Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 897/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2012 r. sprawy ze skargi S. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego dla córki M. E. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2011 r. S. E. zwrócił się do Urzędu Miasta [...] o przyznanie stypendium szkolnego dla córki M. E.

Zarząd Dzielnicy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 90e ust. 1 i 2, art. 90m ust. 1, art. 90n ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), a także art. 104 i art. 268a kpa oraz uchwały nr [...] Rady [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta [...] oraz § 8 ust. 1 uchwały nr [...] Rady [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom [...] do wykonania niektórych zadań i kompetencji [...] (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 220, poz. 9485 ze zm.) i uchwały nr [...] Zarządu [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., nie przyznał wnioskowanego świadczenia pomocy materialnej – stypendium szkolnego.

Decyzję uzasadniono przekroczeniem kryterium określonego w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym, końcowym terminem złożenia wniosku jest [...] września. Tymczasem wniosek w niniejszej sprawie został złożony dopiero w dniu [...] listopada 2011 r.

Od powyższej decyzji S. E. złożył odwołanie, wnosząc o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia daty złożenia wniosku. Wskazał, iż procedurę ubiegania się o stypendium dla córki rozpoczął przed [...] września 2011 r., zaś wniosek był niekompletny i po tej dacie urzędnicy prosili o przesłanie dodatkowych zaświadczeń, co uczynił.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w postępowaniu ustalono, iż wnioskodawca wprawdzie rozpoczął procedurę ubiegania się o przyznanie stypendium w dniu [...] września 2011 r., jednak wniosek stypendialny został złożony dopiero przez pedagoga szkolnego w dniu [...] listopada 2011 r., co wynika z prezentaty organu umieszczonej na wniosku. Mając natomiast na względzie fakt, że termin zakreślony w art. 90n ust. 6 ustawie ma charakter materialny i jego zachowanie jest konieczne dla realizacji uprawnienia, to w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca takie uprawnienie utracił, ponieważ wniosek złożył po wskazanym terminie. Organ stwierdził również, że termin prawa materialnego może być wyjątkowo przywrócony o ile taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Jednak w niniejszej sprawie, pomimo że ustawa przewiduje taką możliwość, wnioskodawca nie wskazał okoliczności, które mogłyby być podstawą przywrócenia tego terminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], S. E. wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 90m ust. 1 i 2 ustawy o systemie oświaty, poprzez wydanie decyzji przez organ niewłaściwy, tj. Burmistrza [...], podczas gdy jedynym uprawnionym podmiotem był Prezydent [...]; naruszenie art. 90n ust. 6, poprzez przyjęcie, że wniosek został złożony po terminie. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 1, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3, art. 8 w zw. z art. 11 kpa. S. E. zarzucił organom, że nie dopełniły obowiązków, które na nich ciążyły. W ocenie skarżącego, wniosek złożył przed dniem [...] września do dyrektora szkoły, do której uczęszcza córka. Podtrzymał swe stanowisko, zaprezentowane w odwołaniu, że właśnie moment wniesienia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, nie zaś przekazania tegoż wniosku Prezydentowi [...] winien być uznany za moment wszczęcia postępowania o udzielenie córce stypendium.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga S. E. analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Zgodnie z art. 90b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jedną z form takiej pomocy o charakterze socjalnym jest wymienione w art. 90c ust. 2 pkt 1 cytowanej ustawy stypendium szkolne.

Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, o ile nie otrzymuje innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, z zastrzeżeniem ust. 13 (art. 90c ust. 1 w zw. z art. 90c ust. 12 cytowanej ustawy). Zgodnie z art. 90n ust. 6 i 7 cytowanej ustawy wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia [...] września danego roku szkolnego (...). W uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6.

Szczegółowe zasady przyznawania pomocy materialnej, w tym sposób ustalania wysokości stypendium, formy, w jakich udziela się stypendium oraz tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego ustawodawca powierza radzie gminy dla uczniów zamieszkałych na jej terenie (art. 90f cytowanej ustawy). W niniejszej sprawie rozpoznawanie przedmiotowego wniosku zostało oparte o regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...], uchwalonego uchwałą Rady Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 113, poz. 3269 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu skarżącego dotyczącego niewłaściwego organu wydającego w niniejszej sprawie decyzję I instancji. W ocenie Sądu zarzut ten jest nietrafny, ponieważ decyzja z dnia [...] listopada 2011 r. została wydana przez organ do tego upoważniony.

Zgodnie z art. 90m cytowanej ustawy świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym - a zatem również stypendium szkole, przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta). Dodatkowo rada gminy może upoważnić do prowadzenia postępowania w tych sprawach kierownika ośrodka pomocy społecznej. W niniejszej sprawie zatem organem właściwym ustawowo do przyznania stypendium jest Prezydent [...]. Należy jednak zwrócić uwagę, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta [...]. (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) w mieście [...] utworzono jednostki pomocnicze - dzielnice [...], które - zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy, działają na podstawie statutu dzielnicy nadanego przez Radę [...] i innych uchwał Rady [...] przekazujących dzielnicy zadania i kompetencje gminne i powiatowe, zadania zlecone gminie z zakresu administracji rządowej oraz zadania realizowane na podstawie porozumień zawartych pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego. Zatem Rada Miasta [...] uchwałą z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w sprawie przekazania dzielnicom [...] do wykonania niektórych zadań i kompetencji Miasta [...] (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 220, poz. 9485 ze zm.), w § 27c pkt 25 przekazała dzielnicom, w tym również Dzielnicy [...], zadania i kompetencje w zakresie wychowania i oświaty wynikające m.in. z ustawy o systemie oświaty, w tym wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym w stosunku do uczniów pobierających naukę w szkołach, ośrodkach i kolegiach, dla których [...] jest organem prowadzącym - ze względu na siedzibę szkoły, ośrodka lub kolegium znajdującą się na obszarze dzielnicy [...] oraz uczniów pobierających naukę w szkołach, ośrodkach i kolegiach, względem których [...] nie jest organem prowadzącym - ze względu na miejsce zamieszkania ucznia na obszarze dzielnicy [...].

