniu 2011 r. Odnośnie decyzji dotyczącej przyznania gorącego posiłku dla syna skarżącej, Sąd uznał za zasadny jej zarzut, że SKO w zaskarżonej decyzji nie powołał się na ustawę z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Obowiązek wskazania podstawy prawnej wynika z treści art. 104 k.p.a. Organ popełnił uchybienie w tym zakresie nie mniej jednak nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. Decyzja w zakresie udzielenia przedmiotowej pomocy jest decyzją uznaniową i samo spełnienie kryterium dochodowego nie daje gwarancji udzielenia pomocy. Dożywianie uczniów w ramach programu pomocy państwa powiązane jest z kryterium dochodowym ich rodzin. Sąd I instancji stwierdził, iż organy wszechstronnie zbadały sytuację skarżącej i w swym rozstrzygnięciu nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Reasumując wskazał, że organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skarg. W związku z tym Sąd I instancji oddalił skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na ww. zaskarżone decyzje, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J.K.– K. reprezentowana przez adwokata (pełnomocnika z urzędu). Wyrok zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., przez niezasadne usankcjonowanie decyzji odmawiających skarżącej świadczeń z opieki społecznej, będące skutkiem dokonania przez Sąd I instancji błędnej oceny, że zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie określonej treści rozstrzygnięć w niniejszej sprawie, podczas gdy kwestionowane decyzje uznaniowe organu opierały się na wybiórczym uwzględnieniu jedynie części materiału dowodowego, z pominięciem obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia istotnych okoliczności, które warunkowały wydanie zgodnych z prawem decyzji;

- art. 151 oraz art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - poprzez niedokonanie i nieprzedstawienie przez Sąd I instancji pełnej oceny zgodności z prawem kontrolowanych decyzji w aspekcie ziszczenia się przewidzianych w art. 11 ust. 1-3 u.p.s. przesłanek decyzji uznaniowych o odmowie przyznania skarżącej świadczeń z pomocy społecznej; w konsekwencji uniemożliwiało to weryfikację, które ustalenia faktyczne organu zostały przez Sąd I instancji przyjęte jako odpowiadające hipotezie powołanych przepisów i czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie określonej treści rozstrzygnięcia, co w istotny sposób mogło rzutować na wynik sprawy;

oraz naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 688¹ Kodeksu cywilnego, poprzez błędną wykładnię i w efekcie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w sprawie, polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że skarżąca może dochodzić od swojej teściowej przypadającej na nią części należności z tytułu czynszu i opłat za zajmowane wspólnie mieszkanie, a zaniechanie dochodzenia tego roszczenia stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej z uwagi na brak współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata na rzecz skarżącej, a to w ramach przyznanego jej częściowego prawa pomocy w tym zakresie. Pełnomocnik skarżącej oświadczył jednocześnie, że należności te nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację zawartą w powyższych zarzutach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dopatrzył się przesłanek nieważności wskazanych art. 183 § 2 p.p.s.a., stąd rozpatrywał sprawę jedynie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia, a to z poniższych względów.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie może być przedmiotem subsumcji do dyspozycji odpowiednich przepisów prawa materialnego. Należy także przypomnieć, iż Sąd I instancji dokonując legalności zaskarżonej decyzji nie ustala stanu faktycznego, a jedynie kontroluje ustalenia dokonane przez organy administracyjne. W przedmiotowej sprawie jak to słusznie stwierdził Sąd I instancji nie można mieć zastrzeżeń co do ustalonego stanu faktycznego w sprawie. Decyzja organu odwoławczego uwzględnia sytuację materialną oraz całokształt warunków życiowych skarżącej. Oceniając zarzut procesowy dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a wyjaśnić należy, iż zgodnie z tym przepisem decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, aby można było na tej podstawie oprzeć skargę kasacyjną. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył przepisów proceduralnych, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Dodać należy, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zarzut naruszenia wskazanego przepisu podnieść można jedynie w powiązaniu z odpowiednim przepisem procedury administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie wskazany zarzut powiązano z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji nieprawidłowo usankcjonował decyzje odmawiające skarżącej świadczeń z opieki społecznej w sytuacji, gdy decyzje organu opierały się na wybiórczym uwzględnieniu części materiału dowodowego.