Z powyższego zestawienia wynika, że Zarząd Dzielnicy [...] był organem upoważnionym do wydania decyzji I instancji.

Odnosząc się natomiast do kwestii ustalenia terminu, w jakim wniosek skarżącego o przyznanie stypendium szkolnego dla córki został złożony, należy stwierdzić, że organ nieprawidłowo przyjął, że powyższy wniosek został złożony dopiero w dniu [...] listopada 2011 r., tj. w dniu przekazania go do Urzędu Dzielnicy [...]. Z akt administracyjnych, w których znajduje się przedmiotowy wniosek (k. 2-8) wynika, że został on wniesiony w dniu [...] września 2011 r., taka data widnieje bowiem na wniosku. Niesporny jest również fakt, że w tym dniu skarżący "rozpoczął" składanie wniosku, w tym dniu uzyskał również opinię dyrektora szkoły, do którego zgłosił się z powyższym wnioskiem. Natomiast ani z akt administracyjnych, ani ustaleń poczynionych przez organ, czy też samego oświadczenia skarżącego nie wynika kiedy skarżący "zakończył" składanie wniosku. Czy niekompletny wniosek pozostał w organie, a skarżący następnie go uzupełnił, czy też organ odmówił przyjęcia wniosku, a jeśli tak, to czy został sporządzony na tę okoliczność jakikolwiek dokument. W aktach znajduje się bowiem jedynie notatka pedagoga szkolnego z dnia [...] listopada 2011 r. skierowana do Wydziału Edukacji Dzielnicy [...] (k-1) o przekazaniu wniosku skarżącego, który wpłynął do sekretariatu szkoły, a następnie do pedagoga po upływie wyznaczonego terminu. Na tym twierdzeniu organ II instancji oparł swoje rozstrzygnięcie, nie uwzględniając żądania skarżącego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dotyczącego daty złożenia wniosku.

Sąd podziela pogląd organu II instancji, że termin prawa materialnego, a takim jest niewątpliwie zakreślony w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty termin "do 15 września", podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i tylko w przypadku gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Należy mieć jednak na uwadze, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium szkolnego jest niewątpliwie postępowaniem administracyjnym, zatem zastosowanie do niego będą miały przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym również przepisy dotyczące wnoszenia podań i uzupełniania ich braków na podstawie wezwania organu. Zgodnie z art. 64 § 2 kpa jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zatem w sytuacji, gdy strona postępowania braki takie uzupełni, jej pismo będzie wywierało skutek od dnia jego wniesienia.

Dlatego też w niniejszej sprawie niezbędnym jest ustalenie, czy przy okazji wnoszenia przedmiotowego wniosku skarżący został wezwany przez organ do jego uzupełnienia w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, czy też organ zaniechał tego obowiązku, co stanowiłoby naruszenie jednej z głównych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 kpa, zgodnie z którym, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Brak tego ustalenia powoduje, że organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 kpa w związku z niezastosowaniem art. 64 § 2 kpa. Zaniechały bowiem rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, przez co nie ustaliły stanu faktycznego w sprawie. Naruszenia te niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy również wskazać, że nieuprawnionym było przyjęcie daty wniesienia wniosku dopiero w dniu [...] listopada 2011 r., ponieważ data ta jest momentem przekazania przedmiotowego wniosku przez pedagoga szkolnego do Urzędu Dzielnicy [...]. Tymczasem z § 5 ust. 1 cytowanego już regulaminu w sprawie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...], wynika, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego pochodzący od rodziców albo pełnoletniego ucznia kieruje się do Prezydenta [...] lub upoważnionego do załatwiania i wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach pracownika Urzędu [...] za pośrednictwem dyrektora szkoły, ośrodka lub kolegium. Zatem datą złożenia niniejszego wniosku będzie data wniesienia go do dyrektora szkoły, a nie data przekazania do organu przyznającego stypendium. Skoro tak, to jedyną datą, znajdującą się na wniosku i wskazującą na jego wniesienie jest data [...] września 2011 r.

Dodatkowo należy wskazać, że nawet w sytuacji, gdy organ uzna, że przedmiotowy wniosek został wniesiony po terminie określonym w art. 90n ust. 6 cytowanej ustawy, to w ocenie Sądu, uzasadnionym jest poinformowanie strony o możliwości skorzystania z uprawnienia uregulowanego w ust. 7 art. 90n i pouczenie o potrzebie wykazania przez wnoszącego okoliczności, które mogłyby stać się podstawą przyjęcia wniosku złożonego po [...] września.

Reasumując, w ocenie Sądu, zarówno organ I, jak i II instancji naruszył reguły postępowania administracyjnego, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięć, które nie odpowiadają prawu. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę powyższe wytyczne Sądu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 cytowanej ustawy. Na podstawie art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.