Podkreślić należy, iż kontrolowane w niniejszej decyzje są decyzjami uznaniowymi. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Uprawnienia wynikające z przepisów tej ustawy mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 04 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, dostępne w CBOIS https://cbois.nsa.gov.pl). Podstawową przesłanką przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nie przekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wymóg ten w rozpoznawanej sprawie został spełniony, gdyż jak wynika z ustaleń organów dochód w gospodarstwie domowym skarżącej nie przekracza kryterium ustawowego wynoszącego 351 złotych miesięcznie na osobę. Jednakże zgodzić się należy z stanowiskiem Sądu I instancji, że spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 u.p.s. jak i nieprzekroczenie ustawowego kryterium dochodowego nie jest wystarczającym uzasadnieniem i gwarancją uzyskania świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla oceny zasadności zaskarżonych decyzji. Organ I instancji przeprowadził ze skarżącą wywiad środowiskowy, wziął pod uwagę dokumenty złożone przez skarżącą oraz jej oświadczenia. Wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym, obejmującym wiele różnych elementów potrzebnych do ustalenia sytuacji osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak wynika z brzmienia art. 107 ust. 1 u.p.s., jest on podstawą ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej takiej osoby czy rodziny. Jak wynika z powyższych ustaleń skarżąca prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe. W tym samym lokalu zamieszkuje jeszcze teściowa skarżącej, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego słuszne jest również twierdzenie organów zaakceptowane przez Sąd I instancji, iż teściowa skarżącej jest solidarnie odpowiedzialna za należności z tytułu czynszu i opłat związanych z tym lokalem powinna partycypować w tych kosztach. Bowiem z dyspozycji art. 688¹ § 1 kodeksu cywilnego wynika, że za zapłatę czynszu i innych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania odpowiadają solidarnie pełnoletni mieszkańcy. Zatem istnieje prawnie możliwość dochodzenia przez skarżącą od teściowej należności pieniężnych, a indywidualną decyzją skarżącej jest kwestia czy powyższe opłaty będzie regulowała całkowicie sama, czy zgodnie z powyższą regulacją zobowiąże teściową stale zamieszkującą w lokalu do partycypowania w kosztach jego utrzymania. Niedopuszczalne jest z punktu widzenia regulacji zawartych w ustawie o pomocy społecznej, aby Państwo ponosiło koszty utrzymania obywatela, który nie wykorzystując swoich możliwości prawnych ponosi w całości koszty utrzymania lokalu zajmowanego przez osobę nieprowadzącą z nim wspólnego gospodarstwa domowego.

Należy podkreślić, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art. 11 ust. 1 u.p.s.). Organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca wyzbyła się w drodze darowizny 1/3 udziałów nieruchomości należących do niej na rzecz osób trzecich. Nadto organy trafnie zwróciły uwagę na brak współmierności wydatków związanych z zakupem towarów na kwotę 7.769,16 złotych, podczas gdy z przedłożonego bilansu firmy wynika, iż lipcu 2011 r. skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 22,12 złotych. Te okoliczności legły u podstaw odmowy przyznania zasiłków celowych, co zaakceptował sąd wojewódzki. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej.

Organy orzekające uzasadniając zajęte stanowisko nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Skarga kasacyjna nie zdołała go skutecznie podważyć. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie nie stwierdził naruszenia w postępowaniu administracyjnym ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że organ podejmował wszelkie próby ustalenia sytuacji mieszkaniowej, bytowej i finansowej skarżącej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Odnosząc się zaś do wniosku pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu o przyznanie mu wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż to wynagrodzenie, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.